##issue.vol## 15 ##issue.no## 10 (2025): Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии

						##issue.viewIssueIdentification##
##issue.vol## 15 ##issue.no## 10 (2025): Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии
##submissions.published##: 17-12-2025

Рубрики журнала. Выпуск 10 (№15) 2025

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА
ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ
ОБЗОРЫ
ВОПРОСЫ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ КОРОНАВИРУСНОЙ ИНФЕКЦИИ
В ПОМОЩЬ ПРАКТИЧЕСКОМУ ВРАЧУ
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА

ADENOTONZILLYAR TIZIMNING ANATOMIK VA IMMUNOLOGIK TUZILISH XUSUSIYATLARI

Shamsiev D.F., Abdusamatova I.I., Isroilova O.Z., Mingboyev X.Oʻ. Avazov E.S.

Ushbu maqolada adenotonzillyar tizimning immunologik va anatomik tuzilish xususiyatlari, uning patologik jarayonlardagi o‘rni va klinik ahamiyati o‘rganildi. Tadqiqotda 120 nafar bemor ishtirok etdi, ulardan 90 nafari adenoidid yoki surunkali tonzillit tashxisiga ega bo‘lib, 30 nafar sog‘lom shaxs nazorat guruhini tashkil qildi. Nazofaringoskopiya, 3D rentgen, KT, gistologik tahlil va immunologik ELISA usullari qo‘llanildi. Natijalarga ko‘ra, bemorlar guruhida adenoid o‘lchamlarining ikki baravar kattaligi, IgA, IL-6 va TNF-α kabi immunologik markerlarning sezilarli oshishi aniqlangan. Anatomik o‘zgarishlar va immunologik faollik o‘rtasida kuchli korrelyatsiya qayd etildi. Tadqiqot natijalari bolalar salomatligini yaxshilash va yuqori nafas yo‘llari kasalliklarini erta diagnostika qilishda muhim ahamiyatga ega.

40-43

ADENOID VEGETATSIYALARINING NAFAS YO‘LLARI ANATOMIYASIGA TA’SIRI VA ULARNING SEFALOMETRIK KO‘RSATKICHLARI

Shamsiev D.F., Abdusamatova I.I., Shonazarova G.Q., Abdusamadov S.B., Saidova Z.R., Hamraeva Z.M.

Mazkur maqolada adenoid vegetatsiyalarining yuqori nafas yo‘llari anatomiyasi va kraniofasial o‘sish jarayoniga ko‘rsatadigan ta’siri sefalometrik parametrlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot 3–14 yoshdagi 150 nafar bolalarda o‘tkazilib, klinik ko‘rik, endoskopik baholash, lateral bosh rentgenografiyasi va sefalometrik o‘lchovlar yordamida anatomik ko‘rsatkichlar aniqlandi. Natijalar adenoid vegetatsiyalari nazofaringeal bo‘shliqni keskin toraytirishini, posterior airway space (PAS), PNS–Ad2 masofasi va nazofaringeal kenglik sezilarli darajada kamayishini ko‘rsatdi. Shuningdek, ANB burchagining ortishi yuz-jag‘ skeleti disbalansining kuchayishiga olib kelishi qayd etildi. Tadqiqot adenoid giperplaziyasining nafas yo‘li o‘tkazuvchanligi, uyqu, nutq, eshitish va yuz-jag‘ shakllanishidagi klinik ahamiyatini yoritadi.

44-47

O‘PKANING SEGMENTAR ANATOMIYASI VA O‘PKA REZEKSIYASIDA JARROHLIK YONDASHUVLARI

Maxkamov B.T., Shavkatov E.R., Xudoyqulova M.X., Qayumova M.K.

Mazkur maqolada o‘pkaning segmentar anatomiyasi va zamonaviy segmentektomiya jarrohlik yondashuvlarining klinik samaradorligi tahlil qilingan. Tadqiqot 94 nafar o‘pka patologiyalari aniqlangan bemorlar va 30 nafar sog‘lom nazorat ishtirokida olib borilib, KT, KT-angio va 3D-rekonstruksiya yordamida segmentar tuzilmalar baholandi. Jarrohlik amaliyotlarida VATS asosidagi segmentektomiya usullari qo‘llandi va operatsiyadan keyin respirator funksiyalardagi tiklanish dinamikasi o‘rganildi. Tadqiqot natijalari segmentektomiya o‘pka parenximasining maksimal saqlanishi, kam asoratlar, tez reabilitatsiya va yuqori funksional natijalar bilan ajralib turishini ko‘rsatdi. Mazkur usul kichik o‘lchamli o‘sma va cheklangan yallig‘lanish jarayonlarida lobektomiyaga nisbatan ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan ham samaraliroq ekanligi ta’kidlandi.

48-51

MARKAZIY NERV TIZIMINING PERINATAL ZARARLANISHI OQIBATLARI FONIDA BRONXIAL ASTMA BILAN KASALLANGAN BOLALARDA ANAMNESTIKA VA KLINIK-FUNKSIONAL MA’LUMOTLARNING O‘ZIGA XOSLIGI

Sharipov R.X.

Markaziy asab tizimining perinatal shikastlanishi oqibatlari bo‘lgan bolalarda bronxial astmaning kechishiga anamnestik va klinik-funksional xususiyatlarning ta’siri o‘rganildi. BA tashxisi qo‘yilgan 5 yoshdan 14 yoshgacha bo‘lgan 72 nafar bola kompleks tekshiruvdan o‘tkazildi. Asosiy guruhni markaziy asab tizimining perinatal shikastlanishi oqibatlari fonida bronxial astma bilan kasallangan 42 nafar bola tashkil etdi. Taqqoslash guruhiga yondosh nevrologik belgilarsiz BA bilan og‘rigan 30 nafar bola kiritilgan bo‘lib, ular jinsi va yoshi bo‘yicha asosiy guruhdagi bolalar bilan taqqoslangan. Anamnestik ma’lumotlarni o‘rganish shuni ko‘rsatdiki, kasallikning davomiyligi 2-yildan kam bo‘lgan 31,9% bolalarda, 2-yildan ortiq - 68,1% bolalarda kuzatilgan. Ma’lum bo‘lishicha, bolalarning aksariyati shaharda yashaydi - 73,6%, 26,4% qishloq joylaridan. Shu bilan birga, asosiy guruhda BAning uzoqroq kechishi taqqoslash guruhiga qaraganda deyarli 2,2 baravar ko‘p ekanligi aniqlandi. Allergik moyillik omillari bo‘yicha taqqoslash guruhidagi bemorlar 1,5 baravar yuqori bo‘lib chiqdi, bu esa MNTning perinatal shikastlanishi bo‘lgan va og‘ir allergik anamnezi bo‘lmagan bolalarda BA paydo bo‘lish xavfini ko‘rsatadi. Barcha bemorlarda anamnestik ma’lumotlarni yig‘ish va klinik tekshiruv bilan bir qatorda spirometriya, ko‘krak qafasi a’zolarining rentgenografiyasi o‘tkazildi, periferik qonda umumiy IgE, eozinofillar darajasi aniqlandi.

52-58

ИММУНОЛОГИЧЕСКИЕ И КЛИНИКО-БИОХИМИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПРОГРЕССИРОВАНИЯ КОСТНО-СУСТАВНОГО ТУБЕРКУЛЕЗА И ЭФФЕКТИВНОСТЬ КОМПЛЕКСНОЙ ИММУНОМОДУЛИРУЮЩЕЙ ТЕРАПИИ

Бозоров Ш.И.

В статье представлены результаты исследования иммунологических и биохимических изменений у больных костно-суставным туберкулёзом. Обследовано 120 пациентов и 25 здоровых лиц контрольной группы. Изучены клеточные и гуморальные звенья иммунитета, уровни цитокинов (IL-1β, IL-6, TNF-α, IFN-γ) до и после лечения. Включение иммуномодулирующей терапии (тимоген) в комплексное лечение способствовало нормализации цитокинового профиля, восстановлению иммунного баланса и ускорению репаративных процессов. Проведённый анализ подтверждает высокую клинико-иммунологическую и социально-экономическую эффективность комплексной терапии с применением иммуномодуляторов.

59-62

CLINICAL AND FUNCTIONAL CHARACTERISTICS OF PATIENTS WITH CHRONIC HEART FAILURE AND BRONCHIAL ASTHMA

Pulatova K.S., Jayati R.##common.commaListSeparator##Rofeev J.M.

Chronic heart failure (CHF) and bronchial asthma (BA) are among the most prevalent chronic diseases that significantly impair quality of life and increase mortality. Their coexistence leads to mutual pathophysiological aggravation and diagnostic complexity. This study aimed to assess the clinical and functional characteristics of patients with CHF combined with BA. A total of 60 patients (28 men and 32 women) aged 45–75 years with verified CHF and BA were examined. Clinical evaluation included NYHA functional class assessment, echocardiography, and spirometry. Seventy percent of patients had NYHA class II and 30% class III CHF. The mean left ventricular ejection fraction (LVEF) was 43 ± 6%, while the mean FEV₁ was 68 ± 9% of predicted values. Pulmonary hypertension was observed in 65% of patients. A significant negative correlation was found between FEV₁ and pulmonary artery pressure (r = −0.54, p < 0.05). Patients with lower FEV₁ demonstrated higher NYHA class and lower exercise tolerance. These findings indicate that the coexistence of CHF and BA exacerbates both cardiac and pulmonary dysfunction, highlighting the need for an integrated treatment approach.

63-67

ДИАГНОСТИЧЕСКИЕ И ЛЕЧЕБНЫЕ МЕТОДЫ ПНЕВМОНИИ У ДЕТЕЙ

Мухаммадиев И.С.

В педиатрии существенное значение имеет своевременное выявление и терапия пневмонии у детей. Это заболевание остается одним из наиболее часто встречающихся в детском возрасте и представляет серьезную проблему из-за высокого уровня заболеваемости и летальности. Зачастую неблагоприятный исход пневмонии у детей обусловлен поздним установлением диагноза и неправильно подобранной терапией. С целью улучшения эффективности лечения и разграничения различных причин пневмонии, нами использовались методы ПЦР, экспресс-тесты для определения концентрации прокальцитонина и С-реактивного белка в сыворотке крови. Полученные результаты позволили провести лечение с использованием антибактериальных и противовирусных средств. В рамках исследования мы наблюдали за 52 пациентами от 2 до 12 лет, госпитализированными в педиатрические отделения Самаркандского филиала РНЦЭМП. Пациенты были разделены на две группы. 26 пациентам проводилось комплексное лечение, включающее антибактериальную и противовирусную терапию с учетом возраста, длительностью 10 дней. Клиническая картина у пациентов первой группы разрешилась в среднем в 1,5 раза быстрее, чем у пациентов второй группы. Наш опыт показал, что комплексное лечение пневмонии с использованием антибиотиков и противовирусных средств является наиболее результативным подходом, позволяющим предотвратить и снизить тяжесть заболевания. Использование данной схемы терапии привело к более быстрому улучшению состояния детей.

68-70

KO‘P SONLI MIYELOMASI BILAN BEMORLARDA PNEVMONIYANI ERTA TASHXISLASH VA DAVOLASH

Amerova D.A., Mamatkulova F.X.##common.commaListSeparator##Temirov N.N.

Ko‘p sonli miyelom (MM) bilan bemorlarda ko‘pincha pnevmoniya surunkali buyrak yetishmovchiligi va /yoki agranulotsitoz mavjudligida rivojlanadi. MM bilan og‘rigan bemorlarning 59 foizida pnevmoniya og‘ir kechadi. Agranulotsitoz fonida yuzaga keladigan MM bilan og‘rigan bemorlarda pnevmoniya diagnostikasi sezilarli darajada murakkablashadi, chunki granulotsitlar yetishmovchiligi tufayli bu bemorlarda o‘pkada aniq yallig‘lanish o‘chog‘i shakllanmaydi, bu klassik pnevmoniya rasmini beradi. MM bo‘lgan bemorlarda nozokomial pnevmoniyaning yuqori chastotasi (41%) aniqlangan. MM bilan og‘rigan bemorlarda pnevmoniyaning og‘ir, cho‘zilgan va atipik kursiga granulotsitopeniya, ikkilamchi immunitet tanqisligi, ko‘krak qafasi deformatsiyasi tufayli o‘pka ekskursiyasining buzilishi, o‘pkaning miyelomatoz shikastlanishi (paraproteinoz, plazmatik hujayrali va limfoid infiltratsiya, bronxit, pnevmoniya,) yordam beradi. Pnevmoniyaning kasalxonada yoki shifoxonadan tashqarida paydo bo‘lishi faktiga ko‘ra, qo‘zg‘atuvchining gumon qilinayotgani, klinik va patogenetik holati, asoratlari va asosiy kasalliklar mavjudligi, MM bilan og‘rigan bemorlarda pnevmoniyani empirik antibiotik terapiyasi algoritmi, shuningdek, patogenni aniqlash va patogenga qarshi sezgirlikni aniqlashdan oldingi davrda tuzilgan.

71-75

СОСТОЯНИЕ СИМПАТОАДРЕНАЛОВОЙ СИСТЕМЫ У БОЛЬНЫХ ХРОНИЧЕСКОЙ ОБСТРУКТИВНОЙ БОЛЕЗНЬЮ ЛЕГКИХ

Маматхужаев З.С., Хужамбердиев М.А., Узбекова Н.Р.

В статье проведен сравнительный анализ показателей суточной экскреции свободной, конъюгированной и общей форм адреналина, норадреналина и дофамина в моче у пациентов с ХОБЛ в сравнении с контрольной группой здоровых лиц.
Выявлено значительное повышение суточной экскреции свободного, конъюгированного и общего адреналина, норадреналина и дофамина по сравнению со здоровыми лицами. Статистическая значимость показателей (p < 0,001) подтверждает выраженную активацию симпатоадреналовой системы при ХОБЛ и может служить дополнительным диагностическим и прогностическим маркером тяжести заболевания.

