##issue.vol## 20 ##issue.no## 15 (2026): Markaziy Osiyo Pulmonologlari Uyushmasining Axborotnomasi

						##issue.viewIssueIdentification##
##issue.vol## 20 ##issue.no## 15 (2026): Markaziy Osiyo Pulmonologlari Uyushmasining Axborotnomasi
##submissions.published##: 06-06-2026

Jurnal ruknlari. 15-son (№20), 2026-yil

KLINIK TIBBIYOT
SOG‘LIQNI SAQLASHNI TASHKIL ETISH
SHARHLAR
AMALIYOTCHI SHIFOKORGA YORDAM
EKSPERIMENTAL TADQIQOTLAR

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА

РАЗВИТИЕ ДИСБИОЗА ГЕНЕРАЛИЗОВАННОГО ПАРОДОНТИТА У БОЛЬНЫХ С МЕТАБОЛИЧЕСКИ АССОЦИРОВАННОЙ ЖИРОВОЙ БОЛЕЗНИ ПЕЧЕНИ (MASLD)

Камилова А.З., Юлдашева Н.А.

Аннотация. Пародонтит является хроническим воспалительным заболеванием тканей пародонта, развитие и прогрессирование которого тесно связано с нарушением микробиоценоза полости рта. В последние годы воспалительные заболевания пародонта рассматриваются как мультифакторная патология, тесно связанная с системными метаболическими нарушениями. Особый интерес представляет метаболически ассоциированная жировая болезнь печени (MASLD), сопровождающаяся хроническим низкоинтенсивным воспалением и нарушением иммунно-метаболического гомеостаза. Цель исследования. Изучить особенности развития дисбиоза полости рта при различных формах пародонтита у пациентов с MASLD.

5-8

ПОКАЗАТЕЛИ КОГНИТИВНОГО И ПСИХОМОТОРНОГО РАЗВИТИЯ У ДЕТЕЙ РАННЕГО ВОЗРАСТА С ВРОЖДЕННЫМИ ПОРОКАМИ СЕРДЦА

Таирова С.Б.##common.commaListSeparator##Мавлянова У.Н., Абдурахманов Б.Д., Комилов К.К.##common.commaListSeparator##Эсоева С.Ф.

Аннотация. Врожденные пороки сердца (ВПС) занимают ведущее место в структуре врожденной патологии у детей и являются одной из основных причин младенческой и ранней детской заболеваемости, и смертности. В последние десятилетия благодаря развитию кардиохирургии и интенсивной терапии значительно повысилась выживаемость детей с ВПС, что привело к увеличению числа пациентов с хроническим течением заболевания и различной степенью тяжести порока. Современные исследования показывают, что тяжесть ВПС определяется не только анатомическим дефектом, но и степенью гемодинамических нарушений, выраженностью гипоксемии и влиянием порока на системную и церебральную перфузию. Особенно неблагоприятными являются цианотические формы ВПС, сопровождающиеся хронической гипоксией, которая оказывает негативное влияние на развитие органов и систем, в том числе центральной нервной системы.

9-14

ОБЗОРЫ

KLEBSIELLA PNEVMONIYASI, QIYIN TUZALUVCHI PNEVMONIYANING AHAMIYATI

Yodgorova N.T., Abdumannobov A.A., Elmo'minova R.S., Xudoyberdiyeva M.Sh.

