No. 35 (2026): Journal of humanities & natural sciences
Journal Sections. Issue No. 35 (06). Volume 1. 2026
MEDICINE AND HEALTHCARE
Full Issue
MEDICINE AND HEALTHCARE
ЮРАК-ҚОН ТОМИР ТИЗИМИ КАСАЛЛИКЛАРИ БИЛАН ОҒРИГАН НОГИРОНЛИГИ БЎЛГАН БЕМОРЛАРДА КАРДИОМЕТАБОЛИК ХАВФ ОМИЛЛАРИНИ КОМПЛЕКС ГИГИЕНИК БАҲОЛАШ
Мазкур тадқиқотнинг мақсади юрак-қон томир тизими касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган беморларда кардиометаболик хавф омилларини комплекс гигиеник баҳолашдан иборат. Тадқиқотда 140 нафар бемор иштирок этди. Иштирокчиларда антропометрик (тана масса индекси, бел айланаси), биоимпедансометрик (висцерал ёғ), клиник (артериал қон босими) ва биокимёвий (умумий холестерин, паст ва юқори зичликдаги липопротеидлар, триглицеридлар) кўрсаткичлар баҳоланди. Натижаларга кўра, беморларнинг кўпчилигида ортиқча тана вазни, абдоминал семириш, висцерал ёғ миқдорининг ошиши, артериал гипертензия ва дислипидемия аниқланди. Тана масса индекси, бел айланаси ва висцерал ёғ кўрсаткичларининг артериал қон босими ҳамда липид профили билан ишончли ўзаро боғлиқлиги қайд этилди. Комплекс гигиеник баҳолаш кардиометаболик хавф даражасини эрта аниқлаш, профилактик ва реабилитация тадбирларининг самарадорлигини ошириш имконини беради.
НЕЙРОФИЗИОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ БИОЭЛЕКТРИЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ ГОЛОВНОГО МОЗГА У РАБОТНИКОВ ГОРНОРУДНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ С ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ СЕНСОНЕВРАЛЬНОЙ ТУГОУХОСТЬЮ
В статье представлены результаты исследования биоэлектрической активности головного мозга у работников горнорудной промышленности с профессиональной сенсоневральной тугоухостью. Проведено комплексное клинико-неврологическое, аудиологическое и электро-энцефалографическое обследование пaциентов. Выявлены изменения биоэлектрической активности головного мозга, характеризующиеся снижением альфа-ритма, усилением медленноволновой активности и дисфункцией стволовых структур мозга. Полученные результаты могут быть использованы для ранней диагностики неврологических нарушений у работников шумовых профессий.
KOSMETOLOGIK MUOLAJALARNING PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI: AYOLLARNING KOSMETOLOGGA MUROJAAT QILISH MOTIVLARI VA QONIQISH OMILLARI
Mazkur tadqiqot kosmetologik muolajalardan foydalanayotgan ayollarning psixologik motivlarini aniqlashga qaratilgan. Tadqiqotda 18–45 yoshdagi 40 nafar ayol ishtirok etdi; so'rovnoma, Rozenberg o'z-o'zini baholash shkalasi (RSES) va yarim tuzilmali suhbat usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko'rsatdiki: respondentlarning 75 foizi kosmetologga borishning asosiy sababi sifatida o'ziga ishonchni oshirishni qayd etdi. Muolajadan so'ng o'ziga ishonch darajasi 38 foizdan 78 foizga yuksaldi (Δ = +40 f.p.; t = 7,82; p < 0,001), stres darajasi esa 54 foizdan 18 foizga tushdi. Ichki motivatsiya asosidagi guruhda to'liq qoniqish (86%) ijtimoiy bosim guruhiga (50%) nisbatan 36 foiz punktiga yuqori bo'ldi. Xulosalar kosmetologiya amaliyotini psixologik kompetensiya bilan boyitish zarurligini ko'rsatadi.
ФОЛЛИКУЛОГЕНЕЗ БУЗИЛИШЛАРИНИ ЭРТА ТАШҲИСЛАШ: КЛИНИК-БИОХИМИК ЁНДАШУВ
Ушбу тадқиқот оксидатив стресс биомаркерлари ROS-Reactive Oxygen Species (Кислороднинг реактив шакллари), MDA-Malodialdehyde (Малондиальдегид) ва TAC -Total Antioxidant Capacity (Умумий антиоксидант сиғим) ҳамда овариал функция кўрсаткичлари ўртасидаги боғлиқликни баҳолаш ва фолликулогенезнинг эрта бузилишларини аниқлашда уларнинг диагностик қийматини белгилашга қаратилди. 2024–2025 йилларда ўтказилган проспектив тадқиқотда 90 нафар аёл қатнашди ва улар оксидатив стресс даражасига кўра уч гуруҳга ажратилди. Натижаларга кўра, оксидатив стресс юқори бўлган аёлларда AMГ-Anti-Mulerrian Hormon (Анти-Муллер гормон) даражаси сезиларли камайган, ФСГ-Follikle-Stimulating Hormon (Фолликулани стимуляция қилувчи гормон) юқори бўлган ва AФC-Antral Follicle Count (Антрал фолликулалар сони) деярли уч баробар пасайгани аниқланди. ROS ва MDA кўрсаткичлари юқори, TAC даражаси эса паст эканлиги аниқланди. Корреляцион таҳлил ROSнинг AMГ ва AФC билан кучли ва ўртача тескари алоқада, ФСГ билан эса тўғри алоқада эканини кўрсатди. ROC-анализда ROS > 30% AUC = 0,84 бўлди, AMГ < 1,1 нг/мл + ROS > 32% комбинацияси эса AUC = 0,91 ни ташкил қилди. Умуман, оксидатив стресс биомаркерлари овариал резервнинг эрта пасайиши ва фолликулогенез бузилишларини аниқлашда юқори прогностик аҳамиятга эга экани тасдиқланди.
КЛИНИКО-ГЕНЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ И ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНАЯ ДИАГНОСТИКА ИСТИННОГО И МНИМОГО КОСОГЛАЗИЯ У ДЕТЕЙ С СИНДРОМОМ ДАУНА
Косоглазие (страбизм) является одним из наиболее распространённых офтальмологических нарушений у детей с синдромом Дауна (СД). Эта патология характеризуется несоответствием положения глаз, что приводит к ухудшению бинокулярного зрения, возникновению амблиопии и снижению качества зрительных функций. Распространённость косоглазия у пациентов с СД значительно превышает показатели общей популяции, варьируя от 19% до 30%. Важной клинической задачей является дифференциация истинного косоглазия от мнимого (псевдострабизма), так как это имеет решающее значение в выборе тактики лечения, а также прогнозе зрительных функций.
Цель. Изучить клинико-генетические аспекты, частоту встречаемости косоглазия и провести дифференциальную диагностику истинного и псевдострабизма у детей с синдромом Дауна.
Материалы и методы исследования. В рамках проспективного исследования, проведённого в Республиканском специализированном научно-практическом медицинском центре микрохирургии глаза в Ташкенте (Узбекистан), было обследовано 36 детей (72 глаза) с синдромом Дауна в возрасте от 1,5 года до 14 лет. Диагностический протокол включал сбор анамнеза, детальный офтальмологический осмотр, циклоплегическую рефракцию, проведение тестов ориентации глаз (тест Гиршберга, тест с поочередным закрыванием глаз), а также оценку бинокулярной функции и стереоскопии.