76-78

ОБЗОРЫ

АКТУАЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ РАСЧЁТА ИОЛ У ПОСТРЕФРАКЦИОННЫХ ПАЦИЕНТОВ С МИОПИЕЙ

Мякушкина Р.Р., Юсупов А.Ф., Каримова М.Х., Гельманова Т.И.##common.commaListSeparator##Муханов Ш.А.

Рост числа пациентов, ранее перенёсших LASIK и PRK, делает задачу точного расчёта ИОЛ всё более значимой. У таких пациентов классические формулы часто дают ошибки из-за изменения кривизны и асферичности роговицы, а также неточного прогноза положения линзы. Это снижает предсказуемость рефракционного результата и удовлетворённость пациентов. Современные методы — Barrett True-K, ray tracing, Hill-RBF, EVO 2.0 — обеспечивают более высокую точность и персона-лизированный подход, что подтверждает актуальность исследования.

79-86

O‘ZBEKISTONDA BRONXIAL ASTMA VA GASTROEZOFAGEAL REFLYUKS KASALLIGINING KOMORBID HOLATINI ANIQLASH USULLARI

Bekmuradova M.S.

Mazkur tadqiqotda O‘zbekiston sharoitida bronxial astma (BA) bilan kasallangan bemorlarda gastroezofageal reflyuks kasalligi (GERK)ning birgalikda uchrash holatlari va ularni erta aniqlash imkoniyatlari o‘rganildi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — astma bilan og‘rigan bemorlarda GERK mavjudligini aniqlashga qaratilgan klinik va instrumental diagnostika yondashuvlarini baholashdan iborat. Ish davomida bronxial astma tashxisi qo‘yilgan 100 nafar bemor klinik tekshiruvdan o‘tkazilib, ularda GERK simptomlari maxsus so‘rovnoma, endoskopik ko‘rik hamda 24 soatlik pH-monitoring yordamida baholandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, bemorlarning muhim qismida GERK aniqlangan bo‘lib, ushbu komorbidlik astma kechishini og‘irlashtirishi va kasallik nazorati darajasini pasaytirishi aniqlangan. Olingan ma’lumotlar asosida astma va GERKni aniqlashda klinik skrining va instrumental tahlillarni birlashtirgan amaliy algoritm ishlab chiqildi. Mazkur tadqiqotning ilmiy yangiligi shundaki, O‘zbekistonda birinchi marta astma va GERK komorbid holatining diagnostik yondashuvlari kompleks o‘rganilib, milliy amaliyot uchun mos tavsiyalar ishlab chiqildi.

87-92

REZISTENT ARTERIAL GIPERTENZIYA: PATOFIZIOLOGIK ASOSLARI, ZAMONAVIY TASHXIS VA DAVOLASH YONDASHUVLARI

Sheranov A.M.

Rezistent arterial gipertenziya (RAG) tushunchasi ko‘p yillar avval joriy etilgan bo‘lib, 2018 yilda Amerika Yurak Assotsiatsiyasining (AHA) ilmiy bayonoti va Yevropa Kardiyologiya Jamiyati (ESC) tavsiyalarida qayta tasdiqlangan [1]. Ushbu xavfli klinik holatda arterial bosim uch xil klassga mansub (odatda renin-angiotenzin-aldosteron tizimi blokatori, kalsiy kanali blokatori va diuretik) preparatlar maksimal dozalarda qabul qilinishiga qaramay nazorat ostiga olinmaydi yoki maqsadli darajaga erishish uchun ≥4 ta dori talab etiladi [2]. RAG bilan og‘rigan bemorlarda yurak-qon tomir asoratlari xavfi boshqarilayotgan gipertenziyaga nisbatan ancha yuqori bo‘lib, uzoq muddatli asoratlar va o‘lim ehtimoli deyarli ikki baravar ko‘p uchraydi [3]. Mazkur maqolada RAGni aniqlash va baholashdagi zamonaviy muammolar, ushbu holatning asl patofiziologik mexanizmlari hamda ilg‘or diagnostik va terapevtik yondashuvlar tahlil qilinadi. 2018–2025 yillarda e’lon qilingan ilmiy adabiyotlar, metaanalizlar hamda ESC/AHA kabi nufuzli tuzilmalar tavsiyalari asosida rezistent gipertenziyaga zamonaviy qarashlar yoritilgan. Natijalarga ko‘ra, RAGni samarali boshqarish integratsiyalashgan yondashuvni talab etadi: hayot tarzi o‘zgarishlari, kombinatsiyalangan farmakoterapiya, to‘rtinchi qator preparat sifatida mineralokortikoid retseptor antagonisti, zarur hollarda invaziv usullar (renalsimpatik denervatsiya, barorefleks stimulyatsiyasi) va masofaviy kuzatuv texnologiyalarini qo‘llash orqali arterial bosimni nazorat qilish va asoratlarni kamaytirish mumkin.

93-100

SIGNIFICANCE AND SCIENTIFIC BASIS OF IMPRESSION CYTOLOGY OF THE OCULAR SURFACE IN PREGNANT WOMEN

Vahobova M.Sh., Karimova M.X.

The article summarizes data from international studies describing the features of impression cytology in pregnant women. Changes in the number and structure of goblet cells under various hormonal fluctuations during pregnancy were analyzed.

101-104

СИСТЕМНОЕ ВЛИЯНИЕ ГИПОТИРЕОЗА НА ОРГАНИЗМ

Абдурахимов А.Х.

Гипотиреоз занимает одно из ведущих мест среди эндокринных заболеваний и оказывает системное воздействие практически на все органы и ткани организма. Недостаток тиреоидных гормонов сопровождается угнетением метаболических процессов, нарушением энергетического обмена, снижением активности ферментных систем и изменением гемодинамики. Клинические проявления гипотиреоза отличаются выраженной вариабельностью — от неврологических и психоэмоциональных нарушений до поражений сердечно-сосудистой, дыхательной, пищеварительной, мочевыделительной и репродуктивной систем. Неспецифичность симптомов часто затрудняет раннюю диагностику и способствует позднему выявлению заболевания, что повышает риск развития осложнений. Важнейшими патогенетическими механизмами гипотиреоза являются формирование муцинозного отёка, дислипидемия, а также нарушения в регуляции нейроэндокринных и иммунных процессов. Представленный обзор акцентирует внимание на системном влиянии гипотиреоза и подчёркивает необходимость комплексного подхода к его диагностике и лечению.

105-110

СИСТЕМНОЕ ВЛИЯНИЕ ГИПОДИНАМИИ НА ОРГАНИЗМ

Абдурахимов А.Х.##common.commaListSeparator##Назиржонов О.Х.

Гиподинамия, или хроническое снижение двигательной активности, выступает важным фактором риска для здоровья, оказывая системное воздействие на многочисленные органы и системы организма. В условиях малоподвижного образа жизни происходят метаболические нарушения, снижение мышечной массы и тонуса, ухудшение микроциркуляции, изменения скелетно-мышечной, сердечно-сосудистой, дыхательной, нервной и пищеварительной систем. Клинически гиподинамия проявляется утомляемостью, слабостью, нарушением обмена веществ и ростом риска хронических заболеваний. В обзоре рассмотрены механизмы влияния гиподинамии, её формы, стадии, симптомы и последствия, а также возможные пути профилактики через двигательный режим и адаптацию образа жизни.

111-116

ОПРЕДЕЛЕНИЕ И ОСНОВНЫЕ КЛИНИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ХСН

Елназарова Л.Н.

Несмотря на достигнутые успехи в лечении и профилактике, сердечная недостаточность (СН) по-прежнему входит в число наиболее значимых проблем здравоохранения во всём мире и служит одной из основных причин сердечно-сосудистой заболеваемости, смертности и частых госпитализаций. Рост распространённости во многом объясняется старением населения, а также успехами в лечении и профилактике, позволяющими пациентам дольше жить с хроническими формами сердечно-сосудистых заболеваний. В то же время СН остаётся одной из частых причин повторных госпитализаций и значимых экономических расходов, связанных с её ведением. Часто у таких больных повышается давление в системе легочной артерии (развивается легочная гипертензия), что добавляет нагрузку на правый желудочек, и при ухудшении ситуации возможны его дисфункции.

117-122

ВОЗРАСТНЫЕ И РЕГИОНАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ПРЕНАТАЛЬНОГО МОРФОГЕНЕЗА ЧЕЛОВЕКА

Кахаров З.А.

В работе представлен обзор отечественных и региональных исследований, посвящённых закономерностям пренатального и раннего постнатального морфогенеза человека. На основе анализа трудов классиков отечественной морфологии (В.Н. Шевкуненко, И.И. Шмальгаузен, В.В. Бунак) и представителей Андижанской морфологической школы (И.К. Касым-Ходжаев, С.А. Тураходжаев, М.С. Ахмедова, Р.Л. Убайдуллаев, А. Каюмов) рассмотрены возрастные и популяционно-региональные особенности роста и формирования органов грудной и брюшной полостей. Показано, что развитие плода имеет гетерохронный и волнообразный характер, отражающий функциональные приоритеты организма на различных этапах онтогенеза. Особое внимание уделено морфометрическим показателям желудка, печени, сердца и кишечника в антенатальном периоде, а также региональной вариабельности фетометрических параметров по сравнению с европейскими нормативами. Современные методы ультразвуковой фетометрии (Hadlock IV, WHO-INTERGROWTH-21) уточняют классические закономерности и позволяют проводить точную оценку зрелости плода.

123-127

ЗАКОНОМЕРНОСТИ ПРЕНАТАЛЬНОГО РОСТА ОРГАНОВ И СИСТЕМ ОРГАНОВ ПЛОДА ЧЕЛОВЕКА

Кахаров З.А.

В статье обобщены современные данные о закономерностях пренатального роста органов и систем органов плода человека на основе морфометрических и сонографических исследований. Рассмотрены особенности формирования печени, поджелудочной железы, тимуса, надпочечников, гипофиза, щитовидной железы и селезёнки в различные периоды гестации. Показано, что динамика органометрических параметров отражает этапность морфогенеза, а также влияние эндокринных, метаболических и иммунных факторов. Приведены данные ультразвуковой диагностики, демонстрирующие зависимость размеров органов от гестационного возраста, состояния фетоплацентарного комплекса и метаболического статуса матери. Особое внимание уделено региональным и популяционным различиям фетометрических показателей, что подчёркивает необходимость разработки этнически адаптированных нормативов.

128-133

КЛИНИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ОСТЕОАРТРОЗА У БОЛЬНЫХ НДСТ

Туркманов М.М.

В статье представлены клинические особенности остеоартроза у пациентов с недифференцированной дисплазией соединительной ткани (НДСТ). НДСТ – наследственное состояние, связанное с нарушением синтеза коллагена и ослаблением связочно-суставного аппарата. Отмечены раннее начало остеоартроза, полиартритная форма, преимущественное поражение женщин, а также быстрое прогрессирование заболевания. Особое внимание уделено диагностическим критериям НДСТ и современным подходам к лечению остеоартроза у данной категории больных.

134-136

ВЛИЯНИЕ ГИПОКИНЕЗИИ И ГИПОТИРЕОЗА НА МОРФОЛОГИЮ ВОЛОСЯНЫХ ФОЛЛИКУЛОВ

Комилов Ш.А.##common.commaListSeparator##Ибрагимова Х.З.

В статье рассматривается влияние гипокинезии и гипотиреоза на морфологические изменения волосяных фолликулов. Дефицит тиреоидных гормонов вызывает увеличение количества фолликулов в фазе телогена, что сопровождается выпадением волос и развитием диффузной алопеции. Гипокинезия усиливает эти процессы за счёт снижения трофики тканей, микроциркуляции и метаболической активности. Наиболее выраженные изменения наблюдаются в цикличности роста волос и структурных элементах фолликула, что указывает на синергетическое действие эндокринных и гиподинамических факторов.

137-142

СОСУДИСТАЯ АРХИТЕКТОНИКА ПЕЧЕНИ: НОРМА И ПАТОЛОГИЯ ПРИ ЭНДОКРИННО-ГИПОКИНЕТИЧЕСКИХ ВОЗДЕЙСТВИЯХ

Назиржонов О.Х.

Печень обладает двойным кровоснабжением и плотной сетью сосудов, что обеспечивает её важную роль в метаболизме, детоксикации, синтезе белков и регуляции липидного обмена. В норме сосудистая архитектура печени характеризуется равномерным распределением синусоидов, радиальной ориентацией от портальной зоны к центральной вене и оптимальной микроциркуляцией. При эндокринных нарушениях (например, гипотиреоз) и гиподинамии происходят структурные изменения сосудистой сети: расширение синусоидов, венозный застой, ремоделирование микроциркуляторного русла, нарушение перфузии. Эти изменения ведут к микроскопическим и макроскопическим патологиям печени, включая дистрофию гепатоцитов, фиброз и стеатогепатоз. В данной работе обобщены современные данные морфологических, ангиографических и экспериментальных исследований, проанализированы механизмы воздействия гормонального дисбаланса и снижения двигательной активности на сосудистую архитектонику печени и обсуждены перспективы дальнейших исследований.

143-148

SEMIZLIK: ZAMONAVIY MUAMMO VA BITEMPORAL INDUKTOTERMIYANING DAVOLASHDAGI O‘RNI

Sherov U.N., Sherov Y.U.

Semizlik bugungi kunda jahon miqyosida tobora jiddiy dolzarb muammo sifatida qaralmoqda. Dunyo bo‘ylab o‘sayotgan ortiqcha vazn va semizlik holati nafaqat tashqi ko‘rinishga, balki yurak-qon tomir, metabolik va endokrin tizimlarga ham salbiy taʼsir ko‘rsatmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining (JSST) hisobotlariga ko‘ra, 2025 yilga kelib global aholi orasida semizlikning tarqalishi sezilarli darajada oshgan. Masalan, AQShda kattalar orasida semizlik darajasi 36–38% ni tashkil etmoqda. Evropa va boshqa rivojlanayotgan mamlakatlarda esa bu ko‘rsatkich ancha pastroq bo‘lsada, izchil ortish tendensiyasi kuzatilmoqda.

149-153

МОРФОЛОГИЯ ПОДЖЕЛУДОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ ПРИ ГИПОКИНЕЗИИ И ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ГИПОТИРЕОЗЕ

Рахмонбердиев С.С.##common.commaListSeparator##Кахаров З.А.