Ushbu maqolada global sog‘liqni saqlash tizimi uchun jiddiy tahdid hisoblangan Klebsiella pneumoniae bakteriyasining antibiotiklarga chidamli shakllari, xususan, ko‘p dori-darmonlarga chidamli (MDR), keng dori-darmonlarga chidamli (XDR) hamda davolash qiyin bo‘lgan rezistent (DTR) shtammlarining tarqalishi, patogenezi va davolash usullari tahlil qilindi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ayniqsa karbapenemga chidamli Klebsiella pneumoniae (CRKP) shtammlari (masalan, KPC-2 va NDM-1 genlarini tashuvchi shtammlar) klinik amaliyotda katta muammo tug‘dirmoqda va o‘lim ko‘rsatkichining sezilarli oshishiga sabab bo‘lmoqda. Maqolada bakteriyaning virulentlik omillari, jumladan FimH adgezin tizimi, kapsulyar polisaxaridlar va sideroforlar (aerobaktin, salmoxelin) orqali patogenlik mexanizmlari yoritildi. Shuningdek, klassik (cKP) va gipervirulent (hvKP) shtammlar o‘rtasidagi farqlar hamda ularning genetik xususiyatlari tahlil qilindi. Davolash usullari sifatida an’anaviy antibiotik terapiyasi (kolistin, tigetsiklin, seftazidim-avibaktam, sefiderokol) bilan bir qatorda, zamonaviy yondashuvlar ham ko‘rib chiqildi. Xususan, bakteriofag terapiyasi istiqbolli usul sifatida baholandi. Tadqiqotlarda P7 fag kokteyli kabi keng xost diapazoniga ega litik faglar 88 ta MDR Klebsiella pneumoniae shtammlariga qarshi sinovdan o‘tkazilgan bo‘lib, ularning 75% holatda samarali (sinergik) ta’sir ko‘rsatgani aniqlangan. Ayniqsa, kolistin bilan birgalikda qo‘llangan fag-antibiotik kombinatsiyasi (PAS terapiya) bakteriyalar o‘sishini sezilarli darajada bostirgan va fagga chidamlilik rivojlanishini kamaytirgan. Shuningdek, molekulyar diagnostika (MALDI-TOF MS, VITEK-2, MIC aniqlash) va genomik yondashuvlar yordamida CRKP shtammlarini aniqlash va nazorat qilish muhimligi ta’kidlandi. One Health konsepsiyasi asosida inson, hayvon va atrof-muhit o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni hisobga olgan holda infeksiyani nazorat qilish zarurligi qayd etildi. Xulosa qilib aytganda, Klebsiella pneumoniae infeksiyalariga qarshi samarali kurashish uchun kompleks yondashuv, ya’ni antibiotiklardan oqilona foydalanish, yangi antimikrob preparatlar ishlab chiqish, bakteriofag terapiyasini rivojlantirish va global epidemiologik nazoratni kuchaytirish muhim ahamiyat kasb etadi. 

71-82

DYNAMIC CONDITION STUDY OF KNEE JOINT DEFORMING OSTEOARTHRITIS OF DIFFERENT WEIGHT LEVELS

Razzokov F.T., Akramov V.R.

this article presents information on the characteristic of the development of pathological processes in the body of osteoarthritis of the knee joint at various levels of severity, generally recognized standards of diagnosis, treatment and medical rehabilitation of patients specific to this category, a full-fledged assessment of treatment results, assessment of their somatic condition and their medical and social status. 

113-116

PNEVMOKOKK INFEKTSIYALARI: VAKSINA SAMARADORLIGI VA PROFILAKTIKA

Boltayeva G.Sh., Abdumalikova M.D., Azzamova Sh.U., Raxmatillayev B.B.

Maqolada pnevmokokk infeksiyalarining epidemiologik ahamiyati, klinik yuklamasi va zamonaviy profilaktika strategiyalari tahlil qilindi. Adabiyotlar sharhi JSST, CDC hamda yetakchi xalqaro jurnallardagi 2015–2026-yillarga oid yuqori darajadagi dalillarga asoslandi. Natijalar pnevmokokk kon’yugat vaksinalari bolalar va kattalarda invaziv kasalliklar hamda vaksina-tipli pnevmoniyani sezilarli kamaytirishini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, serotip almashinuvi, qamrovdagi hududiy tafovutlar va xavf guruhlarini to‘liq immunizatsiya qilmaslik profilaktika samaradorligini cheklovchi omillar sifatida baholandi.

83-90

STOMATOLOGIYA AMALIYOTIDA ADGEZIV TIZIMLARNING RIVOJLANISH DINAMIKASI

Zakirova H.X., Abdulazizov T.U.##common.commaListSeparator##Ibragimov A.X.

