Том 19 № 14 (2026): Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии

						Показать Том 19 № 14 (2026): Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии
Том 19 № 14 (2026): Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии
Опубликован: 17-05-2026

Рубрики журнала. Выпуск 14 (№19) 2026

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА
ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ
ОБЗОРЫ
В ПОМОЩЬ ПРАКТИЧЕСКОМУ ВРАЧУ
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

Весь выпуск

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА

PREVENTIVE PROTOCOLS FOR REDUCING THE RISK OF POST-TRAUMATIC PNEUMONIA IN PATIENTS WITH CHEST TRAUMA

Khan Muhammad Amir

Chest trauma is a common clinical condition associated with a high risk of complications, particularly post-traumatic pneumonia. The aim of this study was to evaluate the effectiveness of preventive protocols in reducing the incidence of pneumonia in patients with thoracic injuries. A total of 80 patients were included and divided into main and control groups. The main group received a комплекс preventive approach including multimodal analgesia, early mobilization, respiratory physiotherapy, and infection control measures. The results showed a significantly lower incidence of pneumonia in the main group. In addition, hospital stay was shorter and overall clinical outcomes were improved. In conclusion, the implementation of preventive protocols is effective in reducing post-traumatic pneumonia in patients with chest trauma.

6-10

ВЛИЯНИЕ КОМПЛЕКСНЫХ ЛЕЧЕБНО-ПРОФИЛАКТИЧЕСКИХ МЕРОПРИЯТИЙ У ДЕТЕЙ С ГЭРБ НА МАРКЕРЫ ВОСПАЛЕНИЯ В РОТОВОЙ ЖИДКОСТИ

Бебутов Ф.А., Ахмедов А.Б.

в данной статье гастроэзофагеальная рефлюксная болезнь (ГЭРБ) у детей сопровождается не только поражением верхних отделов желудочно-кишечного тракта, но и выраженными изменениями в полости рта, включая воспалительные процессы слизистой оболочки и тканей пародонта. Одним из объективных критериев оценки активности воспаления и эффективности проводимого лечения являются маркеры воспаления в ротовой жидкости, отражающие состояние местного иммунного и метаболического гомеостаза.

11-15

СРАВНИТЕЛЬНАЯ ОЦЕНКА ГЕМОДИНАМИЧЕСКИХ И НЕЙРОЭНДОКРИННЫХ РЕАКЦИЙ ПРИ РАЗЛИЧНЫХ МЕТОДАХ АНЕСТЕЗИИ У БОЛЬНЫХ С ХСН И ГИПЕРТОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ

Валиев Ш.М., Газиев З.Т.

Проведена сравнительная оценка гемодинамических и нейроэндокринных реакций при применении спинальной анестезии с QL-блоком и общей анестезии у пациенток с хронической недостаточностью кровообращения и гипертонической болезнью. Оценка включала показатели гемодинамики, кислотно-основного состояния, нейроэндокринных маркеров и диуреза. При хронической недостаточности кровообращения выявлен гипокинетический тип гемодинамики с ограниченным сократительным резервом, при гипертонической болезни — эукинетический тип. Спинальная анестезия с QL-блоком обеспечивала более стабильную гемодинамику и меньшую нейроэндокринную активацию. Общая анестезия сопровождалась выраженной симпатоадреналовой реакцией и большей частотой респираторных осложнений при сохранении компенсации кислотно-основного состояния. Адаптационный потенциал сердечно-сосудистой системы определяет характер периоперационных реакций. Спинальная анестезия с QL-блоком является более физиологичной и предпочтительна у пациентов с ограниченным сократительным резервом.

16-19

HIQILDOQNING O‘SMASIMON KASALLIKLARIDA MORFOLOGIK TEKSHIRISH USULLARI

Rasulova N.Sh.

Ovoz apparati kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarni davolash va uning buzilishlarining oldini olish zamonaviy otorinolaringologiyaning dolzarb muammolaridan biridir. Turli mualliflarning ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu patologiyaning uchrash darajasi 6 foizdan 43 foizgachani tashkil etadi.
Hiqildoq – o‘smasimon hosilalar, xavfsiz va xavfli o‘smalarning eng ko‘p uchraydigan joylaridan biri bo‘lib, ular katta xilma-xilligi bilan ajralib turadi. LOR a’zolari o‘smalari orasida hiqildoqning zararlanishi ham mutlaq soni, ham solishtirma salmog‘i (50-70 %) bo‘yicha birinchi o‘rinni egallaydi. Bunga sabab, hiqildoqning o‘sma jarayonlari paydo bo‘lishiga olib keluvchi turli ta’sirlovchi omillarga ko‘proq duchor bo‘lishidir. Bularga kasbiy zararli omillar, jumladan, ovozning zo‘riqishi, chekish, spirtli ichimliklarni suiiste’mol qilish, surunkali yallig‘lanish kasalliklari hamda turli endokrin va neyrovegetativ buzilishlar kiradi. Mazkur patogen omillar asosan xavfsiz o‘smalarning paydo bo‘lishiga olib keladi va bunday o‘smalar hiqildoqning xavfli o‘smalariga qaraganda ancha ko‘p uchraydi. Biroq xavfsiz o‘smalarning xavfi shundaki, ularning ayrimlari samarali profilaktika bo‘lmasa, o‘simtaoldi shakllariga o‘tib, keyinchalik xavfli o‘smaga aylanishi mumkin. Hiqildoq kasalliklarining eng ko‘p uchraydigan guruhini tashkil etuvchi xavfsiz o‘smalar va o‘smasimon hosilalar mehnat qobiliyatini buzuvchi yaqqol funksional o‘zgarishlarga olib kelishi, o‘z vaqtida davolanmasa, hatto bemorlarning o‘limiga ham sabab bo‘lishi mumkin. Hiqildoqning xavfsiz o‘smalari ko‘pincha ovozning uzoq vaqt buzilishi bilan kechadi. Bu esa vokal-nutq kasblari vakillarida mehnat qobiliyatining turg‘un yo‘qolishiga, hattoki kasbga yaroqsizlik va nogironlikka ham olib keladi, bu esa mazkur muammoning tibbiy-ijtimoiy ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi.

20-28

ANALYSIS OF THE CLINICAL COURSE OF HYPERTROPHIC GINGIVITIS IN PATIENTS OF THE RESEARCH GROUP

Eshimova S.T.

The article presents hypertrophic gingivitis, their causes, types of clinical course, complaints of patients in the study group and their analytical indicators for edematous and fibrous forms.

29-33

КЛИНИЧЕСКИЙ СЛУЧАЙ: СИНДРОМ СХЮРСА-ХОЙМАКРСА У ДЕВОЧКИ ИЗ УЗБЕКСКОЙ ПОПУЛЯЦИИ

Хакимов Дж.П.

В статье представлен редкий случай генетического заболевания — синдрома Схюрса-Хоймакрса (OMIM: 615009), вызванного гетерозиготной мутацией в гене PACS1. Описан клинический фенотип пациента 10 месяцев, включающий задержку психомоторного развития (ЗПМР), специфические особенности физического развития и сопутствующие патологии ЖКТ (долихоколон). Подчеркивается роль полногеномного секвенирования в верификации орфанных диагнозов.

34-36

МЕТОД КОНСЕРВАТИВНОЙ КОРРЕКЦИИ ПРИОБРЕТЕННОЙ КИЛЕВИДНОЙ ДЕФОРМАЦИИ ГРУДНОЙ КЛЕТКИ (КДГК) ПОСЛЕ ПРОВЕДЕНИЯ СТЕРНОТОМИИ У ДЕТЕЙ С ВПС

Уралбоев И.Э., Шадиева Х.Н.