В статье представлены результаты морфологического исследования поджелудочной железы при гипокинезии и экспериментальном гипотиреозе. Установлено, что длительное ограничение двигательной активности, особенно в условиях дефицита тиреоидных гормонов, вызывает выраженные структурные изменения как в экзокринных, так и в эндокринных отделах поджелудочной железы. Наблюдаются дистрофические процессы в ациноцитах, снижение плотности и размеров панкреатических островков, нарушения микроциркуляции и склероз междольковой стромы. Полученные данные свидетельствуют о формировании комплекса морфофункциональных нарушений, которые могут лежать в основе диабетоподобных состояний и нарушений обмена веществ при гипотиреозе.

154-159

МОНОКЛОНАЛЬНЫЕ АНТИТЕЛА В КЛИНИЧЕСКОЙ РЕВМАТОЛОГИИ: ВСЕСТОРОННИЙ ОБЗОР ТЕРАПЕВТИЧЕСКОЙ РЕВОЛЮЦИИ

Пулатова Н.И., Зуфаров П.С., Пулатова Д.Б., Байханова Д.Дж.

Моноклональные антитела (мАТ) произвели революцию в лечении ревматических заболеваний, переведя парадигму от неспецифической иммуносупрессии к таргетной терапии. В данном обзоре систематизированы клинические данные по эффективности и безопасности мАТ, одобренных для лечения широкого спектра патологий, включая воспалительные артриты (ревматоидный артрит, псориатический артрит, анкилозирующий спондилит), системные заболевания соединительной ткани (системная красная волчанка), АНЦА-ассоциированные васкулиты и аутовоспалительные синдромы. Проанализированы результаты ключевых клинических исследований, демонстрирующие способность мАТ индуцировать и поддерживать ремиссию. Отдельное внимание уделено вопросам безопасности, в частности риску инфекций и стратегиям его минимизации, а также проблеме иммуногенности и развитию антилекарственных антител (АЛА). Обсуждается роль сопутствующей терапии метотрексатом в снижении иммуногенности и клиническое значение терапевтического лекарственного мониторинга (ТЛМ) для персонализации лечения. Рассмотрены фармакоэкономические аспекты, включая влияние биоаналогов на стоимость и доступность терапии. В заключение освещаются перспективные направления, такие как биспецифические антитела и применение искусственного интеллекта для оптимизации дозирования.

160-166

ДИАГНОСТИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ КОМПЛЕКСНОГО УЛЬТРАЗВУКОВОГО ИССЛЕДОВАНИЯ ПРИ ПНЕВМОНИЯХ У ДОНОШЕННЫХ И НЕДОНОШЕННЫХ НОВОРОЖДЁННЫХ ДЕТЕЙ

Таирова М.И., Хайитбоева М.Р., Мучиашвили О.Р., Валиев Ю.Ю., Алишерова М.А.

Одним из перспективных неинвазивных методов исследования лёгких и плевры является ультразвуковое исследование (эхография). В настоящее время в отечественной и зарубежной литературе представлено достаточно много данных об использовании ультразвука для диагностики различных заболеваний бронхолёгочной системы у взрослых и детей. Однако применение данного метода у доношенных и недоношенных новорождённых остаётся недостаточно изученным. Наиболее дискуссионным остаётся вопрос о возможности визуализации воздушной лёгочной ткани, а также сосудов и бронхов в неизменённых участках лёгких.

167-171

ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ

НЕИНФЕКЦИОННЫЕ ЗАБОЛЕВАНИЯ: ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, ПРОФИЛАКТИКА И БОРЬБА С ЭПИДЕМИЯМИ ОНКОЛОГИЧЕСКИХ ЗАБОЛЕВАНИЙ

Бакиров А.А., Оллақулов Ф.Д., Умарова Н.Ф.

Неинфекционные заболевания (НИЗ) остаются ведущей причиной смертности в мире, унося миллионы жизней ежегодно и создавая колоссальную нагрузку на системы здравоохранения. В статье рассматриваются основные аспекты НИЗ, включая сердечно-сосудистые заболевания, диабет и онкологию, с акцентом на достижения развитых стран в их лечении и профилактике. Далее анализируется эпидемиология онкологических заболеваний, их влияние на общественное здоровье и меры по предотвращению эпидемий. Особое внимание уделено ситуации в Центральной Азии, особенно в Узбекистане, где рост заболеваемости раком осложняет ограниченный доступ к диагностике и лечению. Предлагаются практические рекомендации для усиления профилактики и контроля НИЗ, включая скрининг, вакцинацию и образовательные программы. Статья подчеркивает необходимость объединения усилий общества и государства для снижения бремени онкологии. Ключевые слова: неинфекционные заболевания, онкология, эпидемиология, профилактика, Узбекистан.

172-176

O‘ZBEKISTON AHOLISI ORASIDA ICHAK GELMINTOZLARINING TARQALISH DINAMIKASI VA XAVF OMILLARI

Bakirov A.A., Bozorova A.H.

Ushbu maqola O‘zbekiston aholisida, ayniqsa bolalar va qishloq hududlarida yashovchi shaxslar orasida, keng tarqalgan sog‘liq muammosi bo‘lgan ichak gelmintozlarining tarqalish dinamikasi, xavf omillari va jamoat salomatligiga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada rivojlangan mamlakatlarda qo‘llaniladigan zamonaviy diagnostika, davolash va oldini olish strategiyalari tahli qilinib, O‘zbekistonda mavjud vaziyat bilan solishtirma tahlil keltirilgan. O‘zbekistonda giardiaz, enterobioz, askaridoz va trikosefalyoz kabi gelmintozlarning yuqori chastotada uchrayishi qayd etilgan bo‘lib, buning asosiy sabablari sifatida sanitariya-gigiena sharoitlarining yomonligi, toza suv bilan ta’minotning etarli emasligi va sog‘liqni saqlash sohasidagi profilaktika choralarining yetarli darajada amalga oshirilmasligi ko‘rsatilgan. Tadqiqot natijalari asosida, kasallikning tarqalishini kamaytirish va aholi salomatligini yaxshilash maqsadida integratsiyalashgan profilaktika chora-tadbirlari taklif etilgan.

177-181

ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ПАПИЛЛОМАВИРУСНОЙ ИНФЕКЦИИ У ЖЕНЩИН С РАКОМ ШЕЙКИ МАТКИ

Бакиров А.А., Ибрагимова Ф.Ч.

В данной статье рассматриваются эпидемиологические особенности папилломавирусной инфекции (ПВИ) у женщин с раком шейки матки (РШМ) в Узбекистане в сравнении с мировыми тенденциями. Проведен анализ распространенности онкогенных генотипов вируса папилломы человека (ВПЧ), факторов риска и их влияния на здоровье женского населения. Особое внимание уделено барьерам, препятствующим эффективному скринингу и профилактике РШМ в условиях Узбекистана. На основе анализа современных мировых стратегий и локальных эпидемиологических данных предложены комплексные меры, направленные на снижение заболеваемости и смертности от этой предотвратимой патологии. Подчеркивается необходимость сочетания программ вакцинации, популяционного скрининга и повышения медицинской грамотности населения.

182-186

ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ОСНОВНЫХ ПАРАЗИТАРНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ СРЕДИ ДЕТЕЙ

Маматкулов Т.Т., Бозорова А.Х.

В данной статье представлен детальный эпидемиологический анализ основных паразитарных заболеваний, поражающих детское население, с акцентом на ситуацию в Узбекистане в контексте глобальных тенденций. Рассмотрены ключевые гельминтозы и протозоозы, такие как аскаридоз, энтеробиоз, лямблиоз и эхинококкоз, определяющие паразитарное бремя в педиатрической популяции. Освещены современные подходы к диагностике, лечению и профилактике, успешно применяемые в развитых странах. Проанализированы эпидемиологические особенности, структура и ведущие факторы риска распространения паразитозов среди детей Узбекистана, а также их глубокий влияние на физическое и когнитивное развитие подрастающего поколения и общественное здоровье в целом. На основании проведенного анализа предложены научно обоснованные рекомендации по совершенствованию системы наблюдение и комплексу профилактических мероприятий.

187-191

МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ ЭПИДЕМИЧЕСКОГО ПРОЦЕССА ПРИ РОТАВИРУСНОМ ГАСТРОЭНТЕРИТЕ, ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ И ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ

Маматкулов Т.Т., Ибрагимова Ф.Ч.

Ротавирусный гастроэнтерит остаётся одной из ведущих причин острых кишечных инфекций у детей раннего возраста, ежегодно уносящей тысячи жизней по всему миру. В этой статье подробно разбирается механизм развития эпидемического процесса при этой инфекции, подчёркивается роль фекально-орального пути передачи и сезонности. Далее описываются успехи современного лечения в развитых странах, где комбинация регидратации и вакцинации привела к драматическому снижению госпитализаций. Особое внимание уделено ситуации с профилактическими и противоэпидемическими мероприятиями в Узбекистане и за рубежом, их влиянию на общественное здоровье женщин и детей, с приведением актуальных таблиц.

192-195

ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ ПОСЛЕДСТВИЯ ГИГИЕНИЧЕСКИХ НАРУШЕНИЙ В СИСТЕМЕ ВОДОСНАБЖЕНИЯ

Маматкулов Т.Т., Оллақулов Ф.Д., Умарова Н.Ф.

В данной статье проводится комплексный анализ эпидемиологических последствий, возникающих в результате гигиенических нарушений в системах водоснабжения. Рассматривается прямая причинно-следственная связь между качеством питьевой воды и распространенностью инфекционных заболеваний, особое внимание уделяется ситуации в Узбекистане на фоне общемировых тенденций. Освещены передовые стратегии обеспечения водной безопасности, успешно внедренные в развитых странах. На основе анализа локальных факторов риска, таких как состояние инфраструктуры и климатические особенности, оценено глубокое влияние данной проблемы на общественное здоровье. В заключение предложен комплекс практических мер, направленных на минимизацию эпидемиологических рисков и укрепление национальной системы санитарного надзора за водными ресурсами.

196-200

O‘ZBEKISTON AHOLISI ORASIDA ICHAK GELMINTOZLARINING TARQALISH DINAMIKASI VA XAVF OMILLARI

Ibragimov P.S., Almamadova S.Q., Gulliyeva Y.T.

Ushbu maqola O‘zbekiston aholisi orasida, ayniqsa bolalar va qishloq hududlarida yashovchi shaxslar orasida, keng tarqalgan sog‘liq muammosi bo‘lgan ichak gelmintozlarining tarqalish dinamikasi, xavf omillari va jamoat salomatligiga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada rivojlangan mamlakatlarda qo‘llaniladigan zamonaviy diagnostika, davolash va oldini olish strategiyalari tahli qilinib, O‘zbekistonda mavjud vaziyat bilan solishtirma tahlil keltirilgan. O‘zbekistonda giardiaz, enterobioz, askaridoz va trikosefalyoz kabi gelmintozlarning yuqori chastotada uchrayishi qayd etilgan bo‘lib, buning asosiy sabablari sifatida sanitariya-gigiena sharoitlarining yomonligi, toza suv bilan ta’minotning etarli emasligi va sog‘liqni saqlash sohasidagi profilaktika choralarining yetarli darajada amalga oshirilmasligi ko‘rsatilgan. Tadqiqot natijalari asosida, kasallikning tarqalishini kamaytirish va aholi salomatligini yaxshilash maqsadida integratsiyalashgan profilaktika chora-tadbirlari taklif etilgan.

201-205

ЭТИОЛОГИЯ, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, ОСЛОЖНЕНИЯ ЭНТЕРОВИРУСОВ И ИХ РОЛЬ В ВОЗНИКНОВЕНИИ САХАРНОГО ДИАБЕТА

Ибрагимов П.С., Алмамадова С.К., Гуллиева Ю.Т.

В данной статье рассматривается комплексная проблема этиологии, эпидемиологии и осложнений энтеровирусных инфекций (ЭВИ) с акцентом на их потенциальную роль в развитии сахарного диабета 1-го типа (СД1). Освещены современные представления о механизмах вирус-индуцированного аутоиммунного разрушения β-клеток поджелудочной железы. Проведен анализ эпидемиологической ситуации по ЭВИ в мире и, в частности, в Узбекистане, с оценкой влияния этих инфекций на общественное здоровье. Рассмотрены передовые методы лечения и профилактики СД1 в развитых странах. На основании проведенного анализа предложены стратегические направления для укрепления эпидемиологического надзора и профилактических мероприятий в Узбекистане, направленные на снижение риска вирус-ассоциированного диабета.

206-210

РИСК ЗАРАЖЕНИЯ БРЮШНЫМ ТИФОМ И ПАРАТИФОМ ЧЕРЕЗ ИСТОЧНИКИ ВОДЫ

Ибрагимов П.С., Хусанова М.Б., Аслиддинова Ш.Г.

В данной статье рассматривается актуальная проблема риска заражения брюшным тифом и паратифами через водные источники в контексте общественного здоровья Узбекистана. Подробно анализируются этиология, эпидемиология и современные методы борьбы с этими инфекциями в глобальном масштабе. Особое внимание уделено оценке состояния водной инфраструктуры и санитарно-гигиенических условий в различных регионах Узбекистана как ключевых факторов передачи возбудителей. На основе анализа статистических данных и научных исследований предложен комплекс профилактических мероприятий, направленных на снижение заболеваемости и минимизацию последствий данных инфекций для системы здравоохранения и общества в целом.

211-215

МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ ЭПИДЕМИЧЕСКОГО ПРОЦЕССА ПРИ ВНУТРИБОЛЬНИЧНЫХ КОЛИЭНТЕРИТАХ, ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ И ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ

Бакиров А.А., Бухарова Ш.Х., Кудратов А.Ш.