Результаты. У 19,4% исследованных глаз (14 глаз) было выявлено косоглазие, из них 85,72% (12 глаз) составила эзотропия, а 14,28% (2 глаза) — экзотропия. Мнимое косоглазие диагностировано у 63,8% глаз (46 глаз).
Выводы. Косоглазие у детей с синдромом Дауна является распространённым офтальмологическим нарушением с преобладанием эзотропии. Дифференциация истинного и мнимого косоглазия требует комплексного клинико-офтальмологического обследования с использованием специализированных тестов. Раннее выявление и своевременное лечение истинного косоглазия способствуют улучшению зрительных функций и качества жизни пациентов.
AUTOIMMUN TIREOIDITDA QON MIKROELEMENTLARI AHAMIYATI
Autoimmun tireoidit (AIT) bilan kasallangan bemorlarda selen, rux va temir mikroelementlari darajasini baholash hamda ularning kasallikning klinik kechishida laborator ko‘rsatkichlari bilan bog‘liqligini aniqlash. Tadqiqotga autoimmun tireoidit tashxisi qo‘yilgan 72 nafar bemor va 20 nafar sog‘lom nazorat guruhi kiritildi. Bemorlarda tireotrop gormon (TTG), erkin T4, erkin T4, tireoperoksidazaga qarshi antitanachalar (anti-TPO), tireoglobulinga qarshi antitanachalar (anti-TG), shuningdek qon zardobidagi selen, rux va temir miqdori o‘rganildi. Qalqonsimon bez ultratovush tekshiruvi o‘tkazildi. AIT bilan kasallangan bemorlar qalqonsimon bez funksional holatiga ko‘ra eutireoz va gipotireoz guruhlariga ajratildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra sog‘lom nazorat guruhi ko‘rsatkichlari bilan taqqoslandi va statistik tahlil qilindi. Autoimmun tireoidit bilan kasallangan bemorlarda selen va rux darajalarining sog‘lom shaxslarga nisbatan pasayishi kuzatildi. Mikroelementlar yetishmovchiligi ayniqsa qalqonsimon bez funksiyasi buzilgan bemorlarda ko‘proq namoyon bo‘ldi. Selen va rux mikroelementlarining yetishmovchiligi kasallik rivojlanishi va kechishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli AIT bilan kasallangan bemorlarda mikroelementlar holatini baholash kasallikni kompleks tashxislash va davolash samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega.
QALQONSIMON BEZ TUGUNLARIDA YOMON SIFATLI O‘SMA EHTIMOLINI BAHOLASHDA SUN’IY INTELLEKTNING DIAGNOSTIK IMKONIYATLARI
Qalqonsimon bez tugunlari endokrin tizim kasalliklari orasida keng tarqalgan patologik holatlardan biri bo‘lib, zamonaviy ultratovush tekshiruvlari yordamida kattalar aholisining 40–60 % ida aniqlanadi. Tugunlarning asosiy qismi yaxshi sifatli bo‘lishiga qaramasdan, 5–15 % hollarda yomon sifatli o‘smalar uchrashi mumkin. Shu sababli malignlik xavfini aniq baholash va keraksiz invaziv muolajalar sonini kamaytirish zamonaviy endokrinologiyaning muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.
Mazkur maqolaning maqsadi qalqonsimon bez tugunlarida yomon sifatli o‘sma ehtimolini baholashda qo‘llanilayotgan sun’iy intellekt texnologiyalarining diagnostik imkoniyatlarini tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi sifatida 2020–2025 yillarda PubMed, Scopus, Web of Science va Google Scholar ma’lumotlar bazalarida chop etilgan ilmiy maqolalar, sistematik sharhlar va meta-tahlillar o‘rganildi. Tahlil uchun ThyNet, S-Detect, Koios DS Thyroid, SW-TH01/II, ThyGPT va boshqa zamonaviy sun’iy intellekt tizimlariga bag‘ishlangan ilmiy manbalar tanlab olindi.
Adabiyotlar tahlili natijalari sun’iy intellekt tizimlari ultratovush tasvirlaridagi tugunning tarkibi, echogenligi, shakli, konturlari, mikrokalsifikatsiyalari hamda radiomik xususiyatlarini avtomatik baholash orqali yuqori diagnostik samaradorlikka erishayotganligini ko‘rsatdi. Zamonaviy modellar malignlik ehtimolini foiz ko‘rinishida baholash, diagnostik aniqlikni oshirish va keraksiz biopsiyalar sonini kamaytirish imkoniyatiga ega ekanligi qayd etildi.
Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt texnologiyalari qalqonsimon bez tugunlarini baholashda istiqbolli diagnostik vosita hisoblanadi. Ularning klinik amaliyotga joriy etilishi diagnostik aniqlikni oshirish, biopsiya ko‘rsatmalarini optimallashtirish va keraksiz invaziv muolajalar sonini kamaytirishga xizmat qilishi mumkin.
METHODS OF ARTIFICIAL FEEDING OF RAT PUPS: BASIC MODELS
The neonatal period is considered one of the most critical stages of organismal development, during which the type of nutrition significantly influences the morphological and functional maturation of the digestive system. In particular, the structural development of the small intestine, differentiation of enterocytes, enzymatic activity, and formation of local immune defense mechanisms are closely associated with feeding patterns. Breast milk contains biologically active substances, immunoglobulins, and growth factors that create physiologically optimal conditions for neonatal development. In contrast, artificial feeding may lead to various morphological and functional alterations in the intestine due to the absence or insufficiency of these natural components.
This article presents an analysis of the main experimental models of artificial feeding in neonatal rats, their methodological characteristics, and their effects on intestinal development. The reviewed studies included the “pup-in-a-cup” artificial rearing system, gastric tube feeding methods, and the use of milk substitute formulas such as RMS-2A and RMS-2B. Artificial feeding conditions were associated with significant changes in villus length, crypt depth, enterocyte ultrastructure, and disaccharidase enzyme activity in neonatal rats.
According to the literature, high intestinal lactase activity in suckling rats is maintained during the first two weeks after birth. In artificially reared animals, a decrease in jejunal and ileal lactase activity was observed, whereas sucrase activity increased prematurely. Furthermore, artificial feeding was characterized by prolonged persistence of immature enterocyte features, including supranuclear vacuoles, apical tubular systems, and pinocytotic vesicles. Morphometric analyses also demonstrated increased crypt depth and remodeling of the intestinal mucosa.
In artificial rearing systems, the infusion rate and duration of milk formula administration were adjusted individually to approximate physiological feeding conditions. Studies demonstrated that neonatal rats fed with RMS-2A and RMS-2B formulas showed growth rates comparable to naturally suckled animals. In addition, maintenance of sterility, cooled feeding systems, and pathogen-free housing conditions were considered essential factors for preventing infectious complications and edema syndrome.
Thus, experimental models of artificial feeding in neonatal rats represent effective platforms for investigating intestinal development, enzymatic maturation, and morphofunctional alterations. These models have important scientific value for fundamental and applied research in neonatology, gastroenterology, and experimental morphology.
ЭРТА ЁШЛИ БОЛАЛАРДА УРОЛИТИАЗ ПРОФИЛАКТИКАСИ ВА МЕТАФИЛАКТИКАСИ
Эрта ёшли болаларда уролитиаз муаммоси сўнгги йилларда долзарб тиббий масалалардан бирига айланмоқда. Бу ҳолат болаларда метаболик бузилишлар, ирсий омиллар, овқатланиш тартиби ва ташқи муҳит таъсири билан узвий боғлиқдир. Мазкур ишда эрта ёшли болаларда уролитиазнинг олдини олиш (профилактика) ва қайталанишини камайтиришга қаратилган чора-тадбирлар (метафилактика) таҳлил қилинган.