Килевидная деформация грудной клетки представляет собой медицинскую и социальную проблемы. Выраженный косметический дефект при приобретенной КДГК после проведения стернотомии у детей с ВПС представляет серьезную психологическую проблему для родителей, а в последующем и для ребенка. После проведения операции на открытом сердце родители однозначно отдают предпочтение консервативным способам лечения приобретенной КДГК. В отделении ортопедии ОДММЦ с 2018 года по 2026 г.г. под наблюдением находилось 42 больных в возрасте от 3 до 16 лет с приобретенной КДГК I-III степени. В исследовании представлен новый метод коррекции приобретенной КДГК ортезом у детей с ВПС после стернотомии. Коррекцию проводили, используя компрессирующий ортез с специальным двумя передними грудными пластинами, учитывая наличие послеоперационного рубца. Лечение проводилось поэтапно с постепенным усилением компрессии. На заключительном этапе компрессия осуществляется только в момент вдоха. Полный курс лечения составляет около 11-15 месяцев зависимости от возраста, типа деформации и состояния заживления грудной кости. Коррекция приобретенной КДГК компрессирующим ортезом обеспечивает удовлетворительное исправление деформации в 95,2% случаев для пациентов в возрасте от 3 до 16 лет.

37-43

ОСОБЕННОСТИ КЛИНИКИ И ЛЕЧЕНИЯ ФАРИНГОМИКОЗОВ У ДЕТЕЙ

Исматова К.А., Содикова М.Б.

Фарингомикозы у детей представляют собой актуальную проблему современной оториноларингологии в связи с ростом частоты грибковых инфекций, изменением клинической картины и трудностями диагностики. Заболевание часто развивается на фоне снижения иммунитета, нерациональной антибактериальной терапии и сопутствующих хронических патологий. В работе представлены особенности клинического течения фарингомикозов у детей, а также подходы к диагностике и лечению. Проведён анализ наблюдений пациентов, проходивших лечение в клинике отделения оториноларингологии детей и подростков при Ташкентский государственный медицинский университет. Полученные данные свидетельствуют о необходимости ранней диагностики и комплексного подхода к терапии с учётом возрастных особенностей.

44-46

ADVANCED DIAGNOSTIC APPROACHES IN THE IDENTIFICATION AND MANAGEMENT OF MYCOPLASMA PNEUMONIA IN CHILDREN

Kholikova G.A.

Delayed detection of atypical forms of community-acquired pneumonia (CAP) in children remains one of the most pressing issues in modern pediatrics, leading to prolonged treatment duration. This is largely associated with insufficient early diagnosis at the level of family polyclinics and primary healthcare institutions, incorrect clinical assessment, inappropriate therapeutic strategies, delayed initiation of treatment, and late hospital admission of patients.
Aim of the Study. The aim of this study was to identify the clinical, laboratory, and instrumental features of atypical pneumonia in children in order to optimize diagnostic accuracy and improve treatment strategies.
Materials and Methods. The study was conducted during the autumn–winter period of 2024 among 160 children aged from 3 months to 16 years admitted to the regional multidisciplinary pediatric medical center. Of these, 128 children were referred by primary healthcare institutions with a diagnosis of community-acquired pneumonia. The remaining 32 patients had previously received outpatient antibacterial therapy for acute respiratory infections without clinical improvement and were hospitalized on days 7–9 of illness. 
Results. Out of 160 examined children, pneumonia was clinically confirmed in 132 cases (82.5%). In 28 patients (17.5%), pneumonia was not confirmed after radiological examination. Among these cases, obstructive bronchitis was diagnosed in 42.8%, bronchiolitis in 17.6%, acute respiratory viral infections in 21.4%, and influenza in 17.6%. Among the confirmed cases, PCR and ELISA testing identified Mycoplasma pneumoniae in 46 children, accounting for 34.8% of cases. IgM antibodies were detected in 42.4% of patients, indicating active infection. IgG antibodies to Chlamydia were detected in 3% of cases, suggesting prior exposure. It was also observed that atypical pneumonia was more common in children who were prematurely born, artificially fed, or had a history of rickets.
Conclusion. Mycoplasma pneumoniae is one of the most common causative agents of atypical pneumonia in children, particularly in those older than 5 years.

47-51

ПОМОЩЬ ПРАКТИЧЕСКОМУ ВРАЧУ

БРОНХИАЛЬНАЯ АСТМА И ОЖИРЕНИЕ: ОБЩИЕ ПОДХОДЫ

Норбоев Б.А., Агабабиян И.Р.

Данное исследование посвящено изучению взаимосвязи между бронхиальной астмой и ожирением. В ходе работы были проанализированы клинические особенности, показатели функции внешнего дыхания и уровень контроля заболевания у пациентов с различным индексом массы тела. Полученные результаты показали, что ожирение способствует утяжелению течения бронхиальной астмы, усилению симптомов и снижению эффективности проводимой терапии. У пациентов с ожирением выявлено достоверное снижение показателей функции дыхания, а также более высокая частота признаков системного воспаления. Данные исследования подтверждают важную роль ожирения в патогенезе бронхиальной астмы. Подчеркнута необходимость комплексного подхода к лечению, включающего снижение массы тела и коррекцию метаболических нарушений, что позволяет повысить уровень контроля заболевания и улучшить качество жизни пациентов.

52-56

TROFIK YARALARNI DAVOLASHDA LAZER OBLITERATSIYASI SAMARADORLIGINI RETROGRAD SKLEROTERAPIYA VA KOKETT USULI BILAN TAQQOSLASH

Mahmudov G.A.

Tadqiqotning maqsadi 72 yoshdan oshgan ayollarda trofik yaralarni davolashda retrograd skleroterapiya va an’anaviy Kokett usuli bilan katta teri osti venasining lazer obliteratsiyasining samaradorligi va xavfsizligini taqqoslashdan iborat.
Materiallar va usullar: retrospektiv tadqiqotga oyoqlarning trofik yaralari bo‘lgan 72 yoshdan oshgan 57 nafar ayol kiritilgan. Bemorlar ikki guruhga bo‘lingan: 1-guruh (n=30) - ambulator sharoitda mahalliy anesteziya ostida lazer obliteratsiyasi va retrograd skleroterapiya bilan davolangan; 2-guruh (n=27) - kasalxonaga yotqizilgan holda umumiy yoki spinal anesteziya ostida Kokett usuli bilan davolangan. Yaraning to‘liq yopilishigacha bo‘lgan vaqt, asoratlar chastotasi va gospitalizatsiya davomiyligi baholandi.
Natijalar: 1-guruhda o‘rtacha bitish vaqti 30,2 ± 5,6 kunni, 2-guruhda esa 60,8 ± 10,3 kunni tashkil etdi (p<0,001). Asoratlar chastotasi 1-guruhda (10%) 2-guruhga (25%) nisbatan pastroq bo‘ldi, ammo farq statistik ahamiyatga ega bo‘lmadi (p=0,12). 1-guruhda davolanish ambulator tarzda o‘tkazildi, 2-guruhda shifoxonada yotishning o‘rtacha davomiyligi 7,4±2,1 kunni tashkil etdi.
Xulosalar: lazer obliteratsiyasi va retrograd skleroterapiya kombinatsiyasi 72 yoshdan oshgan ayollarda Kokett usuliga nisbatan trofik yaralarning tezroq bitishini va asoratlarning kamroq uchrashini ta’minlaydi. Davolashning ambulator xarakteri qo‘shimcha afzallik hisoblanadi.

57-60

GEMORRAGIK INSULTDA NEYROYALLIGLANISH VA NEYROPLASTIKLIK JARAYONLARINI OPTIMALLASHTIRISH

Usmanova G.E., Pahimbaeva G.C. , Usmanova G.E., Pahimbaeva G.C.

Gemorragik insultli bemorlarni davolashning zamonaviy usullari dastlabki bosqichdan to`g`ri va samarali terapiyani o`tkazish uchun ko`proq ma`lumot beruvchi usullardan foydalanishni talab etadi. Hujayra adgeziya molekulalari va neyroplastiklik biomarkerlaridan foydalanish kasallikning og`irligi va oqibatlarini bashorat qilishga yordam beradi va gemorragik insultning dastlabki bosqichida tegishli terapiyani qo`llashga imkon beradi. Tadqiqotda nevrologik shkalalar, laborator tekshiruvlarning natijalari va terapiyaning qiyosiy tahlili natijalari ko`rsatilgan. Gemorragik insultli bemorlarni davolashning tavsiya etilgan usuli davolash samaradorligini oshirib harakat buzilishlarining, kognitiv etishmovchilikning tiklanish vaqtini qisqartirishga hamda nogironlikning kamayishiga olib keladi.

