Vol. 12 No. 7 (2025): Bulletin of the Association of Pulmonologists of Central Asia
Magazine headings. Issue No. 7 (№12) 2025
CLINICAL MEDICINE
HEALTHCARE ORGANIZATION
REVIEWS
CASES FROM PRACTICE
TO HELP THE PRACTITIONER
EXPERIMENTAL STUDIES
Full Issue
CLINICAL MEDICINE
2 YOSHDAN 6 YOSHGACHA BO‘LGAN BOLALARDA NUTQ BUZILISHINING SABAB VA OG‘IRLIK DARAJALARINI TURLI BAHOLASH SHKALALARI HAMDA TESTLAR YORDAMIDA TAHLIL QILISH
Mazkur maqolada 2-6 yoshli bolalarda uchraydigan nutq buzilishlarining asosiy sabablari va darajalarini turli shkalalar va testlar yordamida baholash natijalari yoritilgan. Tadqiqotga jami 80 nafar bola jalb etilgan bo‘lib, ularning nutqiy rivojlanishi ELOLA, Veksler va Bezrukova-Kalenkova metodikalari asosida chuqur tahlil qilingan. Bolalar yengil, o‘rta va og‘ir darajadagi nutq buzilishlariga qarab guruhlarga bo‘lingan. Natijalarga ko‘ra, og‘ir darajadagi nutq buzilishlari ko‘pincha nevrologik va eshitish bilan bog‘liq omillar, shuningdek, atrof-muhitda nutqiy stimullarning yetishmasligi bilan bog‘liq ekani aniqlangan. Shuningdek, jinsiy farqlar ham kuzatilgan bo‘lib, o‘g‘il bolalarda nutqiy muammolar ko‘proq qayd etilgan. Tadqiqot logopedik tashxis va reabilitatsiya uchun kompleks yondashuvning dolzarbligini ko‘rsatdi.
JARROHLIK AMALIYOTIDAN KEYINGI QORIN OLD DEVORI VENTRAL CHURRALARINI BARTARAF ETISHDAGI JARROHLIK USULLARINING SAMARADORLIGI
So‘nggi yillarda laparoskopik va boshqa minimal invaziv jarrohlik texnologiyalari keng joriy etilayotganiga qaramay, an’anaviy laparotomik usullardan foydalanish amaliyoti hanuz yuqori darajada saqlanib qolmoqda. Bu esa, operatsiyadan keyingi ventral churra (OKVCH)lar rivojlanish xavfini 3–19% gacha oshishiga olib kelmoqda. Churra hosil bo‘lishining asosiy sabablari sifatida operatsiyadan keyingi erta davrda qorin old devoridagi anatomik tuzilmalarda yuzaga keladigan nuqsonlar (yaraning yiringlashi, choklarning ochilishi, eventeratsiya) hamda kechki davrlarda mushak-aponevrotik tuzilmalar zaiflashuvi ko‘rsatiladi. Bu holatlar ko‘pincha ortiqcha semizlik, qandli diabet, erta jismoniy zo‘riqish va boshqa hamroh kasalliklar bilan bog‘liq bo‘ladi. Zamonaviy biologik va sintetik implantatlardan foydalanilgan plastik jarrohlik usullari davolash samaradorligini sezilarli darajada oshirgan bo‘lsa-da, OKVCH bo‘lgan bemorlar uchun individual jarrohlik yondashuvini to‘g‘ri tanlash muammosi hanuz dolzarbligicha qolmoqda.
O‘PKA EXINOKOKKOZINI DAVOLASHDA VIDEOENDOSKOPIK ARALASHUVLAR SAMARADORLIGI
Dunyo bo‘ylab keng tarqalgan va sog‘liqni saqlash tizimi uchun muhim ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega parazitar kasalliklardan biri exinokokkozdir. Ayniqsa o‘pka exinokokkozi bemorlar orasida tez-tez uchrab turadi va bu borada jigardan keyin ikkinchi o‘rinni egallaydi (10–25%). Kasallikning ikki tomonlama shakli umumiy holatlarning 4% dan 26,7% gacha bo‘lgan qismini tashkil qiladi. Hozirgi kunda o‘pka exinokokkozini tashxislashda rentgen tekshiruvlari asosiy rol o‘ynaydi. Afzalliklari operatsion travmatizmning kamayishi, asoratlarning kamligi, iqtisodiy jihatdan samaradorlik va bemorlarni tiklanish muddatining qisqaligi bilan izohlanadi. Shu bois, ushbu usullar o‘pka ekinokokkozini davolashda samarali alternativ sifatida baholanmoqda.
REVIEWS
KOMPYUTER FOYDALANUVCHILARINI KO‘RISH ANALIZATORIDAGI O‘ZGARISHLAR TAVSIFI
Maqolada mahalliy va xorijiy adabiyotlarda berilgan kompyuter foydalanuvchilarining ko‘rish analizatoridagi o‘zgarishlar tavsifi keltirilgan. Kompyuter foydalanuvchilarining ko‘zini charchashi, akkomodasiya zaifligi hamda miopiya koʻrish analizatoriga salbiy ta’sir koʻrsatadi va kompyuter koʻrish sindromining rivojlanishiga olib keladi.
MARKAZIY VA PERIFERIK VESTIBULOPATIYALI BEMORLARNI STABILPLATFORMA YORDAMIDA REABILITATSIYA QILISH
Ushbu maqolada stabil platforma asosidagi reabilitatsiyaning vestibulyar buzilishlarni davolashdagi samaradorligi o‘rganiladi. Kompyuterlashtirilgan posturografiya asosidagi stabil platformalar muvozanatni yaxshilash va funksional harakatlarni tiklashda obyektiv baholash hamda real vaqtli bioaloqa imkoniyatini beradi. Periferik vestibulyar holatlar, jumladan, bir tomonlama funksiyaning pasayishi yoki holatga bog‘liq bosh aylanishi kuzatilgan bemorlarda sezilarli ijobiy natijalar qayd etilgan. Markaziy vestibulopatiyalar esa nisbatan murakkab bo‘lib, stabil platforma yordamida olib borilgan mashg‘ulotlarni an’anaviy jismoniy mashqlar bilan uyg‘unlashtirish davolash samaradorligini oshiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, har bir bemor uchun individual tarzda tuzilgan stabil platforma dasturlarini qo‘llash zamonaviy vestibulyar reabilitatsiyaning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi hamda tiklanish jarayonida neyroplastiklik mexanizmlarining ahamiyatini ta’kidlaydi.
FUNCTIONAL AND STRUCTURAL CAUSES OF SECONDARY STRABISMUS IN CLINICAL OPHTHALMOLOGY
This article examines secondary strabismus, an acquired form of ocular misalignment that develops due to various systemic, neurological, or mechanical causes. Secondary strabismus differs from congenital (primary) strabismus in its late onset and is often associated with diplopia and disrupted binocular vision. The paper explores the primary etiological factors, including trauma, neurological conditions, ocular surgeries, and muscular or cranial nerve dysfunction. Key diagnostic procedures and therapeutic modalities such as prism correction, orthoptic therapy, botulinum toxin injections, and surgical interventions are discussed. Special attention is paid to the importance of individualized treatment planning and early medical intervention. The article is based on current literature review and standard ophthalmological practices.