Профилактикада болаларда тўғри овқатланишни йўлга қўйиш, сув режимига риоя қилиш, инфекцияларни барвақт аниқлаш ва даволаш муҳим аҳамиятга эга. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, комплекс профилактик ва метафилактик ёндашувлар қўлланилганда эрта ёшли болаларда уролитиаз ривожланиши ва қайта кузатилиш частотаси сезиларли даражада камаяди. Бу эса болалар соғлиғини сақлаш ва асоратларнинг олдини олишда муҳим аҳамият касб этади.
POSTTRAUMATIC OSTEOMYELITIS OF THE MANDIBLE: ETIOLOGY, PATHOGENESIS AND MODERN APPROACHES TO SURGICAL MANAGEMENT
Posttraumatic osteomyelitis of the mandible is a chronic bone infection developing after fractures or trauma, often in patients with systemic comorbidities or local risk factors, and requires combined surgical and antibiotic management tailored to bone vascularity, biofilm biology and host status (Baur et al., 2015; Spellberg & Lipsky, 2011; Hudson et al., 2017; Giordano et al., 1982; Sood et al., 2019; Masters et al., 2019).
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТАКТИКО-ТЕХНИЧЕСКИХ АСПЕКТОВ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ПОСЛЕОПЕРАЦИОННЫХ И РЕЦИДИВИРУЮЩИХ ВЕНТРАЛЬНЫХ ГРЫЖ
Проведен анализ результатов хирургического лечения 280 пациентов с послеоперационными вентральными и рецидивными грыжами, которым выполнялись различные варианты герниопластики, включая протезирующую пластику по методикам onlay и sublay, а также сепарационные технологии реконструкции передней брюшной стенки с восстановлением ее нормальной топографо-анатомической структуры. Результаты интраоперационного мониторинга внутрибрюшного давления у пациентов с грыжами категории W3–W4 при значениях ≥11 мм рт. ст. обосновывают приоритетное применение задней сепарационной герниопластики, тогда как при показателях <11 мм рт. ст. допустимо выполнение передней сепарационной пластики. Разработанный алгоритм выбора метода хирургической реконструкции — стандартной протезирующей пластики (onlay, sublay) либо сепарационной герниопластики (передней или задней) — у пациентов с послеоперационными вентральными грыжами W2–W4 основан на комплексной оценке состояния мышечно-апоневротических структур передней брюшной стенки и данных интраоперационного мониторинга внутрибрюшного давления.
КЛИНИКО-ИММУНОЛОГИЧЕСКИЙ АЛГОРИТМ РАННЕГО МОНИТОРИНГА БОЛЬНЫХ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА ПОСЛЕ АОРТОКОРОНАРНОГО ШУНТИРОВАНИЯ
В статье представлен клинико-иммунологический алгоритм раннего мониторинга больных ишемической болезнью сердца после аортокоронарного шунтирования в условиях искусственного кровообращения. Основное внимание уделено не изолированной динамике отдельных лабораторных показателей, а практическому распределению пациентов по уровню послеоперационного риска на основании комплекса иммунологических и иммунобиохимических маркеров. Установлено, что неблагоприятное течение раннего послеоперационного периода ассоциируется с нарушением клеточной иммунорегуляции, усилением провоспалительного ответа, изменением гуморального звена иммунитета и снижением защитного антиоксидантно-стресс-протективного резерва. В качестве наиболее значимых ориентиров для мониторинга выделены снижение CD4+ лимфоцитов ≤31,7%, снижение супероксиддисмутазы ≤976,9 пг/мл, снижение Klotho ≤6,11 пг/мл, повышение IL-6 ≥10,5 пг/мл, IL-17A ≥18,3 пг/мл, TNF-α ≥57,6 пг/мл, а также сдвиги CD8+, CD16+, CD20+, CD25+, CD95+ и иммуноглобулинов. Предложена практическая схема стратификации, позволяющая выделять пациентов низкого, умеренного, высокого и очень высокого риска.
OPTIMIZATION OF COMPLEX THERAPY FOR ANDROGENETIC ALOPECIA: INTEGRATING CLINICAL, IMMUNOGENETIC, AND BIOCHEMICAL MECHANISMS
Androgenetic alopecia (AGA, ICD-10: L64) is the most common form of non-scarring alopecia worldwide, significantly impacting quality of life. Despite advances in understanding its pathogenesis, standard treatments (topical/oral minoxidil and 5α-reductase inhibitors) show limited efficacy in 30–40% of patients and do not address the full spectrum of contributing factors. This review synthesizes current data on the multifactorial pathogenesis of AGA, emphasizing the interplay of androgen-dependent mechanisms with immunogenetic factors (e.g., MTHFR, VEGF, KGF polymorphisms), biochemical markers (homocysteine, folate, vitamin B12), chronic microinflammation (IL-1, VEGF), and microvascular disturbances. Particular attention is given to the shift toward personalized, precision-medicine approaches incorporating trichoscopy, Doppler imaging, and biomarker profiling. Gaps in regional data, especially in Central Asian populations, justify comprehensive studies aimed at optimizing diagnostic algorithms and complex therapeutic protocols. Such integration is expected to improve treatment outcomes, reduce progression, and minimize side effects.
OKSITOTSIN VA SUYAK METABOLIZMI MARKERLARINING POSTMENOPAUZAL OSTEOPOROZ PATOGENEZIDAGI O‘RNI
Postmenopauzal osteoporoz suyak mineral zichligining pasayishi va suyak mikroarxitekturasining buzilishi bilan tavsiflanuvchi metabolik kasallik bo’lib, sinishlar xavfining ortishi bilan kechadi. So’nggi yillarda oksitotsinning suyak metabolizmida ishtiroki va uning osteoblast hamda osteoklastlar faoliyatiga ta’siri to’g’risidagi ma’lumotlar kengayib bormoqda. Ushbu maqolada postmenopauza davrida oksitotsin sekretsiyasining o’zgarishi, suyak almashinuvi markerlari bilan o’zaro bog’liqligi hamda osteoporoz rivojlanishidagi ahamiyati bo’yicha zamonaviy ilmiy ma’lumotlar tahlil qilindi. Oksitotsin va suyak metabolizmi markerlarini kompleks baholash osteoporozni erta aniqlash va kasallik rivojlanishini prognozlashda istiqbolli yo’nalishlardan biri hisoblanadi.
BOLALARDA XOLESTEATOMALI TUG‘MA TASHQI ESHITUV YO‘LI STENOZINI JARROHLIK USULIDA DAVOLASH
Bolalarda tug‘ma tashqi eshituv yo‘li stenozi ko‘pincha xolesteatoma bilan asoratlanib, eshituv funksiyasining pasayishi va og‘ir klinik oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ushbu obzor maqolada xolesteatomali tug‘ma tashqi eshituv yo‘li stenozi patogenezi, klinik belgilari, diagnostik usullari hamda jarrohlik davolashning zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinadi. Jarrohlik usullarini takomillashtirish, rekonstruktiv va endoskopik texnologiyalarni qo‘llashning afzalliklari yoritilgan.