Rivojlangan stomatologiya minimal invaziv texnologiyalar va yuqori estetik davolash usullarini keng joriy etmoqda. Bu jarayonda adgeziv tizimlar tishning qattiq to‘qimalari bilan restavratsion materiallar o‘rtasida mustahkam va uzoq muddatli bog‘lanishni ta’minlab, muhim ahamiyat kasb etadi. Adgeziya sifati davolash samaradorligi, restavratsiyalarning xizmat muddati va ikkilamchi kariyesning oldini olish bilan bevosita bog‘liq.
Shu sohadagi katta yutuqlarga qaramasdan, ularning uzoq muddatli barqarorligi, qo‘llash texnikasiga sezgirligi va og‘iz bo‘shlig‘idagi turli omillar ta’siri bilan bog‘liq muammolar hali ham mavjud. Shuning uchun zamonaviy adgeziv tizimlarning xususiyatlari, samaradorligi va ularni qo‘llashning optimal shartlarini o‘rganish dolzarb masala hisoblanadi.

91-98

HOMILADORLARDA GIPERTONIYA KASALLIGIDA KOMPLEKS DAVOLASH SAMARADORLIGI

Shodiyeva G.R., Xasanov A.U.##common.commaListSeparator##Berdimuratova Z.T.

Gipertoniya kasalligi (GK) — zamonaviy tibbiyot, kardiologiya va nevrologiya sohasining muhim dolzarb muammolaridan biri bo’lib hisoblanadi [18]. O’zbekistonda 2023 yildagi ma’lumotlarga ko’ra 61 % holatda o’lim holati yurak-qon tomir kasalliklari tufayli sodir bo’lgan, ushbu holat kardiovaskulyar tizim kasalliklarining xavfli asoratlari bilan bog’liq hisoblanadi. O’zbekiston SSV statistik ma’lumotlariga asosan o’lim holati 11 % o’sma kasalligi, 5,5 % nafas tizimi kasalliklari, 4,8 % holat turli jarohatlar tufayli, 12,4 % boshqa kasalliklar tufayli sodir bo’lgan. Vafot etganlar orasida erkaklar ustunlik qilib, 95 ming nafarni, ayollar 78 ming nafar kishini tashkil etgan. O’lim ko’rsatkichi qishloq aholisiga nisbatan shahar aholisi orasida yuqori ko’rsatkishni tashkil etdi, ya’ni 94 ming letal holat shaharda va 79 ming qishloq hududida aniqlangan [13]. Rossiya Federatsiyasida umumiy aholining 30-45 %da GK aniqlangan [11]. Ayollarda AG homiladorlar eklampsiyasi, kontratseptiv dori vositalarini qabul qilish, menopauza davriga bog’liq bo’ladi [17].

99-102

FEATURES OF CEREBRAL HEMODYNAMICS IN CHILDREN WITH CONGENITAL HEART DEFECTS

Tairova S.B. =##common.commaListSeparator##Esoeva S.F.,##common.commaListSeparator##Shamsiyeva R.M., Abdurakhmanov B.D., Komilov K.K.

Congenital heart defects (CHDs) are a leading cause of congenital pathology in children and are a major cause of infant and early childhood morbidity and mortality. In recent decades, advances in cardiac surgery and intensive care have significantly increased the survival rate of children with CHDs, leading to an increase in the number of patients with chronic disease and varying degrees of severity. Current research shows that the severity of CHDs is determined not only by the anatomical defect but also by the degree of hemodynamic impairment, the severity of hypoxemia, and the impact of the defect on systemic and cerebral perfusion. Cyanotic forms of CHD, accompanied by chronic hypoxia, are particularly unfavorable, negatively impacting the development of organs and systems, including the central nervous system.

103-107

РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ И СТРУКТУРА ВРОЖДЕННЫХ ПОРОКОВ СЕРДЦА У ДЕТЕЙ

Таирова С.Б.##common.commaListSeparator##Мавлянова У.Н., Шамсиева Р.М.##common.commaListSeparator##Эсоева С.Ф.

Врожденные пороки сердца (ВПС) остаются одной из наиболее распространенных форм врожденной патологии у детей и характеризуются высокой частотой заболеваемости, значительным риском осложнений и существенным влиянием на качество жизни пациентов. По данным мировой литературы частота ВПС составляет 8–12 случаев на 1000 новорожденных, при этом в последние десятилетия отмечается значительное улучшение выживаемости данной категории пациентов. Вместе с тем увеличение выживаемости детей с ВПС обусловило формирование новой клинической проблемы – роста частоты неврологических и нейрокогнитивных нарушений. Как отмечаются, данные нарушения выявляются у значительной доли пациентов и оказывают существенное влияние на их дальнейшее развитие, обучение и социальную адаптацию. 