БОЛАЛАРДА БУЙРАК КАСАЛЛИКЛАРИНИ ДАВОЛАШДА ИННОВАЦИОН ЁНДАШУВ: ЗАМОНАВИЙ БИОТЕХНОЛОГИЯЛАР ВА КЕЛАЖАК ИСТИҚБОЛЛАРИ
Педиатрик нефрология соҳасида буйрак функцияларининг бузилиши болаларнинг соғлиғи учун жиддий хавф туғдирмоқда. Бугунги кунда дунёда ҳар 10 мингта болалардан 18-25 таси сурункали буйрак етишмовчилигидан азият чекмоқда. Мазкур илмий тадқиқот мақоласида 2024-2025 йилларда ривожланаётган инновацион терапевтик стратегиялар системали таҳлил қилинган. Тадқиқот жараёнида регенератив биотехнологиялар, молекуляр генетика усуллари, наноструктуравий биоматериаллар ва персоналлаштирилган медицина принциплари атрофлича ўрганилди. Олинган маълумотлар шуни кўрсатдики, замонавий биотиббий инновациялар болаларда буйрак касалликларнинг клиник кечиши ва прогнозини тубдан ўзгартириш салоҳиятига эга. Айниқса, аутологик ҳужайравий терапия ва биомиметик тўқима конструкциялари соҳасида эришилган натижалар келажакда буйрак трансплантациясига муҳтожликни сезиларли камайтириши мумкин.
АЗОТ ОКСИДИ (NO)НИНГ ТИББИЁТНИНГ ТУРЛИ СОҲАЛАРИДА ҚЎЛЛАНИЛИШИ
ХХ аср охирида биокимё фанининг энг катта ютуқларидан бири эндоген азот оксиди - NO нинг инсон танасидаги қон айланиш тизимининг барча даражаларида, марказий тизимдан тортиб тери тўқималаридаги микроциркуляциягача бўлган самарали регулятори сифатидаги ролининг кашф этилиши бўлди. Шунинг учун биология ва тиббиёт учун муҳим бўлган бундай кашфиёт ҳозирги кунда тиббиётнинг кўпгина йўналишларида мувафақиятли қўлланилиб келмоқда ва қўлланилишнинг янги тармоқлари тадқиқ қилинмоқда. Ҳозирги кунда NO нинг юрак қон томир тизими, ўпка суньий вентиляцияси, нерв тизими касалликларига, қон айланиши, иммунитет ва асаб тизимининг қуйидаги жараёнларга ижобий таъсири қайд этилган.
Ҳозирги кунда хирургик амалиётда айникса ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак яра касаллиги ва унинг асоратларида қўллаш спектри кенгайиб бормоқда.
НОВЫЕ ПОДХОДЫ В РАННЕЙ ДИАГНОСТИКЕ ЦЕРЕБРОВАСКУЛЯРНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ И РАЗРАБОТКА ПРОФИЛАКТИЧЕСКИХ МЕРОПРИЯТИЙ
Цереброваскулярные заболевания — ведущая причина смертности и инвалидности. Ранняя диагностика позволяет своевременно начать лечение и снизить риск осложнений. В обзоре рассмотрены современные методы визуализации, биомаркеры, цифровые технологии и профилактические стратегии, повышающие эффективность выявления и предупреждения инсульта.
ЎПКАНИНГ СУРУНКАЛИ ОБСТРУКТИВ КАСАЛЛИГИ ВА КОМОРБИДЛИК
Маълумки, ўпканинг сурункали обструктив касаллиги (ЎСОК) нафақат тиббий, балки муҳим ижтимоий муаммо ҳам хисобланади. У бутун дунёда кенг тарқалган ва ногиронлик хамда ўлим ҳолатларининг юқорилиги билан алохида ажралиб туради. Мазкур мақолада барча мамлакатлар, шу жумладан республикамиз ахолиси ўртасида хам кўп учрайдиган ушбу касалликни қатор бошқа паталогик жараёнлар билан биргаликда кечиши сўнги йилларда дунёда ўтқазилган тадқиқотлар асосида тахлил этилган. ЎСОКни коморбидликда учраши асосий жараёнга салбий тасир кўрсатиши мукаммал баён қилинган.
СОВРЕМЕННАЯ ХИРУРГИЧЕСКАЯ ТАКТИКА И ВСПОМОГАТЕЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ ПРИ АКУШЕРСКИХ КРОВОТЕЧЕНИЯХ
Послеродовое кровотечение остаётся ведущей причиной материнской смертности во всём мире, особенно в условиях ограниченных ресурсов и задержек оказания помощи. В статье представлен обзор современных хирургических, механических и вспомогательных методов остановки кровотечения, применяемых при неэффективности медикаментозной терапии. Рассматриваются классические и модифицированные компрессионные швы, баллонная и вакуумная тампонада, аортальное клампирование, методы деваскуляризации, а также комплексные вмешательства при placenta accreta spectrum. Особое внимание уделено новым техникам, направленным на повышение гемостатической эффективности и сохранение репродуктивной функции. Представленные данные подчеркивают важность индивидуализированного подхода и междисциплинарного взаимодействия при ведении тяжёлого послеродового кровотечения.
Цель исследования: Анализ и обобщение современных хирургических, механических и вспомогательных методов остановки тяжёлого послеродового кровотечения при неэффективности медикаментозной терапии с акцентом на сохранение репродуктивной функции и повышение эффективности гемостаза.
КЛИНИЧЕСКИЕ И БИОХИМИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ РАССТРОЙСТВ АУТИСТИЧЕСКОГО СПЕКТРА У ДЕТЕЙ: ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ОПТИМИЗАЦИИ ТЕРАПИИ
Расстройство аутистического спектра (РАС) - гетерогенное нарушение нейроразвития, проявляющееся дефицитом социальных взаимодействий, стереотипным поведением и ограниченными интересами. Диагностика опирается на поведенческие критерии, но биохимические отклонения могут служить биомаркерами и направлять терапию. Исследование анализирует клинические и биохимические особенности у детей с РАС и их влияние на оптимизацию лечения. Систематический обзор выявил изменённые параметры: оксидативный стресс, дисбаланс нейротрансмиттеров, нарушения иммунной регуляции и гастроинтестинальные биомаркеры, коррелирующие с тяжестью симптомов и эффективностью терапии. Традиционные подходы часто игнорируют эти особенности, что снижает результаты. Интегративный подход, сочетающий клиническую оценку и биохимическое профилирование, способствует персонализации терапии, повышая её эффективность и улучшая исходы развития детей с РАС
HEALTHCARE ORGANIZATION
GIPPOKAMPAL SKLEROZLI MEZIAL CHAKKA EPILEPSIYASINI TASHXISLASHDA MMP-9 BIOMARKERINING DIAGNOSTIK ROLI
Gippokamp sklerozli (GS) mezial chakka bo‘lak epilepsiyasida (GS-MChBE) MMP-9 biomarkerining diagnostik ahamiyati, uning neyronlar shikastlanishi va xuruj faoliyati bilan bog‘liqligi tufayli, tobora ko‘proq e’tirof etilmoqda. MMP-9 epilepsiya patofiziologiyasida, ayniqsa sinapslarning qayta shakllanishi va gematoensefalik baryer modulyatsiyasida ishtirok etib, bu jarayonlar surunkali ravishda nerv to‘qimasida yallig‘lanishga sabab bo‘ladi,natijada epileptogen tarmoq shakllanishi va xurujlar paydo bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin. Ushbu tadqiqotda GS-MChBE tashxisiga ega 30 nafar bemorda MMP-9 darajalari, tuzilmaviy o‘zgarishlarsiz epilepsiya turlariga ega 36 nafar bemor ko‘rsatkichlari bilan solishtirildi.Nazorat guruh 22 ta sog‘lom shaxslarni o‘z ichiga oldi.Natijalar MMP-9 darajasining GS-MChBE guruhida statistik jihatdan sezilarli darajada yuqoriligini ko‘rsatdi (p<0,001). MMP-9 darajasi gippokampal skleroz darajasi bilan ijobiy korrelyatsiyalandi.Xulosa qilib aytganda, MMP-9 darajalari GS-MChBE uchun potensial diagnostik biomarker sifatida baholanishi mumkin. U epileptik tarmoq shakllanishini tavsiflovchi molekulyar indikator bo‘lib xizmat qilishi, shuningdek, individual davolash yondashuvlarini shakllantirishda yordam berishi mumkin.