В данной статье проводится глубокий анализ механизма развития эпидемического процесса при внутрибольничных колиэнтеритах (ВБК) — одной из наиболее актуальных проблем современного здравоохранения. Рассмотрены особенности циркуляции условно-патогенных энтеробактерий в условиях стационара, формирование госпитальных штаммов и факторы, способствующие их распространению. Особое внимание уделено сравнительному анализу систем профилактики и противоэпидемических мероприятий в развитых странах и в условиях Узбекистана. На основе выявленных проблем предложен комплексный подход к организации профилактики ВБК, адаптированный к реалиям отечественного здравоохранения, с учетом экономических и кадровых возможностей.

216-220

КЛИНИЧЕСКИЕ И ЛАБОРАТОРНЫЕ КРИТЕРИИ БЕШЕНСТВА, МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ ЭПИДЕМИЧЕСКОГО ПРОЦЕССА, ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ И ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ

Бакиров А.А., Ибрoxимова И.Ф., Хотамова Д.Ш.

В данной статье представлен комплексный анализ бешенства как особо опасного зоонозного заболевания с точки зрения клинических проявлений, лабораторной диагностики и эпидемиологического процесса. Особое внимание уделено механизму развития заболевания и современным подходам к его профилактике в глобальном масштабе. Проведена детальная оценка эпидемиологической ситуации по бешенству в Узбекистане, эффективности существующих профилактических и противоэпидемических мероприятий. На основании выявленных проблем предложены практические рекомендации по совершенствованию системы надзора и контроля за бешенством с учетом международного опыта и локальных особенностей.

221-225

МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ ЭПИДЕМИЧЕСКОГО ПРОЦЕССА ПРИ ХОЛЕРЕ И ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ, ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ, НАПРАВЛЕННЫЕ НА ПРЕДОТВРАЩЕНИЕ ЗАНОСА ИНФЕКЦИИ ИЗ-ЗА РУБЕЖА

Бакиров А.А.##common.commaListSeparator##Саидов Х.Ш.##common.commaListSeparator##Мардонов Ж.К.##common.commaListSeparator##Ибрoxимова И.Ф., Хотамова Д.Ш.

В статье представлен комплексный анализ механизма развития эпидемического процесса при холере и системы профилактических мероприятий, направленных на предотвращение заноса инфекции на территорию Узбекистана. Рассмотрены современные особенности циркуляции возбудителя, клинические проявления заболевания и методы лабораторной диагностики. Особое внимание уделено анализу эффективности противоэпидемических мероприятий, осуществляемых в Узбекистане в условиях сохраняющейся угрозы импорта инфекции из неблагополучных стран. На основе международного опыта и оценки локальных рисков предложены практические рекомендации по совершенствованию системы эпидемиологического надзора и профилактики.

226-230

SALMONELLYOZ VA SHIGELLYOZ KASALLIKLARINING OZIQ-OVQAT ORQALI YUQISH TAHLILI

Bakirov A.A., Usmonova Sh.I., Hotamova D.Sh.

Ushbu maqolada salmonellyoz va shigellyoz kasalliklarining oziq-ovqat orqali yuqish xususiyatlari chuqur tahli qilinadi. Kasalliklarning etiologiyasi, epidemiologiyasi va zamonaviy davolash usullari, shuningdek, rivojlangan mamlakatlarda qo‘llaniladigan samarali profilaktika choralari yoritilgan. O‘zbekistonda oziq-ovqat xavfsizligi tizimi, kasalliklarning tarqalish darajasi va ularning jamoat salomatligiga ta’siri tahli qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida oziq-ovqat orqali yuqadigan infeksiyalarning oldini olish va nazorat qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

231-234

ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, ПРОФИЛАКТИКА И ЭПИДЕМИЧЕСКИЙ НАДЗОР МЕНИНГОКОККОВЫХ ИНФЕКЦИЙ

Бакиров А.А.##common.commaListSeparator##Саидов Х.Ш.##common.commaListSeparator##Мардонов Ж.К.##common.commaListSeparator##Абдурахимова Н.Т., Имамова С.Б.

В данной статье представлен комплексный анализ эпидемиологии, профилактики и контроля менингококковой инфекции (МИ) с акцентом на ситуацию в Узбекистане. Рассмотрены клинические формы заболевания, механизмы передачи и современные подходы к лечению и профилактике в глобальном масштабе. Особое внимание уделено анализу эпидемиологической ситуации по МИ в Узбекистане, эффективности существующих профилактических мероприятий и их влиянию на общественное здоровье. На основе международного опыта и локальных особенностей предложены стратегические направления по совершенствованию системы эпидемиологического надзора и профилактики.

235-239

МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ ЭПИДЕМИЧЕСКОГО ПРОЦЕССА ПРИ ИНФЕКЦИЯХ МОЧЕВЫВОДЯЩИХ ПУТЕЙ, ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ И ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ

Бакиров А.А.##common.commaListSeparator##Саидов Х.Ш.##common.commaListSeparator##Мардонов Ж.К.##common.commaListSeparator##Абдурахимова Н.Т., Имамова С.Б.

В данной статье представлен комплексный анализ эпидемиологического процесса при инфекциях мочевыводящих путей (ИМП) с акцентом на ситуацию в Узбекистане. Рассмотрены механизмы развития и распространения ИМП, современные подходы к диагностике и лечению в мировом масштабе. Особое внимание уделено анализу эпидемиологической ситуации по ИМП в Узбекистане, эффективности профилактических мероприятий и их влиянию на общественное здоровье. На основе международного опыта и локальных особенностей предложены практические рекомендации по совершенствованию системы профилактики и контроля ИМП.

240-244

МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ ЭПИДЕМИЧЕСКОГО ПРОЦЕССА ПРИ ЭПИДЕМИЧЕСКОМ ПАРОТИТЕ И ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ

Бакиров А.А.##common.commaListSeparator##Саидов Х.Ш.##common.commaListSeparator##Мардонов Ж.К.##common.commaListSeparator##Бухарова Ш.Х., Кудратов А.Ш.

В статье представлен комплексный анализ механизма развития эпидемического процесса при эпидемическом паротите (свинке) и системы противоэпидемических мероприятий в условиях Узбекистана. Рассмотрены современные особенности циркуляции вируса, клинические проявления заболевания и методы лабораторной диагностики. Особое внимание уделено анализу эффективности профилактических мероприятий, включая вакцинопрофилактику, и их влиянию на общественное здоровье. На основе международного опыта и оценки локальных условий предложены практические рекомендации по совершенствованию системы эпидемиологического надзора и контроля за инфекцией.

245-249

МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ ЭПИДЕМИЧЕСКОГО ПРОЦЕССА ПРИ НОЗОКОМИАЛЬНЫХ ПНЕВМОНИЯХ, ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ И ПРОТИВОЭПИДЕМИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ

Бакиров А.А.##common.commaListSeparator##Саидов Х.Ш.##common.commaListSeparator##Мардонов Ж.К.##common.commaListSeparator##Хусанова М.Б., Аслиддинова Ш.Г.

В статье представлен детальный анализ механизма развития эпидемического процесса при нозокомиальных пневмониях (НП) в условиях стационаров Узбекистана. Рассмотрены современные представления об этиологической структуре, факторах риска и путях передачи внутрибольничных пневмоний. Особое внимание уделено оценке эффективности профилактических и противоэпидемических мероприятий, а также их влиянию на общественное здоровье и экономику здравоохранения. На основе международного опыта и анализа локальных условий предложен комплекс мер по совершенствованию системы инфекционного контроля в медицинских организациях республики.

250-254

KURYERLARNING MEHNAT SHAROITINI GIGIYENIK BAHOLASH VA SOG‘LOMLASHTIRISH BO‘YICHA TAVSIYALAR

Soatov M.M.

Ushbu maqolada kuryerlarning mehnat sharoitini gigiyenik tomondan baholash bilan birgalikda kuryerlar uchun sog‘lom va xavfsiz ish muhiti bo‘yicha taklif va tavsiyalar yoritib o‘tilgan. Bugungi kunga kelib dunyoning barcha mamlakatlarida kuryerlik kasbi aholiga tezkor xizmat ko‘rsatishning ajralmas tarmog‘i hisoblanadi. Ammo ushbu kasbda bir qancha salbiy gigiyenik omillarning ta’siri yuzaga chiqadi. Ushbu omillardan transport shovqini, atmosferaning ifloslanishi, haddan tashqari jismoniy yuklama, ob – havoning keskin o‘zgarib turishi, psixofiziologik o‘zgarishlar, noto‘g‘ri taqsimlangan ish rejimi, dam olishning notekis taqsimlanishi va boshqalar. Tadqiqotda ushbu ko‘rsatilgan omillarning kuryerlar organizmiga ta’siri tahlil qilinib, sog‘lomlashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.

255-259

ВЛИЯНИЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЭЛЕКТРОННЫХ МЕДИЦИНСКИХ КАРТ НА КАЧЕСТВО ВЕДЕНИЯ ИСТОРИИ БОЛЕЗНИ И ЭФФЕКТИВНОСТЬ РАБОТЫ МЕДИЦИНСКОГО ПЕРСОНАЛА В ВОЕННЫХ ЛЕЧЕБНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯХ

Насирова Р.Р.

Цель. Оценить влияние внедрения электронных медицинских карт (ЭМК) на качество ведения истории болезни и эффективность работы медицинского персонала в военных лечебных учреждениях. Материалы и методы. Сравнительное обсервационное исследование «до/после» на базе поликлиники, оказывающей профилактическую помощь военнослужащим (амбулаторное звено) и военной медицинской части госпиталя, оказывающей профилактическую и специализированную помощь военнослужащим (стационарное звено). Проанализировано 298 амбулаторных карт и 220 историй болезни. Критерии качества: полнота и своевременность записей, частота ошибок; критерии эффективности: время на оформление записи, обращения к архивам, удовлетворённость персонала. Применялись описательная статистика, t-критерий Стьюдента и χ² (p <0,05), независимый экспертный аудит документации. Результаты. Полнота заполнения выросла в поликлинике с 76,4% до 93,1%, в госпитале — с 72,8% до 91,7%; доля ошибок снизилась с 14,6% до 4,2% и с 17,3% до 5,6% соответственно (p <0,05). Своевременность внесения записей увеличилась до ~90% (против 68–70% до внедрения). Среднее время на одну запись сократилось в поликлинике с 14,8±2,1 до 8,6±1,4 мин, в госпитале — с 18,3±2,6 до 10,2±1,8 мин (p <0,01); повторные обращения к архивам уменьшились более чем вдвое. Удовлетворённость работой с ЭМК отметили 84% врачей и 79% среднего персонала в поликлинике; 81% и 74% — в госпитале. Заключение. Внедрение ЭМК ассоциировано с достоверным улучшением качества медицинской документации и значительным сокращением трудозатрат персонала в учреждениях военной медицины. Результаты поддерживают целесообразность масштабирования ЭМК при условии стандартизации процессов, обучения персонала и дальнейшего мониторинга эффективности.

260-265

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ И ПРОФИЛАКТИКИ НЕДОСТАТОЧНОСТИ КРОВООБРАЩЕНИЯ В ВЕРТЕБРАЛЬНО-БАЗИЛЯРНОЙ СИСТЕМЕ У СОТРУДНИКОВ ВНУТРЕННИХ ДЕЛ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

Алламбергенова Н.Г.##common.commaListSeparator##Мухамедалиева Н.М.

В статье представлены результаты работы, направленной на совершенствование методов прогнозирования и профилактики недостаточности кровообращения в вертебрально-базилярной системе у сотрудников органов внутренних дел Республики Узбекистан. Отмечается, что особенности служебной деятельности, длительное психоэмоциональное напряжение, гиподинамия и стрессовые факторы способствуют развитию нарушений мозгового кровообращения. Цель исследования — разработка комплексного подхода к раннему выявлению и предупреждению вертебро-базилярной недостаточности (ВБН) у сотрудников МВД. В исследовании использованы клинико-неврологические, инструментальные и психофизиологические методы. Полученные данные свидетельствуют о высокой распространённости факторов риска ВБН и необходимости внедрения индивидуализированных профилактических программ. Разработаны рекомендации по оптимизации медицинского наблюдения, коррекции образа жизни и психоэмоционального состояния сотрудников.

266-269

ПОМОЩЬ ПРАКТИЧЕСКОМУ ВРАЧУ

ОПТИМИЗАЦИЯ КОМПЛЕКСНОГО ЛЕЧЕНИЯ РАЗЛИТОГО ПЕРИТОНИТА, ОСЛОЖНЁННОГО СЕПСИСОМ, С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ МЕТОДА ТЕРАПЕВТИЧЕСКОГО ПЛАЗМАФЕРЕЗА

Хасанов Ш.Н.

Определить влияние применения лечебного плазмафереза на клиническое течение, показатели интоксикации и исходы лечения у больных с разлитым перитонитом, осложнённым сепсисом.
Материалы и методы. В исследование было включено 60 пациентов с распространённым (разлитым) перитонитом, осложнённым сепсисом.В зависимости от уровня внутрибрюшной гипертензии больные были разделены на четыре группы. Ретроспективная оценка тяжести инфекционного процесса проводилась в соответствии с основными положениями международной классификации «Sepsis-3». Контроль уровня внутрибрюшного давления осуществлялся с использованием системы Uno Meter Abdo Pressure® Kit. Определение концентрации лактата в периферической крови выполнялось хроматографическим методом.[8]
Результаты исследования. В 3-й и 4-й группах (n=74) абдоминальный сепсис отмечен у 40 пациентов, септический шок — у 14.Снижение внутрибрюшной гипертензии достигнуто у 10 больных путем назоинтестинальной интубации и у 35 — при помощи декомпрессионной лапаростомии. Ишемический реперфузионный синдром развился в 58,6% и 48,9% случаев соответственно. У пациентов с лапаростомией отмечена более выраженная положительная динамика уровня лактата и органной недостаточности. Летальность составила 17,2% и 15,6% соответственно.[9,10]
Заключение. Тяжесть реперфузионных нарушений при перитоните определяется степенью и длительностью внутрибрюшной и внутрикишечной гипертензии, а также способом и скоростью декомпрессии.Прогрессирование абдоминального сепсиса и усугубление синдрома ишемии-реперфузии в послеоперационном периоде повышают летальность у больных с распространённым перитонитом.[16,17,18]

270-276

КТ, МРТ ВА УЛЬТРАТОВУШ ТЕКШИРУВЛАРИНИНГ МЕХАНИК САРИҚЛИК САБАБЛАРИНИ АНИҚЛАШДАГИ КОМПЛЕКС ЁНДАШУВИ

Давлатов С.С., Хамидов О.А., Нурмурзаев З.Н.