108-112

ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ

НУТРИЕНТИВ СТАТУСГА БОҒЛИҚ КАСАЛЛИКЛАРНИНГ ЁШЛАРДА РИВОЖЛАНИШИНИНГ МУАММОЛАРИ

Файзибоев П.Н., Қаршибоев З.Т., Нуримова З.Қ., Боймуродов Д.Ш.##common.commaListSeparator##Файзибоев Б.П.##common.commaListSeparator##Алимухамедов Д.Ш., Бурибоев Э.М. Абдуллаев

Ёшларда нутриентив статусга боғлиқ касалликлар бугунги кунда долзарб тиббий-ижтимоий муаммолардан бири ҳисобланади. Ҳозирги кунида аҳолининг турли қатламларининг саломатлик ҳолатини яхшилаш, улар орасида овқатланиш билан боғлиқ касалликларнинг олдини олишдан иборатдир. Нутриентив статусининг бузилиши натижасидаги юзага келадиган ошқозон ичак тизими касалликлари, йод ва темир танқислиги ҳолати, остеопороз,ортиқча тана вазни, семириш, қандли диабет каби касалликлар ортида инсонлар жабр чекмоқдалар. Бу каби касалликларнинг микронутриентив статусиниинг бузилишга боғлиқлиги қатор муаллифларнинг ишларида акс эттирилган ва бу борада улкан ишлар олиб борилмоқда. Ушбу ишда муаммоларни бартараф этишда профилактик чора-тадбирлар, рационал овқатланишни шакллантириш ва соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш муҳим аҳамият касб эътади. Мақсад: Ёшлар ва мактаб ўқувчилари орасида камқонлик, темир танқислиги каби касалликларни олдини олишга қаратилган гигиеник тавсияларни ишлаб чиқиш ва амалиётга тадбиқ қилиш. Тадқиқот материаллари: Ёшлар ва мактаб ўқувчиларнинг кунлик рациони, уларнинг жисмоний ривожланиши ва қон кўрсаткичларини баҳолаш материаллари мактабларда таълим олаётган ўқувчиларнинг касалланиш даражасини баҳолаш кўрсаткичлари, саломатлик ҳолати, антропометрик кўрсаткичларини баҳолаш каби материалларидан фойдаланилди. Тадқиқот натижалари: Эпидемиологик тадқиқотлар маълумотларига кўра, Россияда темир моддаси (ЛТЕ-латент темир танқислиги) латент темир танқислигини тарқалиши 7.9 дан 31% гача бўлиб ҳисобланади. Ижтимоий-иқтисодий ва этник келиб чиқиши бўйича ўзаро қиёсий бўлган ахоли гуруҳларида тарқалганлик мактабгача ёшдаги болаларда 2 ва 6% ўртасида ҳамда ўсмир қизларда 8 дан 20%гача ўзгариб туриши аниқланди. Болалар ва ўсмирларда ЛТЕни ривожланишини асосий сабаби бўлиб, овқатланишни бузилиши, турли жойларда жойлашган қон кетишлар ва жадал ўсиш даврида темир моддасига бўлган талабни ортиши ҳисобланган. Яна шуни ҳам такдлаб ўтиш жоизки, сут маҳсулотларини ҳаддан ташқари кўп ва сабзавот ва полиз маҳсулотларини кам миқдорда истеъмол қилиш ҳам темир танқислик ҳавфининг боғлиқ бўлмаган омили бўлиб ҳисобланади. Олиб борилган таҳлиллар шуни кўрсатадики, ёшлар орасида нутритив статуснинг бузилиши (нотўғри овқатланиш, витамин-минерал танқислиги, ортиқча вазн ва семизлик) бир қатор касалликларнинг ривожланишида муҳим омил ҳисобланади. Хулоса: Болалар ва ўсмирларда ЛТЕ ни ривожланишини асосий сабабларини аниқлаш мақсадида ёшлар орасида ташхислаш натижаларини тўғри йўлга қўйиш, эрта ташхис қўйиш. Бу ишларни барчасини амалга ошириш учун ЖССТ экспертлари томонидан ишлаб чиқилган ЛТТни ташхислашни биокимёвий мезонлари, вена қон томиридан қон олишни ва молиявий ҳаражатларни қоплашни талаб этади. 