GIPPOKAMPAL SKLEROZNI ANIQLASHDA EEG VA MRT NING BIRGALIKDA QO‘LLANILISHI: STATISTIK VA KLINIK YONDASHUV
Gippokampal sklerozli mezial chakka bo‘lak epilepsiya (GS-MChBE) o‘ziga xos EEG va MRT belgilari bilan tavsiflanadigan keng tarqalgan epilepsiya turidir. EEG tekshiruvi odatda oldingi yoki o‘rta temporal sohada epileptik o‘zgarishlarni, ko‘pincha mahalliy sekinlashuv bilan birga aniqlaydi. MRT tekshiruvida esa gippokamp hajmining kamayishi va T2-vaznli ketma-ketliklarda signal kuchayishi kuzatiladi. Bu topilmalar tashxis qo‘yish va davolash rejasini tuzishda muhim ahamiyatga ega, chunki MTLE-HS ko‘pincha xurujga qarshi dori vositalariga chidamli bo‘lsa-da, jarrohlik aralashuviga yaxshi javob berishi mumkin.Maqolada gippokampal sklerozli mezial chakka epilepsiyasida kuzatilgan elektroensefalografik va neyrovizualizatsion belgilar epilepsiyaning boshqa struktur nuqson bo‘lmagan shakllari bilan taqqoslangan holda yoritilgan.
МЕТОД ХРОНОЛОГИЧЕСКОЙ ОЦЕНКИ ТУПОЙ ТРАВМЫ НА ОСНОВЕ КОЛИЧЕСТВЕННОГО АНАЛИЗА МОРФОЛОГИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ ПРИ РЕГЕНЕРАЦИИ МЯГКИХ ТКАНЕЙ
Установление временных параметров травматических повреждений мягких тканей, причиненных тупыми предметами, представляет собой приоритетную и технически сложную проблему в области судебно-медицинских исследований. Хронологическая верификация механических воздействий играет ключевую роль в процессе расследования криминальных случаев, определении последовательности травматических эпизодов и проверке достоверности свидетельских показаний. Вопреки существенным достижениям в данной сфере, применяемые в настоящее время подходы базируются преимущественно на субъективном визуальном анализе макроскопических признаков, что препятствует достижению необходимой степени точности и стабильности результатов.
РАСПРОСТРАНЁННОСТЬ ПРЕДИАБЕТА И САХАРНОГО ДИАБЕТА 2 -ТИПА В РЕГИОНАХ С ЙОДНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТЬЮ И ИХ СВЯЗЬ С ФУНКЦИЕЙ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ
В статье представлены результаты исследования распространенности нарушений углеводного обмена (преддиабет и сахарный диабет 2 типа) в регионах с дефицитом йода, а также их взаимосвязь с функцией щитовидной железы, индексом массы тела (ИМТ), уровнем глюкозы и HbA1c, объемом щитовидной железы и концентрацией йода в суточной моче. Исследование проводилось в Муйнакском, Тахтакупырском и Канлыкульском районах Республики Каракалпакстан с участием 80 пациентов в возрасте старше 35 лет. На основании лабораторных и инструментальных данных были выявлены статистически значимые положительные корреляции между уровнем ТТГ и показателями углеводного обмена. Полученные данные свидетельствуют о патогенетической связи между йодной недостаточностью и развитием метаболических нарушений.
ЭМИЗИКЛИ ЁШДАГИ БОЛАЛАР ЎЛИМИНИНГ АЙРИМ САБАБЛАРИНИ СУД-ТИББИЙ БАҲОЛАШ
Maқолада замонавий илмий адабиётлар материаллари асосида эмизикли ёшдаги болалар ўлимининг механизм ва сабаблари таҳлили натижалари келтирилган. Унга кўра эмизикли ёшдаги болалар ўлимининг асосий сабабларидан бири гўдаклар тўсатдан ўлим синдроми эканлиги ва бу кўпроқ қиш фаслида кузатилишига эътибор қаратилган. Эмизикли ёшдаги болаларда ўлим асосан соат 06:00-07:00 оралиғида содир бўлган ва бу типдаги болалар кўпинча кам харакат ва кам йиғлайдиган болалар бўлган. Мақолада эмизикли ёшдаги болалар ўлимининг профилактикаси учун оналарга тушунтириш ишлари олиб бориш ва бунда суд тиббиёти экспертизаси маълумотларидан фойдаланиш зарурлиги таъкидланган.
ОРОЛ БЎЙИ ХУДУДИДА СОДИР БЎЛГАН АВТОМОБИЛ ТРАВМАЛАРИ БАЪЗИ ЖИҲАТЛАРИНИНГ СУД-ТИББИЙ ТАҲЛИЛИ
Мақолада автотравмалар юзасидан ўтказилган 272 та суд-тиббий экспертиза материаллари асосида автотравмаларга сабаб бўлаётган омилларнинг суд-тиббий тахлили натижалари келтирилган. Шунингдек, автотравмаларнинг айрим омилларига доир замонавий адабиётлар маълумотлари мухокама қилинган. Натижаларга кўра барча автотравмаларнинг 55%и 19-49 ёш орасидагиларда кузатилган. Автотравмаларнинг 36%и йилнинг ёз фаслида рўй берган бўлиб, хафтанинг душанба (24,8%) ва пайшанба (19,9%) кунлари энг кўп кузатилган. Мақолада автотравмалар йил фаслларига, жабрланувчиларнинг ёш гурухларига, хафта кунлари ва куннинг маълум вақтлари кабиларга боғлиқлиги таъкидланади. Автотравмалар сонини камайтириш чора-тадбирларини ишлаб чиқишда суд тиббий экспертиза маълумотларига ҳам эътибор қаратиш зарурлиги эслатилган.
БАЛОҒАТ ЁШИДАГИ ҚИЗЛАРДА СТОМАТОЛОГИК САЛОМАТЛИКНИ САҚЛАШ МЕЗОНЛАРИ
Ушбу мақолада балоғат ёшидаги қизларда оғиз бўшлиғи аъзолари ҳолати, стоматологик касалликлар ва уларнинг текширув усулларини олиб бориш тўғрисида маълумотлар келтирилган.