ОКСИДАНТНО-АНТИОКСИДАНТНАЯ СИСТЕМА ПРИ ОСТРОМ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ПАНКРЕАТИТЕ И ЕГО КОРРЕКЦИЯ
Изучено состояние оксидантной и антиоксидантной систем при остром экспериментальном панкреатите и эффективность их коррекции. Острый панкреатит моделирован у крыс путем двукратного внутрибрюшинного введения L-аргинина. Определили уровень малонового диальдегида (МДА), активность супероксиддисмутазы (СОД) и каталазы (КАТ) в сыворотке крови. Развитие панкреатита сопровождалось повышением уровня МДА и снижением активности СОД и КАТ. Применение ремикейда и иммуномодулина способствовало уменьшению выраженности оксидативного стресса, наиболее выраженное при их комбинированном использовании.
ГИСТОМОРФОМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ НЁБНОЙ МИНДАЛИНЫ ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ ТОНЗИЛЛИТЕ У ВЗРОСЛЫХ
В статье представлены результаты гистологического и морфометрического исследования нёбной миндалины у лиц первого периода зрелого возраста (22–35 лет) с хроническим тонзиллитом. Установлено формирование устойчивого воспалительно-склеротического ремоделирования органа: гиперплазия и деструкция покровного эпителия с обширными эрозиями (39,14±1,04 % у мужчин и 39,68±0,92 % у женщин), расширение и деформация крипт с массивным накоплением детрита, угнетение фолликулярного аппарата со снижением количества и площади герминативных центров, выраженное фиброзирование стромы с признаками гиалиноза (доля фиброза 42,26±0,90 % и 42,49±0,88 %) и высокая активность воспалительной реакции (индекс TPI 5,32). Полученные данные свидетельствуют о длительном течении хронического воспалительного процесса на фоне начавшихся возрастных инволютивных изменений лимфоидной ткани.
BEMORLARDA SITOKINLAR INTERVALI MIGRATSIYASI O‘TKIR PANKREATIT
O‘tkir pankreatitda bemorlarda sitokin profilida sezilarli o‘zgarishlar kuzatildi, bu birinchi navbatda yallig‘lanish sitokinlarining ko‘payishi bilan bog‘liq. IL-6 ning yuqori qiymatlari tizimli yallig‘lanish reaksiyasi bilan bog‘liq bo‘lib, intraabdominal infeksion-yallig‘lanish jarayoni, ya’ni abdominal sepsis rivojlangan hollarda o‘tkir pankreatitda maksimal namoyon bo‘ladi. Dastlabki bosqichda mahalliy yallig‘lanish reaksiyasining rivojlanishi to‘qima makrofaglari TNFα va IL-1β sekretsiyasi bilan bog‘liq. Erta javob reaksiyasining rivojlanishida yallig‘lanishning faolligi va tabiati ko‘p jihatdan endotelial hujayralar va faollashgan T-limfotsitlar tomonidan ishlab chiqariladigan yallig‘lanish oldi IL-6 sitokini ishlab chiqarilishi bilan belgilanadi. O‘Pning destruktiv shakli bilan og‘rigan bemorlarning periferik qonida IFNγ darajasi nazorat guruhiga nisbatan 2 baravar oshdi. IFNγ konsentratsiyasi yallig‘lanish jarayonining faolligi bilan ishonchli bog‘liq.
БИОМЕХАНИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ДИСТАЛИЗАЦИИ НИЖНИХ МОЛЯРОВ С ПРИМЕНЕНИЕМ МИНИПЛАСТИНЫ
В работе с использованием метода конечных элементов проанализировано влияние вертикального уровня приложения ортодонтической силы на дистализацию нижних моляров при применении модифицированной L-образной мини-пластины. Показано, что приложение силы на уровне цементно-эмалевого соединения обеспечивает более телесное перемещение зубов по сравнению с уровнем брекета, но сопровождается большей тенденцией к экструзии.
МЕТАБОЛИК СИНДРОМНИНГ ЎСМИРЛАРДА ОҒИЗ БЎШЛИҒИ ШИЛЛИҚ ҚАВАТИ ВА ПАРОДОНТ ТЎҚИМАЛАРИГА ТАЪСИРИ
Ушбу мақолада ўсмир ёшидаги болаларда метаболик синдром фонида оғиз бўшлиғи тўқималари ҳолатининг клиник-функционал хусусиятлари таҳлил қилинган. Тадқиқотда метаболик синдромга эга ўсмирларда антропометрик кўрсаткичлари, артериал босим, қонда глюкоза миқдори ва липид алмашинуви ҳолати баҳоланган, ҳамда ушбу ўзгаришларнинг стоматологик ҳолат билан боғлиқлиги ўрганилган. Оғиз бўшлиғи ҳолатини баҳолашда кариес жараёни фаоллиги, гигиеник индекслар, пародонт тўқималаридаги яллиғланиш белгилари, тиш эмалининг электр ўтказувчанлиги ва суяк тўқималаридаги деструктив ўзгаришлар таҳлил қилинган. Тадқиқот натижалари метаболик синдромга эга ўсмирларда оғиз бўшлиғи гигиенасининг ёмонлашиши, кариес жараёни фаоллигининг ортиши, гингивит ва пародонт тўқималари зарарланишининг кўпайиши аниқланди. Тиш эмали электр ўтказувчанлигининг ошиши эса минерал алмашинув бузилиши ва деминерализация жараёнларининг чуқурлашишини тасдиқлайди. Олинган маълумотлар метаболик синдром ўсмир ёшидаёқ оғиз бўшлиғи тўқималарида яллиғланиш, трофик ва минерал алмашинув бузилишларини кучайтирувчи муҳим хавф омили эканлигини кўрсатади.
ЭНДОСКОПИЧЕСКАЯ ХИРУРГИЯ ДЕТСКОГО УРОЛИТИАЗА: КЛИНИКО-СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ И ГИДРОДИНАМИЧЕСКОЕ МОДЕЛИРОВАНИЕ
В статье представлен ретроспективный мультиканалитический анализ хирургического лечения 170 детей с мочекаменной болезнью. Проведено сравнение эффективности мини-перкутанной нефролитотрипсии (Mini-PCNL) и гибкой уретерореноскопии (RIRS) с использованием современного инструментария малого калибра. Впервые на объединенной педиатрической выборке применены международные гидродинамические формулы для расчета индекса скорости очистки почки (Stone Clearance Rate). Корреляционный анализ доказал отсутствие зависимости между возрастом ребенка и рентгенологической плотностью конкремента, что опровергает традиционные хронологические теории литогенеза и диктует новые подходы к выбору энергетических режимов лазерной литотрипсии в детской практике.
ЮРАК-ҚОН ТОМИР ТИЗИМИ КАСАЛЛИКЛАРИ БИЛАН ОҒРИГАН НОГИРОНЛИГИ БЎЛГАН БЕМОРЛАРДА НУТРИЕТИВ СТАТУС ВА КАРДИОМЕТАБОЛИК ХАВФ ОМИЛЛАРИ ЎРТАСИДАГИ КОРРЕЛЯЦИОН БОҒЛИҚЛИКНИ ГИГИЕНИК БАҲОЛАШ
Тадқиқотнинг мақсади юрак-қон томир тизими касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган беморларда нутриетив статус кўрсаткичлари ва кардиометаболик хавф омиллари ўртасидаги корреляцион боғлиқликни гигиеник жиҳатдан баҳолашдан иборат. Тадқиқотда Қашқадарё ва Бухоро вилоятларида яшовчи 140 нафар бемор иштирок этди. Антропометрик, биоимпедансометрик, клиник-функционал ва биокимёвий кўрсаткичлар комплекс баҳоланди, ўзаро боғлиқлик Пирсон корреляция коэффициенти орқали аниқланди. Натижаларга кўра, тана масса индекси билан висцерал ёғ (r=0,74; p<0,001), тана масса индекси билан систолик артериал қон босими (r=0,68; p<0,001) ҳамда ош тузи истеъмоли билан систолик артериал қон босими (r=0,63; p<0,001) ўртасида кучли мусбат корреляция аниқланди. Шунингдек, ёғ массаси билан ЛПНП, бел айланаси билан триглицеридлар ва мушак массаси билан юқори зичликдаги липопротеидлар ўртасида ишончли боғлиқлик кузатилди. Олинган натижалар нутриетив статусни баҳолаш кардиометаболик хавфни эрта аниқлаш ва профилактик чора-тадбирларни такомиллаштиришда муҳим аҳамиятга эга эканлигини кўрсатди.