61-65

КОНСЕРВАТИВНОЕ ЛЕЧЕНИЕ ПОСТТРАВМАТИЧЕСКОГО ПАНКРЕАТИТА У ДЕТЕЙ: ПОКАЗАНИЯ, ЭФФЕКТИВНОСТЬ И СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ С ХИРУРГИЧЕСКИМ ЛЕЧЕНИЕМ

Акилов Х.А., Примов Ф.Ш., Напасов С.С., Сапаев Д.Ш.

Посттравматическое поражение поджелудочной железы у детей относится к относительно редким, но клинически крайне значимым последствиям тупой травмы живота. 
Цель исследования. Оценить показания, эффективность и исходы консервативного лечения посттравматического панкреатита у детей на основе анализа 112 наблюдений, а также провести сравнительный анализ с хирургической тактикой с учётом характера и степени повреждения поджелудочной железы. 
Материалы и методы. Проведено одноцентровое ретроспективно-проспективное исследование 184 детей 1–17 лет с тупой травмой живота и посттравматическим поражением поджелудочной железы. В зависимости от лечебной тактики пациенты были разделены на две группы: консервативное лечение - 112 детей (60,9%), хирургическое лечение - 72 ребёнка (39,1%). 
Результаты. В консервативной группе средний возраст детей составил 11,2±3,6 года, мальчики преобладали (69 из 112; 61,6%). Ведущим механизмом травмы был удар живота о руль велосипеда/рулевую колонку («рулевая травма») - 74 случая (66,1%), доля ДТП и бытово-спортивных повреждений составила 18,8% и 15,1% соответственно. Лёгкие и умеренные повреждения поджелудочной железы (I–II степени по AAST) отмечены у 77 (68,8%) детей, повреждения III степени - у 35 (31,2%) пациентов. 
Заключение. При тщательном отборе пациентов по строгим клинико-инструментальным критериям консервативная тактика при посттравматическом панкреатите у детей является эффективным и безопасным органосохраняющим подходом, позволяющим избежать операции у 90,2 % детей. 

66-75

ЎТКИР БАКТЕРИАЛ КОНЪЮНКТИВИТ ЭТИОЛОГИК АГЕНТЛАРИНИНГ БИОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ ТАВСИФИ

Нуруллаев Б.Б., Шаймаматов Ж.Ч.

Тадқиқотни бажариш жараёнида олинган микробиологик текширишлар натижасида катта ёшли шахсларда кечган бактериал конъюнктивитнинг микробиологик ва микологик таҳлил алгоритмлари ишлаб чиқилди. Уларнинг афзаллик томонлари микробиологик ва микологик тадқиқотлар ўтказиш режасини тузиш, уни қадамба қадам амалга ошириш ва таҳлил натижаларини ишоанарли тарзда, вақтида етказиш имконини берди. Ушбу микробиологик ва микологик таҳлиллар алгоритмлари бактериал конъюнктивитлар ташҳисини микробиологик жиҳатдан тасдиқлаш мақсадида илк бор тавсия этилаётган бўлиб, лаборатор текширишлар учун қулай.

76-81

ОПТИМИЗАЦИЯ БОТУЛИНОТЕРАПИИ ПРИ ЦЕРВИКАЛЬНЫХ ТИКАХ У ДЕТЕЙ: ВЫБОР МЫШЦ-МИШЕНЕЙ И РЕЖИМЫ ДОЗИРОВАНИЯ

Нурматова Д.А.

Целью исследования явилась оценка эффективности и безопасности применения ботулинического токсина типа А при цервикальных тиках у детей. В исследование включено 76 пациентов в возрасте от 7 до 16 лет с верифицированным диагнозом цервикальных тиков. Всем пациентам проводилась ботулинотерапия в соответствии с клиническими рекомендациями. Оценка эффективности осуществлялась с использованием шкалы YGTSS (Yale Global Tic Severity Scale) до лечения и через один месяц после него. Статистическая обработка выполнена с применением критерия χ² Пирсона. Установлено достоверное преобладание мальчиков (76,3%; p < 0,05). Наиболее частой формой гиперкинезов являлись повороты головы (40,8%). Клинически значимое улучшение после ботулинотерапии зарегистрировано у 77,4% пациентов, умеренное улучшение — у 14,5%. Зафиксировано достоверное снижение суммарного балла по шкале YGTSS (p < 0,05). Нежелательные явления носили лёгкий транзиторный характер. Ботулинотерапия является эффективным и безопасным методом лечения фокальных цервикальных тиков у детей, обеспечивающим значимое снижение гиперкинетической активности и улучшение качества жизни пациентов.

82-86

ОСОБЕННОСТИ СИМПТОМОКОМПЛЕКСА И ГЕМОДИНАМИЧЕСКИХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ У БОЛЬНЫХ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА В СОЧЕТАНИИ С АРТЕРИАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИЕЙ

Жарылкасынова Г.Ж., Нарзиев Л.А.

В статье представлены результаты клинико-функционального анализа 120 пациентов с установленным диагнозом ишемической болезни сердца в сочетании с артериальной гипертензией, проходивших обследование и лечение в Бухарском областном кардиологическом диспансере. Основу исследования составили оценка возрастно-половой структуры выборки, частоты предъявления основных субъективных жалоб, а также определение тяжести ишемического синдрома на основании количества приступов стенокардии и показателей системной гемодинамики. Пациенты были стратифицированы по возрастным категориям и интенсивности клинической симптоматики, что позволило установить достоверные гендерные различия в группе среднего возраста, а также выявить преобладание болевого синдрома и одышки при физической нагрузке в структуре субъективных проявлений. Полученные данные подчёркивают важность комплексной оценки клинических симптомов и функциональных параметров в стратификации риска и оптимизации тактики ведения пациентов с ИБС и АГ.

87-90

КЛИНИКА И ЛЕЧЕНИЕ ГИПЕРТРОФИИ ГЛОТОЧНЫХ МИНДАЛИН У ДЕТЕЙ С TORCH ИНФЕКЦИЕЙ

Расулова Н.А.

По данным клиники ТашПМИ в основном гипертрофия глоточной миндалины развивается у детей в возрасте от 3 до 6 лет 31 (51,6%) и от 7 до 10 лет 17 (28,3 %), тогда, как в возрасте 11-16 лет, было 12 (20,1%) детей. Основными клиническими симптомами, указывающими на наличие герпевирусного инфицирования, у ГГМ ом являются регионарный шейный лимфаденит (14,8%), а так же рецидивирующий экссудативный средний отит (14,8%). Наиболее эффективным лечением у детей с ГГМ инфицированных герпевирусами, является комбинированный метод, включающий аденотомию с назначением в предоперационном периоде антибактериальных и противовирусных препаратов (95%), тогда как при оперативном, консервативном эффективность ниже (81,2 и 50%, соответственно).

91-95

ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ЭКСПРЕССИИ Ki-67, CD45 и p53 ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ ВОСПАЛЕНИИ МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ

Равшанова Н.Б., Шакиров С.А.

В статье представлены результаты иммуногистохимической оценки ткани молочной железы при хроническом воспалении с использованием маркеров Ki-67, CD45 и p53. Установлены особенности пролиферативной активности, локального иммуноклеточного ответа и клеточной регуляции при хронических воспалительных процессах молочной железы. Показано, что изменения экспрессии исследованных маркеров отражают модификацию пролиферативной активности, выраженность иммуноклеточной инфильтрации и особенности механизмов клеточного контроля. Полученные данные подтверждают значимость иммуногистохимического подхода в комплексной морфологической диагностике хронических воспалительных поражений молочной железы.

96-99

СЕРО-СЕРОЗНОЕ УКРЕПЛЕНИЕ КАК ОПТИМАЛЬНАЯ СТРАТЕГИЯ ЗАЩИТЫ СТЕПЛЕРНОГО ШВА: МИФ ИЛИ ДОКАЗАТЕЛЬСТВА?

Рузиев У.С., Ниязова Н.Р.