ИЗУЧЕНИЕ СОПУТСТВУЮЩИХ ЗАБОЛЕВАНИЙ И ЛАБОРАТОРНЫХ ОТКЛОНЕНИЙ ПРИ ВИЧ-ИНФЕКЦИИ
Статья посвящена анализу структуры сопутствующих заболеваний и биохимических, гематологических показателей у ВИЧ-инфицированных в Хорезмской области. Представлены частота оппортунистических инфекций, патологий печени, анемий, данные общего и биохимического анализа крови. Результаты подчёркивают клинико-прогностическое значение лабораторного мониторинга и комплексной оценки соматического статуса в условиях прогрессирования ВИЧ-инфекции.
APPLICATION OF SENTINEL EPIDEMIOLOGICAL SURVEILLANCE IN INFLUENZA AND ARVI MONITORING: COMPARATIVE ANALYSIS OF EXPERIENCE, EFFECTIVENESS PRINCIPLES, AND CRITERIA IN NEIGHBORING AND FOREIGN COUNTRIES
Relevance. According to the World Health Organization (WHO), over 1 billion cases of acute respiratory viral infections (ARVI) are recorded worldwide each year, accounting for 70–90% of all infectious diseases (World Health Organization, 2023). ARVI are particularly significant due to their high prevalence in childhood. Accordingly, the main objective of this study was to examine the experience, principles of effectiveness and criteria of sentinel epidemiological surveillance in influenza and ARVI monitoring in the Russian Federation and the United States.
ASSISTANCE TO THE PRACTITIONER
ПОДАГРАЛИ АЁЛЛАРДА APEX 1 (rs2307486) ГЕНИ ВА УНИНГ ПОЛИМОРФИЗМЛАРИНИНГ УЧРАШ ДАРАЖАСИ ҲАМДА КЛИНИК-ПАТОГЕНЕТИК АҲАМИЯТИНИ БАҲОЛАШ
Ушбу илмий тадқиқот подагра касаллиги ва симптомсиз гиперурикемияга чалинган аёлларда APEX1 (rs2307486) ген полиморфизмининг учраш частотаси, унинг подагранинг клиник кечиши, яллиғланиш кўрсаткичлари ва метаболик ўзгаришларга таъсирини баҳолашга қаратилган. Тадқиқотда 18–75 ёшдаги 322 нафар иштирокчи қатнашди: подаграли аёллар (I гуруҳ), подаграли эркаклар (II гуруҳ), симптомсиз гиперурикемияли аёллар (III гуруҳ) ва соғлом назорат гуруҳи. Генетик таҳлил полимераза занжирли реакцияси усулида амалга оширилди. Аниқланишича, T/G ва G/G генотиплари подагранинг оғир клиник кечиши, юқори сийдик кислотаси, яллиғланиш биомаркерлари, креатинин ва атерогенлик индекси билан боғлиқ. T/T генотипи эса ҳимояловчи шакл сифатида баҳоланди. Бу натижалар APEX1 (rs2307486) полиморфизмини подагранинг эрта диагностикаси, оғирлик даражасини баҳолаш ва шахсийлаштирилган даволаш стратегияларини ишлаб чиқишда биомаркер сифатида қўллаш имконини кўрсатади.
ИНДИВИДУАЛИЗИРОВАННЫЙ ВЫБОР РЕГИОНАРНОЙ АНЕСТЕЗИИ У ГЕРИАТРИЧЕСКИХ БОЛЬНЫХ С ХРОНИЧЕСКОЙ СЕРДЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТЬЮ ПРИ ОПЕРАЦИЯХ НА НИЖНИХ КОНЕЧНОСТЯХ
Анестезиологическое обеспечение гериатрических пациентов с ХСН при ортопедических операциях на нижних конечностях требует индивидуального подхода в связи с возрастными изменениями и снижением коронарного резерва. Цель исследования — сравнительная оценка пяти методов регионарной анестезии спинальная (СА), эпидуральная (ЭА), односторонняя спинальная (УСА), длительная эпидуральная (ДЭА) и сбалансированная односторонняя поясничная блокада (ОБПС) с учётом функционального состояния ССС. Результаты показали, что индивидуализированный подход на основе предоперационной стратификации коронарного резерва и оценки вегетативной регуляции позволяет существенно снизить частоту интра- и послеоперационных осложнений, обеспечить гемодинамическую стабильность и повысить качество анестезиологического пособия.
LEYKOPLAKIYA BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA OG‘IZ BO‘SHLIG‘I MIKROBIOTSENOZI VA MAHALLIY IMMUN HOLATINI BAHOLASH
Ushbu tadqiqotda turli shakldagi leykoplakiyali bemorlarda og‘iz bo‘shlig‘i mikrobiologik landshafti va mahalliy immun holati o‘rganildi. 2021–2024 yillarda olib borilgan tadqiqotga 120 nafar 30–60 yoshli bemorlar va 30 nafar sog‘lom nazorat shaxslari jalb qilindi. Mikrobiologik tahlillar streptokokklar, stafilokokklar va Candida spp. miqdorining kasallik og‘irligiga qarab ortishini, IgA va lisozim darajasining esa kamayishini ko‘rsatdi. Ozonoterapiya va fotodinamik terapiya qo‘llangan guruhda mikroflora balansining tiklanish tendensiyasi qayd etildi.
PARKINSON KASALLIGINING KLINIK SHAKLLARIDA IMMUNOLOGIK, PSIXOLOGIK VA NEYROVIZUAL O‘ZGARISHLARNING KOMPLEKS TAHLILI
Mazkur ilmiy tadqiqotda Parkinson kasalligiga chalingan 155 nafar bemor va 20 nafar sog‘lom ishtirokchidan iborat umumiy 175 nafar shaxsda kasallikning turli klinik shakllarida (tremor-dominant, akineziya-rigid, aralash) immunologik, psixologik va neyrovizual ko‘rsatkichlar o‘rganildi. Sitokinlar (IL-1β, IL-6, TNF-α, IL-10) darajasi, UPDRS shkalasi, HADS, MMSE, VFT testlari hamda MRT asosida olingan natijalar asosida kasallikning murakkab patogenezi, yallig‘lanish jarayonlari va kognitiv-emotsional o‘zgarishlari baholandi. Tadqiqot natijalari kasallikni kompleks yondashuv asosida diagnostika va reabilitatsiya qilish zarurligini ko‘rsatdi.
ХОРАЗМ ВИЛОЯТИДА ХОДЖКИН ЛИМФОМАСИНИНГ МОРФОЛОГИК ЖИҲАТДАН ТАРҚАЛГАНЛИК ДАРАЖАСИ ТАҲЛИЛИ
Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий -амалий тиббиёт марказининг Хоразм филиалида Ходжкин лимфомаси касаллиги ташхиси аниқланиб, комплекс даво олган беморларнинг касаллик тарихи ва амбулатор карталари маълумотлари, морфологик усуллар натижалари илмий ишнинг материали бўлиб хизмат қилади ва улар проспектив ҳамда ретроспектив таҳлилдан ўтказилиб, патогистологик лаборатория архиви, кўрсатилган йиллардаги гистологик блоклар, ҳар бир беморга тўлдирилган текширув карталаридан фойдаланилди.
ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ФИТОПРЕПАРАТОВ ПРИ МЕТАФИЛАКТИКЕ КАМНЕЙ ПОЧЕК (КЛИНИЧЕСКОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ)
Распространенность мочекаменной болезни (МКБ) крайне велика во всем мире. Проблема мочекаменной болезни в настоящее время продолжает оставаться актуальной во всем мире. Известно, что на долю МКБ приходится до 50–60 % пациентов, которые находятся в урологических стационарах. Очень важно акцентировать внимание как врача, так и пациента на проведении профилактики и метафилактики уролитиаза. Метафилактика мочекаменной болезни – профилактика рецидива заболевания. Соблюдение всех рекомендаций по противорецидивному лечению мочекаменной болезни может снизить частоту повторного камнеобразования на 41%.
НОВЫЕ ПОДХОДЫ К ПРОФИЛАКТИКЕ ИНФЕКЦИОННО-ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ОСЛОЖНЕНИЙ ПОСЛЕ ОТКРЫТЫХ ХИРУРГИЧЕСКИХ И ЭНДОУРОЛОГИЧЕСКИХ ОПЕРАЦИЙ КАМНЕЙ ПОЧЕК (КЛИНИЧЕСКОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ)
Мочекаменная болезнь (МКБ) представляет собой одну из самых распространенных урологических патологий, распространенность которой с каждым годом растет. Ученые связывают этот факт с изменением режима питания и качеством воды, образом жизни, климатическими условиями. В развитии уролитиаза важную роль играет бактериальная биопленка. Можно предположить, что именно биопленка способствует развитию тяжелых инфекционных осложнений МКБ, являясь резервуаром персистирующей инфекции. В настоящее время не вызывает сомнения, что антибактериальная профилактика значимо не только снижает частоту рецидива инфекционных камней, а также снижает частоту инфекционно-воспалительных осложнений после операций, однозначно оправдана при оперативных вмешательствах на почках.
ISHEMIK INSULTDA SITIOKS-P DORI VOSITASINING NEYROTROFIK SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Erta reabilitatsiya davrida ishemik insult bilan kasallangan jami 68 nafar bemor tekshirildi. Barcha bemorlar keng qamrovli klinik- nevrologik, instrumental va neyropsixologik sinamalardan o'tkazildi. Sitioks-P kombinatsiyalashgan dori vositasini qo‘llanilishi intellektual va xotira buzilishlariga ijobiy ta'sir ko'rsatib, nerv to’qimasining tez tiklanishiga olib keladi. Davolashdan keying bosqichida bosh miyaning bioelektrik faolligi ko'rsatkichlarida diffuz umumiy bosh miya o’zgarishlari belgilarining kamayishini kuzatildi.
ЭНДЕМИЧЕСКИЙ ВИД НАСЛЕДСТВЕННОЙ ГРАНУЛЯРНОЙ ДИСТРОФИИ РОГОВИЦЫ ЮЖНОГО РЕГИОНА УЗБЕКИСТАНА
Цель. Целью данного исследования было изучение клинических проявлений и распространенности наследственной зернистой дистрофии роговицы II типа в южном регионе Республики Узбекистан.
Материалы и методы. Проведен анализ 22 случаев пациентов с проявлениями наследственных дистрофий роговицы, обратившихся за медицинской помощью в Термезский филиал РСНПМЦМГ в 2020–2024 годах. Возраст пациентов составил от 15 до 70 лет, в среднем 48,2 ± 0,5 года. Среди них было 12 мужчин (54,5%) и 10 женщин (45,5%). Все пациенты проживают в Термезском районе и городе Термез.
ВЗАИМОДЕЙСТВИЕ ПОЛИМОРФИЗМОВ ГЕНОВ SOD2, EDN1 И ENOS КАК ФАКТОР РИСКА РАЗВИТИЯ ЦЕРЕБРОВАСКУЛЯРНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ
Оценить вклад комбинированного (полигенного) действия полиморфизмов генов, кодирующих ключевые звенья оксидативного стресса (SOD2) и эндотелиальной дисфункции (EDN1, eNOS), в развитие цереброваскулярных заболеваний (ЦВЗ). Материалы и методы: Проведено сравнительное исследование генотипирования 173 человек: 88 пациентов с ЦВЗ (основная группа) и 85 практически здоровых лиц (контрольная группа). Анализировались полиморфизмы: SOD2 (Ala16Val), EDN1 (Lys197Asn) и eNOS (T786C). Распределение сочетаний генотипов и частота носительства неблагоприятных аллелей сравнивались между группами с использованием критерия χ² и расчета отношения шансов (ОR) с 95% доверительным интервалом (CI). Результаты: В основной группе по сравнению с контрольной выявлена статистически значимая разница в распределении комбинаций неблагоприятных генотипов. Доля лиц с наличием двух (43,2% против 34,1%, p=0,2, ОR=1,5) и трех (12,5% против 4,7%, p=0,06, ОR=2,9) неблагоприятных генотипов была выше у пациентов с ЦВЗ. Наблюдалась четкая дозозависимая тенденция к увеличению риска ЦВЗ с ростом числа носимых неблагоприятных аллелей. В основной группе также чаще встречались гомозиготные носители неблагоприятных генотипов (35,2% против 20,0% в контроле), что указывает на их значимый вклад в патогенез. Наличие хотя бы одного неблагоприятного генотипа также ассоциировано с повышенным риском ЦВЗ (ОR=2,48). Заключение: Комбинированное действие полиморфизмов генов SOD2, EDN1 и eNOS является значимым фактором риска развития ЦВЗ. Обнаружена дозозависимая ассоциация: риск прогрессивно возрастает с увеличением числа неблагоприятных генотипов. Полученные данные подтверждают гипотезу о синергетическом взаимодействии генов, участвующих в окислительном стрессе и эндотелиальной дисфункции, в патогенезе цереброваскулярной патологии.
NEKROTIK ENTEROKOLITI BO‘LGAN BOLALARDA RENTGEN DIAGNOSTIKASI
Nekrotik enterokolit (NEK) yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda eng ko‘p uchraydigan shoshilinch patologiya bo‘lib, perforatsiya holatlari yuz berganda har doim tezkor jarrohlik aralashuvini talab etadi. Hozirgi kunda yetilgan va chala tug‘ilgan chaqaloqlardagi NEK, shuningdek, alohida perforatsiyalar farqlanmoqda. Ushbu guruhlarda NEK turli klinik kechishga ega bo‘lib, juda tez rivojlanadigan va o‘tkir shakldan Bell bo‘yicha aniq ifodalangan bosqichlarga ega bo‘lgan vaqti-vaqti bilan kuzatiladigan va yashirin shakllargacha bo‘lishi mumkin. Kasallikning dastlabki bosqichlarida eng muhim tashxis omillarini faol o‘rganish neonatologlar va bolalar jarrohlarining asosiy vazifalaridan biridir. Nekrotik enterokolitning klinik belgilari paydo bo‘lganda, rentgen tekshiruvi eng ishonchli tashxis usuli hisoblanadi.
АНТИМИКРОБНАЯ АКТИВНОСТЬ БИОСИНТЕЗИРОВАННЫХ ZNO‑NW ПРОТИВ МУЛЬТИРЕЗИСТЕНТНЫХ ШТАММОВ STAPHYLOCOCCUS AUREUS И ESCHERICHIA COLI
Изучена минимальная ингибирующая концентрация (МИК) и антибиоплёночная активность ZnO‑NW, синтезированных с помощью альбумина. ZnO‑NW подавляли рост устойчивых штаммов S. aureus и E. coli при МИК 16–32 µг/мл и разрушали зрелые биоплёнки на 78 % за 24 ч. Конфокальная микроскопия подтвердила нарушение целостности бактериальной стенки.
ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ХРОНИЧЕСКОГО КОНТАКТНОГО ДЕРМАТИТА И ВЛИЯНИЕ ТОПИЧЕСКОГО ZNO‑NW НА ЭКСПРЕССИЮ CD68 И CD207
Проведён анализ 40 биоптатов кожи пациентов с хроническим контактно‑аллергическим дерматитом. Установлена высокая экспрессия CD68 и CD207 в дерме (p < 0,01). Топическая терапия кремом, содержащим 0,5 % ZnO‑NW, снижала плотность CD68+ макрофагов на 37 % и CD207+ дендритных клеток на 42 % спустя четыре недели.
ОСОБЕННОСТИ ТЕЧЕНИЯ ПНЕВМОНИИ У ГРУДНЫХ ДЕТЕЙ С ДИСПЕПТИЧЕСКИМ СИНДРОМОМ
Пневмония у грудных детей остаётся одной из ведущих причин младенческой заболеваемости и смертности во всём мире. Особую клиническую и диагностическую значимость представляет пневмония, протекающая с диспептическим синдромом, что обусловлено незрелостью желудочно-кишечного тракта и высокой чувствительностью младенческого организма к инфекционно-воспалительным процессам. Данная форма пневмонии характеризуется стертым или атипичным началом, при котором на первый план выходят гастроинтестинальные симптомы — частые срыгивания, рвота, вздутие живота, нестабильный стул, анорексия, что часто приводит к поздней диагностике и отсроченному лечению основного заболевания. Цель исследования: изучить особенности течения пневмонии с диспептическим синдромом у грудных детей. Исследование проведено на базе 1 и 2 педиатрии Самаркандского филиала РНЦЭМП. В исследование были включены 72 ребёнка в возрасте от 1 до 12 месяцев, находившиеся на стационарном лечении с диагнозом внебольничной пневмонии. Все пациенты были разделены на две группы: первая группа – 38 (52,8%) дети с внебольничной пневмонией, осложнённой диспептическим синдромом, вторая группа – 34 (47,2%) грудных детей с внебольничной пневмонией без признаков диспепсии. Результаты исследования подчеркивают, что своевременное распознавание диспептических проявлений как возможного маркера скрытого инфекционного процесса в лёгких может значительно улучшить прогноз и снизить риск развития тяжёлых осложнений, таких как дыхательная недостаточность, токсикоз или сепсис.
INNOVATIVE METHODS OF PYELONEPHRITIS DIAGNOSTICS IN CHILDREN
Pyelonephritis is the second most common disease in children after acute respiratory infections, and there is a clear and close relationship between them.
Objective. Determination of clinical and laboratory features of early diagnosis of pyelonephritis in children who have had COVID-19.
Methods. An observational cohort retrospective clinical study of 121 children with pyelonephritis was conducted.
Results and discussion. We analyzed changes in partial renal function in all patients with pyelonephritis. The results of the study indicate that in patients of groups 1 and 3, all studied clinical and laboratory parameters were significantly impaired compared to group 2. These changes confirm that they can manifest themselves differently depending on the causes of the disease (etiological factors).
Conclusion. In patients with pyelonephritis who had COVID-19, damage was found not only to the proximal (proteinuria increased 11 times compared to healthy children) and distal tubules (ammoniogenesis function decreased by 34%) of the renal nephrons, but also damage to the glomeruli (GFR decreased by 38% compared to healthy children), which is not typical for pyelonephritis in children without a history of COVID-19.
CHAQALOQLARDA DISPEPTIK SINDROM BILAN PNEVMONIYANING KLINIK XUSUSIYATLARI
Pnevmoniya butun dunyo bo'ylab chaqaloqlar orasida kasallik va o'limning asosiy sabablaridan biri bo'lib qolmoqda. Dispepsiya bilan kechadigan pnevmoniya, oshqozon-ichak traktining rivojlanmaganligi va bola organizmining infektsiyalar va yallig'lanishlarga moyilligi oshishi tufayli alohida klinik va diagnostik ahamiyatga ega. Pnevmoniyaning bu shakli ovqat hazm qilish muammolari birinchi o'ringa chiqqanda noaniq yoki atipik boshlanishi bilan tavsiflanadi: tez-tez regürjitatsiya, qusish, shishiradi, axlat bilan bog'liq muammolar, yomon ishtaha. Bu ko'pincha kech tashxis qo'yish va asosiy kasallikning kechikishini davolashga olib keladi. Ushbu maqolada pnevmoniya bilan og'rigan chaqaloqlarda dispeptik sindrom rivojlanishining sabablari, namoyon bo'lish xususiyatlari, diagnostikadagi qiyinchiliklar va bu bolalarni tekshirishga kompleks yondashuv zarurligi ko'rib chiqiladi. Ushbu tadqiqot chaqaloqlarda dispeptik sindrom bilan kechadigan pnevmoniya rivojlanishining o'ziga xos xususiyatlarini tahlil qilishga qaratilgan. Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Samarqand filialiga qarashli 1 va 2 pediatriya bo‘limlarida hamda viloyat bolalar ko‘p tarmoqli markazining pulmonologiya va gastroenterologiya bo‘limlarida ishlar olib borildi. Tadqiqotda bir oydan o'n ikki oygacha bo'lgan 70 nafar bola ishtirok etdi, ular jamiyat tomonidan yuqtirilgan pnevmoniya bilan kasalxonada davolanmoqda.
Barcha bemorlar ikki guruhga bo'lingan: asosiy guruh dispeptik sindrom bilan asoratlangan jamiyat tomonidan orttirilgan pnevmoniya bilan og'rigan 38 chaqaloqdan iborat; nazorat guruhi - dispeptik belgilari bo'lmagan jamiyat tomonidan orttirilgan pnevmoniya bilan og'rigan 32 chaqaloq. Olingan ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, o'pka to'qimalarida yashirin yuqumli jarayonning potentsial ko'rsatkichi sifatida qaraladigan dispeptik ko'rinishlarni erta aniqlash prognozni sezilarli darajada yaxshilaydi va nafas etishmovchiligi, intoksikatsiya yoki septik holat kabi jiddiy asoratlarni rivojlanish ehtimolini kamaytiradi.
КЛИНИКО – ИММУНОЛОГИЧЕСКИЙ СТАТУС У ПАЦИЕНТОК С АДЕНОМИОЗОМ
Аденомиоз — характеризующийся наличием эндометриальной ткани в мышечном слое матки, может вызывать воспаление, нарушение кровообращения и изменения в гормональном фоне, что негативно сказывается на репродуктивной функции. Клинико-иммунологическое обоснование нарушений репродуктивной функции при аденомиозе предполагает, что изменения в иммунной системе, вызванные аденомиозом, могут влиять на способность к зачатию и вынашиванию беременности. Аденомиоз представляет собой распространённую гормонозависимую гинекологическую патологию, характеризующуюся инвазией эндометриоидной ткани в миометрий, хроническим воспалением и нарушением репродуктивной функции. Иммунологические механизмы, лежащие в основе бесплодия при аденомиозе, остаются недостаточно изученными, что определяет актуальность проведения целенаправленных исследований. Целью исследования явилось оценка особенностей сывороточного уровня провоспалительных цитокинов и хемокинов у женщин с аденомиозом в зависимости от репродуктивного статуса. Обследованы 66 женщин репродуктивного возраста, из которых 41 пациентка с установленным диагнозом аденомиоз: 23 - с сохранённой фертильностью и 18 - с первичным бесплодием. Контрольная группа - 25 клинически здоровых женщин того же возрастного диапазона (25–35 лет). Изучали сывороточные уровни MCP-1, IP-10, IL-6 и IL-2 методом ИФА. Полученные результаты показали достоверное повышение уровней MCP-1 и IL-6, а также снижение IP-10 и IL-2 у женщин с аденомиозом по сравнению с данными контрольной группы. Выявленные молекулы могут рассматриваться как потенциальные биомаркеры развития аденомиоза.