REJALI JARROHLIKDA SURUNKALI PANKREATITNI IKKI BOSQICHLI IMMUNOKORREKSIYA QILISH
2020-yildan 2025-yilgacha bo‘lgan davrda Samarqand temir yo‘l shifoxonasining jarrohlik bo‘limlarida, Samarqand tuman shifoxonasining jarrohlik va shoshilinch tibbiy yordam reanimatsiya bo‘limida davolangan o‘tkir pankreatitning pankreonekrozga o‘tgan shakli bilan kasallangan 52 nafar bemorni konservativ va jarrohlik davolash natijalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida reanimatsiya va jarrohlik bo‘limlari sharoitida o‘tkir pankreatit, pankreonekrozda qo‘llaniladigan ikki bosqichli immunokorreksiyalovchi terapiya usuli moslashtirildi va takomillashtirildi. Intensiv terapiyaning boshqa tarkibiy qismlari bilan birgalikda ushbu yondashuv pankreonekrozda bo‘shliq ichi va bo‘shliqdan tashqari asoratlar sonini, shuningdek o‘limni sezilarli darajada kamaytirish imkonini berdi.
КЛИНИКО – ДИАГНОСТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ И МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ ДЕСНЕВОЙ УЛЫБКИ (ЛИТЕРАТУРНЫЙ ОБЗОР)
Чрезмерное обнажение десны при улыбке, или «десневая улыбка» (gummy smile), является распространённой эстетической проблемой в современной стоматологии и челюстно-лицевой хирургии. Данное состояние имеет многофакторную этиологию и может быть обусловлено гипермобильностью или короткой уздечкой верхней губы, нарушенным пассивным прорезыванием зубов, гиперплазией десны, верхней прогнатией, а также мышечными и скелетными дисбалансами. В представленных литературных источниках рассматриваются современные подходы к диагностике и лечению десневой улыбки с позиций междисциплинарного взаимодействия. Дополнительно подчёркивается значение цифровых технологий и методов обратного планирования, позволяющих повысить точность диагностики и прогнозируемость эстетических результатов. Описаны хирургические, ортодонтические, пародонтологические и малоинвазивные методы коррекции, включая лазерную гингивэктомию, ортогнатическую хирургию, использование временных скелетных микроимплантов, инъекции ботулинического токсина типа A и гиалуроновой кислоты. Особое внимание уделяется эффективности, безопасности и продолжительности клинического эффекта различных методик, а также индивидуализации лечения в зависимости от этиологии и выраженности дефекта.
РОЛЬ НЕЙРОВЕГЕТАТИВНЫХ И МЕТАБОЛИЧЕСКИХ МЕХАНИЗМОВ В ФОРМИРОВАНИИ КОГНИТИВНЫХ НАРУШЕНИЙ ПРИ РЕЗИСТЕНТНОЙ АРТЕРИАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИИ И КРИТЕРИИ ИХ ПРОГНОЗИРОВАНИЯ
Резистентная артериальная гипертензия (РАГ) является одной из наиболее тяжелых форм сердечно-сосудистой патологии и характеризуется сохранением повышенных значений артериального давления несмотря на применение оптимальной комбинированной антигипертензивной терапии. В последние годы особое внимание уделяется изучению когнитивных нарушений у пациентов с РАГ, поскольку данное состояние сопровождается высоким риском цереброваскулярных осложнений, снижения памяти, внимания, исполнительных функций и развития сосудистой деменции. Формирование когнитивной дисфункции обусловлено сложным взаимодействием нейровегетативных, сосудистых и метаболических механизмов. Хроническая гиперактивация симпатической нервной системы, активация ренин–ангиотензин–альдостероновой системы, инсулинорезистентность, оксидативный стресс, эндотелиальная дисфункция и системное воспаление приводят к нарушению церебральной перфузии, микроангиопатии и нейродегенеративным изменениям. Особое значение приобретают современные биомаркеры и инструментальные методы диагностики, позволяющие прогнозировать развитие когнитивных нарушений на ранних стадиях заболевания. В обзоре представлены современные данные о патогенетической роли нейровегетативных и метаболических факторов в развитии когнитивного дефицита при РАГ, а также рассмотрены перспективные критерии прогнозирования и направления профилактики когнитивного снижения.
ПРИМЕНЕНИЕ СИСТЕМНЫХ РЕТИНОИДОВ В ТЕРАПИИ ВРОЖДЕННОГО ИХТИОЗА У ДЕТЕЙ
В статье рассматриваются обзор современных подходов к применению системных ретиноидов в терапии ихтиоза у детей. Подробно обсуждаются показания к назначению, оптимальные дозировки, профиль безопасности и тактика ведения пациентов. Отдельное внимание уделено клиническим аспектам лечения, влияющим на качество жизни пациентов и их семей. Работа подчеркивает важность индивидуального подхода и междисциплинарного сотрудничества в лечении данной патологии.
ПРИМЕНЕНИЕ MTA-ЦЕМЕНТА ПРИ ЛЕЧЕНИИ ПУЛЬПИТА ЗУБОВ С НЕЗАВЕРШЁННЫМ АПЕКСОГЕНЕЗОМ
В статье представлен обзор современных данных о применении MTA-цемента при лечении пульпита зубов с незавершённым апексогенезом. Рассмотрены особенности клинического течения пульпита в зубах с формирующимися корнями, биологические свойства MTA-цемента и его влияние на сохранение витальности пульпы и процессы апексогенеза. Проанализированы результаты витальной пульпотерапии с использованием MTA, а также преимущества и ограничения данного материала. Показано, что применение MTA-цемента способствует продолжению физиологического формирования корня и повышает долгосрочный прогноз лечения у детей и подростков.
СИМУЛЬТАННЫЕ ОПЕРАЦИИ ПРИ РАКЕ ТОЛСТОЙ КИШКИ
В Научном Центре Колопроктологии и ЦРПКМР за период 2010-2024 г.г. получили стационарное лечение 159 больных с двумя и более сочетанными хирургическими заболеваниями толстой кишки и других органов брюшной полости. Полученные результаты свидетельствует в пользу возможности выполнения одномоментных операций при сочетании рака толстой кишки с другими доброкачественными хирургическими заболеваниями органов брюшной полости, мочевыводящих путей через один лапаротомный доступ. При проведении сочетанных операций при раке толстой кишки и других органов брюшной полости установлена эффективность, как в отношении восстановления качества жизни, так и в экономии материальных затрат.
