##issue.vol## 9 ##issue.no## 4 (2025): Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии

						##issue.viewIssueIdentification##
##issue.vol## 9 ##issue.no## 4 (2025): Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии
##submissions.published##: 18-06-2025

Рубрики журнала. Выпуск 4 (№09) 2025

КОНСПЕКТ ПРАКТИЧЕСКОГО ВРАЧА
КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА
ОБЗОРЫ
ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ
СЛУЧАИ ИЗ ПРАКТИКИ
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА

BRONXIAL ASTMA BILAN KASALLANGAN BOLALARDA SURUNKALI RINOSINUSITLARNING OʻZIGA XOSLIGI

Dildora Kamol qizi Bozorova##common.commaListSeparator##Jamol Djurabayevich Ergashev

Ushbu maqolada bronxial astma bilan kasallangan bolalarda yuqori nafas yo‘llari patologiyalari, xususan surunkali rinosinusit, shuningdek, astma bilan ko‘p hollarda birgalikda kechuvchi komorbid holatlar – psixogen buzilishlar (stress va depressiya), semizlik, gastroezofageal reflyuks kasalligi (GRK), uyqu paytidagi nafas olish buzilishlari (obstruktiv uyqu apnoesi), surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi (SOO‘K), bronxoektaziya, vokal kordlar disfunksiyasi, yurak-qon tomir tizimi kasalliklari – o‘zaro bog‘liqlikda va tizimli yondashuv asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda, ayniqsa, surunkali rinosinusitning burun poliplari bilan (CRSwNP) yoki polipsiz (CRSsNP) shakllari bronxial astma bilan birgalikda ko‘p hollarda uchrashi, bu holatlarning umumiy anatomik, immunologik, gistopatologik va patofiziologik mexanizmlarga ega ekani ta’kidlangan. CRSwNP bilan birga kechuvchi bronxial astma holatlarida T2 tipdagi yallig‘lanish mexanizmlarining ustuvorligi aniqlanib, ushbu fenotip kasallikning og‘irroq kechishi, yallig‘lanishga qarshi klassik terapiyaga (shu jumladan, inhalyatsion kortikosteroidlar) yetarli darajada javob bermasligi va davolash strategiyalarini shaxsiylashtirish zarurligini ko‘rsatmoqda. Ushbu kompleks yondashuv nafaqat kasalliklarni chuqurroq tushunishga, balki bolalarda astma kechishini yaxshilashga yo‘naltirilgan samarali terapevtik algoritmlarni ishlab chiqishga asos bo‘lib xizmat qiladi.

9-15

RESULTS OF CHANGES IN THE CENTRAL NERVOUS SYSTEM IN CHILDREN WITH CONGENITAL HEART DEFECTS

Tairova S.B.##common.commaListSeparator##Mavlyanova U.N., Khudoyberdiyeva S.G., Zayniyeva N.E., Madjitova N.M.

Congenital heart defects (CHD) are a serious problem in pediatrics due to their high prevalence and the need for early surgical correction due to serious health problems and disabilities of the child. The social significance of the problem is determined by the fact that among congenital developmental anomalies leading to disability, congenital heart defects account for about 50%. According to the World Health Organization, congenital heart defects occur in 0,7-1,7% of newborns. In Uzbekistan, from 5 to 15 newborns out of 1000 live births are born with congenital heart defects. Currently, given the increasing incidence of congenital septal heart defects, pathogenetic mechanisms, features of the clinical course, the occurrence of severe complications of the disease, the appointment of diagnostic and therapeutic procedures is a problem that needs to be solved in pediatrics.

16-18

RESULTS OF HUMORAL IMMUNITY INDICATORS OF BLOOD, AS WELL AS THE NEAREST RESULTS OF THESE INDICATORS AFTER TREATMENT IN CHILDREN WITH CONGENITAL HEART DEFECTS

Tairova S.B.##common.commaListSeparator##Mavlyanova U.N., Farmonova A.S., Zhumakulova D.Ch., Khabibullayeva R.Sh.

Congenital heart defects (CHD) are a serious problem in pediatrics due to their high prevalence and the need for early surgical correction due to serious health problems and disabilities of the child. The social significance of the problem is determined by the fact that among congenital developmental anomalies leading to disability, congenital heart defects account for about 50%. According to the World Health Organization, congenital heart defects occur in 0,7-1,7% of newborns. In Uzbekistan, from 5 to 15 newborns out of 1000 live births are born with congenital heart defects. Currently, given the increasing incidence of congenital septal heart defects, pathogenetic mechanisms, features of the clinical course, the occurrence of severe complications of the disease, the appointment of diagnostic and therapeutic procedures is a problem that needs to be solved in pediatrics.

19-22

TREATMENT OF MULTIDRUG-RESISTANT PULMONARY TUBERCULOSIS AND OPTIMIZATION OF TREATMENT EFFICACY

Teshayev S.J., Yitmasova T.D.##common.commaListSeparator##Usmonov I.H.

Multidrug-resistant tuberculosis (MDR-TB) remains a critical global health challenge, necessitating the development of novel strategies to optimize treatment outcomes. Morphological characteristics of the lungs in patients with MDR-TB provide crucial insights into disease progression and therapeutic responses. Among the various adjunctive therapeutic approaches, thiotriazoline, a thiol-containing compound, has emerged as a promising candidate in enhancing the efficacy of treatment regimens. This article reviews the morphological alterations associated with MDR-TB and explores the role of thiotriazoline in pathogenetic therapy, highlighting its potential in optimizing treatment efficacy.

23-27

РОЛЬ УЛЬТРАЗВУКОВОЙ ДИАГНОСТИКИ В МОНИТОРИНГЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ ЛЕЧЕНИЯ ПЕРИАПИКАЛЬНЫХ ВОСПАЛЕНИЙ

Кулматов Т.М., Азимов А.М., Юнусова Л.Р.

Воспалительные заболевания периапикальных тканей, включая острый серозный и гнойный остит, остаются актуальной проблемой современной стоматологии, ухудшая качество жизни пациентов и способствуя развитию осложнений, таких как периостит и деструкция костной ткани. Традиционные методы диагностики, особенно рентгенография, часто оказываются недостаточно информативными на ранних стадиях воспаления и не позволяют адекватно оценить состояние мягких тканей. В связи с этим ультразвуковая диагностика (УЗИ) приобретает особое значение как безопасный и высокочувствительный метод визуализации, способный выявлять экссудат, периостальные реакции и изменения костной структуры. Цель настоящего исследования — изучение ультразвуковых характеристик воспалительного процесса в периапикальных тканях при различных формах остита и оценка динамики изменений под воздействием разных методов лечения. Полученные результаты подтверждают эффективность УЗИ в мониторинге воспалительных процессов и обосновывают целесообразность внедрения данного метода в клиническую практику.

28-32

КЛИНИКО-ЛАБОРАТОРНЫЕ, ИНСТРУМЕНТАЛЬНЫЕ АСПЕКТЫ МАЛЫХ АНОМАЛИЙ СЕРДЦА У ДЕТЕЙ С НЕДИФФЕРЕНЦИРОВАННОЙ ДИСПЛАЗИЕЙ СОЕДИНИТЕЛЬНОЙ ТКАНИ

Ачилова Ф.А.

Современные данные о малых аномалиях сердца (МАС) у детей, которые включают врождённые или рано приобретённые морфологические особенности сердечно-сосудистой системы, не приводящие к выраженным гемодинамическим нарушениям. Описаны клинические проявления — от бессимптомного течения до лёгких кардиалгий и вегетативных нарушений. Основное внимание уделяется диагностическим возможностям, прежде всего эхокардиографии, а также оценке роли электрокардиографии и других методов исследования. В заключение обсуждаются вопросы профилактики и здорового образа жизни, а также перспективы изучения молекулярно-генетических основ и разработки персонализированных рекомендаций по ведению.