Механик сариқлик – ўт оқимининиг тўсилиб қолиши натижасида юзага келадиган синдром бўлиб, у қон билирубин даражасининг ошишига ва жигар етишмовчилигига олиб келиши мумкин. Замонавий нур диагностика усуллари (ультратовуш текшируви, компьютер томографияси, магнит-резонанс холангиопанкреатография ва бошқалар) сафро йўлларидаги тўсқинлик даражаси ва сабабини самарали аниқлаш имконини беради. Ушбу мақолада ушбу усулларнинг турли этиологияли механик сариқликни (ўт тош касаллиги, ошқозон ости бези ўсмаси, холангиокарсинома ва бошқалар) аниқлаш ва жигар функционал бузилишлари оғирлигини баҳолашдаги имкониятлари келтирилган. Шунингдек, минимал инвазив ўт йўлларини дренажлаш усуллари – эндоскопик (ЭРХП стентлаш ёки назобилиар дренаж) ва чок орқали (чреСпеченочнйй холангиодренаж) – сафро йўлларини декомпрессия қилиш усуллари сифатида тавсифланади. Бундай аралашувлар билирубин даражасини пасайтириб, жигар фаолиятини тиклашга ёрдам беради. Ушбу усуллар қўлланилишининг натижалари келтирилиб, унда: визуализатсия тадқиқотларининг диагностик аниқлиги, дренаждан кейинги лаборатор кўрсаткичлар динамикаси, клиник якунлар ва асоратлар ўрин олган. Визуализатсия усулларининг (УЗИ, МРТ, ЭРХП) тасвирлари ва дренаж схемалари, шунингдек клиник маълумотлар келтирилган жадваллар комплекс радиологик ёндашувнинг аҳамиятини кўрсатади. Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, ўз вақтида радиологик диагностика ва минимал инвазив ўт йўли дренажи механик сариқлиги бўлган беморлар прогнозини сезиларли даражада яхшилайди ва оғир жигар етишмовчилиги ривожланишининг олдини олади.

277-288

PARKINSON KASALLIGIDA KLINIK SHAKLLAR BO‘YICHA NEYROKOGNITIV VA AFFFЕKTIV BUZILISHLARNING NAMOYON BO‘LISHI: KОМPLEKS NEYROPSIXOLOGIK TAHLIL

Abduqodirov E.I.

Ushbu ilmiy maqolada Parkinson kasalligining (PK) turli klinik shakllarida kognitiv va aффектив buzilishlarning tarqalishi, tuzilmasi va og‘irlik darajasi kompleks neyropsixologik testlar asosida baholandi. Tadqiqotga kasallikning 1–3 bosqichida bo‘lgan 155 nafar bemor jalb etilib, ular tremor, akinetiko-rigid, akinetiko-rigid-tremor va tremor-akinetik klinik shakllarga ajratildi. Neural va psixik funksiyalarni baholash uchun HAM-A, BDI, RAVLT va VFT testlaridan foydalanildi. Natijalarga ko‘ra, akinetiko-rigid va akinetiko-rigid-tremor turlarida tashvish va depressiyaning o‘rta va og‘ir darajalari ustun bo‘lib, eshitish-nutq xotirasi, o‘rganish va verbal ravonlik ko‘rsatkichlari keskin pasaygan. Tremor shaklida esa kognitiv jarayonlar nisbatan yaxshi saqlangan. Tadqiqot natijalari PK bemorlarini baholashda klinik shaklga asoslangan individual yondashuv va kognitiv-aффектив reabilitatsiya dasturlarini qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi.

289-294

EFFECTIVENESS OF BIOACUSTIC CORRECTION IN ELDERLY PATIENTS WITH VEGETATIVE DYSFUNCTION SYNDROME

Abbosova I.A.

Vegetative dysfunction syndrome (VDS) in elderly patients is a common clinical condition characterized by impaired autonomic regulation, reduced adaptive capacity, and cognitive decline. Bioacoustic correction (BAC) is a non-pharmacological intervention aimed at restoring autonomic balance and improving cognitive functions.
Aim. The aim of this study was to evaluate the effectiveness of bioacoustic correction (BAC) therapy in improving cognitive function, autonomic regulation, and cardiopulmonary adaptive capacity in elderly patients with vegetative dysfunction syndrome (VDS).
Materials and Methods. The study included 130 elderly patients diagnosed with vegetative dysfunction syndrome (VDS). Group I — sympathicotonia (n = 72; mean age 68.3 ± 3.9 years). Group II — vagotonia (n = 58; mean age 64.1 ± 4.5 years). Main subgroup: standard therapy + BAC therapy. Comparative subgroup: standard therapy alone. Standard therapy included pharmacological treatment, physiotherapy, and physical rehabilitation. BAC therapy consisted of sessions aimed at stabilizing autonomic nervous system (ANS) function and increasing the body’s adaptive capacity.
Results. Bioacoustic correction (BAC) demonstrated a significant advantage compared with standard therapy alone in elderly patients with VDS. Cognitive indicators improved reliably in patients receiving BAC: MMSE increased from 26.4 to 28.2 points, FAB from 16.5 to 18.2 points, and the Clock Drawing Test from 7.6 to 9.4 points. Improvements were even more pronounced in the vagotonic subgroup (p < 0.01).
Cardiorespiratory parameters also improved substantially: Stange test duration increased from 35.2 to 42.3 seconds, Skibinskaya index from 12.1 to 20.4 points, and the Ruffier index decreased from 8.2 to 6.3 (p < 0.01).
Thus, BAC significantly enhances cognitive function and adaptive physiological capacity compared with standard therapy alone.
Conclusion. Bioacoustic correction therapy, when combined with standard treatment, effectively improves cognitive and autonomic functions in elderly patients with VDS. Its application increases the adaptive reserves of the body and can be recommended as part of comprehensive therapy in gerontological practice.

295-299

BOLALARDA BRONXOOBSTRUKTIV SINDROMNING DARAJASI VA OG‘IRLIGI: D VITAMINI MIQDORI ORASIDAGI BOG‘LIQLIK

Sharipov R.X.

Ishda bronxoobstruktiv sindrom (BOS) mavjud 48 nafar bemor bolalarning anamnezi, tekshiruvning klinik-laborator usullari natijalarini o‘rganishga alohida e’tibor qaratilgan. Ko‘rsatilgan patologiyali bolalar qon zardobida vitamin D (25 (ON) D3) metabolitining miqdori radioimmun usulda o‘rganildi. Onalar tomonidan erta yoshdagi bolalarda raxit shakllanishi uchun asosiy xavf omillari homiladorlik davrida D vitaminini qabul qilmaslik, ovqatlanishdagi nuqsonlar va homiladorlik davrida temir tanqisligi anemiyasi va asoratli tug‘ruq bo‘lgan bo‘lsa, bola tomonidan hayotning birinchi yilida D vitaminini bermaslik, bolada O‘RVI, toza havoda yetarlicha bo‘lmaslik bo‘lgan. Bronxoobstruktiv sindrom bilan og‘rigan bolalarda D vitaminini profilaktik qabul qilish samaradorligi juda past ekanligi ma’lum bo‘ldi, bu tekshirilgan bolalarning qon zardobida D vitamini metabolitining past darajasi bilan bir qatorda, ularda raxit rivojlanishining yuqori chastotasi bilan tasdiqlandi. Vitamin D yetishmovchiligini korreksiyalash an’anaviy terapiya tarkibida Akvadetrim preparati bilan 2000 ME (25 (ON) D3 20-30 ng/ml darajasida) va 3000 ME (25 (ON) D3 10-20 ng/ml darajasida) kuniga 1 marta statsionarda bo‘lish davomida har kuni og‘iz orqali, keyinchalik bir oy davomida ambulatoriya sharoitida qo‘llash orqali amalga oshirildi. D vitaminini qo‘shimcha qabul qilish BOS bilan og‘rigan bolalarning umumiy ahvolini yaxshilash bilan bir qatorda, bu bolalarning qon zardobidagi 25 (ON) D3 ni normallashtirishga yordam berdi. Demak, olingan ma’lumotlar BOSda D vitamini darajasini majburiy korreksiyalash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

300-303

ВЛИЯНИЕ ПОЛИМОРФИЗМА G20210A ГЕНА FII НА ЧАСТОТУ ТРОМБОЭМБОЛИЧЕСКИХ ОСЛОЖНЕНИЙ В ПОСТТРАВМАТИЧЕСКОМ ПЕРИОДЕ У ПАЦИЕНТОВ С ТЯЖЕЛЫМИ ПОВРЕЖДЕНИЯМИ НИЖНИХ КОНЕЧНОСТЕЙ

Валиев Э.Ю., Исмаилов А.Дж., Шукуров Ш.Р., Муминов Ш.М.##common.commaListSeparator##Валиев О.Э.##common.commaListSeparator##Жойнаров Я.У.##common.commaListSeparator##Тиляков Х.А.##common.commaListSeparator##Кадиров Б.М.

Проблема высокой летальности при политравме сохраняет свою актуальность, демонстрируя показатели на уровне 15–24% даже в условиях специализированных медицинских учреждений. Совершенствование организации помощи и противошоковой терапии привело к снижению летальности в раннем периоде после политравмы, однако это сопровождается ростом относительной доли летальных исходов, связанных с поздними осложнениями. Развитие венозных тромбозов у пациентов с политравмой, как один из поздних осложнений, обусловлено комплексом факторов, включая прямое повреждение сосудов, длительную иммобилизацию, выраженные нарушения в системе гемостаза и хирургические операции. Наряду с основными факторами ученые рассматривают и генетические факторы, приводящие к ухудшению гиперкоагуляционного фона организма. Одним из таких неблагоприятных мутаций является полиморфизм фактора FII (G20210A) плазмы крови.

304-309

O’TKIR INSULT BILAN KASALLANGAN BEMORLARDA KOGNITIV FAOLIYATNI BAHOLASH

Tolibov D.S., Qarshiboyeva N.I.##common.commaListSeparator##Yusupov A.U.

O‘tkir insult rivojlangan bemorlarda kognitiv funksiyalarning dastlabki bosqichdayoq baholanishi kelajakda demensiyani o‘z vaqtida aniqlash va davolash samaradorligini oshirishga yordam beradi. Shunga qaramay, amaliyotda insultning o‘tkir fazasida kognitiv testlardan yetarli darajada foydalanilmaydi.
Maqsad — o‘tkir insult bilan shifoxonaga yotqizilgan bemorlarda kognitiv testlarni o‘tkazish imkoniyatini baholash hamda testni bajara olgan va bajara olmagan bemorlar o‘rtasidagi klinik farqlarni aniqlashdan iborat.
Metodlar: 2023 yil yanvaridan 2024 yil iyunigacha bo‘lgan davrda jami 291 nafar insult gumoni bo‘lgan bemor shifoxonaga qabul qilindi. Ulardan 280 nafarida insult tashxisi tasdiqlandi (median yosh — 73 [63–81] yosh; erkaklar ulushi — 70%; insultdan avval kognitiv pasayish alomatlari bo‘lganlar — 11%). Bemorlar uchta asosiy kognitiv testni to‘liq bajarish imkoniyatiga qarab ikki guruhga ajratildi: testni bajarganlar (testable), testni bajara olmaganlar (untestable). Natijalar 280 bemorning 72% qismi kognitiv testlarni insult boshlanganidan o‘rtacha 4 [3–5] kun o‘tgach muvaffaqiyatli bajara oldi. Guruhlar o‘rtasida quyidagi ko‘rsatkichlar bo‘yicha sezilarli tafovutlar qayd etildi: Yosh: 70 [60–79] yosh vs 77 [70–85] yosh (p < 0.0001) IQCODE bo‘yicha kognitiv pasayish darajasi: 79 [78–89] vs 83 [79–95] (p = 0.012) NIHSS bo‘yicha insult og‘irligi: 3 [2–6] vs 13 [5–17] (p < 0.0001 Logistik regressiya tahliliga ko‘ra, kognitiv testlarni bajara olmaslikning mustaqil xavf omillari quyidagilar bo‘ldi: katta yosh NIHSS bo‘yicha yuqori baho, insultgacha kognitiv pasayishning mavjud bo‘lishi.
Xulosa: O‘tkir insult bilan kasallangan bemorlarning qariyb uchdan ikki qismi (72%) kognitiv testlarni muvaffaqiyatli bajarishga qodir ekanligi aniqlandi. Ushbu imkoniyat ayniqsa yoshroq, insultga qadar kognitiv salohiyati saqlangan va insultning yengil darajasini boshdan kechirgan bemorlarda yuqori bo‘ldi. Kognitiv funksiyalarni erta bosqichda baholash demensiyani o‘z vaqtida aniqlash, differensial tashxis qo‘yish va erta davolash strategiyalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

310-315

GESTATSION DIABET FONIDA METABOLIK KO‘RSATKICHLAR, GORMONAL O‘ZGARISHLAR VA PERINATAL NATIJALARNING O‘ZARO BOG‘LIQLIGI

Nasirova Sh.Sh.

Ushbu ilmiy tadqiqot gestatsion diabet (GSD) bilan og‘rigan homilador ayollarda metabolik buzilishlar, gormonal disbalans va perinatal natijalarning o‘zaro bog‘liqligini chuqur tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot davomida GSD aniqlangan 120 nafar homilador ayol va GSD bo‘lmagan 60 nafar nazorat guruhidagi ayollarda klinik, biokimyoviy, gormonal va gematologik ko‘rsatkichlar baholandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, GSD guruhida glyukoza darajasi, insulin sekretsiyasi, HOMA-IR, triglitseridlar, TSH, shuningdek ferritin darajasining pasayishi va anemiya belgilari sezilarli yuqori uchradi. Perinatal natijalar tahlili esa makrosomiya, preeklampsiya, neonatal gipoglikemiya va kesarevo kesish ehtimoli GSD guruhida statistik jihatdan ancha yuqori ekanligini ko‘rsatdi. Tadqiqot GSDning metabolik va gormonal mexanizmlari ona-homila salomatligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini, erta skrining va metabolik monitoringning yuqori klinik ahamiyatga ega ekanini tasdiqladi.