ВЛИЯНИЕ ХРОНИЧЕСКОЙ СВИНЦОВОЙ ИНТОКСИКАЦИИ И КОРРЕГИРУЮЩЕЙ ТЕРАПИИ НА МИНЕРАЛЬНЫЙ ОБМЕН В КОСТНОЙ ТКАНИ У КРЫС В ЭКСПЕРИМЕНТЕ
Хроническая свинцовая интоксикация представляет собой одну из приоритетных проблем современной токсикологии вследствие глобальной распространённости свинца в окружающей среде, его выраженной кумулятивной способности и характерной остеотропности. Депонирование Pb²⁺ в костной ткани сопряжено с системным микроэлементным дисбалансом, нарушением процессов ремоделирования и формированием состояния, обозначаемого как toxic osteopathy. Поиск эффективных схем коррекции, способных одновременно снижать тканевую нагрузку и восстанавливать минеральный гомеостаз, остаётся актуальной задачей.
Цель. оценить характер и динамику нарушений микроэлементного обмена в крови, шерсти и костной ткани крыс в условиях хронической свинцовой интоксикации и при комбинированной коррегирующей терапии (кальция цитрат + янтарная кислота + витамин D₃).
Материалы и методы. Эксперимент выполнен на беспородных крысах (n=45, смешанного пола), распределённых в три группы: контроль, Основная I (ацетат свинца, 50 мг/кг/сут перорально), основная II (Pb + терапия с 5-й недели). Длительность исследования — 8 недель: 1–4 недели — формирование интоксикации, 5–8 недели — коррекция. Содержание 11 элементов (Pb, Ca, Mg, Fe, Zn, Sr, Mn, Ba, Cd, Se, Ti) определяли методом атомно-эмиссионной спектрометрии с индуктивно-связанной плазмой (ICP-OES, серия 710) в крови (4 и 8 недель), шерсти (4 и 8 недель) и костной ткани (8 недель). Статистическая обработка: M ± SE, U-критерий Манна–Уитни, p < 0,05.
Результаты. На 4-й неделе интоксикации концентрация Pb в крови возрастала в ~660 раз, в шерсти — в ~780 раз относительно контроля, что сопровождалось значимым повышением Ca, Fe, Zn, Sr, Mn, Ba, Se и снижением Mg в крови. К 8-й неделе у животных Основная I регистрировалась массивная остеоаккумуляция Pb (244,1 ± 21,0 мкг/г), сопряжённая с парадоксальным накоплением Ca в кости (×9,2) и выраженным дефицитом Mg (×0,34). Терапия снижала содержание Pb в костной ткани на 62 %, нормализовала Ca в крови, уменьшала тканевую депозицию Ba, Sr, Mn и Cd. Одновременно отмечен парадоксальный рост Pb (×3,9) и Cd (×2,0) в крови, что интерпретировано как мобилизация металлов из депо.
Заключение. Хроническая свинцовая интоксикация формирует системный микроэлементный дисбаланс с признаками toxic osteopathy. Комбинированная схема (цитрат кальция + янтарная кислота + витамин D₃) обладает двойственным эффектом: снижает депонирование тяжёлых металлов в кости и частично восстанавливает кальциевый гомеостаз, однако сопровождается транзиторным повышением Pb и Cd в кровотоке за счёт их перераспределения. Полученные данные обосновывают необходимость комплексного мониторинга биосубстратов при проведении детоксикационной терапии.
BOLALARDA SEPTOPLASTIKA OPERATSIYALARIDAGI KOMBINIRLANGAN UMUMIY ANESTEZIYADA BIS -MONITORING
Tadqiqotda bolalarda sevofluran anesteziyasi paytida sedatsiya chuqurligini baholash uchun BIS —indeks monitoringi usulining samaradorligini o‘rganilgan. Sevofluran (Se) yordamida 60 ta past oqimli anesteziya 1 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda o‘tkazildi. Sedatsiya darajasi bispektral (BIS) indeks bilan klinik jihatdan induksiya bosqichlarida, sevofluran bilan anesteziyani saqlash va uyg‘onish davrida baholandi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, 1 yoshdan 5 yoshgacha bo‘lgan bolalarda ingalyasiyalangan sevofluran va 6 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarda vena ichiga yuboriladigan propofol bilan induksiya, klinik va BIS -monitoring ma'lumotlariga ko‘ra, bolalarga zarur darajadagi sedatsiya beradi. Sevofluran bilan anesteziyani qo‘llovchi bosqichlarida va uyg‘onish paytida BIS indeksi anesteziyaning sedativ komponenti chuqurligini yosh bolalarda va katta yoshdagi guruhlarda ob'ektiv aks ettiradi.
СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКАЯ ДИАГНОСТИКА СТРАНГУЛЯЦИОННОЙ АСФИКСИИ ПРИ ПОВЕШЕНИИ В ЗАВИСИМОСТИ ОТ ВОЗРАСТА
В статье приведены особенности морфологических проявлений механической странгуляционной асфиксии при повешении у лиц пожилого возраста. Исследованы 163 случая механической асфиксии: 89 умерших в возрасте 45-86 лет с хронической сердечно-сосудистой и/или дыхательной патологией и 74 умерших в возрасте 15-29 лет. Проведено комплексное макро-, морфологическое, гистологическое и биохимическое исследование с оценкой признаков повешения, изменений гипофиза и содержания гемина в области странгуляционной борозды. У лиц пожилого возраста реже выявлялись основные общеасфиксические и видовые признаки повешения. Возраст существенно влиял на патогенез асфиксии: для молодых были характерны расширение правых отделов сердца и острая эмфизема легких, для пожилых – застойное венозное полнокровие и отек легких. Во всех случаях обнаружены кровоизлияния в капсулу и ножку гипофиза. Концентрация гемина в области странгуляционной борозды превышала контрольные значения в 1,2-4 раза.
ХАРАКТЕРНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ АМЕЛОБЛАСТОМ ЧЕЛЮСТЕЙ (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ)
Амелобластомы челюстей — редкие доброкачественные одонтогенные опухоли эпителиального происхождения, характеризующиеся локально агрессивным ростом, высоким риском рецидивирования и морфологическим разнообразием, что затрудняет их диагностику и лечение. В статье представлен обзор современных данных литературы, посвящённых клинико-патологическим вариантам амелобластомы. Рассмотрена роль современных методов лучевой диагностики — компьютерной и магнитно-резонансной томографии — в оценке структуры, границ и характера роста опухоли. Особое внимание уделено диагностической значимости иммуногистохимических и молекулярно-генетических исследований, в частности выявлению мутации BRAFV600E, как важного маркера для дифференциальной диагностики и выбора тактики лечения. Проанализированы результаты радикальных и консервативных хирургических методов, частота рецидивов, а также перспективы.
МОРФОМЕТРИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ КРАНИОСИНОСТОЗА С ПРИМЕНЕНИЕМ ТИТАНОВЫХ ИМПЛАНТОВ
Проведённый нами ретроспективный анализ результатов лечения более 32 пациентов с различными формами краниосиностоза. Всем пациентам выполнялось комплексное предоперационное и послеоперационное обследование, включающее клиническую оценку, компьютерную томографию и фотометрический анализ. Морфометрическая оценка проводилась на основании линейных размеров черепа, расчёта краниального индекса, а также анализа изменений внутричерепного объёма. Дополнительно оценивалась степень асимметрии черепа и динамика её коррекции. Хирургическое лечение включало реконструкцию костей свода черепа с ремоделированием и фиксацией с использованием титановых пластин, направленных на восстановление физиологической формы черепа и обеспечение декомпрессии головного мозга.
По результатам нашего исследования отмечено статистически значимое улучшение морфометрических показателей, включая нормализацию краниального индекса, увеличение линейных размеров черепа и достоверное увеличение внутричерепного объёма. Выраженно снизилась степень краниальной асимметрии. Клинически это сопровождалось улучшением формы головы, устранением деформаций и достижением высоких косметических результатов.