33-38

ОЦЕНКА РАЗВИТИЯ ПСИХИЧЕСКОГО И МОТОРНОГО РАЗВИТИЯ ПО ДЕНВЕРСКОМУ СКРИНИНГ ТЕСТИРОВАНИЮ ПОСЛЕ ЛЕЧЕНИЯ У ДЕТЕЙ С ВРОЖДЕННЫМИ ПОРОКАМИ СЕРДЦА

Таирова С.Б.##common.commaListSeparator##Мавлянова У.Н., Маджитова Н.М., Зайнийева Н.Э., Худойбердийева С.Г.

Врожденные пороки сердца (ВПС) являются серьезной проблемой в педиатрии, вследствие высокой распространенности и необходимости ранней хирургической коррекции из-за серьезных нарушений здоровья и инвалидности ребенка. Социальная значимость проблемы определяется тем фактом, что среди врожденных аномалий развития, приводящих к инвалидности, врожденные пороки сердца составляют около 50%. Согласно сведениям, Всемирной организации здравоохранения врожденные пороки сердца встречаются у 0,7-1,7% новорожденных. В Узбекистане от 5 до 15 новорожденных на 1000 родившихся живыми рождаются с врожденными пороками сердца. В настоящее время, учитывая возрастающую заболеваемость врожденными септальными пороками сердца, патогенетические механизмы, особенности клинического течения, возникновение тяжелых осложнений заболевания, назначение диагностических и лечебных процедур является проблемой, решение которой необходимо в педиатрии.

39-42

ТУҒМА ЮРАК НУҚСОНЛАРИ БЎЛГАН БОЛАЛАРДА ГЕМАТОЛОГИК КЎРСАТКИЧЛАРНИНГ НАТИЖАЛАРИ ҲАМДА УШБУ КЎРСАТКИЧЛАРНИНГ ДАВОЛАШДАН КЕЙИНГИ БЕВОСИТА НАТИЖАЛАРИ

Таирова С.Б.##common.commaListSeparator##Мавлянова У.Н., Хабибуллайева Р.Ш., Фармонова А.С., Жумақулова Д.Ш.

Туғма юрак нуқсонлари (ТЮН) болаларнинг юқори даражада тарқалиши ва жиддий соғлиқ муаммолари ва боланинг ногиронлиги туфайли эрта жарроҳлик тузатиш зарурати туфайли педиатрияда жиддий муаммо ҳисобланади. Муаммонинг ижтимоий аҳамияти ногиронликка олиб келадиган туғма юрак аномалиялари орасида туғма юрак нуқсонлари тахминан 50% ни ташкил этиши билан белгиланади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, туғма юрак нуқсонлари янги туғилган чақалоқларнинг 0,7-1,7% да учрайди. Ўзбекистонда ҳар 1000 тирик туғилган чақалоққа 5 дан 15 тагача туғма юрак нуқсонлари билан туғилади. Ҳозирги вақтда юракнинг туғма юрак нуқсонлари, патогенетик механизмлари, клиник белгилари, касалликнинг оғир асоратлари пайдо бўлиши билан касалланишнинг кўпайишини ҳисобга олсак, диагностика ва даволаш муолажаларини тайинлаш педиатрияда ҳал қилиниши керак бўлган муаммодир.

43-46

ТУҒМА ЮРАК НУҚСОНЛАРИ БЎЛГАН БОЛАЛАРДА КОМОРБИД ҲОЛАТЛАРНИНГ ТУЗИЛИШИ

Таирова С.Б.##common.commaListSeparator##Мавлянова У.Н., Зайнийева Н.Э., Маджитова Н.М., Худойбердийева С.Г.

Туғма юрак нуқсонлари (ТЮН) болаларнинг юқори даражада тарқалиши ва жиддий соғлиқ муаммолари ва боланинг ногиронлиги туфайли эрта жарроҳлик тузатиш зарурати туфайли педиатрияда жиддий муаммо ҳисобланади. Муаммонинг ижтимоий аҳамияти ногиронликка олиб келадиган туғма юрак аномалиялари орасида туғма юрак нуқсонлари тахминан 50% ни ташкил этиши билан белгиланади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, туғма юрак нуқсонлари янги туғилган чақалоқларнинг 0,7-1,7% да учрайди. Ўзбекистонда ҳар 1000 тирик туғилган чақалоққа 5 дан 15 тагача туғма юрак нуқсонлари билан туғилади. Ҳозирги вақтда юракнинг туғма юрак нуқсонлари, патогенетик механизмлари, клиник белгилари, касалликнинг оғир асоратлари пайдо бўлиши билан касалланишнинг кўпайишини ҳисобга олсак, диагностика ва даволаш муолажаларини тайинлаш педиатрияда ҳал қилиниши керак бўлган муаммодир.

47-49

БОЛАЛАР ТИШ – ЖАҒ АНОМАЛИЯ ВА ДЕФОРМАЦИЯЛАРИДА ПАТОЛОГИЯЛАРНИНГ КОМПЛЕКС ПРОФИЛАКТИКАСИ

Бободўстов У.К., Саидов А.А.

Ортодонтик конструкцияларни қўллаш жараёнида тишларни тозалаш қийин бўлади, натижада тиш карашлари ва тошлари пайдо бўлади ва оқибатда яллиғланишлар келиб чиқиш сабаблари ва ташхислаш усуллари келтирилган. Бундан ташқари беморларда стоматологик касалликлар дифференциация усуллари кўрсатилган.

50-55

ОБЗОРЫ

КОГНИТИВНЫЕ НАРУШЕНИЯ И ДЕМЕНЦИЯ ПРИ БОЛЕЗНИ ПАРКИНСОНА: СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ПРОБЛЕМЫ

Абдукодиров Э.И.

В настоящем литературном обзоре рассматриваются особенности когнитивных нарушений и деменции при болезни Паркинсона, их клинико-неврологические и нейробиологические аспекты. Подчёркивается важность раннего выявления лёгких когнитивных расстройств и обсуждаются современные подходы к диагностике и терапии. Обзор основан на публикациях в международных научных базах данных и отражает актуальное состояние проблемы.

83-86

СОВРЕМЕННЫЕ ВОЗМОЖНОСТИ УЛЬТРАЗВУКОВОЙ ДИАГНОСТИКИ ГЕПАТОЦЕЛЛЮЛЯРНОГО РАКА

Жураев Ш.Б., Ходжибекова Ю.М., Ходжибеков М.Х., Абдашимов З.Б.

Гепатоцеллюлярная карцинома (ГЦК) занимает шестое место по распространённости и второе — по уровню смертности среди всех злокачественных новообразований в мире. До внедрения программ скрининга и наблюдения за группами риска показатели смертности практически совпадали с заболеваемостью. С середины 1990-х годов благодаря организованному мониторингу 5-летняя выживаемость значительно улучшилась. По оценкам ВОЗ, ежегодно регистрируется около 900 000 новых случаев ГЦК, причем мужчины составляют почти 70% от общего числа заболевших. ГЦК является наиболее распространённой формой первичного рака печени. Заболеваемость существенно варьирует в зависимости от региона: наибольшая доля новых случаев приходится на Азию (более 72%), в то время как Европа демонстрирует наименьший уровень заболеваемости. Представлены актуальные эпидемиологические данные по регионам и половой структуре заболеваемости.