В статье представлены результаты ретроспективного сравнительного исследования шести методов укрепления линии степлерного шва (ЛСШ) при лапароскопических операциях на желудке. Клинический материал охватывает 515 пациентов, перенёсших рукавную резекцию желудка и минигастрошунтирование в клиниках City Med и INVIVO (Ташкент) в период с 2018 по 2025 год. Пациенты распределены на шесть групп: серо-серозное укрепление (n=100), серозно-мышечное укрепление (n=100), сквозное ушивание — Oversuture (n=100), оментопексия (n=100), без укрепления (n=100), химический гемостаз препаратом Hemoben (n=15). В качестве первичных конечных точек оценивались несостоятельность ЛСШ, внутрибрюшные и внутрижелудочные кровотечения в раннем послеоперационном периоде. Принципиальной научной новизной работы является переосмысление структуры осложнений: в исследуемой когорте доминирующей проблемой оказались не несостоятельности, а геморрагические осложнения, составившие 84,0% от всех случаев. Наилучшие результаты продемонстрировала группа серо-серозного укрепления — ноль осложнений на 100 пациентов. Наихудшие показатели зафиксированы в группе Oversuture: 12,0% суммарных осложнений, включая 8,0% внутрибрюшных кровотечений и 2,0% внутрижелудочных. Без укрепления ЛСШ внутрибрюшные кровотечения возникли у 7,0% пациентов. Серо-серозный шов — это не хирургическая традиция, а метод с конкретной доказательной базой, обеспечивающий нулевую частоту осложнений в условиях плановой бариатрической хирургии.

100-105

ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКИЕ МОДЕЛИ ВОСПАЛЕНИЯ ПРИСКЛЕРОАТРОФИЧЕСКОМ ЛИХЕНЕ: СТАДИЙНЫЙ АНАЛИЗ

Омашарифа бинти Жамал По, Сыдиков А.А.

Изучены патоморфологические модели воспаления при склероатрофическом лихене и различия между прогрессирующей и хронической стадиями заболевания. Установлено, что ранняя стадия соответствует вакуолярному interface-дерматиту с лихеноидным инфильтратом, вакуольной дистрофией эпидермиса, межклеточными лимфоцитами и экзоцитозом. Хроническая стадия характеризуется выраженным склерозом сосочкового слоя дермы, уменьшением воспалительного инфильтрата, субэпидермальными щелями и нарушением стратификации эпидермиса. У женщин воспалительные изменения эпидермиса были выражены сильнее, чем у мужчин. В случаях трансформации в плоскоклеточный рак кожи выявлены ортокератоз, акантоз, патологические митозы, клеточная атипия, склероз дермы и отложение фибрина. Стадийный морфологический анализ имеет диагностическое значение для раннего выявления неблагоприятного течения заболевания.

106-109

ПРЕМОРБИД ФОН БОЛАЛАРДА ОДОНТОГЕН ЯЛЛИҒЛАНИШ КАСАЛЛИКЛАРИДА ГИСТОКИМЁВИЙ ЎЗГАРИШЛАР

Ташева Г.С.

Ушбу мақолада преморбид фон болаларда одонтоген яллиғланиш касалликларида гистокимёвий ўзгаришларни аниқлашда болаларда юз-жағ соҳасининг ўткир яллиғланиш жараёнлари кўпинча тананинг иммунологик реактивлиги пасайиши билан ривожланади ва касалликнинг кечиши ҳамда асоратлар эҳтимоли асосан иммун тизимининг дастлабки кўрсаткичлари ўзгариши билан белгиланиши ўрганилган. Одонтоген яллиғланиш касалликлари билан касалланган болаларда аъзо ва тўқималар нисбий етуклиги, иммунитетнинг номукаммаллиги, лимфа тўқималарнинг тўлиқ шаклланмаганлиги, тиш ва жағлар тузилишининг анатомик-физиологик хусусиятларидаги ўзгаришлар аниқланган.

110-112

МОДИФИЦИРОВАННАЯ БАЛЛЬНАЯ ШКАЛА СТРАТИФИКАЦИИ РИСКА В МАММОЛОГИИ: РАЗРАБОТКА И КЛИНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА

Юлдашев Б.Э., Саманова Г.Б.

Ранняя диагностика заболеваний молочной железы остаётся одной из ключевых задач маммологии. Балльные системы позволяют стандартизировать оценку рисков и повышают точность выявления патологий. В данной работе разработана модифицированная балльная шкала (МБШ), учитывающая рентгенологические признаки, плотность тканей, клинические симптомы и возрастные факторы. Проведен анализ эффективности шкалы на выборке из 100 пациентов с различными состояниями молочной железы. Результаты показали, что МБШ повышает точность стратификации риска, выделяя группы низкого, среднего и высокого риска, что подтверждается ROC анализом (AUC = 0,85). Модифицированная шкала может быть интегрирована в клиническую практику для стандарти-зированной оценки пациентов.

113-118

СРАВНИТЕЛЬНАЯ КЛИНИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА И ФАКТОРЫ РИСКА СКЛЕРОАТРОФИЧЕСКОГО ЛИХЕНА У МУЖЧИН И ЖЕНЩИН

Омашарифа бинти Жамал По, Сыдиков А.А.

Проведен сравнительный анализ клинических проявлений и факторов риска склероатрофического лихена у 60 пациентов: 30 мужчин со склероатрофическим лихеном полового члена и 30 женщин со склероатрофическим лихеном вульвы. Установлено, что общим признаком в обеих группах были белые «фарфоровые» очаги, выявленные у всех больных. У мужчин чаще отмечались кератотические папулы, баланит и стриктуры, у женщин - гиперпигментация по периферии очагов, эритема и асимметричное расположение высыпаний. У женщин чаще встречались возраст старше 60 лет, ожирение и сочетание с морфеа. Длительность заболевания более 6 месяцев выявлена у 67% мужчин и 83% женщин. Признаками неблагоприятного течения были изъязвление, уплотнение очагов, сосудистая пролиферация и кровоточивость. Полученные данные обосновывают необходимость поло-специфического подхода к диагностике и наблюдению пациентов.

119-121

ОБЗОРЫ

ЧАҚАЛОҚЛАРДАГИ АТЕЛЕКТАТИК ПНЕВМОПАТИЯНИНГ ПАТОГЕНЕЗИ, ПАТОМОРФОЛОГИК БЕЛГИЛАРИ ВА ХАВФ ОМИЛЛАРИ

Мавлянов С.Н., Кайпназарова С.Т., Уббиниязов Ж.Ж., Нурумбетова М.М.

Мақолада оролбўйи ҳудудида янги туғилган чақалоқларда кузатилган ателектатик пневмопатияларнинг патогенези ва патоморфологик белгиларини амалий текширувларда аниқланган маълумотлари илмий адабиётлар маълумотлари билан мувофиқлаштирилган. Жумладан, ушбу турдаги патологияларга таъсир ўтказиши мумкин бўлган жиҳатлар, уларни бартараф этиш омиллари ва патологоанатомик текширувларда аниқланган патоморфологик белгилар муҳокама қилинган. Хусусан, мақолада ателектатик пневмопатиялар кузатилиши асосан чақалоқнинг гестацион даври ва тана вазнининг камлигига боғлиқлиги қайд этилган. Шунингдек, гестациянинг 35-ҳафтасигача даврда туғилган чақалоқларни стероид гормонлар билан профилактика қилиниши ателектатик пневмопатиялар кузатилишини 2-2,5 мартага камайтириши таъкидланган.

122-126

MIKOPLAZMA PNEVMONIYA KELTIRIB CHIQARADIGAN ZOTILJAM UNI DIAGNOSTIKA VA DAVOLASH USULLARI

Boltayeva R.Sh., Boyburiyeva Sh.O.