316-319

GUILLAIN–BARRÉ SINDROMINING PATOGENEZIDA SITOKINLAR VA ANTITANALARNING ROLI

Xodjiyeva D.T., Qudratov F.O.

Guillain–Barré sindromi (GBS) — bu periferik nerv tizimini zararlovchi o‘tkir autoimmun kasallik bo‘lib, organizm immun javobi asab to‘qimalarini shikastlaydi.bu o‘tkir immun tizimi tomonidan qo‘zg‘atiladigan poliradikulonevropatiya bo‘lib, asosan periferik nerv tizimini zararlaydi. Uning patogenezida turli xil immunologik omillar, xususan, sitokinlar (IL 1β, IL 6, TNF α, IL 17) vaautoantitanalar (GM1, GD1a, GQ1b kabi gangliozidlarga qarshi antitanalar) muhim rol o‘ynaydi. Sitokinlar yallig‘lanish jarayonlarini kuchaytiradi, T va B limfotsitlarni faollashtiradi va shikastlanishga olib keluvchi immun javobni kuchaytiradi. Antitanalar esa asab tolalari miyelin qobig‘iga va aksonal strukturaga bog‘lanib, komplement tizimi orqali ularni shikastlaydi. GBS’ning demiyelinizatsion (AIDP) va aksonal (AMAN, AMSAN) shakllarida har xil sitokinlar va antitanalar ustuvorlik qiladi.

320-323

ИНДИВИДУАЛЬНОЙ ПОДХОД К РЕАБИЛИТАЦИИ ПОСЛЕ ЭНДОПРОТЕЗИРОВАНИЯ У БОЛЬНЫХ С ОСТЕОАРТРИТОМ КОЛЕННОГО СУСТАВА

Рузибаев Д.Р., Усманходжаева А.А., Джуманиязова М.Д., Рузиметов Н.Д.

Особенности комплексного подхода к медико-социальной реабилитации при эндопротезировании коленного сустава у пациентов с остеоартрозом коленного сустава и инвалидов.
130 пациентов и инвалидов, направленных в Национальный центр реабилитации и протезирования инвалидов из медико-социальных экспертных комиссий (МСЭК), ташкентских клинических больниц и других лечебно-профилактических учреждений республики для прохождения медико-социальной реабилитации, были разделены на 3 группы в зависимости от степени статико-динамической дисфункции. Для ранней реабилитации 64 пациентов, перенёсших операцию эндопротезирования, был использован предложенный нами суставной аппарат. Результаты реабилитации оценивались с использованием разработанной нами электронной компьютерной программы (ЭКП). Проведённая комплексная медико-социальная реабилитация показала высокую эффективность — 60,5% в основной группе, что на 5% выше, чем в контрольной группе.

324-331

КЛИНИЧЕСКАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ И БЕЗОПАСНОСТЬ В СОЧЕТАНИИ ОРЛИСТАТА С ОЗОНОТЕРАПИЕЙ В КОМПЛЕКСНОМ ЛЕЧЕНИИ ОЖИРЕНИЯ ПРИ МЕТАБОЛИЧЕСКОМ СИНДРОМЕ

Шеров У.Н.

Статья представляет собой обзор современных данных, посвящённых взаимосвязи инфекции SARS-CoV-2 и хронической болезни почек (ХБП), рассматривая COVID-19 как независимый фактор прогрессирования нефропатий. Раскрываются ключевые механизмы почечного поражения, включая прямую вирусную цитотоксичность, воспалительно-иммунные и гемодинамические нарушения, а также связь острого почечного повреждения (ОПП) в острую фазу COVID-19 с последующим развитием хронической почечной дисфункции.
Особое внимание уделено современным подходам к терапии и профилактике: использованию противовирусных препаратов нового поколения (ремдесивир, нирматрелвир/ритонавир, фавипиравир), моноклональных антител и нефропротективных средств (ингибиторы АПФ/БРА, SGLT2, агонисты GLP-1). Подчёркивается значение раннего выявления пациентов с риском постковидных нефропатий, регулярного мониторинга СКФ и альбуминурии, а также индивидуализированного подхода к лечению для сохранения почечной функции в постпандемический период.

332-335

КРИТЕРИИ ВЫБОРА МЕТОДОВ ФИЗИОТЕРАПИИ В РЕАБИЛИТАЦИИ КОЛЕННОГО СУСТАВА НА ОСНОВЕ КОНТРОЛЯ УЛЬТРАЗВУКОВОГО ИССЛЕДОВАНИЯ

Дадамьянц Н.Г.##common.commaListSeparator##Хамидов О.А., Умарова Н.Н., Усаров М.Ш.

Актуальность: Реабилитация после травм коленного сустава часто следует стандартизированным протоколам, не учитывающим индивидуальную тканевую реакцию. Это приводит к риску осложнений (артрофиброз, хронический синовит) или необоснованному замедлению восстановления. Ультразвуковое исследование (УЗИ), в частности режим энергетического допплера (ЭД), представляет собой объективный, доступный и динамичный инструмент для визуализации воспаления и репаративных процессов в реальном времени.
Разработать и обосновать критерии выбора методов физиотерапевтического лечения (ФТ) у пациентов с посттравматическими осложнениями коленного сустава, основываясь на данных динамического ультразвукового мониторинга (B-режим и ЭД).

336-343

ASSESSMENT OF THE EFFECTIVENESS OF ENDOVIDEOSURGICAL AND NAVIGATION-PUNCTURE METHODS IN THE TREATMENT OF LIVER ECHINOCOCCOSIS

Davlatov S.S., Khamidov O.A., Umarkulov Z.Z.

The study analyzed the effectiveness of endovideosurgical and navigation-puncture minimally invasive methods in the treatment of liver echinococcosis. 68 patients were involved in clinical observation: 38 of them underwent endovideosurgical treatment, 30 - navigation-puncture. The average age of the patients was 42±11 years. According to the research results, complications were observed in 10.5% of cases by the endovideosurgical method, and in 6.7% of cases by the navigation-puncture method. The duration of rehabilitation was 9.2±1.4 and 5.8±1.1 days, respectively. The obtained data confirm that minimally invasive technologies are an effective and safe approach to the treatment of liver echinococcosis, and the type and size of the cyst are important when choosing a method.

344-348

ЎПКА АРТЕРИЯСИ ТРОМБОЭМБОЛИЯСИНИ ЁШГА ДОИР ЖАРРОҲЛИК АМАЛИЁТИДАН КЕЙИНГИ ДАВРДА ТОМИРЛАРДА ЮЗАГА КЕЛАДИГАН ПАТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС ЖИҲАТЛАРИ

Курбонов Ж.Б., Мамажонов Б.С.

Жарроҳлик амалиётидан кейинги даврда ривожланган ўпка артерияси тромбоэмболиясининг патоморфологик асосларида, ўпка тўқимаси ва юрак тўқимасида, тўсатдан гемодинамик бузилишлар сабабли юзага келадиган ўткир коллаптоид ўзгаришлар ривожланади. Бу жараён эмболни катталигига ва беморларни контситуционал жиҳатлари ва жинсига боғлиқ ҳолда юзага келади. Йирик 0,5 см ва ундан катта бўлган диаметрдаги тромбларни томир ичида обтурацияси, ўртача 3-5 дақиқа ичида пульмокоронар рефлексни юзага келишини стимуллаши орқали ўнг қоринчага кескин функционал зўриқишни тушиши майда калибрли артериолаларни қисқаришига ва босимни ошиб кетишига олиб келади.

349-355

КЛИНИКО-ЛАБОРАТОРНЫЕ ПРЕДИКТОРЫ ТРОМБОТИЧЕСКИХ ОСЛОЖНЕНИЙ У ПАЦИЕНТОВ С АНТИФОСФОЛИПИДНЫМ СИНДРОМОМ

Азизова Р.Б.##common.commaListSeparator##Абдукоххоров У.М.

Цель исследования: Выявить клинико-лабораторные предикторы тромботических осложнений у пациентов с антифосфолипидным синдромом (АФС) и разработать прогностическую модель риска тромбозов.
Материалы и методы: Проспективное когортное исследование 40 пациентов с АФС, наблюдавшихся в период с 2023 по 2025 гг. Средний возраст составил 45,2±14,3 лет, женщины - 28 (70,0%). Период наблюдения - 24 месяца. Анализировались демографические данные, клинические проявления, лабораторные показатели, включая антифосфолипидные антитела, маркеры воспаления и коагуляции.
Результаты: За период наблюдения тромботические осложнения развились у 14 (35,0%) пациентов: венозные тромбозы - у 9 (22,5%), артериальные - у 5 (12,5%). Независимыми предикторами тромбозов явились: высокие титры антикардиолипиновых антител IgG >80 GPL (ОР 4,12; 95% ДИ 1,45-11,7; p=0,008), положительный волчаночный антикоагулянт (ОР 3,67; 95% ДИ 1,28-10,5; p=0,015), повышенный уровень С-реактивного белка >5 мг/л (ОР 2,89; 95% ДИ 1,12-7,46; p=0,028), тромбоцитопения <100×10⁹/л (ОР 2,34; 95% ДИ 0,89-6,15; p=0,085). Разработанная прогностическая модель показала высокую точность (AUC=0,823; 95% ДИ 0,691-0,955).
Заключение: Комбинация высоких титров антифосфолипидных антител, маркеров воспаления и гематологических нарушений позволяет эффективно стратифицировать риск тромботических осложнений у пациентов с АФС.

356-360

ГИСТОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ В РЕЗЕЦИРОВАННЫХ ЖЕЛУДКАХ У ПАЦИЕНТОВ С МОРБИДНЫМ ОЖИРЕНИЕМ ПОСЛЕ ЛАПАРОСКОПИЧЕСКОЙ ГАСТРЭКТОМИИ

Нажмиддинова Н.Н.

Цель: Целью исследования было изучение спектра морфологических изменений слизистой оболочки резецированного желудка у пациентов с морбидным ожирением, перенесших лапароскопическую гастрэктомию.
Материал и методы: в течение 2022–2024 годов в Республиканском патологоанатомическом центре проведены морфологические исследования части анализов резецированных образцов желудка пациентов с ожирением. В ходе данного исследования для морфологического анализа было выделено 112 пациентов с морбидным ожирением (ИМТ 40–55 кг/м²). Из них 76 женщин и 36 мужчин.
Выводы: У большинства пациентов с морбидным ожирением выявляются хронические воспалительные изменения слизистой оболочки желудка. Значительная доля больных имеет атрофические и метапластические процессы, что подчёркивает необходимость обязательного патоморфологического исследования каждого резецированного желудка после бариатрической операции.

361-362

ОЦЕНКА КЛИНИЧЕСКИХ СИМПТОМОВ И СЛЕЗОПРОДУКЦИИ У ПОЛЬЗОВАТЕЛЕЙ КОМПЬЮТЕРОВ С КОМПЬЮТЕРНЫМ ЗРИТЕЛЬНЫМ СИНДРОМОМ

Маматхужаев М.С.##common.commaListSeparator##Каримова М.Х.##common.commaListSeparator##Маматхужаева Г.Н.

В статье дана оценка клинических симптомов и слезопродукции у пользователей компьютеров с компьютерным зрительным синдромом. Длительная работа за компьютером способствует развитию выраженных клинических симптомов и умеренного снижения секреции слёзной жидкости, который приводит к нарушению стабильности слезной плёнки, являющихся ключевыми механизмами формирования компьютерного зрительного синдрома, требующее ранней диагностики и профилактики.

363-365

ДИАГНОСТИЧЕСКАЯ РОЛЬ ОФТАЛЬМОСКОПИИ ГЛАЗНОГО ДНА ПРИ ПАТОЛОГИЧЕСКОМ КЛИМАКСЕ

Расулова М.И.##common.commaListSeparator##Маматхужаева Г.Н.

В статье приведены сведения о том, что у женщин с патологическим климаксом вследствие вегето-сосудистых, эндокринных и обменных нарушений происходят изменения со стороны глазного дна, которые коррелируют с клиническими проявлениями заболевания.
Проведенные исследования показали достаточную информативность изучения состояния глазного дна у больных патологическим климаксом. Простота и информативность офтальмоскопии глазного дна у больных с патологическим климаксом диктует необходимость включения ее в комплекс диагностических тестов по выявлению заболевания. Изучение состояния глазного дна при патологическом климаксе служит дополнительным критерием определения формы патологического климакса и динамического наблюдения за больными в процессе лечения.

366-368

БОЛАЛАР ВАРИКОЦЕЛЕСИДА ЛАПАРОСКОПИК ВА ТРАДИЦИОН ОПЕРАЦИЯЛАР ТАЛҚИНИ

Ниёзов Ф.Ё.

Илмий изланиш болалар хирургиясининг долзарб муаммоларидан бири–варикоцелени даволаш натижаларини оптималлаштириш муаммолари ечимига қаратилган. Мақолада Бухоро вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт Марказидаги болалар хирургияси бўлимига 2006 йилдан 2022 йилга қадар варикоцеленинг турли даражалари билан 446 нафар бемор мурожаат қилганлиги, беморларнинг 428 нафарида (96,0%) варикоцеле чап томонлама, 16 нафарида эса (3,6%) ўнг томонлама ва ниҳоят 2 тасида (0,4%) икки томонлама тури аниқланганлиги келтирилган. Варикоцеленинг II-III даражаларида Иванисевич операциясининг самарадорлиги 60,0-61,5% дан ошмаган, беморларнинг 5,0% гача қисмида қўпол ва келоид чандиқлар пайдо бўлган. Варикоцеленинг II-III даражаларида бажариладиган Паломо операциясининг самарадорлиги 65,7-67,1% дан ошмаган, беморларнинг 6,4% гача қисмида қўпол ва келоид операциядан кейинги чандиқлар пайдо бўлган. Паломо операциясини бошидан кечирган беморларнинг 2,2% гача қисмида лимфостаз оқибатида иккиламчи гидроцеле кузатилган. Варикоцеленинг II-III даражаларида бажариладиган лапароскопик операциянинг самарадорлиги 97,2% гача етган. Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда варикоцелени имкон қадар лапароскопик даволаш лоимлиги исботланган

369-373

GIYOHVANDLAR VA GIYOHVAND MODDALAR ISTE’MOL QILMAGAN SHAXSLARDA SURUNKALI VIRUSLI GEPATIT FONIDA JIGARNING MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARI

Babadjanova Sh.U., Annaqulov S.E., Xolmirzaev M.J., Alimardonov H.Ch.