87-97

ОСОБЕННОСТИ РИНОСИНУСИТА У БЕРЕМЕННЫХ: ПАТОГЕНЕЗ, КЛИНИКА И ТЕРАПЕВТИЧЕСКИЕ СТРАТЕГИИ

Исматова К.А., Джаббарова Д.Р., Алимова Д.Д.##common.commaListSeparator##Сабирова Ш.Б.

Риносинусит у беременных представляет собой распространённую патологию, которая сопровождается рядом диагностических и терапевтических сложностей. Физиологические изменения, происходящие в организме женщины в период беременности — включая гормональные колебания, снижение иммунной защиты и увеличение объёма циркулирующей крови — способствуют изменению патогенеза воспалительных заболеваний околоносовых пазух. Клиническая картина может быть стёртой, что затрудняет своевременную диагностику. При выборе лечебной тактики особое внимание уделяется безопасности для плода: необходимо избегать тератогенных препаратов и инвазивных вмешательств без жизненных показаний. В статье рассматриваются современные подходы к патогенезу, клиническим проявлениям и принципам лечения риносинуситов у беременных, с акцентом на доказательную медицину и актуальные клинические рекомендации. Особое внимание уделено выбору медикаментозной терапии, допустимой в период гестации, а также немедикаментозным методам лечения.

98-102

ПРОГНОСТИЧЕСКИЕ МАРКЕРЫ НЕРЕВМАТИЧЕСКИХ КАРДИТОВ У ДЕТЕЙ РАННЕГО ВОЗРАСТА: СОВРЕМЕННЫЕ ДОСТИЖЕНИЯ И ПЕРСПЕКТИВЫ

Шадиева Х.Н.

Неревматические кардиты у детей раннего возраста представляют собой серьёзную угрозу для здоровья и требуют внимательного подхода к диагностике и прогнозированию. В статье рассматриваются современные методы оценки и прогнозирования течения заболевания, включая биомаркеры воспаления, кардиоспецифические маркеры и инструментальные исследования, такие как эхокардиография и МРТ. Особое внимание уделяется комбинированному использованию клинических данных и биомаркеров для повышения точности прогноза. Рассматриваются перспективы применения искусственного интеллекта и машинного обучения для улучшения персонализированного подхода к лечению и прогнозированию исходов заболевания. Подчёркивается важность мультидисциплинарного подхода, ранней диагностики и непрерывного мониторинга состояния пациентов с целью повышения эффективности терапии и снижения риска осложнений.

103-109

БОЛАЛАРДАГИ НОРЕВМАТИК КАРДИТЛАРНИ КЛИНИК ВА ЭЛЕКТРОКАРДИОГРАФИК ХУСУСИЯТЛАРИГА ЗАМОНАВИЙ ҚАРАШЛАР

Qodirova M.M.

Samarqand viloyat ko‘p tarmoqli bolalar klinik markazining kardio-revmatologiya bo‘limida so‘nggi 2022-2023 yillar davomida NM bilan kasallangan 50 ta erta yoshdagi bemor bolalarda klinik va elektrokardiografik tahlillarni o‘rgandik.Tekshiruv natijalari: shuni kursatdiki norevmatik miokardit bilan kasallangan 86% erta yoshdagi bolalar anamnezidan utkir respirator infeksiya bilan zararlangan.

110-113

АЛЛЕРГИК РИНИТНИНГ КОМОРБИДЛИГИ

Абрамова М.А.

Тадқиқот натижалари левоцетиризиннинг АР нинг кенг кўламли клиник кўринишларига ижобий таъсирини, унинг бошқа антигистаминлар билан солиштирганда юқори самарадорлигини ва ушбу дори воситасининг АР намоён бўлиш даврида ёки симптомларнинг оғирлиги ва давомийлигига қараб деконгестанлар ва интраназал глюкокортикостероидлар билан биргаликда қўллаш мақсадга мувофиқлигини кўрсатади.

114-117

ОРГАНИЗАЦИЯ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ

PARKINSON KASALLIGINING REABILITATSIYASINI TASHKIL ETISH YO‘LLARI VA UNI OPTIMALLASHTIRISH USULLARI

Abdinasirova N.A., Ashurov T.A., Kilichev S.A., Abdumajidova M.Sh., Mirakbarova M.M.

Mazkur maqolada Parkinson kasalligida kompleks reabilitatsiya dasturlarining samaradorligi tahlil qilingan. Klinik kuzatuvlar asosida reabilitatsiya choralari (fizioterapiya, logopediya, psixologik yordam, 6 daqiqalik yurish testi, SF-36 so‘rovnomasi va UPDRS baholash tizimi) orqali bemorlarning jismoniy va psixoemotsional funksiyalari yaxshilanishi ko‘rsatib o‘tilgan. Natijalar reabilitatsiyaning nafaqat harakat, balki kognitiv va ijtimoiy sohalarga ham ijobiy ta’sirini asoslaydi.

56-59

CОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ, ВЛИЯЮЩИЕ НА РАСПРОСТРАНЕНИЕ ВИЧ

Мамедов С.М.##common.commaListSeparator##Рахманова Ж.А.

ВИЧ-инфекция — это один из самых опасных вирусов на сегодняшний день, поэтому человечество должно решить эту проблему до того, как пострадает весь мир и мирные граждане. Данное исследование посвящено анализу социально-экономических факторов, влияющих на распространение ВИЧ-инфекции в Самаркандской области. Актуальность темы обусловлена глобальным ростом числа случаев ВИЧ и необходимостью принятия эффективных профилактических мер. На сегодняшний день в мире количество людей, живущих с ВИЧ, превышает 39 миллионов и продолжает увеличиваться с каждым днём. Именно поэтому мы приняли решение изучить профилактику, усовершенствовать существующие меры борьбы с этим заболеванием, обобщить информaцию о нём и информировать о нём людей, которые проводят большую часть времени в общественных местах, а также медицинских работников, находящихся в контакте с представителями различных слоёв населения. Целью исследования является улучшение мер профилактики и эпидемиологического надзора, а также информирование населения, особенно молодёжи, медицинских работников и людей, находящихся в местах массового скопления. В рамках исследования предполагается выявление ключевых факторов, способствующих распространению ВИЧ, и разработка практических рекомендaцй по снижению темпов эпидемии.

60-62

АҲОЛИНИНГ ҲАР ХИЛ ЁШ ТОИФАЛАРИДА УЧРАЁТГАН ПАРАЗИТАР КАСАЛЛИКЛАР ҲОЛАТИНИНГ СТАТИСТИК БАҲОСИ

Жданова Е.А.

Тадқиқот мақсади аҳоли орасида турли паразитлар касалликларнинг лабаратория усуллари ёрдамида аниқланиш кўрсаткичларни ўрганиш ва солиштирма баҳолашдан иборат бўлди. Аниқланишича, ИФА ёрдамида паразитар касалликлар орасида лямблиоз (79,20%), эхинококкоз (13,34%) ва описторхозлар (3,71%) кўп учради, трихинеллёз (1,70%), аскаридоз (1,34%) ва токсакариозлар (0,71%)кам миқдорда учради. Нажас текшируви натижасида гименолипедоз (51,37%), лямблиоз (23,99%) ва энтеробиоз (20,85%) кўп тасдиқланди. Тениаринхознинг кам миқдорда (3,79%) учрагани ушбу патологиянинг минтақа учун хос касаллик эмаслиги билан изоҳланди.

63-66

ШОШИЛИНЧ ТИББИЙ ЁРДАМ МАРКАЗИ ЖАРРОҲЛИК БЎЛИМЛАРИ ХАМШИРАЛАРИ КАСАЛЛАНИШИНИНГ АЙРИМ ХУСУСИЯТЛАРИ ВА УНГА ТАЪСИР ЭТУВЧИ ҲАВФ ОМИЛЛАРНИ ИНТЕГРАЦИОН БАҲОЛАШ

Cобирова С.Ж.##common.commaListSeparator##Маматкулов Б.М.