Ushbu maqolada mukoplazma bakteriyasi keltirib chiqaruvchi mukoplazma pnevmoniyasi o‘rni bo‘yicha oxirgi bir yillikda chop etilgan ilmiy manbaning keng qamrovli tahlili taqdim etiladi.So‘nggi yillarda M.pneumoniae infeksiyasi bilan bog‘liq neyroimmun kasalliklar, jumladan AQP4-antitana-musbat NMOSD holatlarining kuzatilishi parainfeksion immun mexanizmlarning ahamiyatini ko‘rsatmoqda.Ushbu adabiyot sharhi M.pneumoniae infeksiyasining epidemiologiyasi, patogenezi, klinik ko‘rinishlari, diagnostika muammolari va antibiotiklarga chidamlilik tendensiyalarini chuqur tahlil qiladi. Olingan ma’lumotlar jamoat salomatligi uchun dolzarbligicha qolayotgan ushbu patogen bo‘yicha tashxis va davolash strategiyalarini takomillashtirishni ko‘rsatadi. Mazkur adabiyotlar tahlili mukoplazma pnevmoniyasini erta aniqlash, samarali davolashni klinik amaliyotga joriy etishni tasdiqlaydi.

127-134

YON АMIOTROFIK SKLEROZ VA UNI BOSHQA MOTONEYRON KASALLIKLARIDAN FARQLASH

Sobirova S.K., Jovliyeva S.E.

Ushbu maqolada yon amiotrofik skleroz, miasteniya gravis va Giyen–Barré sindromining etiopatogenezi, klinik belgilari, va differensial diagnostikasi tahlil qilinadi. Mushak zaifligi uchala kasallikda asosiy simptom bo‘lsa-da, ularning kelib chiqishi, rivojlanish sur’ati va prognozi tubdan farq qiladi. Yon amiotrofik skleroz progressiv neyrodegenerativ kasallik bo‘lib, yuqori va pastki motoneyronlarning bir vaqtda zararlanishi bilan namoyon bo‘lsa, miasteniya gravis kasalligi tana mushaklarining zaifligi, charchoqlik, ko‘z mushaklarida ptoz va diplopiya, yutinishni qiyinlashuvi, nutqning zaifligi bilan namoyon bo‘ladi. Giyen–Barré kasalligi o‘tkir autoimmun poliradikulonevropatiya bo‘lib, periferik nervlarning mielin qobig‘i yoki aksonlari zararlanishi bilan kechadi. 

135-137

SIMPTOMATIK EPILEPSIYANING KLINIK KECHISHIDA O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Sobirova S.K., Ibodullayeva D.R.

Ushbu maqola simptomatik epilepsiyaning klinik kechishidagi o‘ziga xos xususiyatlarga bag‘ishlangan. Simptomatik epilepsiya — bu miyaning strukturaviy shikastlanishi natijasida yuzaga keladigan surunkali nevrologik kasallik bo‘lib, uning klinik ko‘rinishi asosiy patologik jarayonning lokalizatsiyasi, etiologiyasi va bemorning yoshiga bog‘liq. Maqolada simptomatik epilepsiyaning epidemiologiyasi, etiologik omillari (travma, insult, infeksiyalar, o‘smalar), patofiziologik mexanizmlari va turli lokalizatsiyadagi (temporal, frontal, parietal, oksipital) epilepsiyalarning klinik xususiyatlari batafsil yoritilgan. 

138-141

SURUNKALI BUYRAK KASALLIGI BILAN OG`RIGAN BEMORLARDA DIALIZGA BOG‘LIQ SEREBROVASKULYAR BUZILISHLARNING KLINIK-DIAGNOSTIK XUSUSIYATLARI VA DAVOLASHNI TAKOMILLASHTIRISH

Yodgarova U.G., Ahmadov A.A.

Ushbu maqolada surunkali buyrak kasalligi (SBK) bilan og‘rigan bemorlarda dializ bilan bog‘liq serebrovaskulyar buzilishlarning klinik-diagnostik xususiyatlarini o‘rganish va davolash usullarini takomillashtirishni ilmiy adabiyotlar va mahalliy kuzatishlar asosida ko‘rib chiqiladi. SBKning terminal bosqichlarida gemodializ va peritoneal dializ jarayonlari gemodinamik o‘zgarishlar, elektrolit disbalansi va uremik toksinlarning ta’siri orqali markaziy asab tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Dializdagi bemorlarda serebrovaskulyar asoratlar ko‘pincha kech aniqlanadi va yashirin kechadi. Bu esa klinik boshqaruvni murakkablashtiradi, insult, surunkali miya ishemiyasi va kognitiv buzilishlar rivojlanish xavfi sezilarli darajada ortadi. Natijada nogironlik va o‘lim xavfi ko‘payadi.
Dializdagi bemorlarda nevrologik simptomlar (bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, kognitiv pasayish, o‘tkinchi ishemik xurujlar) chastotasi, ularning klinik kechishi hamda instrumental diagnostika usullari (ENMG, KT, MRT, dopplerografiya) va umumiy laborator (umumiy qon, siydik) va spetsifik biokimyoviy (elektrolitlar, BDNF, mochevina, kreatinin) ko‘rsatkichlar tahlil qilinadi. Shuningdek, dializ parametrlarining (seans davomiyligi, ultrafiltratsiya hajmi, qon bosimi o‘zgarishlari) serebrovaskulyar asoratlar rivojlanishiga ta’siri baholanadi. Olingan natijalar asosisida dializ jarayonida gemodinamik barqarorlikni saqlash, arterial bosimni individual nazorat qilish, antikoagulyant va neyroprotektiv terapiyani optimallashtirish amalga oshiriladi.
Mazkur ish SBK bilan og‘rigan bemorlarda nevrologik asoratlar xavfini kamaytirish, hayot sifatini yaxshilash va prognozni optimallashtirishda muhim ahamiyatga ega.

142-145

PARKINSON KASALLIGINING KLINIK KECHISHI, TASHXISLASH VA DAVOLASH

Yodgarova U.G., Abdinasirova N.A.

Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston aholisi orasida Parkinson kasalligining klinik kechishi, tashxislash va davolash usullari ilmiy adabiyotlar va mahalliy kuzatishlar asosida ko‘rib chiqiladi. Parkinson kasalligi — markaziy asab tizimining progresiv neyrodegenerativ kasalligi bo‘lib, motor (tremor, bradikineziya, mushak rigidligi, postural instabilnost) va non-motor (depressiya, uyqu buzilishi, kognitiv o‘zgarishlar) simptomlar bilan tavsiflanadi. Etiologik omillar orasida genetik mutatsiyalar, atrof-muhit omillari va oksidlovchi stress mavjud. Qoraqalpog‘iston aholisi orasida kasallikning dastlabki belgilarini erta aniqlash qiyin, ko‘pincha tashxis kechikadi. Tashxis klinik ko‘rik, nevrologik baholash va zarur hollarda tasviriy diagnostika (MRT, DaTScan) orqali amalga oshiriladi. Davolashda farmakoterapiya (Levodopa, dopamin agonistlari, MAO-B/COMT inhibitorlari), fizioterapiya, jismoniy mashqlar va ba’zi hollarda Deep Brain Stimulation muolajalari qo‘llaniladi. Mavzu bo‘yicha ilmiy adabiyotlar tahlili Parkinson kasalligini erta aniqlash va kompleks davolash strategiyasini ishlab chiqish muhimligini ko‘rsatadi.

146-149

ASSESSMENT OF THE HYGIENIC CONDITION OF THE ORAL CAVITY WHEN USING DENTURES

Giyazova M.M., Rasulov J.N.

In this article, modern oral hygiene in prosthetics includes daily mechanical (brushes, pastes) and chemical cleaning of prostheses, the use of irrigators, as well as professional hygiene every 6 months. Data on the condition of the oral mucosa and the effectiveness of oral hygiene during prosthetics are presented. 

150-153

IMPROVEMENT OF LOCAL METHODS OF TREATMENT OF PАRODONTAL DISEASES

Yoldashbayeva M.K.

the current stage of development of clinical dentistry is characterized by a high level of fundamental and applied work related to the diagnosis, prevention and treatment of periodontal diseases. However, despite the scale of research conducted in our country and abroad, many aspects of this complex pathology remain to be fully elucidated. The importance of the quality of diagnosis, prognosis of the course, and on this basis, the choice of rational treatment and prevention of inflammatory periodontal diseases is determined by several factors.

154-157

СОЧЕТАННЫЙ БРОНХООБСТРУКТИВНЫЙ СИНДРОМ: СОВРЕМЕННЫЕ ПРЕДСТАВЛЕНИЯ, ДИАГНОСТИКА И ПЕРСОНИФИЦИРОВАННЫЕ ПОДХОДЫ К ТЕРАПИИ

Насирова А.А.