IMPACT OF COVID–19 ON SPERMATOGENESIS IN MEN
According to scientific research, SARS-CoV-2 can hurt the male reproductive system. Оf this study was to study the main indicators of semen fluid in men after COVID-19 infection. The study included male patients who had recovered from COVID-19. Between February 2020 and September 2021, semen analysis was performed on 48 men. 26 of them, had a history of COVID-19 and had laboratory confirmation of the last infection (IgG). The key indicators of the spermogram were studied: Volume of ejaculate, Total number of sperm, Concentration of sperm, Percentage of pathological forms, pH of semen fluid, and concentration of leukocytes. The spermogram indicators of patients who recovered from COVID-19 differed significantly from the indicators of patients who did not survive COVID-19 infection. Their ejaculate volume is 2 times less, and the total number of sperm is 3.6 times less. Accordingly, the concentration of spermatozoa is reduced by almost 2 times. An increase in the pH of semen fluid was detected. The percentage of pathological forms of sperm is 2 times higher. Men who have had COVID-19 and have elevated levels of IgG SARS-CoV-2 are characterized by significant quantitative and qualitative changes in fertility. Therefore, the COVID-19 coronavirus infection affects male reproductive function and may thus contribute to the aggravation of the already ongoing decline in male fertility in recent decades. These data indicate a possible decline in the birth rate in this region.
СОСТОЯНИЕ ОСНОВНЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ СПЕРМОГРАММЫ У МУЖЧИН, ПЕРЕНЕСШИХ COVID-19
SARS-CoV-2 может оказывать негативное воздействие на репродуктивную систему мужчин. Изучение основных показателей спермальной жидкости мужчин после перенесенной инфекции COVID-19. В исследование включены пациенты-мужчины, выздоровевшие от COVID-19. В период с февраля 2020 года по сентябрь 2021 года проведен анализ спермальной жидкости 48 мужчин. Из них 26 мужчин, у которых в анамнезе переболели COVID-19 и имели лабораторное подтверждение перенесенной инфекции. Исследованы ключевые показатели спермограммы: объём эякулята, общее количество сперматозоидов, концентрация сперматозоидов, процент патологических форм, рН спермальной жидкости и концентрация лейкоцитов. Показатели спермограммы больных, переболевших COVID-19, существенно отличались от показателей пациентов, которые не перенесли инфекции COVID-19. У них в 2 раза снижен объём эякулята, в 3,6 раза меньше общее количество сперматозоидов. Соответственно этому, почти в 2 раза снижена и концентрация сперматозоидов. Обнаружено повышение рН спермальной жидкости. Процент патологических форм сперматозоидов оказался в 2 раза больше. Для мужчин, перенесших COVID-19 и у которых повышен уровень IgG SARS-CoV-2 в сыворотке крови, характерны достоверные количественные и качественные изменения фертильности. Следовательно, коронавирусная инфекция COVID-19 влияет на мужскую репродуктивную функцию и тем, самым может способствовать усугублению уже происходящему в последние десятилетия снижению мужской фертильности. Эти данные указывают на возможное снижение рождаемости в данном регионе.
ГЕСТАЦИОННЫЙ САХАРНЫЙ ДИАБЕТ: ТАКТИКА ВЕДЕНИЯ БЕРЕМЕННОСТИ И РОДОВ
В статье представлены результаты сравнительного анализа тактики ведения беременности и родов у женщин с гестационным сахарным диабетом (ГСД) в зависимости от сроков его диагностики. Установлено, что поздняя верификация ГСД приводит к отсроченному началу инсулинотерапии, снижению её эффективности, повышению частоты оперативного родоразрешения и ухудшению перинатальных исходов, включая более низкие баллы по шкале Апгар, высокую частоту диабетической фетопатии и необходимость реанимационной помощи новорождённым. Напротив, ранняя диагностика позволила начать лечение своевременно, снизить риск осложнений и повысить долю самостоятельных родов через естественные родовые пути. Полученные данные подчёркивают необходимость внедрения эффективного скрининга, ранней диагностики и строгого гликемического контроля у беременных с ГСД.
ЙИРИК БЎҒИМЛАРНИ ЭНДОПРОТЕЗЛАШДА БЕМОРЛАР ТОМОНИДАН РЕАБИЛИТАЦИЯ БОСҚИЧЛАРИНИНГ ҚАБУЛ ҚИЛИНИШИ ВА САМАРАДОРЛИК ДАРАЖАСИНИНГ ТАҚҚОСЛАМА ТАҲЛИЛИ
Ўзбекистон шароитида сон ва тизза бўғимларига тўлиқ эндопротез қўйиш (ТЕП) бўйича операциялар сони жадал ортиб бораётган бир даврда, ушбу тадқиқот беморларнинг операциядан олдинги кутган натижалари ва операциядан кейинги реал тажрибалари ўртасидаги тафовутларни аниқлашга қаратилди.
PHYSICAL REHABILITATION OF PATIENTS AFTER TOTAL HIP REPLACEMENT: NEW APPROACHES AND PERSPECTIVES
The article is devoted to the issues of physical rehabilitation after hip arthroplasty. The purpose of this study was to analyze the effectiveness of restorative measures after total hip replacement in the late postoperative rehabilitation period. The study involved 35 patients after hip arthroplasty in the late postoperative period, which were divided into two groups. In the course of the study, the practical importance of the physical rehabilitation method proposed by us in the late postoperative period was revealed.
CASES FROM PRACTICE
ЛАПАРОСКОПИЧЕСКОЕ УДАЛЕНИЕ КИСТЫ ЯИЧНИКА В УСЛОВИЯХ НИЗКОГО ПНЕВМОПЕРИТОНЕУМА
В статье представлен клинический случай лапароскопического удаления гигантской кисты правого яичника у беременной женщины на сроке 9 недель гестации. Операция была выполнена в условиях низкого интраабдоминального давления (≤8 мм рт.ст.), что обеспечило безопасность как для матери, так и для плода. В ходе вмешательства была достигнута хорошая визуализация анатомических структур в положении тренделенбурга при угле наклона 30–45°. Женщина была в сознании, так как операция проводилась под спинальной анестезий, что позволило избежать потенциальных тератогенных эффектов, связанных с применением общего наркоза. В послеоперационном периоде не потребовалось назначение наркотических анальгетиков, пациентка была активизирована в первые часы после операции, и выписана на вторые сутки в удовлетворительном состоянии. Беременность продолжилась без осложнений. Представленный случай демонстрирует клиническую эффективность и безопасность лапароскопического вмешательства при использовании щадящего пневмоперитонеума у беременных в первом триместре. Метод может рассматриваться как достойная альтернатива лапароскопии под общей анестезией при наличии соответствующего опыта у хирургов и анестезиологов.