Ушбу мақола шошилинч тиббий ёрдам маркази жарроҳлик бўлимлари ҳамширалари касалланишининг айрим хусусиятларини ўрганиш ва унга таъсир этувчи ҳавф омилларни интеграцион баҳолашга бағишланган. Тадқиқот натижаларига кўра ҳамшираларнинг ёш ва иш тажрибаси ортиб бориши билан умумий касалланиш кўрсаткичи ортиши ва касалланиш тузилмаси ўзгариши аниқланди. Ишлаб чиқилган прогностик жадвал патологик хавф эҳтимолини аниқлаш, прогноз гуруҳларини аниқлаш ва ҳамширалар учун индивидуал ва гуруҳли тиббий-ижтимоий ва даволаш-соғломлаштириш чора-тадбирларини асослаш имконини беради.

67-73

СОВРЕМЕННЫЕ МОДЕЛИ ЭПИДНАДЗОРА ЗА ВИЧ-ИНФЕКЦИЕЙ: ОПЫТ РАЗНЫХ СТРАН И ПЕРСПЕКТИВЫ ВНЕДРЕНИЯ

Мамедов С.М.##common.commaListSeparator##Рахманова Ж.А.

Эпидемия ВИЧ-инфекции остается одной из ключевых проблем общественного здравоохранения в мире. Эффективная система эпидемиологического надзора позволяет своевременно выявлять новые случаи заражения, анализировать тенденции распространения вируса и корректировать меры профилактики. Современные модели эпиднадзора основываются на интеграции традиционных методов с инновационными подходами, включая молекулярный анализ и цифровые технологии. Модели эпиднадзора за ВИЧ-инфекцией В статье рассматриваются современные модели эпиднадзора за ВИЧ-инфекцией, применяемые в различных странах мира. Представлен анализ пассивных, активных, сторожевых и молекулярных подходов, а также биоповеденческого надзора. Освещается роль цифровых технологий и межсекторального взаимодействия в совершенствовании эпиднадзора. Сделан акцент на возможностях внедрения прогрессивных моделей эпиднадзора в Республике Узбекистан с учетом международного опыта.

74-77

МЕРЫ БОРЬБЫ С ТУБЕРКУЛЕЗОМ И ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ КОНТРОЛЬ ЗА ЗАБОЛЕВАНИЕМ

Бакиров А.A.

Данная статья посвящена мерам противодействия туберкулезу и эпидемиологическому мониторингу этого заболевания. В исследовании рассматриваются актуальные методы терапии туберкулеза, используемые в разных странах, с акцентом на новаторские подходы, такие как применение новых лекарственных схем и усовершенствованные технологии диагностики. Приводятся таблицы, демонстрирующие распространение туберкулеза в мире, включая информацию о заболеваемости и трендах за последние годы. Во второй половине статьи анализируется современное состояние ситуации с туберкулезом в Центральной Азии, уделяя особое внимание Узбекистану. Обсуждаются вопросы роста или спада заболеваемости в этой стране, а также динамика числа инфицированных за последние пять лет. Данные подкреплены таблицами, отражающими текущую статистику и тренды заболеваемости в Узбекистане, что позволяет оценить эффективность контрольных мероприятий и определить ключевые вызовы в борьбе с туберкулезом в этом регионе.

78-82

ПОМОЩЬ ПРАКТИЧЕСКОМУ ВРАЧУ

PARKINSON KASALLIGIDA SITOKIN PROFILINING KLINIK-IMMUNOLOGIK HOLATINI TAHLIL QILISH

Abdinasirova N.A., Saidova F.F., Jalilova M.Q., Qurbonova L.Sh., Saydullayev S.E.

Mazkur maqolada Parkinson kasalligiga chalingan bemorlarda sitokinlar (TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-10, INF-γ) darajasining klinik va immunologik holatlar bilan o‘zaro bog‘liqligi o‘rganilgan. Tadqiqot davomida 68 nafar shaxs tekshirilib, ulardan 48 nafari bemorlar, 20 nafari sog‘lom nazorat guruhini tashkil etdi. ELISA usuli yordamida periferik qonda sitokinlar darajasi baholandi. Olingan natijalar yallig‘lanish sitokinlarining yuqori darajada bo‘lishi Parkinson kasalligi og‘irligining klinik belgilariga bevosita ta’sir qilishini ko‘rsatdi. IL-10 darajasining pasayishi immunosupressiv javobning sustligini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari sitokin profilining diagnostik va prognostik ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi.

118-121

TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA PARODONTAL KASALLIKLARNING RIVOJLANISHINI O'RGANISH

Abdumannanov D.R.

Ushbu maqolada temir tanqisligi anemiyasi bilan og‘rigan bemorlarda parodontal kasalliklarning uchrash tezligi va og‘irligi o‘rganildi. Tadqiqotda 80 nafar 10–70 yosh oralig‘idagi bemorlar ishtirok etdi. Bemorlarning gematologik ko‘rsatkichlari, parodontal holati va klinik belgilariga baho berildi. Olingan natijalar temir tanqisligi parodontal to‘qimalarda gipoksik va immunologik o‘zgarishlarni kuchaytirishini, bu esa kasallikning og‘ir kechishiga olib kelishini ko‘rsatdi. Tadqiqot stomatologik ko‘rik va erta profilaktika muhimligini tasdiqlaydi.

122-124

PREVENTION, OUTCOME, TREATMENT AND PREVENTIVE MEASURES BRUCELLOSIS DISEASES IN UZBEKISTAN

Ibragimov P.S.

Brucellosis is an infectious disease that affects various organs and systems of the body, and the clinical picture does not have a pronounced specificity. This article discusses brucellosis, its prevention, consequences of the disease, modern methods of treating the disease, and prevention of the disease. Information on the necessary measures is given.

125-127

BOLALARDA BIRLAMCHI MIYA O‘SMALARINI MAGNIT-REZONANS TOMOGRAFIYA YORDAMIDA RADIOLOGIK BAHOLASH

Xodjibekov M.X., Alisherova M.A., Ilhamov D.F.

Ushbu tadqiqot bir yil davomida klinik jihatdan aniqlangan 35 ta birlamchi miya o‘smalari holatini tahlil qildi va magnit-rezonans tomografiya (MRT) ning ushbu o‘smalarni operatsiyadan oldin tashxislashdagi samaradorligini baholashga qaratildi. MRT baholashning asosiy parametrlari o‘sma joylashuvi, zichligi, massaning ta’siri va kontrast kuchayishini o‘z ichiga oldi. Turli ichki bosh miya neoplazmalari uchun MRT natijalari gistopatologik natijalar bilan kuchli bog‘liqlik ko‘rsatdi. Ushbu tadqiqot shuni xulosa qiladiki, MRT bolalarda birlamchi miya o‘smalarini operatsiyadan oldin tashxislashda juda muhim tasvirlash usuli hisoblanadi, chunki u o‘smalarni yuqori aniqlikda tavsiflash imkonini beradi.

128-131

II-III DARAJALI SEMIZLIK QAYD ETILGAN XOMILADORLARDA O'ZIGA XOS BUZILISHLAR VA ULARNI O'RGANISH USULLARI

Xasanova D.A.