117-122

ОЦЕНКА ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ РИСКОВ И ПРОФИЛАКТИКА БРОНХО-ЛЁГОЧНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ У РАБОТНИКОВ ГОРНОДОБЫВАЮЩЕЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ

Кенжаев С.М., Хамракулова М.А.

В статье представлена комплексная гигиеническая оценка условий труда работников карьера «Қолмақир». Проведён анализ основных вредных производственных факторов, включая промышленную пыль, химические вещества, параметры микроклимата, шум и вибрацию. Выявлены превышения гигиенических нормативов по содержанию пыли, уровню шума, температурным показателям и вибрационному воздействию. Условия труда по ряду показателей соответствовали вредному классу 3.1. Полученные результаты свидетельствуют о повышенном риске развития профессионально обусловленных заболеваний органов дыхания, нервной и опорно-двигательной систем. Обоснована необходимость совершенствования профилактических мероприятий, направленных на снижение воздействия вредных факторов производственной среды и сохранение здоровья работников горнодобывающей промышленности.

123-128

ПОМОЩЬ ПРАКТИЧЕСКОМУ ВРАЧУ

BUYRAKLARNING SURUNKALI KASALLIGI PROGRESSIYASIDA ENDOTELIAL FUNKSIYANING AHAMIYATI

Daminov B.T.##common.commaListSeparator##Baxtiyorova U.A.

Annotatsiya: Dislipidemiya fonida surunkali buyrak kasalligi (SBK) progressiyasi xavfini aniqlashda endotelial disfunktsiya omillarining ahamiyatini baholash. SBK va dislipidemiya belgilari mavjud bemorlarda yuqori kardiovaskulyar xavf kuzatiladi, bu esa qon tomirlar endoteliysi funksiyasining buzilishi bilan bog‘liq umumiy patogenetik mexanizmlar bilan izohlanadi. Surunkali buyrak kasalligining dastlabki bosqichlarida endotelial disfunktsiyaning rivojlanishi va progressiyasida ADMA muhim o‘rin tutadi, bunda asosiy patogenetik mexanizm sifatida qon tomir devorining aterosklerotik qayta shakllanishi namoyon bo‘ladi. ADMA konsentratsiyasining ishonchli darajada oshishi aniqlangan bo‘lib, bu ko‘rsatkichni kasallikning erta bosqichlari patogenezida ishtirok etuvchi omillardan biri sifatida baholash imkonini beradi.

15-20

СУЯК, ТОҒАЙ ВА ЮМШОҚ ТЎҚИМА ХАВФЛИ ЎСМАЛАРИДА ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ МАРКЕРЛАРНИНГ МОРФОЛОГИК ВА ПРОГНОСТИК АХАМИЯТИ

Отахонов Б.Р.

Ушбу тадқиқотда суяк, тоғай ва юмшоқ тўқима хавфли ўсмаларида иммуногистокимёвий маркерлар (VEGF, Ki-67, CD34) экспрессияси морфологик ва клиник нуқтаи назардан таҳлил қилинди. Тадқиқотга остеосаркома, хондросаркома ва фибросаркома билан касалланган 60 нафар бемор (ҳар бир гуруҳдан 20 нафар) киритилди.
Олинган натижаларга кўра VEGF барча ҳолатларда юқори даражада позитив реакция кўрсатди, Ki-67 бўйича остеосаркомада юқори пролифератив фаоллик (70%) аниқланди, CD34 орқали микротомир зичлиги 100% ҳолатда позитив бўлиб, ўсма агрессивлигини акс эттирди. 
Тадқиқот натижалари ўсмаларнинг ангиогенез, пролиферация ва прогрессиясида ушбу маркерларнинг муҳим рол ўйнашини кўрсатди.

32-40

BIRLAMCHI “BO‘SH” TURK EGARI SINDROMINING MORFOLOGIK PROGRESSIYALANISHIDA MOLEKULYAR-GENETIK PREDIKTORLAR

Artikova D.M.