EXPERIMENTAL STUDIES
BOSH MIYA MORFOLOGIYASIGA TAJRIBAVIY METABOLIZMNING TA’SIRI
Ushbu tadqiqotda metabolik sindrom holatidagi onalardan tug‘ilgan avlodlarda bosh miya rivojlanishining morfologik ko‘rsatkichlarini o‘zgarishlari va prefrontal qavatidagi hujayra zichligi tahlil qilindi. 3, 7, 14, 21, 30 va 60 kunlik postnatal ontogenez bosqichlarida tananing umumiy va bosh miya vazni, yarim sharlarning anatomik o‘lchamlari va hujayra zichligi o‘rganildi. Nazorat va tajriba guruhlari o‘rtasidagi farqlar statistik jihatdan ishonchli bo‘lib, tajriba guruhidagi bolalarda hujayra zichligi 14–60 kunlarda 20–25% kamaygani aniqlandi (p<0.05). Tadqiqot natijalari metabolik sindromning naslning neyrorivojlanishiga salbiy ta’sirini tasdiqlaydi.
МУКОЭПИДЕРМОИД СЎЛАК БЕЗИ ЎСМАЛАРИДА VEGFR ЭКСПРЕССИЯСИНИНГ КЛИНИК-ПАТОЛОГИК АҲАМИЯТИ
Ушбу мақолада МЭКнинг эпидемиологияси, морфологияси, диагностикаси ва даволаниш йўллари бўйича замонавий илмий маълумотлар таҳлил қилинади. Мақолада сўлак бези мукоэпидермоид ўсмаларида VEGFR рецепторлари текширилган 20 нафар бемор тахлилларида натижалар енгил, ўрта ва огир даражали позитив реакция натижалари оркали бахоланган. Беморларнинг қанчасида енгил даражали позитив реакция, ўрта даражали позитив реакция ва юкори позитив реакция кузатилганлиги тавсифланган.
СОҒЛОМ КАЛАМУШЛАР ЎПКАСИДАГИ ГИСТОАРХИТЕКТОНИКА ВА МОРФОМЕТРИК КЎРСАТКИЧЛАРНИНГ КОРРЕЛЯЦИОН ТАҲЛИЛИ
Ушбу тадқиқот назорат гуруҳидаги каламушлар ўпка тўқимасининг морфологик ва морфометрик кўрсаткичларини аниқлашга қаратилди. Мақсад — нормал гистоархитектоник тузилиш ва меъёрий параметрларни белгилаш. Натижаларга кўра, бронхиолалар, альвеолар йўллар, альвеолалар ва межальвеоляр тўсиқлар нормал шакл ва ўлчамда бўлиб, патологик ўзгаришлар аниқланмади. Корреляцион таҳлил айрим кўрсаткичлар ўртасида тўғридан-тўғри ва тескари боғлиқликларни аниқлади. Хулоса қилиб айтганда, олинган маълумотлар назорат гуруҳидаги ўпка тўқимасининг нормал морфология ва морфометриясини тавсифлаб, кейинги тажриба гуруҳларидаги патоморфологик ўзгаришларни объектив баҳолаш учун ишончли меъёрий база сифатида хизмат қилади.
ТЕРИДАГИ ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ ЭКСПРЕССИЯЛАНИШ НАТИЖАЛАРИНИ ТАЖРИБАДА АНИҚЛАШ ВА БАҲОЛАШ
Тадқиқотнинг мақсади тажрибада лаборатория ҳайвонлари терисини S100 маркёр ёрдамида иммуногистокимёвий экспрессиясини аниқлаш бўлди. Аниқланишича, граммусбат кокклар чақирган ЙЯЖ да гистологик препаратда кузатилган тери тўқимасида S100 маркёри юқори даражада эскпрессиялангани аниқланди, позитив экспрессия 94,75% ни ташкил этди. Грамманфий бактериялар чақирган ЙЯЖ да ҳам тери тўқималарида S100 маркёри юқори даражада эскпрессиялангани исботланди, позитив экспрессия 92,61% га тенг бўлди. S100 маркёри эскпрессияланиш умумий майдони ҳам грамманфий бактерияларда кам бўлди. Терида S100 маркёри экспрессияланишини нафақат диагностик, балки прогностик мақсадларда ҳам фойдаланишни тавсия этиш имконини берди, ИГК усули терида кечадиган ЙЯЖ оғирлик даражасини қўзғатувчилар кесимида баҳолаш имконини ҳам берди.
ОСОБЕННОСТИ МОРФОЛОГИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ ИНТРАМУРАЛЬНОЙ ЧАСТИ МОЧЕТОЧНИКА ПОД ВЛИЯНИЕМ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОГО ГИПОТИРЕОЗА
Известно, что гипотиреоз влияет на функциональное состояние всех органов и тканей организма. В литературе отмечено, что при гипотиреозе у детей наблюдаются такие клинические симптомы, как отставание в развитии психомоторных систем, малая подвижность и значительное увеличение массы тела. По результатам экспериментальных исследований в доступной литературе представлены данные по изучению морфогенеза мочевыводящих путей на модели гипотиреоза, функциональной морфометрии мочевыводящей системы, гистологической реконструкции интрамурального отдела мочевыводящих путей и динамики морфологических изменений их структур, а также сравнительный анализ состояния при гипотиреозе с состоянием, полученным в результате морфологической коррекции.
СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ ЭПИДЕМИОЛОГИИ И ЗНАЧИМОСТИ САХАРНОГО ДИАБЕТА
Сахарный диабет (СД) представляет собой хроническое прогрессирующее заболевание, которое занимает одно из ведущих мест среди патологий эндокринной системы по распространённости и социально-экономической значимости. СД характеризуется нарушением углеводного обмена, вызванным абсолютным или относительным дефицитом инсулина. В данной статье рассматриваются современные эпидемиологические данные, факторы риска, глобальные последствия заболевания, а также необходимость ранней диагностики, профилактики и комплексного подхода к лечению.
ЭКСПРЕССИЯ МАРКЕРА P53 В ЛЁГКИХ КРОЛИКОВ ПРИ ВОЗДЕЙСТВИИ ПЕСТИЦИДА НУРИНОЛ: ВЛИЯНИЕ АНТИОКСИДАНТНОЙ ТЕРАПИИ
В настоящем исследовании проведена оценка экспрессии белка p53 в лёгочной ткани кроликов (Oryctolagus cuniculus) при 30-дневной ингаляционной экспозиции пестицидом «Нуринол» (хлорпирифос + циперметрин), с изучением влияния альфа-липоевой кислоты на интенсивность апоптоза. Методом иммуногистохимии установлено, что в группе без терапии экспрессия p53 в бронхиолах и альвеолах достигала 45,3% и сопровождалась преобладанием высокопозитивной реакции (+++). При введении альфа-липоевой кислоты (9 мг/кг) наблюдалось достоверное снижение p53-позитивных клеток до 14,5%, с преобладанием слабой и умеренной экспрессии. Полученные результаты свидетельствуют о том, что p53 является чувствительным маркёром клеточного стресса и апоптоза при токсическом поражении лёгких, а антиоксидантная терапия эффективно снижает степень повреждения. Работа подчёркивает важность комплексного подхода к оценке токсичности пестицидов и профилактической роли антиоксидантов.