Ushbu maqolada II–III darajali semizlik bilan og‘rigan va ilgari homiladorlikni boshidan kechirgan ayollarda uchraydigan somatik, metabolik va psixoemotsional buzilishlar chuqur o‘rganilgan. Tadqiqot davomida 92 nafar asosiy guruh va 40 nafar nazorat guruhidagi ayollarda tana massasi indeksi, arterial bosim, yurak urish tezligi, glyukoza, insulin, xolesterin darajalari va psixologik baholash mezonlari solishtirildi. Olingan natijalar semizlik bilan kechuvchi homiladorlik holati murakkab kechishini va individual, kompleks yondashuv zarurligini ko‘rsatdi.

132-135

QO‘L VA OYOQLAR KAFTI PUSTULYOZI KASALLIGI MAVJUD BO‘LGAN BEMORLAR TERI TUZILMALARIDAGI O‘ZGARISHLARINING PATOMORFOLOGIK TAHLILI

Abdullaev S.D., Mamadiyarova D.U.

Tadqiqotda 23 nafar bemorlar oyoq va qo’l kafti terisidan olingan bioptat patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, qo‘l va oyoq kafti pustulyozida teri tuzilmalarida bazal qavatning hujayralarining vokualli distrofiyasi, ularning sonini kamayganligi, bazal keratinositlarning nekroz holati va ularning atorofiida leyko-limfositar infil'tratsiya rivojlanadi, hujayralarining qolgan qismida mitotik bo‘linish holati qayd etiladi. Tikanaksimon qavatida kuchli shishinish qayd etiladi. Donador qavat hujayralari soni keskin ortgan, donadorligi oshgan va mitotik bo‘linishilar yaqqol ko‘zga tashlanadi. Yaltiroq qavat yupqa, aksariyat joylarida aniqlanmaydi. Muguz qavati qalinlashgan, qavatlarga bo‘lingan, hujayralari bir biridan uzilgan, yengil akontoz va aniqlanadi. Derma qavatida ham perivaskulyar shish, kollagen va elastik tolalrning shishinishi rivojlanadi.

136-139

METHODS OF ELIMINATING THE MAIN CAUSES OF COMPLICATIONS THROUGH THE USE OF LAMELLAR PROSTHESES, WHICH ARE OBTAINED IN PATIENTS WITH PARTIAL TOOTHLESSNESS

Radjabov A.I., Saidov A.A.

for removable dentures in this article, the factors provoking the development of pathological reactions of the body are the effects of microorganisms, the allergic and toxic effects of substances that make up the prosthesis, the thermal insulation effect of the base of the prosthesis on the tissues to be prosthetics, decreased vascular tone, slowing blood flow and lymph flow, vascular wall permeability and related exudation processes – increased. The concentration of blood elements is determined by blood plasma.

140-143

ПАТОЛОГИК КАМ ОВҚАТЛАНИШДА ПАСТКИ ЖАҒ БЎҒИМИНИНГ ДИСФУНКЦИЯСИ

Саидов А.А., Ахатов В.А.

Ушбу мақолада тишлар патологик едирилишининг ривожланган шаклида тишларнинг анатомик шаклининг ўзгаришига, тиш тожи баландлиги пасаяди, тишловнинг ўзгаришига, чайнов функциясининг бузилишига, тишларнинг гиперестезиясига, пародонт тўқималарнинг орттиқча босим остида шикастланишига ва чакка-пастки жағ бўғими дисфункция ва артрознинг ривожланишига олиб келади. Функция бажарилаётган пайтида бўғимда қирсиллаш, сиқилиш, ЧПЖБ ва чайнов мушакларида оғриқ, бош оғриғи ва бошқа аломатлар кузатилиши мумкин.

144-148

ТИШЛАР ПАТОЛОГИК ЕДИРИЛИШИ ОҚИБАТИДА ЮЗ-ЖАҒ СОХАСИДА КЕЛИБ ЧИҚАДИГАН МОРФОЛОГИК ВА ФУНКЦИОНАЛ ЎЗГАРИШЛАРНИ БАХОЛАШ

Ахатов В.А., Саидов А.А.

ушбу мақолада тишлар патологик едирилишини эрта аниқлаш ва даволаш усулларини такомиллаштириш асосида олинган илмий натижаларни амалга ошириш қуйидагича амалга оширилган: Навоий кон-металлургия комбинати ишчилари орасида тишлар патологик едирилиши тарқалиш даражасини ўрганилган. Тишлар патологик едирилишини текшириш ва ташхислаш усуллари келтирилган. Бундан ташқари беморларда стоматологик касалликлар дифференсиация усуллари кўрсатилган.

149-159

ЭРТА ЁШЛИ БОЛАЛАРДА ТИШ-ЖАҒ АНОМАЛИЯЛАРИНИНГ ТАРҚАЛИШИ ПРОФИЛАКТИК КЎРИК НАТИЖАЛАРИНИ БАҲОЛАШ МЕЗОНЛАРИ

Эшонқулов Ғ.Т.

ушбу мақолада эрта мактаб ёши ва мактаб ёшидаги болалар орасида тиш-жағ аномалияларини эрта ташҳислаш ва комплекс даволаш усулларини ишлаб чиқиш, ортодонтик бемор болаларни даволашда стабил эстетик натижани олиш ва рецидивлар сонини камайтириш бўйича самарали ишлар олиб борилган. Шунга қарамасдан ташҳислашнинг мавжуд усуллари етарли бўлмай, ташҳислаш ҳамда даволашнинг қўшимча усулларига бўлган қатъий заруратни юзага келтиради.

160-165

ИМКОНИЯТИ ЧЕКЛАНГАН БОЛАЛАРДА ТУНГИ БРУКСИЗМ ҲОЛАТИДА ЭЛЕКТРОМИОГРАФИЯ ТЕКШИРУВЛАРИНИ ЎТКАЗИШ

Мирсалихова Ф.Л., Эронов Ё.Қ.

Ушбу мақолада имконияти чекланган болаларда тунги буруксизм билан касалланган беморларда электромиография текширувларини олиб бориш тўғрисида маълумотлар келтирилган.

166-168

РЕЗУЛЬТАТЫ ПРИМЕНЕНИЯ ОПЕРАТИВНОГО ДОСТУПА ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ ФЛЕГМОН ДНА ПОЛОСТИ РТА

Махмудов Ж.К.

Одонтогенной флегмоной дна полости рта (ОФДПР) называется распространенный воспалительный процесс, вовлекающий два и более клетчаточных пространства, расположенных выше и ниже челюстно-подъязычной мышцы (m. mylohyoideus).

169-172

ҚАНДЛИ ДИАБЕТ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА ЗАМОНАВИЙ СТОМАТОЛОГИК ТАДҚИҚОТЛАР УСЛУБЛАРИ ТАҲЛИЛИ

Машарипов А.С., Матназаров А.Б.

Ушбу мақолада қандли диабет билан оғриган беморларда стоматологик касалликларни тарқалиш кўрсаткичлари, стоматологик касалликларнинг ташхислаш усуллари ҳамда стоматологик касалликларнинг келтириб чиқарувчи сабаблари батафсил кўрсатилган.

173-176

ЮМШОҚ ТЎҚИМАЛАРНИНГ ЎТМАС ПРЕДМЕТЛАР БИЛАН ШИКАСТЛАНИШЛАРИНИНГ ВАҚТИНЧАЛИК БАҲОЛАНИШИ: МОРФОМЕТРИК ПАРАМЕТРЛАРДАН ФОЙДАЛАНГАН ЯНГИ ЁНДАШУВ

Рўзиев Ш.И.##common.commaListSeparator##Мухсинова М.Х.##common.commaListSeparator##Жалилова Г.Р.