Parenteral giyohvand moddalarni qo'llanilishi natijasida kelib chiqadigan surunkali gepatit B, C gepatitlari yoki ikkalasining kombinatsiyasi natijasida kelib chiqadigan surunkali gepatit belgilari va jigarning surunkali toksik shikastlanishi, ba'zan granulomatoz jarayonlar qo'shilishi bilan tavsiflanadi. Jigar shikastlanishi asosan virusli infeksiya tufayli yuzaga keladi va surunkali gepatit bu jarayonning toksik patomorfizmini keltirib chiqaradigan omil hisoblanadi. Bundan tashqari, bizning tadqiqotlarimiz surunkali gepatit bilan bog'liq surunkali virusli gepatit jarayonidagi o'zgarishlarning o'ziga xos morfologik ko'rinishlarini, shuningdek, virussiz kelib chiqadigan jigar shikastlanishining belgilarini aniqladi.

374-378

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЛЕЧЕБНЫХ ПРОГРАММ ПРИ ТРИГЕМИНАЛЬНОЙ НЕВРОПАТИИ У ЖЕНЩИН КЛИМАКТЕРИЧЕСКОГО ВОЗРАСТА

Абдуллаева М.Б., Нишонов Ш.Ю., Нурмаматова К.Ч., Хамидов О.Х.

В статье рассматриваются подходы к совершенствованию лечебных программ при тригеминальной невропатии у женщин климактерического возраста. Учитывая влияние гормональной перестройки, усиление болевого синдрома, изменения психоэмоционального состояния и нейродегенеративные процессы, предлагается комплексная терапевтическая схема. Программа включает медикаментозное лечение, физиотерапию, элементы нейромодуляции и мероприятия, направленные на коррекцию образа жизни. Полученные результаты подтверждают эффективность индивидуализированного подхода в терапии данной категории пациенток.

379-385

REVMATOID ARTRIT RIVOJLANISHINING ERTA DAVRIDA YALLIG‘LANISH OLDI SITOKINLARNING AHAMIYATI

Iskandarova F.I.

Bugungi kunda revmatoid artrit (RA) rivojlanishining dastlabki bosqichlarida tashxislash muammosi revmatologiyaning dolzarb muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda. Shu sababli, autoimmun kasalliklarni erta tashxislash, xususan, bo‘g‘im sindromi bo‘lgan bemorlarda immunologik tekshiruvlar asosida RA rivojlanishi, asoratlarni oldini olish va kamaytirish maqsadida bemorlarni tibbiy yordamning turli bosqichlariga kiritish, davolash usullarini ishlab chiqish tibbiyotda yechimini kutayotgan muammolar qatoriga kiradi.
Maqsad. TNF-α va IL6 yallig‘lanish sitokinlari darajasini baholash, erta RAda ushbu ko‘rsatkichlarning diagnostik ahamiyatini o‘rganish.
Materiallar va metodlar: Tadqiqotga 103 nafar bemor kiritilgan. Barcha tekshirilgan bemorlar quyidagi guruhlarga bo‘lingan: asosiy guruhni rivojlangan RA (53 bemor) va erta RA (50 bemor) bo‘lgan bemorlar, nazorat guruhini erta RA va rivojlangan RA bilan og‘rigan bemorlar guruhi bilan jinsi va yoshi bo‘yicha taqqoslanadigan deyarli sog‘lom shaxslar (n=20) tashkil etdi.
Natijalar. Tadqiqotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, RA bilan og‘rigan bemorlarda TNF-α darajasi NDA bilan og‘rigan bemorlarga nisbatan 40% ga, IL6 esa 25% ga oshgan (P<0,01). I guruh bemorlarida TNF-α ≥33,9 va IL6 ≥12,8 ning sezilarli darajada yuqori chastotasi kuzatildi, bu RA va NDAda ushbu ko‘rsatkichlarning yuqori diagnostik aniqligi va o‘ziga xosligini isbotlaydi.
Xulosa. Shunday qilib, RAni NDA bosqichida erta aniqlash uchun yallig‘lanish oldi sitokinlari O‘NO-α va IL6 darajasini o‘rganish kasallikni bashorat qilish, asoratlar chastotasini kamaytirishga yordam beradigan ushbu ko‘rsatkichlarning yuqori diagnostik aniqligi va o‘ziga xosligini isbotlaydi.

386-391

THE ROLE OF GENOTYPE COMBINATIONS OF CANDIDATE GENES (TNF-Α, IL-6, SOD2, AND IL-1) IN PREDICTING DERMATOPATHIES IN OBESE PATIENTS

Mirsaidova U.A.

In this population, polymorphisms TNF-α (G308A), IL-6 (C174G), and SOD2 (Ala16Val), as well as their combinations, were associated with an increased risk of dermatopathies in obese patients. The most significant predictive value was observed for the IL-6 + SOD2 combination, particularly in psoriasis. The IL-1 (C511T) polymorphism showed no significant role. These findings confirm the multifactorial nature of pathogenesis and emphasize the importance of genetic interactions in predicting and diagnosing dermatopathies in obesity.

392-396

ЭЛЕКТРОЭНЦЕФАЛОГРАФИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ЭПИЛЕПТИЧЕСКИХ ПРИСТУПОВ, АССОЦИИРОВАННЫХ СО СНОМ

Каландарова С.Х., Муратов Ф.Х., Куранбаева С.Р.

Целью исследования было изучить электроэнцефалографические особенности эпилептических приступов, возникающих или усиливающихся во время сна. Проведён анализ клинических проявлений и ЭЭГ-характеристик у пациентов с пароксизмами, ассоциированными со сном, с акцентом на выявление фокальной и вторично билатеральной активности. Показано, что рутинная ЭЭГ обладает ограниченной информативностью, тогда как регистрация ЭЭГ сна значительно повышает диагностическую ценность, позволяя выявить скрытые эпилептогенные фокусы, уточнить локализацию эпилептиформных разрядов и оценить выраженность синхронизации. Результаты подчеркивают важность комплексного нейрофизиологического обследования с обязательным включением ЭЭГ сна для оптимизации диагностики и индивидуализации терапии пациентов с эпилепсией, проявляющейся преимущественно в ночные часы.

397-400

МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ СВЯЗИ ЭНДОКРИННОЙ И ИММУННОЙ СИСТЕМ ОРГАНИЗМА ЧЕЛОВЕКА

Мирталипова М.А., Шермухамедов Т.Т., Махмудова Ш.И., Камилов Дж.Ю., Назаров Б.С., Хужамуратова Д.Х.

В статье рассматриваются морфофункциональные связи эндокринной и иммунной систем организма человека. Описаны основные механизмы их взаимодействия через гормональные и цитокиновые сигналы, обеспечивающие поддержание гомеостаза и адаптацию к внешним воздействиям. Особое внимание уделено роли тимуса, надпочечников и щитовидной железы в регуляции иммунных реакций. Показано, что при различных патологических состояниях происходят структурные и функциональные изменения, нарушающие согласованность работы этих систем и способствующие развитию аутоиммунных и эндокринных заболеваний.

401-403

JIGAR EXINOKOKKOZIDAGI ASORATLARNI BARTARAF ETISHDA PUNKTSION-DRENAJ USULINING SAMARADORLIGI

Davlatov S.S., Xamidov O.A., Umarkulov Z.Z.

Maqolada jigar exinokokkozi va uning asoratlangan shakllarini jarrohlik yo'li bilan davolashning 448 bemorda o'tkazilgan tahlili keltirilgan. Tadqiqot Samarqand davlat tibbiyot universiteti Jarrohlik kasalliklari va radiologiya kafedrasida o'tkazildi. Bemorlar ikki guruhga bo'lindi: asosiy guruh (n=236) - miniinvaziv endovideoxirurgik va navigatsion-punktsion texnologiyalar qo'llanilgan, va nazorat guruhi (n=212) - an'anaviy ochiq jarrohlik amaliyotlari bajarilgan. Zamonaviy nurli diagnostika usullari (UZT, KT, MRT, RPXG) yordamida kompleks yondashuv kista turi va asoratlar mavjudligini aniqlashda 100% ma'lumotlilikka erishish imkonini berdi. Miniinvaziv texnologiyalarni kimyoterapiya va gepatoprotektorlar bilan birgalikda qo'llash operatsiyadan keyingi asoratlarni Clavien-Dindo tasnifi bo'yicha 24,1% dan 8,1% gacha kamayishiga, o'lim holatlari butunlay yo'qligiga va retsidivlar chastotasini 12,3% dan 6,7% gacha pasayishiga olib keldi. Tadqiqot natijalari jigar exinokokkozini davolashda miniinvaziv texnologiyalarni ustuvor qo'llash samaradorligini ko'rsatadi.

404-409

INFECTIOUS COMPLICATIONS IN SURGERY AND THE ROLE OF ANTIMICROBIAL PROPHYLAXIS

Fayzullayeva Z.R., Rakhimova N.R., Bositkhonova R.Sh., Musaeva U.A., Naimov A.N., Kahramonova C.V., Kholboyev A.A.

Infectious complications in the field of surgical interventions (SSIs) are among the most serious complications following cardiac surgery. They can prolong patients’ hospital stays, increase the risk of mortality, raise treatment costs, and negatively affect the patient’s quality of life. Nowadays, microorganisms that cause nosocomial infections are becoming increasingly resistant to antibiotics; therefore, identifying the composition of microbial flora isolated in SSIs and determining their resistance profiles are of particular importance.
Studies on the composition and resistance of microorganisms play a key role in the multifactorial analysis of SSI etiology, which in turn allows for an objective audit and improvement of antimicrobial prophylaxis and nosocomial infection treatment protocols.

410-413

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

ТИРЕОТОКСИКОЗ ЧАҚИРИЛГАН КАЛАМУШЛАРДА БУЙРАК УСТИ БЕЗИНИ КАПСУЛАСИ ВА МОЯК ОҚСИЛ ПАРДАСИ ТАРКИБИДАГИ КОЛЛАГЕН ТОЛА ТУТАМЛАРИНИНГ МОРФОМЕТРИК КЎРСАТКИЧЛАРИНИНГ НАЗОРАТ ВА ТАЖРИБА ГУРУҲЛАРИДАГИ ЎЗГАРИШЛАРИ

Умаркулова Г.А.

Қалқонсимон без ички секреция безларни фаолиятидаги ҳаракатларини ўз гормонлари орқали бевосита бажаради. Қалқонсимон без гормонларининг ортиқчалиги буйрак усти бези ва моякни функциясининг ўзгаришига олиб келади. Тиреотоксикоз модели чақирилган каламушларда буйрак усти бези ва моякнинг барча соҳаларида назоратга нисбатан сезиларли қалинлашди, бу кўрсаткич мерказолил билан даволанганда қисман тикланганлиги, мерказолил билан зайтун мойи бериб даволанганда коллаген тола тутамларини сезиларли тикланиб, назорат гуруҳи ҳайвонларининг коллаген тола тутамларига яқинлашганлиги аниқланди.

414-418

GEN-MODIFIKATSIYALANGAN SOYANING LABORATORIYA HAYVONLARI YO'G'ON ICHAK ME'YORIY MIKROFLORASIGA TA'SIRI DARAJASINI ANIQLASH NATIJALARI

Djurayeva A.A.

Ushbu tadqiqotning maqsadi gen-moddiy o‘zgartirilgan (GM) soya bilan oziqlantirilgan oq zotsiz kalamushlarning yo‘g‘on ichak mikrobiotsenozidagi o‘zgarishlarni aniqlashdan iborat bo‘ldi. Olingan natijalarga ko‘ra, GM-siz soya bilan oziqlangan hayvonlar guruhida intestinal normal mikroflora tarkibida sezilarli miqdoriy tafovutlar qayd etildi: Bifidobacterium spp. 1,28 barobar va Lactobacillus spp. 1,53 barobar kamaygan, shuningdek Enterobacter spp. va Proteus spp. mos ravishda 4,16 va 6,25 barobar oshgan. Ushbu o‘zgarishlar to‘liq shakllangan disbiotik jarayonni ko‘rsatmaydi, chunki Escherichia coli laktaza-musbat va laktaza-manfiy shtammlari bo‘yicha guruhlar o‘rtasida sezilarli farq aniqlanmadi. GM-soya bilan oziqlangan hayvonlarda disbiozning barcha 5 asosiy komponenti mavjud bo‘lgani holda, GM-siz soya bilan oziqlanganlarda bunday o‘zgarishlar to‘liq namoyon bo‘lmadi. Natijada, intakt guruhda disbioz alomatlari aniqlanmadi, GM-siz soya bilan oziqlanganlarda disbiozning yengil darajasi (DI I), GM-soya bilan oziqlanganlarda esa yaqqol namoyon bo‘lgan disbioz (DI II) kuzatildi.

419-426

TAJRIBAVIY MEXANIK JAROXATDA UMUMIY ANESTEZIYADAN KEYIN OQ ZOTSIZ KALAMUSHLAR O`PKASIDAGI IMMUNOGISTOKIMYOVIY MARKER, CD-56 EKSPRESSIYASINI ANIQLASH

G’aniyev Sh.S., Sanoyev B.A.