Сочетанный бронхообструктивный синдром (БОС) представляет собой гетерогенное клинико-патогенетическое состояние, формирующееся в результате перекрытия различных нозологических форм хронической обструкции дыхательных путей. Наиболее значимой является комбинация Бронхиальная астма и Хроническая обструктивная болезнь лёгких, определяемая как ACO-синдром (asthma–COPD overlap). Данная статья представляет собой аналитический обзор современных данных о патогенезе, клинико-функциональных особенностях, диагностических критериях и принципах лечения сочетанного БОС. Особое внимание уделено персонализированному подходу к терапии, основанному на фенотипировании пациентов и оценке воспалительных биомаркеров. Показано, что своевременная диагностика и комплексная терапия позволяют существенно улучшить клинические исходы, снизить частоту обострений и замедлить прогрессирование заболевания.

158-161

КЛИНИКО-ПРОГНОСТИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ КОМОРБИДНОСТИ И ФАКТОРОВ РИСКА ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ ПОЧЕК У ВОЕННОСЛУЖАЩИХ: ОПТИМИЗАЦИЯ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ)

Буранова Д.Дж.

Хроническая болезнь почек (ХБП) представляет собой одну из наиболее актуальных медико-социальных проблем современной медицины. У военнослужащих данная патология приобретает особую значимость вследствие специфических факторов риска, включая повышенные физические нагрузки, стресс, неблагоприятные климатические условия и ограниченный доступ к своевременной медицинской помощи. В статье рассмотрены современные представления о клинико-прогностическом значении коморбидности и факторов риска при ХБП, а также подходы к оптимизации диагностики и лечения данной категории пациентов.

162-167

ОТ МЕТОДОЛОГИЧЕСКИХ ОГРАНИЧЕНИЙ К ЦИФРОВЫМ ПАРАДИГМАМ: ПЕРЕОСМЫСЛЕНИЕ РЕСПИРАТОРНОЙ МЕДИЦИНЫ В ЭПОХУ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА

Юлдашев Б.Э., Каршиев Д.А., Каршиев У.Д.

В статье анализируются методологические ограничения классической пульмонологии и обосновывается переход к цифровой парадигме респираторной медицины в условиях развития искусственного интеллекта. Рассматриваются ключевые проблемы традиционных подходов, включая позднюю диагностику, субъективность клинической интерпретации, фрагментарность данных, низкую воспроизводимость исследований и неравномерную доступность специализированной помощи. На основе нарративного обзора и концептуального анализа систематизированы современные цифровые решения, такие как искусственный интеллект, телемедицина, системы непрерывного мониторинга и большие данные. Показано, что их внедрение повышает точность диагностики, стандартизирует клинические решения и способствует переходу к проактивной модели ведения пациентов. Особое внимание уделено адаптации цифровых технологий к условиям Республики Узбекистан. Обосновано формирование гибридной модели респираторной медицины, сочетающей клиническую экспертизу и цифровую аналитику. Установлено, что цифровая трансформация не устраняет, а трансформирует существующие ограничения, создавая новые методологические вызовы.

168-177

BOLALARDA SURUNKALI YURAK YETISHMOVCHILIGI: ETIOPATOGENETIK OMILLAR, TASNIFI VA KLINIK KO‘RINISHI

Shadiyeva X.N., Usmonov I.A.

Maqolada bolalarda surunkali yurak yetishmovchiligi muammosiga bag‘ishlangan ilmiy adabiyotlar sharhi keltirilgan. Kasallik rivojlanishining asosiy etiopatogenetik omillari, mavjud tasniflari hamda ushbu sindromning bolalik davridagi klinik ko‘rinish xususiyatlari ko‘rib chiqilgan. Mualliflarning fikricha, yurak yetishmovchiligining ushbu jihatlarini chuqur tushunish diagnostika va davolashning to‘g‘ri algoritmini shakllantirishga yordam beradi.

178-182

МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И ФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ ГИПОФИЗА ПРИ ГИПОТИРЕОЗЕ: ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ

Шакиров О.М.

Гипотиреоз является одним из наиболее распространённых эндокринных нарушений, сопровождающихся изменениями метаболизма, роста и функционирования различных органов и систем организма. Особую роль в регуляции гормонального гомеостаза играет гипоталамо-гипофизарно-тиреоидная система. Нарушение синтеза тиреоидных гормонов приводит к изменению активности гипофиза и развитию морфофункциональных изменений эндокринных клеток. Целью настоящего обзора является анализ современных данных о влиянии дефицита тиреоидных гормонов на структуру и функцию гипофиза, а также рассмотрение экспериментальных моделей гипотиреоза, используемых для изучения патогенеза данного состояния. Представлены данные о роли тиреоидных гормонов в регуляции эндокринной системы, морфологических изменениях гипофиза и механизмах адаптационных реакций при гипотиреозе.

183-186

СЕМИЗЛИК ФОНИДА КЕЧУВЧИ ГОНАРТРОЗНИНГ КЛИНИК-ИММУНОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ ВА ДАВОСИНИНГ ЎЗИГА ХОС ЖИҲАТЛАРИ: ИЛМИЙ МАНБАЛАР ШАРҲИ

Андакулов Э.Б., Нуралиев Ф.Н.

Семизлик фонида ривожланувчи гонартроз кўп учраши ва прогрессив кечиши билан тавсифланувчи долзарб тиббий-ижтимоий муаммолардан бири ҳисобланади. Ортиқча тана вазни шароитида тизза бўғимларига тушадиган механик юклама ортиб, метаболик ва иммун-яллиғланишли ўзгаришлар билан биргаликда бўғим тоғай тўқимасининг тезроқ емирилишига олиб келади. Мақолада семизлик билан боғлиқ гонартрознинг клиник-иммунологик хусусиятлари бўйича замонавий илмий маълумотлар таҳлил қилинган. Цитокин профилидаги ўзгаришлар, яллиғланишга хос омиллар фаоллашуви, уларнинг касаллик патогенезидаги ўрни кўриб чиқилган. Семизлик даражаси билан клиник белгилар, жумладан оғриқ синдроми ва функционал чекланишлар ўртасидаги боғлиқликка алоҳида эътибор қаратилган. Даволашнинг замонавий ёндашувлари, шу жумладан номедикаментоз усуллар, фармакотерапия ва метаболик бузилишларни тузатиш чоралари умумлаштирилган. Мажмуавий ва индивидуал ёндашув касаллик ривожланишини секинлаштириш ва беморлар ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилиши кўрсатилган.

187-194

ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ

ИНТЕГРАЛЬНАЯ ОЦЕНКА ФАКТОРОВ РИСКА РАЗВИТИЯ ЗАБОЛЕВАНИЙ, ПОТЕНЦИАЛЬНО АССОЦИИРУЕМЫХ С ПЫЛЕВЫМ ФАКТОРОМ

Атаниязова Р.А., Азимова М.Б.

Проведена интегральная оценка факторов риска развития заболеваний, потенциально ассоциируемых с пылевым фактором, на основе прогностической таблицы коэффициентов отношения правдоподобия. Показано, что наибольший риск характерен для мужчин (LR=1,04) и лиц молодого возраста, прежде всего до 18 лет (LR=6,96) и 18-27 лет (LR=4,13). Дополнительное повышение риска отмечено у временно/постоянно не работающих (LR=1,49) и студентов/учащихся (LR=1,14), при отсутствии здорового образа жизни (LR=2,54), наличии вредных привычек (употребление алкоголя - LR=3,03; курение - LR=3,88) и неблагоприятных условиях труда с профессиональными вредностями (LR=1,13). Полученные результаты обосновывают целесообразность стратификации населения по степени риска и приоритизации профилактических мероприятий в группах повышенной уязвимости.

195-200

SUD -TIBBIY EKSPERTIZA MUASSASALARIDA KOMISSION EKSPERTIZA FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH

Kurbanov A.A., Rasulova M.M.