Ушбу тадқиқотнинг долзарблиги регенератив жараёнлар динамикасида морфологик ўзгаришларни миқдорий баҳолашга асосланган юмшоқ тўқималар шикастланишларининг давомийлигини аниқлаш учун янги, янада аниқ ва объектив усулларни ишлаб чиқиш зарурати билан боғлиқ. Суд-тиббиёт амалиётига морфометрик мезонларни жорий этиш субъективлик омилини минималлаштириш, тадқиқот натижаларининг аниқлиги ва такрорланишини ошириш имконини беради, бу эса пировардида суд-тиббий диагностикани такомиллаштириш ва адолат сифатини оширишга ёрдам беради.

177-179

БОЛАЛАРДА ТИШ ҚАТОРЛАРИ ОККЛЮЗИОН САТҲДАГИ МОРФОФУНКЦИОНАЛ ЎЗГАРИШЛАР

Рузиева Г.Т., Саидов А.А.

Ушбу мақолада болаларда тиш қаторлари окклюзион сатҳдаги морфофункционал ўзгаришларда тиш-жағ ва тишлов аномалиялари оқибатида овқатни узиб олиш, чайнаш функциялари бузилади, болалар сўзларни нотўғри талафуз қилиши ва косметик кўриниши бузилишлар юзага келиши ўрганилган.

180-185

АССОЦИАЦИЯ ЦИРКАДНОГО РИТМА АРТЕРИАЛЬНОГО ДАВЛЕНИЯ С ПОЛИМОРФИЗМАМИ Arg16Gly и Gln27Glu ГЕНА ADRB2 У ПАЦИЕНТОВ С ОЖИРЕНИЕМ И ЕЁ ВЛИЯНИЕ НА РИСК РАЗВИТИЯ ГИПЕРТЕНЗИИ

Усманова У.И., Мусашайхов У.Х.##common.commaListSeparator##Бобоев К.Т.

В данной работе исследована взаимосвязь между циркадными изменениями артери¬ального давления и полиморфизмами Arg16Gly и Gln27Glu гена ADRB2 у лиц с избыточной массой тела и ожирением. Проведённый анализ направлен на оценку потенциальной роли указанных генетических вариантов в формировании неадекватного суточного профиля артериального давления и их вклада в патогенез артериальной гипертензии. Полученные результаты указывают на ассоциации отдельных аллелей с повышенным риском нарушений регуляции сосудистого тонуса, особенно в ночное время, что может служить прогностическим маркёром склонности к гипертензии у данной категории пациентов.

186-189

INSULTDAN KEYINGI HARAKAT BUZILISHLARI, POSTURAL BUZILISHLAR NEYROVIZUAL, NEYROFIZIOLOGIK OʻZGARISHLARI

Xayrieva M.F.

Ushbu maqolada insultdan keyingi harakat buzilish, postural buzilishlarni aniqlash, stabilometrik tekshirish, davolash va reabilitasiyaning samarali usullarini yoʻlga qoʻyish boʻyicha bir qator ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Turli mamlakatlarda olib borilgan koʻp tarmoqli izlanishlar shuni koʻrsatadiki, qator ilmiy ishlar parezga uchragan oyoq kuchini oshirish maqsadida qoʻllangan usullar bemor muvozanati yaxshilanishini koʻrsatmagan. Shunga muvofiq parezga uchramagan oyoq vertikal xolatni tutib turish va yurishda muvozanatni ushlashga javob beradi deb hisoblanadi.

190-193

ДИСТАЛ ОККЛЮЗИЯ ТАШҲИСИ БИЛАН ДАВОЛАНАЁТГАН БЕМОРЛАР ТЕКШИРУВ НАТИЖАЛАРИ ТАҲЛИЛЛАРИ

Эсанов Д.Т.

Боланинг ривожланишининг биринчи ойларида нотўғри шишадан озиқлантириш (сут учун жуда кенг тешик билан) пастки жағга керакли юкни таъминламайди. Бинобарин, у ўсмайди ва юқори жағ билан дистал алоқада қолади. Дистал оклюзияни кучайтириш ва sagittal бўшлиқни ошириш, бармоқ ва бошқа нарсаларни жуда узоқ вақт сўриши натижасида ҳам келитириб чиқарувчи сабаблари, текшириш ва ташхислаш усуллари келтирилган.

194-201

СЛУЧАИ ИЗ ПРАКТИКИ

КЛИНИК ҲОЛАТ: КРИСТ-СИМЕНС-ТУРЕН СИНДРОМИ

Умарова С.С., Нормахматов Б.Б.

Эктодермал дисплазия (ЭД) ирсий генетик касаллик бўлиб, бир ёки бир нечта эктодермал ҳосилаларда турли хил деформациялар билан намоён бўлади. Эктодермал ҳосилалар эмбрионал ривожланиш даврида тери, тирноқ, соч, тиш, ташқи секреция безлари каби эктодермал қатламлардан ҳосил бўлади. Адабиётларда ЭДнинг 150 дан ортиқ вариантлари тавсифланган. Ушбу маколада эктодермал дисплазиянинг одатий белгилари билан СамДТУ кўп тармокли кликасининг болалар бўлимига клиникасига мурожаат қилган.

202-204

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ

РОЛЬ БИОМАРКЕРОВ ЛЕГОЧНОЙ ТКАНИ В РАЗВИТИИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ ИНТЕРСТИЦИАЛЬНОЙ ПНЕВМОНИИ

Турсунов Д.Х., Сабирова Р.А.

Роль биомаркеров лёгочной ткани в развитии экспериментальной интерстициальной пневмонии. В данной работе рассмотрено значение биомаркеров лёгочной ткани в условиях экспериментальной интерстициальной пневмонии. Биомаркеры отражают степень воспалительного процесса, повреждение альвеолярных структур и позволяют судить о тяжести и динамике патологических изменений. Анализ их концентрации и активности может быть использован для ранней диагностики, прогноза течения заболевания и оценки эффективности проводимой терапии.

205-210

ИЗМЕНЕНИЕ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЛИПИДНОГО ОБМЕНА ПРИ ИНТЕРСТИЦИАЛЬНОЙ ПНЕВМОНИИ И ПУТИ КОРРЕКЦИИ

Турсунов Д.Х., Сабирова Р.А.

В данной работе рассматриваются нарушения липидного обмена у пациентов с интерстициальной пневмонией. Клинические и лабораторные данные указывают на выраженные изменения липидного спектра: повышение общего холестерина, ЛПНП и триглицеридов, а также снижение ЛПВП. Эти нарушения могут способствовать системному воспалению и прогрессированию заболевания. Также представлены возможные пути коррекции, гиполипидемические средства и противовоспалительное лечение для улучшения прогноза и снижения осложнений.

211-214

MUDDATIDAN OLDIN TUG‘ILGAN DIXORIAL EGIZAKLAR PLASENTA TUZILMALARIDAGI MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARI

Jumanov Z.E., Abdullaev Sh.Sh.

Dixorial muddatidan oldin tug‘ilgan 46 nafar egizaklar yo‘ldosh to‘qimasidan olingan to’qima bo’laklari patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, chala tug‘ilgan dixorial egizaklar yo‘ldosh to‘qimasidagi patomorfologik o‘zgarishlar, chala tug‘ilish muddati bo‘yicha farq va tafovutlarga ega bo‘lib, 22-27 xaftalikda tug‘ilgan dixorial egizaklar yo‘dldosh to‘qimasida qon tomirlari va vorsinkalarining to‘laqonligi, qon quyilish o‘choqlari, fibrinoid nekrozi o‘choqlari hamda terminal vorsinkalar hajmining turli o‘lchamlarda oshganligi qayd etiladi. 28-31 xaftalik egizaklar yo‘ldosh to‘qimasi qon tomirlarida notekis to‘laqonlilik, varsinkalararo bo‘shliqda fibrin cho‘kmalari va fibroz to‘qimaning kuchsiz shakllanganligi kuzatiladi. Ularning oraliqlarida sintisiotrofoblastlarning proleferatsiyasi aniqlanadi. 32-37 xaftalikda tug‘ilgan dixorial egizaklarda ko‘proq yallig‘lanish jarayoning ustunligi va mayd qon tomirlar trombozi kuzatiladi.