Предложенные нами морфометрический подход позволяет объективно и количественно оценивать результаты хирургического лечения краниосиностоза. Применение титановых имплантов в сочетании с ремоделированием костей обеспечивает надёжную фиксацию, восстановление анатомической формы черепа и эффективную декомпрессию головного мозга, что способствует улучшению как функциональных, так и косметических исходов лечения.
СРАВНИТЕЛЬНАЯ ЗНАЧИМОСТЬ «НЕТРАДИЦИОННЫХ» ФАКТОРОВ РИСКА ХБП У ПАЦИЕНТОВ ПРИАРАЛЬСКОГО РЕГИОНА
В статье приводятся результаты сравнительной оценки значимости «нетрадиционных» факторов риска развития и прогрессирования хронической болезни почек (ХБП), характерных для Приаральского региона (близость проживания к Аральскому морю, качество употребляемой питьевой воды, степень инсоляции) у местных жителей.
ТОШКЕНТ ШАҲРИ АҲОЛИСИ ОРАСИДА ТУБЕРКУЛЁЗ ИНФЕКЦИЯСИНИ ОЛДИНИ ОЛИШДА КИМЁ ПРОФИЛАКТИКАНИНГ САМАРАДОРЛИГИ
Ушбу тадқиқотда Тошкент шаҳри аҳолиси орасида латент туберкулёз инфекциясини олдини олишда химиопрофилактиканинг самарадорлиги баҳоланди. Тадқиқот 2022–2025 йилларда фтизиатрия амбулатор хизматлари томонидан олинган статистик маълумотлар асосида амалга оширилди. Иммунодиагностика жараёнида QuantiFERON-TB Gold, Диаскин-тест ва рентгенологик текширувлар қўлланилди. 2022–2023 йилларда 2052 нафар шахс текширилиб, уларнинг 311 нафарида мусбат, 1733 нафарида манфий, 8 ҳолатда ноаниқ натижа қайд этилди. 2024 йилда 1942 нафар текширилган бўлиб, 371 нафарда латент инфекция аниқланди. 2025 йилда Диаскин-тест орқали 44 297 нафар шахс скринингдан ўтказилди, самарадорлик кўрсаткичи ўртача 14,4 % ни ташкил этди. Латент инфекция катта ёшдаги аҳоли орасида кўпроқ учраши аниқланди (2025 йилда 47 % катталар, 42 % болалар, 11 % 0–5 ёш). Жами 5897 нафар шахсга химиопрофилактика ўтказилди, уларнинг аксарияти даволаш курсини тўлиқ тугатди. Ножўя таъсирлар 3 % ҳолатда кузатилди. Профилактик даволашдан кейин фаол туберкулёз фақат 5 ҳолатда аниқланди. Олинган натижалар латент туберкулёз инфекциясини барвақт аниқлаш ва превентив даволаш фаол туберкулёз ривожланиш хавфини камайтиришда самарали эканлигини кўрсатди. Скрининг қамровини кенгайтириш ва қисқа муддатли профилактик схемаларни жорий этиш туберкулёзга қарши кураш самарадорлигини оширади.
ИННОВАЦИОННЫЕ МЕТОДЫ В ЭРГОТЕРАПИИ ДЕТЕЙ С ДЕТСКИМ ЦЕРЕБРАЛЬНЫМ ПАРАЛИЧОМ: РЕЗУЛЬТАТЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ
Обзор показывает, что внедрение информационно-коммуникационных технологий и робототехники значительно повышает эффективность реабилитации детей с детским церебральным параличом. Эти инновации улучшают двигательные функции, самостоятельность и мотивацию, способствуя социальной интеграции. Несмотря на многообещающие результаты, необходимы дальнейшие исследования для стандартизации методов и оценки их долгосрочной эффективности.
PEDIATRIYA AMALIYOTIDA O‘TKIR ICHAK TUTILISHINI JARROHLIK YO‘LI BILAN DAVOLASHDA ANESTEZIOLOGIK TA’MINOTNING ADEKVATLIGINI BAHOLASH MEZONLARI
Tadqiqotda klinik va laboratoriya tekshiruv usullari orqali bolalarda izofluran va sevofluran anesteziyasining yetarligini qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot asosi ASA I–II (standart anesteziologik qo‘llanma) bo‘yicha ToshDTU klinikasining rejali bolalar jarrohligi bo‘limida rejalashtirilgan jarrohlik yo‘li bilan davolash uchun 1 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan 42 bolani (15nafar qiz va 27 nafar o‘g‘il bola) o‘z ichiga oladi. Tadqiqotning turli bosqichlarida klinik ko‘rsatkichlarga qo‘shimcha ravishda somatotropik gormon va kortizol darajasi aniqlandi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, izofluran yordamidagi anesteziya sevofluran gemodinamik stabillik bilan anesteziyadan farq qiladi, har ikkala anestetik ham yuqori darajada antistress ta'siriga ega.
НЕЙРОГЕН ДЕФОРМАЦИЯЛАР ОҒИРЛИГИ ДАРАЖАСИНИ КОМПЛЕКС БАҲОЛАШ ВА ДАВОЛАШ МЕЗОНЛАРИ
Таянч-ҳаракат аппаратининг нейроген деформатсиялари марказий ва периферик асаб тизими касалликларининг энг оғир ҳамда ногиронликка олиб келувчи асоратларидан бири ҳисобланади. Улар мушаклар мувозанатининг турғун бузилиши, спастиклик, суст парез ва фалажликлар, проприотсептив регуляция ҳамда юмшоқ тўқималар трофикасининг издан чиқиши натижасида юзага келади. Ушбу патология болалик ва ўсмирлик даврида алоҳида аҳамият касб этади, негаки скелетнинг ўсиши давом этаётган бир пайтда кучайиб борувчи деформация суяклар, бўғимлар ва умуртқа поғонасида турғун тузилмавий ўзгаришларга сабаб бўлиши мумкин. Нейроген деформацияларнинг клиник шакллари хилма-хил бўлишига қарамай, ҳозирги кунгача уларнинг оғирлик даражасини баҳолашда неврологик статус, функционал бузилишлар, нур ёрдамида текшириш усуллари маълумотлари ва беморлар ҳаёт сифатини инобатга оладиган ягона, тизимлаштирилган шкала мавжуд эмас. Мавжуд ёндашувларнинг тарқоқлиги консерватив ва жарроҳлик йўли билан даволашга доир кўрсатмаларни стандартлаштиришни, шунингдек, даволаш натижаларини объектив кузатиб боришни қийинлаштиради. Нейроген деформатсиялар оғирлигини баҳолашнинг комплекс воситасини ишлаб чиқиш ҳамда даволаш усулини танлашнинг аниқ мезонларини шакллантириш замонавий нейроортопедия ва реабилитологиянинг долзарб вазифаларидандир.
ОСТРЫЙ ГНОЙНЫЙ СРЕДНЫЙ ОТИТ У ДЕТЕЙ: РАЦИОНАЛЬНАЯ ТЕРАПИЯ И ПРОФИЛАКТИКА ОТОГЕННЫХ ВНУТРИЧЕРЕПНЫХ ОСЛОЖНЕНИЙ
В статье представлены результаты клинического исследования, посвящённого острому гнойному среднему отиту и его осложнениям. Проведён комплексный анализ клинических, лабораторных, бактериологических и радиологических данных. Установлено, частота встречаемости острых гнойных средних отитов у пациентов с частыми респираторными инфекциями в анамнезе. При тяжёлом течении заболевания, сопровождавшемся развитием деструктивных форм и осложнений, выполнялись хирургические вмешательства. В ряде случаев заболевание осложнялось отогенным менингоэнцефалитом и абсцессами мягкой ткани шеи. Полученные результаты подчеркивают важность ранней диагностики, рациональной антибактериальной терапии и своевременного хирургического вмешательства для профилактики грозных внутричерепных осложнений у детей с острым мастоидитом.