Mazkur ilmiy maqolada sud tibbiy ekspertiza muassasalarida komission ekspertiza faoliyatining tashkiliy, huquqiy va metodologik jihatlari kompleks tahlil qilinadi. Xususan, Samarqand viloyati sud tibbiy ekspertiza muassasasi misolida 2023–2024 yillardagi amaliy faoliyat o‘rganilib, mavjud muammolar va ularning sabablari aniqlangan. Tadqiqot natijasida komission ekspertiza samaradorligini oshirishga qaratilgan tashkiliy mexanizmlar, standartlashtirish yo‘nalishlari va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

201-204

SHAHARLAR NAFASI: URBANIZATSIYANING ATMOSFERA HAVOSINI IFLOSLANTIRISHDAGI GIGIYENIK ROLI

Elmurodova L.X., Doniyorova M.B.

Dunyo aholisining yarmidan ko‘pi endi shaharlarda yashaydi. Bu raqam 2050 yilga kelib uchdan ikki qismga yetishi kutilmoqda. Urbanizatsiya – bu nafaqat ko‘p qavatli uylarning ko‘payishi, transport oqimining zichlashishi va sanoat zonaslarining kengayishi, balki bu jarayon bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan muhim ekologik va gigiyenik muammolarning paydo bo‘lishidir. Atmosfera havosining sifati inson salomatligi va atrof-muhit holatiga bevosita ta’sir etuvchi asosiy omillardan biridir. Ushbu maqola zamonaviy urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosining ifloslanishiga qanday ta’sir qilayotgani, bu ifloslanishning gigiyenik (salomatlikni saqlashga oid) jihatlari, shuningdek, bu muammoning chet elda va O‘zbekistonda namoyon bo‘lish xususiyatlari haqida so‘z yuritadi. 
Maqsadi: shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlash strategiyalarini ishlab chiqishda shaharsozlikning gigiyenik rolini chuqur anglashga hissa qo‘shishdir. 
Materiallar va usullar: Mazkur tadqiqotda urbanizatsiya jarayonlarining atmosfera havosi sifatiga ta’sirini baholash maqsadida kompleks gigiyenik va ekologik tadqiqot usullari qo‘llanildi. Tadqiqot materiali sifatida O‘zbekiston shaharlarida atmosfera havosining holati bo‘yicha rasmiy statistik ma’lumotlar, sanitariya-epidemiologiya xizmati hisobotlari, ekologik monitoring natijalari hamda xorijiy ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi. Olingan ko‘rsatkichlar amaldagi gigiyenik me’yorlar, jumladan O‘zbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari hamda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tavsiyalari bilan qiyoslandi. 
Natijalar: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, urbanizatsiya darajasi yuqori bo‘lgan shaharlarda atmosfera havosining ifloslanish ko‘rsatkichlari nisbatan past urbanizatsiyalashgan hududlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori. Ayniqsa, avtomobil transporti oqimi zich bo‘lgan magistral yo‘llar atrofida va sanoat zonalariga yaqin hududlarda havodagi chang zarrachalari (PM₂․₅ va PM₁₀), azot dioksidi (NO₂) hamda uglerod oksidi (CO) konsentratsiyalarining gigiyenik me’yorlardan oshishi holatlari aniqlangan. 
Xulosa: O‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy urbanizatsiya jarayonlari atmosfera havosining ifloslanish darajasini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Olingan natijalar shahar atrof-muhitini muhofaza qilish va aholi salomatligini saqlashga qaratilgan ilmiy asoslangan strategiyalarni ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, urbanizatsiya jarayonlarining gigiyenik jihatlarini chuqur o‘rganish zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi.

205-209

ИНТЕГРАЦИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В УЧЕБНЫЙ ПРОЦЕСС МЕДИЦИНСКОГО ВУЗА: СРАВНИТЕЛЬНО-ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ

Юлдашев Б.Э., Каршиев У.Д. , Юлдашева Н.Т.

В статье представлен сравнительно-педагогический анализ интеграции технологий искусственного интеллекта в учебный процесс медицинского вуза. Актуальность исследования обусловлена необходимостью модернизации системы подготовки медицинских кадров в условиях цифровизации здравоохранения. Цель работы заключается в оценке образовательной эффективности применения ИИ и разработке модели его педагогически обоснованного внедрения.
Методологическую основу исследования составили анализ научной литературы и нормативных документов, сравнительный анализ традиционных и ИИ-ориентированных методов обучения, а также систематизация современных направлений применения искусственного интеллекта в медицинском образовании.
В результате исследования выявлены ключевые преимущества ИИ-поддерживаемых образовательных технологий, включая индивидуализацию обучения, оперативную обратную связь, повышение качества моделирования клинических ситуаций и объективность оценки знаний. Определены также ограничения, связанные с необходимостью адаптации образовательного контента, развитием цифровой инфраструктуры и подготовкой преподавательских кадров.
Предложена модель эффективной интеграции искусственного интеллекта в учебный процесс медицинского вуза, основанная на принципах гибридного обучения, поэтапного внедрения, клинической ориентированности и развития критического мышления студентов.
Полученные результаты подтверждают, что искусственный интеллект является перспективным инструментом повышения качества медицинского образования и подготовки специалистов, соответствующих требованиям современной цифровой медицины.

210-218

SHAHAR SHOVQININING ARTERIAL GIPERTENZIYA RIVOJLANISHIGA TA’SIRI

Mahmudova X.T.

Farg‘ona shahrida yashovchi 25–60 yoshdagi 200 nafar respondentda shahar shovqinining arterial qon bosimiga ta’siri o‘rganildi. 70 dB dan yuqori shovqin darajasida sistolik va diastolik bosim ko‘rsatkichlari sezilarli darajada yuqori ekani hamda shovqin va qon bosimi o‘rtasida ijobiy korrelyatsiya mavjudligi aniqlandi. Shahar shovqini arterial gipertenziya rivojlanishida muhim ekologik xavf omili bo‘lishi mumkin.

219-223

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ЙИРИНГЛИ ЖАРОҲАТДА МАҲАЛЛИЙ ПРЕПАРАТНИНГ ТАҚҚОСЛАМА ПАТОГЕНЕТИК ВА ПАТОМОРФОЛОГИК БАҲОЛАНИШИ

Арипова С.Ф., Хегай Л.Н., Цеомашко Н.Э., Абидова А.Дж., Эргашев У.Ю., Ирисқулов Б.У., Абдусаломов Б.А.

Йирингли жароҳатларнинг асоратларини даволаш муаммоси кўп йиллардан бери долзарб бўлиб келмоқда. Сўнгги йилларда янги даволаш усулларини жорий этилиши ва мавжуд даволаш усулларини такомиллаштирилишига қарамасдан, юмшоқ тўқималарнинг йирингли яра касалликлари юқори даражада сақланиб қолмоқда. Бизнинг тадқиқотимиз, янги кўп компонентли дори воситаларини, тери ва юмшоқ тўқималарнинг йирингли яраларни махаллий даволаш концепциясига бағишланган. Бу концепция тери ва юмшоқ тўқималарнинг йирингли яра жараёнлари билан оғриган экспериментал каламушларни даволашда индивидуал ёндашувни амалга оширишга қаратилган.

224-231

TURLI KIMYOVIY TARKIBLI ICHIMLIK SUVLARI ISTE’MOLI SHAROITIDA URUG‘DON TO‘QIMASINING MORFOMETRIK KO‘RSATKICHLARIDAGI O‘ZGARISHLAR (EKSPERIMENTAL TADQIQOT)

Aslonov J.F., Qodirov O.O‘.

Mazkur tadqiqot turli kimyoviy tarkibli ichimlik suvlari iste’moli sharoitida urug‘don to‘qimasining morfometrik ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlarni eksperimental sharoitda o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot obyekti sifatida laboratoriya kalamushlari tanlab olinib, ular turli kimyoviy tarkibli ichimlik suvlari bilan ta’minlangan. Eksperiment davomida urug‘don to‘qimalarining morfologik va morfometrik ko‘rsatkichlari histologik usullar yordamida o‘rganildi. Urug‘ naychalari diametri, spermatogen epiteliy qalinligi hamda interstitsial to‘qima holati baholandi. Olingan natijalar turli kimyoviy tarkibli suvlar ta’siri ostida urug‘don to‘qimasida muayyan morfologik o‘zgarishlar yuzaga kelishini ko‘rsatdi. Xususan, spermatogen epiteliy qalinligining kamayishi, urug‘ naychalari diametrining o‘zgarishi hamda spermatogenez jarayonining buzilishi kuzatildi. Tadqiqot natijalari turli kimyoviy tarkibli ichimlik suvlari erkak reproduktiv tizimi organlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatadi. Olingan ma’lumotlar reproduktiv salomatlikni saqlash hamda ekologik omillarning organizmga ta’sirini baholashda muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.