Ushbu tadqiqotning maqsadi tajribaviy mexanik jarohatdan so‘ng umumiy anesteziya ta’sirida oq zotsiz kalamushlar o‘pkasidagi immunogistokimyoviy marker CD56 ekspressiyasini aniqlashdir. Tadqiqotda oq zotsiz kalamushlar mexanik jarohat modellariga bo‘lingan va ularning ba’zi guruhlariga umumiy anesteziya qo‘llanilgan. O‘pkalar histologik tayyorlangan bo‘lib, CD56 markerining ekspressiyasi immunogistokimyoviy usullar orqali baholangan. Tadqiqot natijalari mexanik jarohat va umumiy anesteziya o‘pkadagi immun hujayra faolligi va NK-hujayra (natural killer) markerlarining ifodalanishiga ta’sirini ko‘rsatdi. Tadqiqotning natijalari klinik jarrohlik va anesteziya sharoitida immun javob mexanizmlarini tushunishga, shuningdek, jarohat va anesteziya bilan bog‘liq o‘pka funksiyasi o‘zgarishlarini baholashga ilmiy asos yaratadi.

427-434

КАЛАМУШ МОЯГИ ҲУЖАЙРАВИЙ ТУЗИЛМАЛАРИНИНГ МОРФО-ФУНКЦИОНАЛ ХУСУСИЯТЛАРИ

Умаркулов Б.С.

Қалқонсимон без гормонлари деярли барча тўқималарда ўсиш, ривожланиш ва метаболизмнинг муҳим регулятори бўлиб, қалқонсимон без ҳолатининг ўзгариши кўплаб органлар ва тизимларга таъсир қилади. Кўп йиллар давомида мояк қалқонсимон без гормонига жавоб бермайдиган орган сифатида кўриб чиқилган бўлса-да, энди қалқонсимон без гормони мояк ривожланиши ва фаолиятида муҳим рол ўйнаши аниқ. Маълумотларнинг катта миқдори қалқонсимон безнинг гормонлари стероидогенез ва сперматогенезга таъсир қилишини кўрсатади. Трийодтирониннинг (Т3) сертоли ҳужайраларининг кўпайиши ва функционал камолотини назорат қилишдаги иштироки, шунингдек, унинг постнатал лейдиг ҳужайраларининг дифференциацияси ва стероидогенездаги роли кенг тарқалган. Ривожланиш давомида ва балоғат ёшида мояк ҳужайраларида қалқонсимон гормон рецепторлари мавжудлиги Т3 нинг ўз таъсирини келтириб чиқариш учун бевосита ушбу ҳужайраларга таъсир қилиши мумкинлигини англатади. Шунга карамай калқонсимон без гормонларининг сертоли ва жинсий ҳужайраларига таъсир қилиш механизмлари ҳали ҳам ноаниқ ва без гормонлари сертоли ва жинсий ҳужайраларининг кўпайишини қандай назорат қилишини, мояк паракрин омилларини тартибга солишини ва буларнинг сперматогенез, сперма ҳаракати каби морфо-функционал ҳодисаларга қандай таъсир қилишини аниқлаш учун қўшимча морфологик тадқиқотларни ўтказиш зарурияти хозирги куннинг долзарб муаммосидир.

435-440

ОСОБЕННОСТИ ГЕМАТОЛОГИЧЕСКИХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ У КРЫС ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ОСТРОМ ОБЕЗВОЖИВАНИИ

Алимова Н.М., Ахмедов К.Х.

Полученные результаты подтверждают, что динамика гематологических показателей является информативным критерием оценки степени дегидратации и выраженности системных нарушений водно-электролитного баланса. Данные исследования могут быть использованы при разработке физиологических и фармакологических подходов к коррекции гиповолемических состояний и профилактике осложнений, связанных с острым обезвоживанием.

441-444

ТЕРАПЕВТИЧЕСКИЙ ПОТЕНЦИАЛ В РАБОТЕ С ЭМОЦИОНАЛЬНЫМИ СОСТОЯНИЯМИ

Ортикова Н.Х., Муродов С.К. Абдуллаев

Арт-терапия является современным и эффективным методом коррекции психоэмоциональных состояний, основанным на использовании художественных материалов и творческой деятельности. В условиях возрастающей стрессогенности современной жизни, усугубленной глобальными факторами, такими как пандемия, арт-терапия приобретает особое значение для уязвимых групп населения, в частности детей и подростков, подверженных хроническому школьному стрессу. Школьный стресс, если он не скорректирован, может привести к дезадаптации, снижению самореализации, а в крайних случаях – к социально опасным формам поведения, включая агрессию и буллинг.
Данный обзорный материал рассматривает арт-терапию как инструмент мобилизации ресурсов, позволяющий индивиду осознать и компенсировать негативные переживания средствами искусства. В процессе творческой деятельности (изотерапия, драматерапия) создаются благоприятные условия для выражения сложных эмоций и чувств, а также для формирования адекватной системы психологической защиты.
В стоматологии арт-терапия применяется для снижения уровня стресса и тревожности у пациентов, связанных с посещением врача, а также для облегчения дискомфорта после процедур. Создание рисунков или других художественных работ перед или во время лечения помогает пациентам отвлечься от беспокойства и улучшить коммуникацию со стоматологом, что в итоге повышает эффективность и качество лечения. Психоаналитический подход в арт-терапии позволяет человеку осознать свои проблемы через продукты собственного творчества, что является необходимым и достаточным условием для их преодоления. Ввиду отсутствия противопоказаний, арт-терапия представляет собой ценный и доступный инструмент для повышения психологического благополучия и успеха лечебных манипуляций.

445-449

A BRIEF REVIEW OF DENTAL TREATMENT ISSUES FOR HEART DISEASE PATIENTS

Muratova S.K., Aslidinov J.S., Mardonov M.M., Husanov S.M.

Patients with cardiovascular disease (CVD) make up a sizable portion of the patients that dental therapists treat. There is a well-established link between heart disease and dental health. Arterial hypertension, heart failure, ischemic heart disease, cardiac arrhythmias, infective endocarditis, stroke, and cardiac pacemakers are among the common cardiac conditions seen in dentistry offices. Dental therapy is significantly hampered by patients with CVDs. To deliver safe and successful dental treatment, these patients require extra considerations and a thorough understanding of the underlying cardiovascular condition. A suitable change in dental treatment is essential depending on the heart status. Including the patient's cardiologist in a multidisciplinary approach may help to enhance dental treatment outcomes and minimize problems. This review describes the steps to be taken for the best dental care and seeks to reveal the hazards related to the dental management of a cardiac patient.

450-458

ВОПРОСЫ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ КОРОНАВИРУСНОЙ ИНФЕКЦИИ

COVID-19 DA BUYRAKLAR SHIKASTLANISHI PATOGENETIK MEXANIZMLARI

Nazirjonov O.X.##common.commaListSeparator##Abdurahimov A.X.

Tadqiqotchilarning aksariyati OʻBSH etiologiyasi va patogenezidan qat’iy nazar, buyrak to‘qimasi shikastlanishining shakllanishida umumiy asosiy bo‘gʻinlar mavjudligini ta’kidlaydilar. Hozirgi vaqtda yalligʻlanish jarayonining rivojlanishi yetakchi hisoblanadi. Zararlovchi omil (ishemiya, nefrotoksik agentlar va boshqalar) endoteliositlar va tubulyar epiteliy hujayralari tomonidan yalligʻlanish mediatorlari (sitokinlar va xemokinlar) ishlab chiqilishini chaqiradi. Leykositlar, shu jumladan neytrofillar jarayonning dastlabki bosqichlarida shikastlanish o‘chogʻiga o‘tib, sitokinlar ajratib chiqaradi va buyrak to‘qimasining zararlanishini kuchaytiradi. Kanalchalar epiteliysi hujayralari sitoskeleti strukturasi buziladi, bu hujayralar ko‘chib tushib, keyinchalik nekrozga yoki apoptozga uchraydi. Kanalchalarning hujayralar, oqsil va hujayra silindrlari bilan tiqilib qolishi, shuningdek kapillyarlarning vazokonstriksiyasi koptokchalar filtratsiyasi tezligi (KFT) pasayishiga sabab bo‘ladi deb taxmin qilinadi.

7-13

COVID-19 DA BUYRAKLAR SHIKASTLANISHINING UCHRASHI VA KLINIK-MORFOLOGIK SHAKLLARI

Nazirjonov O.X.##common.commaListSeparator##Abdurahimov A.X.

Bugungi kunda COVID-19 butun dunyo shifokorlari va olimlari uchun eng dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Kasallikning yuqori yuqumliligi va og‘ir kechishi Jahon sog‘liqni saqlash tizimi uchun jiddiy sinov bo‘ldi. Jons Xopkins universiteti Tizimli fanlar va muhandislik markazining so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab 676 milliondan ortiq COVID-19 holatlari qayd etilgan bo‘lib, ularning 6 881 955 nafari vafot etgan. SARS-CoV-2 virusining asosiy nishoni dastlab o‘pka to‘qimasi hisoblangan, ammo u boshqa a’zolar va tizimlarni ham zararlashi mumkin Xalqaro Nefrologiya Jamiyati (International Society of Nephrology) ma’lumotlariga ko‘ra, COVID-19 og‘ir kechgan bemorlarning 25–50%ida buyrak shikastlanishi kuzatiladi, bu esa proteinuriya va gematuriya bilan namoyon bo‘ladi. Taxminan 15% hollarda o‘tkir buyrak shikastlanishi rivojlanadi.

14-19

КОРОНАВИРУС ИНФЕКЦИЯСИДАН КЕЙИНГИ ОШҚОЗОН-ИЧАК ТРАКТИ ШИКАСТЛАНИШИНИНГ ПАТОМОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ

Бабаев Х.Н.

Коронавирус инфекциясидан кейинги ичак шиллиқ қаватидаги ўзгаришларнинг морфологик жиҳатларидан бири, шиллиқ қаватда кучсиз ифодаланган лимфоплазмоцитар инфильтрация ичак шиллиқ қаватининг хусусий қаватида ягона нейтрофил ҳужайралари аниқланади. Крипталар тузилиши ва қадаҳсимон ҳужайралар сақланган кўринишидаги ўзгаришларнинг бўлиши, қопловчи эпителийларида метаплазия ва ўчоқли атрофик ўзгаришлар аниқланди. Жумладан, ичак шиллиқ қавати без тузилмалари компонентларининг юза қопловчи эпителийларида сийрак толали бирикитрувчи тўқима, оралиқда интарэпителиал лимфоцитларни ора-сира жойлашиши, баъзиларида МАЛТ тузилмаларининг атрофик ўзгариши, оралиқ стромада ҳажман кичиклашган без эпителийларининг бўлиши билан таърифланади.

20-24

ОЦЕНКА КАЧЕСТВА ЖИЗНИ И СТЕПЕНИ ИНВАЛИДИЗАЦИИ ПАЦИЕНТОВ С НЕВРОЛОГИЧЕСКИМИ ОСЛОЖНЕНИЯМИ ПОСЛЕ ВАКЦИНАЦИИ ОТ COVID-19

Салимжонов Ж.Ж., Рашидова Н.С.

В исследовании проведена оценка качества жизни и степени инвалидизации у пациентов с неврологическими осложнениями после вакцинации против COVID-19. В выборку вошли 120 человек, разделённых на основную группу (пациенты с поствакцинальными неврологическими осложнениями) и контрольную группу (лица, завершившие вакцинацию без осложнений). Применены стандартизированные инструменты оценки — EQ-5D-3L и WHODAS 2.0 (12 пунктов). Полученные данные показали, что у пациентов основной группы имеет место умеренное снижение качества жизни и выраженность инвалидизации в пределах средней степени, что подтверждает необходимость раннего выявления и своевременной коррекции подобных состояний.

25-28

COVID-19 КАК ДЕТЕРМИНАНТ ПРОГРЕССИРОВАНИЯ ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ ПОЧЕК: ОТ ПАТОГЕНЕЗА К ПРОФИЛАКТИКЕ

Бадридинова Б.К.

Статья представляет собой обзор современных данных, посвящённых взаимосвязи инфекции SARS-CoV-2 и хронической болезни почек (ХБП), рассматривая COVID-19 как независимый фактор прогрессирования нефропатий. Раскрываются ключевые механизмы почечного поражения, включая прямую вирусную цитотоксичность, воспалительно-иммунные и гемодинамические нарушения, а также связь острого почечного повреждения (ОПП) в острую фазу COVID-19 с последующим развитием хронической почечной дисфункции.
Особое внимание уделено современным подходам к терапии и профилактике: использованию противовирусных препаратов нового поколения (ремдесивир, нирматрелвир/ритонавир, фавипиравир), моноклональных антител и нефропротективных средств (ингибиторы АПФ/БРА, SGLT2, агонисты GLP-1). Подчёркивается значение раннего выявления пациентов с риском постковидных нефропатий, регулярного мониторинга СКФ и альбуминурии, а также индивидуализированного подхода к лечению для сохранения почечной функции в постпандемический период.

29-33

COVID-19 БИЛАН КАСАЛЛАНГАН БЕМОРЛАРДА СБКНИНГ ПРОФИЛАКТИКА ЧОРАЛАРИ

Ахмедова Н.Ш., Бадридинова Б.К.##common.commaListSeparator##Хаттабов М.Х.

Мақолада COVID-19 инфекциясини ўтказган беморларда нефропатияларнинг ташхислаш, профилактика ва реабилитация хусусиятлари ўрганилган. Тадқиқотга COVID-19 инфекцияси бўйича стационарда даволанган 249 нафар бемор жалб этилди. Буйрак фаолияти (креатинин, мочевина, цистатин С, микроальбуминурия) кўрсаткичлари инфекциядан кейинги 6, 12, 18 ва 24 ойларда таҳлил қилинди. Тадқиқот натижасида беморларнинг 55,4 % ида альбуминурия аниқланди, айниқса коморбид ҳолатлар — артериал гипертония, 2-тур қандли диабет ва семизлик фонда юқори даражада кузатилди. Постковид нефропатия хавфини оширадиган асосий омиллар аниқланди ва индивидуал профилактика тизими — лаборатория скрининги, нефропротектор парҳези, жисмоний фаоллик ва муддатидаги мониторинг таклиф этилди. Олинган натижалар COVID-19дан кейин сурункали буйрак касалликлари ривожланишининг олдини олишда эрта диагностика ва реабилитациянинг аҳамияти катта эканлигини тасдиқлайди.

34-39