215-218

BACHADON MIOMETRIY QAVATIGA YO‘LDOSH TO‘QIMASI O‘SIB KIRGANDA MIOMETRIY QAVATI VA PLASENTA TUZILMALARIDA KELIB CHIQADIGAN O‘ZGARIHLARNING PATOMORFOLOGIK TAHLILI

Jumanov Z.E., Davronov O.T.

Miometriy qavatiga platsenta to’qimasiining o‘sib kirishi natijasida 14 nafar ayoldan olib tashlangan bachadondan tayyorlangan to’qima bo’lakchalari patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, plasentaning miometriy qavatiga birikishida miometriy qon tomirlarining to‘laqonligi, mushaklararo shishinish va qon quyilishlar aniqlanadi. Miometriy qavatida joylashgan qon tomirlar devori shishingan, kollagen tolalari tolalangan va shishingan holatda. Plasentaning xorin vorsinkalari qalinlashgan, shishingan va fibroz to‘qima hujayralarining proliferatsiyasi kuzatiladi. Bundan tashqari, vorsinkalararo fibrinning cho‘kkanligi, fibrinoid nekrozi, vorsinkalarning yaqqol fibrozi, mayda qon tomirlarining trombozi aniqlanadi.

219-222

BUYRAKNING KOSACHA VA KANALCHLAR TUZILMALARIDAGI PATOMORFOLOGIK O‘ZGARISHLARINI NEFROLITIAZ KASALLIGIGA XOS JIHATLARINING TAHLILI

Jumanov Z.E., Davronov O.T.

Nefrolitiaz kasalligi mavjud bo’lgan 44 nafar bemorlardan olib tashlangan buyrakning kosacha va kanalchalaridan olingan to’qima bo’laklari patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, buyrak tosh kasalligida yuqorgi kosachalarida distrofik va nekrobiotik o‘zgarishlar kuchli ivojlangan bo‘lsa, o‘rta qavatida ularning kam miqdordagi o‘zgarishlari qayd etiladi. Pastki kosachalarda sklerotik jarayonlarning boshlanganligi kuzatiladi. buyrak kanalchalari epiteliy hujayralarida distrofik, nekrobiotik va nekrotik o‘zgarishlar rivojlanishi ya'ni o‘choqli nekronefroz aniqlanadi. Fornikal apparat tuzilmalarida shishinish va tolalanish kuzatiladi. Bundan tashqari buyrakning yuqorgi kosalariga botib kirgan kanalchalarda papillonekroz rivojlanganligi qayd etiladi.

223-227

TOKSOPLAZMOZ VA SITOMEGALOVIRUSLI INFEKSIYASI TUFAYLI VAFOT ETGAN YANGI TUGILGAN CHAQALOQLARDA BUYRAK USTI BEZIDAGI O‘ZGARISHLARNING PATOMORFOLOGIK TAHLILI

Djumanova G.E., Mamadiyarova D.U., Nurmurzaev Z.N.

Toksoplazmoz va sitomegalovirusli infeksiyasi tufayli vafot etgan jami 106 (81/25) nafar chaqaloqlarning anamnestik, makroskopik, mikroskopik tekshiruv, buyrak usti bezlaridan olingan kesmalar gemotoksilin-eozin usulida bo’yalgan mikropreparatlarning morfologik tahlili o’tkazilgan. Aniqlanganki, toksoplozmoz infeksiyasi mavjud bo‘lgan chaqaloqlar buyrak usti bezida nekrobiotik va nekrotik o‘zgarishlar rivojlanadi. Sitomegalo virusli infeksiya mavjud bo‘lgan homlador ayollar homilasining buyrak usti bezida nekrobiotik o‘zgarishlarga nisbatan nekrotik o‘zgarishlar ko‘proq rivojlanadi. Buyrak usti bezining mag‘iz qavatidagi o‘choqli va diffuz o‘zgarishlarning kelib chiqishi homilaning tanatogenezida muhim o‘rin tutadi. Bu esa homilador ayollarda homila ichi infeksiyalarini erta aniqlash va ularni o‘z vaqtida bartaraf etish lozimligi ta’kidlangan.

228-232

BEMORLAR SON SUYAGIDA RIVOJLANGAN EKZOSTOZINI TUZILMAVIY O‘ZGARISHLARINING MORFOLOGIK XUSUSIYATLARI

Kadirkulov J.Sh., Mamadiyarova D.U.

Bemorlar son suyagi ekzostozining tuzilmalaridagi morfologik xususiyatlari aniqlash maqsadida 13 nafar 8-30 yoshli bemorlar son suyagidan olingan jarrohlik materiallari patomorfologik jihatidan o‘rganilugan. son suyagi ekzostozining eng usti qavati suyak usti pardasi bilan qoplangan bo‘lib, uning ostida turli qalinlikdagi tog‘ayli qoplama joylashadi. Unda joylashgan xondrositlarning proliferatsiyasiga nisbatan distrofik va nekrotik o‘zgarishlar rivojlangan hujayrlarning ustunligi qayd etiladi. Ekzostozning markazi qismida g‘ovaksimon suyak to‘qimasi mavjud bo‘lib, uning tarkibida oralchalar shaklida parchalangan xondrositlar aniqlanadi. Suyak hujayralarida osteoparoz va osteolizis belgilari qayd etiladi. Suyak usti pardasi qon tomirlari devorlarida distrofik va nekrobiotik o‘zgarishlar kuzatiladi.

233-236

ПРЕЭКЛАМПСИЯ ФОНИДА ТУҒИЛГАН ЧАҚАЛОҚЛАР ЖИГАРИДАГИ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР

Эшбаев Э.А., Аллаберганов Д.Ш.##common.commaListSeparator##Йўлдошева Д.С.

Преэклампсия бу ҳомила ўсишини чеклашига олиб келадиган ҳомиладорликнинг 20-ҳафтасидан сўнг онада пайдо бўладиган юқори қон босими ва протеинурия, чаноқ бўшлиғи аъзолари ёки бачадон-йўлдош дисфункцияси ҳисобланади. Илк неонатал даврда тирик туғилган чақалоқлар жигарининг тўлиқ шаклланмаган ва ҳали такомил топаётган даврида бўлганлиги учун, жигарнинг бўлакчали тузилмалари оралииғида синусоидларнинг кенглиги ва перисинусоидлар деворини ташкил этган эндотелиоцитларни гипоксия ҳолатида, сақланиши натижасида, мезенхимал ҳужайраларнинг метаплазияси юзага келиши оқибатида, эндотелиоцитларни фибробластларга тарнсформацияланиши оқибатида, перилобуляр қаторда жойлашган гепатоцитлар 1,2,3,4 қатор оралиғида фибробластларни фаол пролиферацияси кучайишига олиб келади.

237-243

QISH MAVSUMIDA-SOVUQ IQLIM SHAROITIDA PSORIAZ KASALLIGI MAVJUD BO‘LGAN BEMORLAR TERI TUZILMALARIDAGI O‘ZGARISHLARNING PATOMORFOLOGIK XUSUSIYATLARI

Jumanov Z.E., Nazarov J.A.