Ushbu tadqiqotda COL1A1 rs1800012 T/T genotipi bilan birlamchi “bo‘sh” turk egari sindromining progressiyalanishi o‘rtasidagi bog‘liqlik baholandi. Tadqiqotga birlamchi “bo‘sh” turk egari sindromi bo‘lgan 36 nafar bemor hamda nazorat guruhidagi 36 nafar shaxs jalb etildi. Barcha tekshirilganlarda COL1A1 rs1800012 polimorfizmi bo‘yicha molekulyar-genetik tadqiqot o‘tkazildi. Olingan natijalarga ko‘ra, T/T genotipi uchrash chastotasi nazorat guruhidan shakllanayotgan shaklga va undan to‘liq shaklga qarab ortib bordi: 2,8% → 11,8% → 26,3%. Ayniqsa, to‘liq shaklda ushbu genotip bilan sezilarli assotsiatsiya aniqlandi (p=0,01; OR=12,5). Shunday qilib, COL1A1 rs1800012 T/T genotipi birlamchi “bo‘sh” turk egari sindromining to‘liq shakli rivojlanish xavfini baholashda qo‘shimcha molekulyar-genetik marker sifatida qaralishi mumkin.

41-49

БОЛАЛАРДА ТУҒМА ЮРАК НУҚСОНЛАРИНИНГ ОҒИРЛИК ДАРАЖАСИ ХУСУСИЯТЛАРИ

Таирова С.Б.##common.commaListSeparator##Мавлянова У.Н., Комилов К.К., Абдурахманов Б.Д., Шамсиева Р.М.

Туғма юрак нуқсонлари (ТЮН) болаларда юқори даражада тарқалиши ва жиддий соғлиқ муаммолари ҳамда боланинг ногиронлиги туфайли эрта жарроҳлик тузатиш зарурати сабабли педиатрияда муҳим муаммо ҳисобланади. Бутун дунёда туғма юрак нуқсонлари бўлган болаларда неврологик ўзгаришларни ташхислаш усулларини такомиллаштиришга, шунингдек касаллик ва унинг асоратларини олдини олишнинг самарали усулларини ишлаб чиқишга қаратилган илмий тадқиқотлар олиб борилмоқда. Туғма юрак нуқсонлари бўлган болаларда марказий асаб тизимидаги (МАТ) ўзгаришларнинг клиник жиҳатларини таҳлил қилиш ва ушбу гуруҳ болаларида эрта ташхис қўйиш усулларини оптималлаштириш замонавий тиббиётнинг устувор йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда.

50-54

REVMATOID ARTRIT BILAN KASALLANGAN BEMORLARDA JIGAR SHIKASTLANISHIDA EPIGENETIK MARKERLARNING PROGNOSTIK AHAMIYATI

Shukurova F.N., Eshmurzayeva A.A., Narmatova K.Sh.

Hozirgi kunda eng murakkab masalalardan biri – bir qancha tibbiyot sohalarining kesishgan nuqtasida yuzaga keladigan ko‘p sohalarni qamrab olgan va ko‘plab omillarga bog‘liq muammolarni hal qilishdir. Revmatoyd artrit (RA) bilan og‘rigan bemorlarda jigar zararlanishi turli dorilar tomonidan toksik ta’sirlar, birlamchi kasalliklar (masalan, surunkali virusli gepatitlar, autoimmun gepatitlar, alkogolsiz yog‘li jigar kasalligi yoki steatoz) yoki ikkilamchi kasalliklar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, bu esa diffuziv bog‘liqlik to‘qimalarining kasalliklari fonida paydo bo‘ladi. Bunday holatlar jigarning patologiyasini baholashdan oldin ikkilamchi holatlarni istisno qilishni talab qiladi.
RA bemorlarida jigar zararlanishini erta aniqlash uchun jigarning funksional va organik holatini baholashga qaratilgan muntazam tekshiruvlar o‘tkazish zarur. Shuningdek, anamnez ma’lumotlarini to‘g‘ri yig‘ish va klinik-laboratoriya tekshiruv usullarini tanlash muhim ahamiyatga ega. Adabiyotlarga ko‘ra, mikroRNK ifodasi ushbu bemorlar guruhida molekular-diagnostik marker sifatida ishlatilishi yuqori samarali bo‘lishi mumkin.
Ko‘plab tadqiqotlarga qaramay, hozirgi kunda RA va jigar kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarni davolash usullari haqida aniq bir fikr yo‘q. Agar RA da jigar zararlanishining etiologiyasi va patogenezi mikroRNK ifodasi asosida aniq aniqlansa yoki ushbu biomarkerlar yordamida jigar zararlanishi uchun xavf guruhlari tasniflansa, bu bir qator hamroh patologiyalarni davolashda katta taraqqiyotga olib kelishi mumkin. Ushbu adabiyotlar sharhida ushbu masalalar va ularning zamonaviy åchimlari keng tarzda muhokama qilinadi.