HOMILADORLARDA TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI (ADABIYOTLAR SHARHI)
Ushbu maqolada homilador ayollarda temir tanqisligi anemiyasining epidemiologiyasi, patogenezi, klinik belgilari, tashxisi, davolash va profilaktikasi yoritilgan. Temir tanqisligi anemiyasi reproduktiv yoshdagi ayollar va homiladorlarda eng ko‘p uchraydigan gematologik holatlardan biri bo‘lib, ona va homila salomatligiga jiddiy salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada homiladorlik davrida temir metabolizmining xususiyatlari, laborator tashxis mezonlari, peroral va vena ichiga yuboriladigan temir dorilarrining qo‘llanilishi, gemotransfuzion terapiya hamda profilaktik chora-tadbirlar haqida ma’lumot berilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida temir tanqisligi anemiyasining dolzarbligi va uning oldini olishning ahamiyati ta’kidlangan.
МАКТАБ ЁШИДАГИ ЎСМИРЛАРНИНГ ҚИШ ФАСЛИДА КУНЛИК ОВҚАТЛАНИШ ҲОЛАТИНИ ГИГИЕНИК ТАҲЛИЛИ
Мазкур тадқиқотда Фарғона водийси Фарғона вилоятида истиқомат қилиб, таълим олаётган 14-18 ёшли мактаб ўқувчиларининг йилнинг қиш фаслидаги овқатланиш тартибининг гигиеник тахлил материаллари келтирилган. Мактаб ўқувчиларнинг овқатланиш ҳолатини гигиеник таҳлил қилишда материаллар экспедиция шароитида йилда 4 марта (қиш, баҳор, ёз, куз мавсумларида амалга оширилган ва бу тадқиқотда қиш мавсумида тўпланган материалларнинг натижалари тақдим қилинган) ўртача кунлик кўрсаткичларда 14 кун давомида ўқувчилар истеъмол қилган аниқ маҳсулотларни ҳисоб варақасида қайд этилган ва СанНваҚ 0007-2020 қиш фаслида ҳар ойида 9 тадан жами 27 та тамонома ва анкета-сўровнома асосида амалга оширилган бўлиб, ўқувчиларнинг кунлик рациони таркибида ёрмаларнинг миқдори қиш фаслида соғлом ўсмирларнинг кунлик рационида 58,5%ни, темир танқислик камқонлик хасталиги ташхисланган ўсмирларда 72,3%ни, иккинчи навли буғдой унидан тайёрланган нон ва жавдар нони 64,5%-83,4%гача камлиги, олий навли ун ва ундан тайёрлаган нон маҳсулотларининг истеъмолини бошқа маҳсулотларга нисбатан юқорилиги, тузланган карам 31,3-44,6%, тузланган помидор 24,6-39,8% ва тузланган бодринг 19,3-27,2%га, йодланган ош тузининг истеъмол даражаси соғлом ўқувчиларда 2,88 марта, темир танқислик камқонлик ташхисланган ўқувчиларда 3,1 марта, қуруқ сут қўшилган қахва 2,62-2,80 марта, қандолат маҳсулотлари соғлом ўқувчиларда 5,78 марта, темир танқислик камқонлик ташхисланган ўқувчиларда 6,07 мартага ортиқчалиги, рангли бўёқли ичимликлар анологик тартибда 118,95-169,7%ни ташкил қилди. Кунлик рационда сут, гўшт ва балиқ маҳсулотларининг кескин камлиги аниқланди. Бу борада профилактик ишларни зудлик билан кучайтириш зарур.
СОВРЕМЕННОЕ ЛЕЧЕНИЕ НЕОСЛОЖНЁННЫХ ФОРМ ГЕМОРРОИДАЛЬНОЙ БОЛЕЗНИ И ОЦЕНКА КАЧЕСТВА ЖИЗНИ ПАЦИЕНТОВ
В статье подробно изложены методы современного хирургического лечения такого тяжелого недуга как хронической геморроидальной болезни динамические развитие способов и методов хирургического лечения. Дифференцированный подход в лечение хронической геморроидальной болезни. Оценка качество жизни и болевого синдрома с помощью опросников. Определение эффективности хирургического лечения и влияние на качество жизни пациентов.
ОДАМ ИММУНИТЕТ ВИРУСИ ТАРҚАЛИШИНИНГ АСОСИЙ КЎРСАТКИЧЛАРИ
Ушбу тадқиқотда биз одам иммунитет вируси инфекциясининг тарқалишини йиллар кесимида тарқалишини гигиеник таҳлил қилдик. ОИВнинг жинсий йўл билан юқиши ўртача республика кўрсаткичидан юқори даражада бўлиб, Тошкент вилоятида 82,1%, Қорақалпоғистон Республикасида 85,5%, Хоразм вилоятида - 88,5%ни, Навоий вилоятида-81,0%ни, Сирдарё вилоятида эса -78,0%, Самарқанд вилоятида 82,8%ни ташкил қилган. ОИВнинг парентерал йўл билан юқиш энг кўп кўрсаткичи Андижон вилоятида - 24,4% қайд этилган. Парентерал йўл билан касалликни юқтириб олиш ҳолатларининг 20,2%и тиббий муолажалар, ўмров ости катетри орқали 3,2%и, жаррохлик амалиёти орқали 0,5%, стомотология 0,5%ни ҳамда нотиббий парентирал йўл билан 3,7%га тўғри келди. Андижон вилоятида 11 йил давомида 3042 нафар эркак, 2717 нафар аёл, 1927 нафар болалар жами 5759 нафар шахслар ОИВ инфекцияси билан рўйхатга олинган. Таҳлиларга кўра йиллар мобайнида ўртача 68,3% ҳолатда инфекция гетеросексуал жинсий алоқа йўли билан юққанлиги аниқланди. Вилоятда гетеросексуал жинсий алоқа йўли билан юқишининг барқарор ўсиш тенденцияси кузатилиб, 2012 йилга (53,3%) нисбатан 2022 йилда (80,9%) 1,5 марта ошган. 2012-2022 йиллар мобайнида ўртача 0,1% ҳолатда инфекциянинг гомосексуал жинсий йўл орқали юққанлиги қайд этилди. ОИВ инфекциясининг юқишида парентерал йўллар иккинчи ўринни эгаллаб, ўртача 26,6% ни ташкил этади ҳамда 11,4% дан 36,3% гача қайт қилинган бўлиб, 2012-2016 йиллар мобайнида инфекциянинг парентерал йўл орқали юқиши барқарор тарзда кечганлиги, ва ўртача кўрсаткичга (26,6%) қараганда 1,2-1,4 марта юқори бўлганлиги аниқланди. 2016 йилдан буён парентерал йўл орқали инфекция юқишининг узлуксиз пасайиши кузатилмоқда. Мазкур йўл орқали инфекция юқиши 2022 йилда (11,4%) ўртача кўрсаткичга (26,6%) қараганда 2,3 марта, 2012 йилдаги (36,3%) кўрсаткичга нисбатан эса 3,2 марта пасайганлиги аниқланди.