Psoriaz kasalligi mavjud bo’lgan 65 nafar bemor terisidan olingan bioptat patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, psoriaz kasalligi chalingan bemorlar teri tuzilmalarida sovuq iqlim sharoitida bazal qavat hujayralarining oraliqlarida mitotik bo‘linish holatidagi ayrim hujayralar ko‘zga tashlanadi. Tikanaksimon qavatida spongioz yaqqol rivojlangan bo‘ladi. Tikansimon qavatning qatorlari hujayralarida perinuklear shishinish yaqqol ko‘ruv maydonida namoyon bo‘ladi. Ularning aksariyatida sitoplazmaning shishinishi, yadrosining karipiknoz holati aniqlanadi. Muguz qavati o‘ta qalinlashgan va bir necha qavatlarga bo‘linib ketganligi kuzatiladi. Derma qavatida ham perivaskulyar shish kuchli rivojlanadi. To‘rsimon qavati tolalari ham shishinish qayd etiladi.

244-248

PREMORBID FONLI BO‘LGAN BOLALARDA ODONTOGEN YALLIG‘LANISH KASALLIKLARINING MORFOLOGIK TEKSHIRUV-TADQIQOT NATIJALARI

Tasheva G.S.

Ushbu maqolada subepitelial to`qimada ya`ni biriktiruvchi to‘qimada; interstisial matriksda qon-tomirlarining giperimiyasi (to`laqonlik), perivaskulyar sohada keng tarqalgan leykositar infiltrasiyaning ko`payganligi aniqlandi. Stromal to`qimada nuqtasimon qon quyilishlar ko`paygan va ular keng tarqalganligini ko`rishimiz mumkin.

249-253

TUG‘RUQ YOSHIDAGI AYOLLAR UL'TRATOVUSHLI TEKSHIRUVIDA KUZATILGAN BACHADON ENDOMETRIY QAVATI POLIPLARINING PATOMORFOLOGIK TAHLILI

Jumanov Z.E., Nurmurzaev Z.N., Usarov M.Sh.

Ul’tratovushli tekshiruv yordamida aniqlangan endrometriy qavati poliplari tufayli 47 nafar bemorlardan olingan bachadon ichi qirindisi tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, Adenomatoz polining malignizasiyasi kamdan-kam holatlarda rivojlanadi. gistologik jihatdan ko‘plab faol proliferatsiya holatidagi ko‘plab epiteliydan tuzilganligi aniqlanadi. Uning asosini kam sonli qon tomirlar va biriktiruvchi to‘qima elementlari tashkil etadi. Bezli –fibroz polipning tarkibida joylashgan bezlarda giperplaziyasi kuzatiladi. Bezlar tarkibidagi bezlarning aksariyatida turlicha yo‘nalishdagi metaplaziya belgilari qayd etiladi. Polipning stroma to‘qimasi bezlarga zich joylashgan bo‘lib, ularda gidropik distrofiya belgilari va shishinish holati aniqlanadi. Bundan tashqari, endometriy poliplari ingichka yoki keng asosli oyoqcha bilan birikib turishi mumkin. Ayrim preparatlarda polip tarkibidagi bezlarning malignizasiya holati va adenokarsinoma belgilari aniqlanadi

254-259

BOSH MIYA NERV VA QON TOMIR TUZILMALARIDA PATOMORFOLOGIK O‘ZGARISHLARNI YURAKNING SURUNKALI ISHEMIK KASALLIGINING KECHISH MUDDATLARIGA BOG‘LIQ JIHATLARI

Jumanov Z.E., Nurmurzaev Z.N., Xasanov F.Sh.

Yurakning surunkali ishemik kasalligidan vafot etgan jami 55 nafar bemorning bosh miyasidan olingan to’qima bo’laklari patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, kasallik muddatining oshishi bilan perivaskulyar bo‘shliq maydoni kattalashadi va bu bo‘shliqda tomir tomonidan egallangan maydon kamayadi. Kasallik muddati oshgani sayin, neyronlarga nisbatan perisellyulyar bo‘shliqning nisbiy hajmining oshishi kuzatiladi. Ularda destruktiv o‘zgargan bosh miya po‘stloq neyronlar sonining ko‘payishi kuzatiladi va intensivligi kuchayadi. Ularning yadrosida kariopiknoz va kariolizis jarayonlari rivojlanadi. Neyronlarda sitoliz jarayoni kuchayadi. Gliositlar soni ko‘payadi. Tomirlar devorining konturlari yo‘qoladi, endoteliositlarning deskvamasiyasi qayd etiladi.

260-263

BACHADON TANASI FIBROMATOZI MAVJUD BO’LGAN AYOLLAR HOMILADORLIGIDAN SO’NG YO’LDOSH TUZILMALARIDA RIVOJLANADIGAN O‘ZGARISHLARNING PATOMORFOLOGIK TAHLILI

Sharipov O.T., Mamadiyarova D.U.

Bachadon tanasi fibromatozi mavjud bo’lgan ayollar homiladorligidan so’ng yo’ldosh tuzilmalarida rivojlanadigan o‘zgarishlarning patomorfologik tahlilini o’tkazish maqsadida homilador bo’lgan 42 nafar ayollarda bochandon tanasi fibromatozi tufayli ekstrapatsiya qilingan bachadondan olingan to’qima bo’laklari patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, bachadon tanasi fibromatoz kasalligi fonida rivojlangan homiladorlikda 35-40 yoshgacha bo’lgan ayollar yo‘ldosh to‘qimasi ishemiya holatida, vorsinkalarda fibroz to‘qima o‘sganligi, vorsinkalar aro bo‘liqning to‘liq fibrin bilan yopilganligi, sintisiotrofoblastlarning o‘sganligi, katta o‘choqli fibrinoid nekroz aniqlanadi. 40-45 yoshgacha bo’lgan ayollar yo‘ldosh to‘qimasining diffuz fibrinoid nekroz belgilari va ishemiya aniqlanadi. 45 yoshdan katta bo’lgan ayollar yo‘ldosh to‘qimasi ishemiyasi, ayrim vrsinkalarda fibrinoid nekroz o‘choqlari aniqlanadi

264-267

GIGANT HUJAYRALI O‘SMA KASALLIGIDA UNGA TUTASH SON SUYAGINING TUZILMALARIDAGI O‘ZGARISHLARNING MORFOLOGIK XUSUSIYАTLARI

Yarkulov Z.M., Mamadiyarova D.U.

Gigant hujayrali o‘sma kasalligida unga tutash son suyagining tuzilmalaridagi o‘zgarishlarni morfologik xususiyаtlari aniqlash maqsadida jarrohllik amaliyoti tufayli olib tashlangan 24 nafar bemor son suyagidan olingan jarrohlik materiallari patomorfologik tekshiruvdan o’tkazilgan. Aniqlanganki, son suyagi gigant hujayrali o‘smasiga tutash bo‘lgan suyak to‘qimasida disrofik, nekrobiotik va nekrotik o‘zgarishlar yuzaga keladi. Ayniqsa, o‘sma chegarasida joylashgan osteositlarda nekrotik o‘zgarishlarning ustunligi qayd etiladi. Shuningdek, o‘smaga yaqin suyak to‘qimasida fibroz tolalarning shakllanishi yaqqol ko‘zga tashlanadi. Ularning oraliqlaridagi kichik diametrli qon tomirlarni o‘sma hujayralari tomon yo‘nalganligi aniqlanadi. Demak, mazkur o‘sma atrofidagi suyak to‘qimasida ham o‘ziga xos degenerativ va nekrotik o‘zgarishlar kelib chiqadi. Shuning hisobiga kortikal qavatning nisbatan yupqalashuvi qayd etiladi.

268-272