55-61

RESTORATION OF LOWER JAWS USING RESORPTION MINI-PLATES

Azimova M.L.

 Abstract: This article examines one of the most common traumatic conditions of the maxillofacial region - mandibular deformity, which is accompanied by functional and aesthetic disorders. This article analyzes the clinical effectiveness of osteosynthesis using absorbable mini-plates. The results showed that this method effectively ensures bone regeneration, reduces the risk of complications and eliminates the need for repeated repair. 

21-24

ДЕСТРУКЦИЯ СТЕКЛОВИДНОГО ТЕЛА ПРИ СИНДРОМЕ ДАУНА: ВИДЫ ПОМУТНЕНИЙ И ВОЗМОЖНОСТИ УЛЬТРАЗВУКОВОГО СКАНИРОВАНИЯ (ЛИТЕРАТУРНЫЙ ОБЗОР)

Хамраева У.Ш., Каримова М.Х.

Синдром Дауна (СД) — одна из наиболее распространенных хромосомных аномалий, 95% случаев из которых представлены полной трисомией 21-й хромосомы, около 5% — транслокацией, около 2% — мозаицизмом. Синдром сопровождается мультисистемных нарушениями, в том числе широким спектром патологий органа зрения. Патологии стекловидного тела занимают особое место в структуре этих нарушений, так как они могут быть как проявлением врождённых аномалий развития, так и следствием ускоренного биологического старения, характерного для людей с трисомией 21. Несмотря на то, что увеличивается количество офтальмологических исследований у пациентов с СД, остается открытым вопрос встречающихся при этом изменений стекловидного тела и возможности её инструментальной диагностики. По этой причине настоящий обзор систематизирует имеющиеся данные о патологиях стекловидного тела при СД и возможностях их ультразвуковой диагностики. Деструкция стекловидного тела при синдроме Дауна — многокомпонентный процесс, обусловленный как пороками эмбрионального развития (персистирующая фетальная васкуляризация), так и ускоренным биологическим старением витреума (синерезис, синхизис, ЗОСТ). Б-сканирование является ключевым диагностическим инструментом, обеспечивающим оценку полости стекловидного тела при непрозрачных оптических средах и позволяющим дифференцировать гемофтальм, ЗОСТ, ПФВ и отслойку сетчатки. Проведение проспективных исследований, направленных на изучение характера и сроков деструкции витреума при СД с применением количественной ультрасонографии, представляется приоритетным направлением.

62-70

РАННЯЯ ДИАГНОСТИКА КАРДИОВАСКУЛЯРНОЙ ФОРМЫ ДИАБЕТИЧЕСКОЙ АВТОНОМНОЙ НЕЙРОПАТИИ У БОЛЬНЫХ САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ ТИПА 2

Садикова Н.Г.

Целью данного исследования было изучение значения анализа вариабельности сердечного ритма (ВСР) при Холтеровском мониторировании ЭКГ для ранней диагностики кардиоваскулярной формы диабетической автономной нейропатии (КВФ ДАН) у пациентов с сахарным диабетом 2 типа. В исследование были включены 165 пациентов с СД 2 типа, средний возраст которых составил 55,2±0,65 года, а средняя длительность заболевания — 7,6±0,34 года. По результатам временного и спектрального анализа ВСР признаки КВФ ДАН были выявлены у 56,3% обследованных. Кроме того, установлено, что увеличение уровня гликированного гемоглобина и длительности диабета сопровождалось снижением показателей вариабельности сердечного ритма.