232-237

МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНАЯ КОРРЕЛЯЦИЯ АКТИВНОСТИ ДЕТОКСИКАЦИОННЫХ ФЕРМЕНТОВ В ПЕЧЕНОЧНОЙ ТКАНИ И АПОПТОЗА ГЕПАТОЦИТОВ В ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ ЯЗВЕ ЖЕЛУДКА

Аллаберганов С.Ф., Адилбекова Д.Б., Тошпулатов С.С.

Экспериментальная язва желудка (ЯЖ) вызывает системные метаболические изменения. В данном исследовании изучалась морфофункциональная корреляция между активностью ключевых ферментов детоксикации печени (цитохром P450 2E1, глутатион-S-трансфераза) и морфологическими маркерами апоптоза гепатоцитов (экспрессия каспазы-3, фрагментация ДНК) в экспериментальной модели язвы желудка, индуцированной уксусной кислотой.
Методы: Исследование проводилось на 48 белых крысах линии Wistar, разделённых на контрольную, шэм-операционную и экспериментальные группы с ЯЖ (дни 3, 7 и 14 после индукции). Язвы желудка вызывали серозным нанесением уксусной кислоты в клиниках Ташкентского государственного медицинского университета. Печёночную ткань исследовали биохимически для оценки активности ферментов детоксикации и гистологически с использованием окраски H&E, TUNEL-метода и иммуногистохимии для Caspase-3 и Ki-67.
Результаты: Развитие экспериментальной язвы желудка привело к значительному (p<0,05) увеличению активности CYP2E1 (на 45% на 7-й день) и последующему снижению активности глутатион-S-трансферазы (GST) на 38% на 14-й день. Эти изменения временно и пространственно коррелировали с повышением апоптотического индекса гепатоцитов, особенно в пери-портальных зонах печёночного ацинуса. Был выявлен отрицательный корреляционный коэффициент (r = -0,72) между активностью GST и числом Caspase-3-позитивных гепатоцитов.
Выводы: Экспериментальная язва желудка вызывает выраженный гепатотоксический ответ, характеризующийся дисбалансом ферментных систем детоксикации и активацией внутриклеточного апоптоза в печени. Это указывает на прямую гепато-желудочную патологическую ось, при которой повреждение желудка индуцирует удалённые морфофункциональные изменения в печени.

238-243

ЎРТА ОҒИР ДАРАЖАДАГИ БОШ МИЯ ЖАРОҲАТЛАРИДАН КЕЙИН ТИМУСНИНГ МОРФОЛОГИК ВА МОРФОМЕТРИК ЎЗГАРИШЛАРИНИ БАҲОЛАШ

Ахмедова Ш.М.

Ҳозирги вақтда бош мия жароҳатлари марказий асаб тизимининг шикастланишига бутун организмнинг, шу жумладан иммун тизимининг реакцияси сифатида қаралган. Бош мия жароҳатлари натижасида иммун тизимида юзага келадиган бузилишлар, бир томондан, организмда ҳимоя реакциясининг намоён бўлиши, бошқа томондан эса бегона мия тўқималарига ўзига хос иммун реакциясининг шаклланиши билан характерланади. 

244-247

ОСОБЕННОСТИ РАННИХ ИЗМЕНЕНИЙ ЛЁГКИХ ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ ВОЗДЕЙСТВИИ НИКОТИНСОДЕРЖАЩИХ ПРОДУКТОВ

Жарылкасынова Г.Ж., Болтаева З.Ф.

В статье представлены результаты экспериментального исследования, посвящённого изучению ранних морфологических изменений лёгочной ткани при хроническом воздействии никотинсодержащих продуктов. Исследование выполнено на белых беспородных крысах с моделированием хронической никотиновой интоксикации. Установлено, что длительное воздействие никотинсодержащих веществ приводит к формированию структурно-функциональной перестройки бронхолёгочной системы, характеризующейся утолщением серозной оболочки, межальвеолярных перегородок и стенок бронхов, гиперплазией бокаловидных клеток и гипертрофией гладкомышечных элементов. Выявлены признаки воспалительной инфильтрации, увеличение количества альвеолярных макрофагов, а также начальные проявления эмфизематозных изменений. Полученные результаты свидетельствуют о том, что уже на ранних этапах хронической никотиновой интоксикации формируется комплекс морфологических изменений, отражающих развитие воспалительных, гипертрофических и начальных фиброзных процессов.

248-252

ТАЖРИБАДА ЙИРИНГЛИ-ЯЛЛИҒЛАНИШ ЖАРАЁНИДА ТИМУСНИНГ ОРГАНОМЕТРИК ПАРАМЕТРЛАРИ ҚИЁСИЙ ТАВСИФИ

Сапаев З.Т.

Тажрибавий йирингли-яллиғланиш жараёнида маҳаллий чақирилган оқ зотсиз каламуш терисидан тайёрланган гистологик материал ўрганилганда қуйидаги патологик морфологик ўзгаришлар қайд этилган: сийраклашган эпидермис қават, дерма қаватида вакуолли дегенерация ва фибриноид бўкишга хос ўзгаришлар; яллиғланиш инфильтрацияси белгилари; нейтрофиллар тўплами; коллаген толалар фибриноид некрози ва тўқима шиши; юпқалашиб қолган эпидермис ҳужайралар қавати; эпидермиснинг функционал фаоллиги ошиши ҳисобига донадор қаватнинг пролиферацион гиперкератози ва ички эпидермал бўшлиқлар ҳосил бўлиши.

253-258

ISHCHILARINING MAVSUMIY OVQATLANISH HOLATINI GIGIYENIK TAHLILI

Ermatov N.J., Ortiqov B.B.

Tadqiqotning maqsad: Ishchilarning bahor faslida kunlik ratsionini gigiyenik tahlil qilishdan iborat. Tadqiqotning material va usullari: Tadqiqotga Kaliy ishlb chiqarish zavodida faoliyat yuritayotgan 2045 nafar (1805 nafar erkaklar va 240 nafar ayollarni) ishchilarning haqiqiy ovqatlanish holati (uy va ish sharoitida) anketa so‘rovnoma asosida ma’lumot to‘plash va statistik qayta ishlashda «Statistica for Windows 7,0» personal kompyuterining amaliy dastur paketidan foydalanildi. Olingan natijalar. Bahor faslida ishchilarining kunlik ratsioni tarkibi tahlil bo‘yicha olingan ma’lumotlar uglevodlarga boy mahsulotlar, xususan, bug‘doy noni (174%), qandolat mahsulotlari (182,5%) va makaronlar (130%) me’yorlardan yuqori iste’mol qilinadi, dukkaklilar (70%), yormalar (36%) va javdar noni (23%) esa yetarli darajada iste’mol qilinmaydi. Sabzavot va mevalar iste’moli past bo‘lib, poliz mahsulotlari (18,3%), lavlagi (23,2%) va yangi mevalar (25,2%) yetishmovchiligi aniqlanadi. Go‘sht va baliq mahsulotlari orasida esa qo‘y go‘shti (403,3%) ortiqcha, mol go‘shti (20%), parranda (61,4%), baliq (31,1%) va baliq mahsulotlari (29,7%) esa yetarli emas. Sut mahsulotlari iste’moli ham past bo‘lib, tvorog (14%) va pishloq (16,7%) yetishmaslik holati aniqlandi. Bahor faslida kunlik ratsion tarkibida sut, tvorog, quyon go‘shti, poliz mahsulotlari va mevalarning fiziologik meyordan kam iste’mol qilinganligi aniqlandi.

259-262