25-31

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

ИНСОН ИСТЕЪМОЛИ УЧУН МЎЛЖАЛЛАНГАН ОЗИҚ-ОВҚАТ САНОАТИ СОҲАСИДА ШАКАР ЎРНИНИ БОСУВЧИ МАҲСУЛОТЛАРГА БЎЛГАН ТАЛАБНИ БАҲОЛАШ

Файзибоев П.Н., Маликов З.М., Холмуродова М.Ф., Исмоилов А.К.##common.commaListSeparator##Файзибоев Б.П.

Шакарнинг ўрнини босувчи маҳсулотлар билан боғлиқ масала бир неча ёндашувга эга. Улардан бири кимёвий муқобиллар – ширин таъмга эга сунъий моддалардир. Аммо жиддий муаммо борки, одам организми ҳар доим ҳам уларга мослаша олмайди. Олиб борилган илмий тадқиқотлар уларнинг соғлиқ учун зарарли эканини кўрсатади. Ҳаёт тарзи ва овқатланиш тамойилларининг ўзгариши семизлик, метаболик синдром (МС), юрак ҳуружи, қандли диабет (ҚД), каби касалликлар аҳоли орасида турли хилдаги касалликлар сонини ошириш билан бирга ўлим ҳавфга олиб келивчи омиллар сонини ҳам ошириб бормоқда. ЖССТ томонидан берилган маълумотларга кўра ҚДнинг 2-тип билан номланувчи кўриниши тўқима ҳужайралари билан инсулин орасидаги ўзаро таъсирининг бузилиши натижасида сурункали гипергликемия билан юзага келадиган метаболик касаллик ҳисобланади. ҚД билан касалланишлар кўрсаткичи 2014 – 2015 йиллар давомида 18-20 ёшли ва ундан катталар дунё аҳолиси орасида 8,5 – 9 % ни ташкил этган. 2012 йилда ҚД билан касалланганларнинг асоратлари натижасида 1-6, 2016 йилда эса 2,2 млн кишининг ўлимига сабаб бўлган. Мақсад: Аҳолини шакарга бўлган эҳтиёжини озиқ-овқат саоатида кенг қўлланилаётган шакар ўрнини босувчи ва ширин таъм берувчи моддаларининг углевод алмашинувига тасирини баҳолаш орқали инсонга салбий таъсир кўрсатувчи моддаларни камайтириш. Ушбу кўрсатмаларга қандли диабетга чалинган беморлардан бошқа аҳоли қатламларини ҳам жалб қилиш. Тадқиқот материаллари: тажриба каламушларига турли хил шакар ўрнини босувчи ва ширин таъм берувчиларни киритган ҳолда углевод алмашинувини ва инсулинрезистентликни баҳолаш натижалари. Тадқиқот давомида биокимёвий, иммунофермент ва статистик усулларидан фойдаланилган. Натижалар: Тадқиқот доирасида табиий ва сунъий шакар ўрнини босувчи воситалар, жумладан Стевия, Аспартам ва Сукралоза каби маҳсулотларнинг бозордаги ўрни, уларнинг афзалликлари ва камчиликлари кўриб чиқилади. Шунингдек, турли демографик гуруҳлар орасида ушбу маҳсулотларга бўлган талаб даражаси ҳамда истеъмолчиларнинг танловига таъсир этувчи омиллар (нарх, таъм, соғлиққа таъсири) ўрганилди. Олиб борилган изланишлар натижалари шакар ўрнини босувчи фруктоза ва стевиани каби моддаларнинг углевод алмашинувига бўлган таъсири натижалари маълумот сифатида асос қилиб олинди. Олинган натижалардан шу нарса маълум бўлдики, инсон организимида глюкоза миқдорининг кескин ортиб бориши бу қонга фруктозанинг узоқ ва доимий равишда киритиб борилиши натижасида юзага келиши қайд эътилди. Тажрибанинг 30-куни глюкоза миқдори бошланғич кўрсаткичдан 59,8 % га, 60-куни эса 74,8 % гача кўтарилганлиги қайд эътилди. 

129-134