No. 22 [1] (2025): Journal of humanities & natural sciences
Magazine headings. Issue № 22 (05). Vol. 1. 2025
MEDICINE AND HEALTHCARE
MEDICINE AND HEALTHCARE
ФОСФОЛИПИДНЫЙ СОСТАВ БРОНХОАЛЬВЕОЛЯРНОЙ ЖИДКОСТИ КРЫС С ИНТЕРСТИЦИАЛЬНОЙ ПНЕВМОНИЕЙ И ИХ КОРРЕКЦИЯ
Интерстициальная пневмония характеризуется воспалительным поражением интерстициальной ткани лёгких, что приводит к нарушениям газообмена. Важную роль в патогенезе играет изменение состава сурфактанта, в частности фосфолипидов бронхоальвеолярной жидкости (БАЛЖ). Данное исследование направлено на изучение фосфолипидного состава БАЛЖ у крыс с экспериментально индуцированной интерстициальной пневмонией и оценку эффективности методов его коррекции. Полученные данные позволят углубить понимание патогенеза заболевания и разработать новые терапевтические подходы.
ИЗМЕНЕНИЕ ЦИТОКИНОВ В КРОВИ ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ ИНТЕРСТИЦИАЛЬНОЙ ПНЕВМОНИИ И ИХ КОРРЕКЦИЯ
В статье рассматриваются изменения уровня цитокинов в крови при экспериментальной интерстициальной пневмонии и возможности их коррекции с использованием экдистена, полиоксидония и ацетилцистеина. Проведён анализ влияния данных препаратов на воспалительный процесс и цитокиновый баланс.
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ РАКА ПРОСТАТЫ
Рак простаты является вторым по распространенности злокачественным новообразованием у мужчин во всем мире после рака легких. В 2018 году было диагностировано более 1,2 млн новых случаев этого заболевания, что привело к смерти примерно 359 тыс. человек, что составляет 3,8% случаев рака среди мужчин [5].
Кроме того, на развитие рака простаты могут влиять эстрогены, инсулин и инсулиноподобные факторы роста. Простатит, как воспаление предстательной железы, может быть трудно диагностируем из-за бессимптомного течения и часто приводит к увеличению частоты биопсии для диагностики рака предстательной железы [1].
Сегодня трансректальная ультразвуковая биопсия простаты остается золотым стандартом диагностики в различных клинических ситуациях для подтверждения диагноза рака простаты [6].
PARKINSON KASALLIGIDA IMMUNOLOGIK OMILLARNING ISHTIROKI
Parkinson kasalligi – markaziy asab tizimining surunkali-progressiv kechuvchi neyrodegenerativ kasalligi bo‘lib, so‘nggi yillarda uning patogenezida immunologik omillarning muhim o‘rni aniqlanmoqda. Ushbu maqolada Parkinson kasalligida yallig‘lanish sitokinlarining, mikroglial faollikning, immunokompetent hujayralar va immunoglobulinlar darajasining o‘zgarishi asosida yuzaga keladigan immun mexanizmlar tahlil qilinadi. Shuningdek, kasallikni erta tashxislashda va individual davolash strategiyalarini tanlashda immunologik biomarkerlarning ahamiyati yoritiladi.
PARKINSON KASALLIGIDA DIETANING ROLI VA UNI TASHKIL ETISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada Parkinson kasalligida dietoterapiyaning klinik va funksional samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqotda 65 nafar bemor ishtirok etdi va ular ikki guruhga bo‘lindi: individual parhez dasturi asosida davolanganlar va nazorat guruhi. UPDRS shkalasi, gastrointestinal simptomlar, SF-36 hayot sifati anketasi va antioksidant moddalar iste’moli asosida olingan natijalar dietoterapiya qo‘llanilgan guruhda simptomlarning yengillashuvi, ovqat hazm qilish faoliyatining yaxshilanishi hamda hayot sifatining sezilarli oshganini ko‘rsatdi. Dietoterapiya Parkinson kasalligida asosiy davo usullarini samarali to‘ldiruvchi muhim vosita sifatida e’tirof etildi.
NEYRODEGENERATIV VA PARKINSON KASALLIGIDA IMMUNOLOGIK MEXANIZMLAR VA IMMUN OMILLARI ISHTIROKINING ADABIY TAHLILI
Neyrodegenerativ kasalliklar – markaziy asab tizimining sekin-asta rivojlanadigan va neyronlarning degeneratsiyasi bilan kechadigan patologik holatlar bo‘lib, ular orasida Altsgeymer, Parkinson, Xantington hamda Amiotrofik lateral skleroz (ALS) kabi kasalliklar mavjud. So‘nggi yillarda ushbu kasalliklarning patogenezi murakkab immun mexanizmlar bilan bog‘liq ekanligi ilmiy jihatdan tasdiqlanmoqda. Ushbu adabiy sharxda mikroglial hujayralar, sitokinlar va periferik immun tizimi o‘zgarishlarining Parkinson kasalligi (PK) rivojlanishidagi o‘rni muhokama qilinadi. Mikroglial faollashuv, neyroinflamatsiya va immun hujayralar, xususan T va B limfotsitlarining neyrodegeneratsiyaga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada immunomodulyator davolash usullari va ularning kasallikni boshqarishdagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi.
TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA PARODONTAL KASALLIKLARNING XUSUSIYATLARI
Mazkur adabiy sharhda temir tanqisligi anemiyasi (TTA) bilan og‘rigan bemorlarda parodontal to‘qimalarda uchraydigan o‘zgarishlar, ularning patogenetik asoslari va klinik ko‘rinishlari tahlil qilingan. Gipoksiya, immunitetning zaiflashuvi, oksidlovchi stress, mikroflora disbalansi va trofik buzilishlar ushbu bemorlarda parodontal kasalliklarning rivojlanishida muhim omillar hisoblanadi. Tadqiqotlar TTA fonida parodontit va gingivit kabi kasalliklar yuqori uchrashishini ko‘rsatmoqda. Og‘iz bo‘shlig‘i salomatligini baholashda temir tanqisligi omili alohida hisobga olinishi lozim.
КОМПЛЕКСНАЯ УЛЬТРАЗВУКОВАЯ ОЦЕНКА В ДИАГНОСТИКЕ И ПРОГНОЗИРОВАНИИ ЗЛОКАЧЕСТВЕННЫХ И ДОБРОКАЧЕСТВЕННЫХ ОПУХОЛЕЙ ЯИЧНИКОВ
Ультразвуковое исследование (УЗИ) является первым визуализирующим исследованием, которое проводится пациенткам как с подозрением на образование яичников, так и при рутинном осмотре. Это доступный и надежный метод, обладающий, высокой разрешающей способностью, позволяет установить локализацию, размеры и характер новообразования.
Ежегодно более 5-6 новых УЗИ технологий внедряются в практическую медицину. Отсутствие вредных излучений, наличие широких возможностей способствует тому, что проведение УЗИ количественно превышает рентгеновские исследования. УЗИ с применением новых технологий позволяет расширить диагностические возможности обследования пациентов со злокачественными новообразованиями.
Однако, несмотря на ясность ультразвуковых признаков, практически важным остается нахождение единого интегрального ультросонографического критерия для дискриминации доброкачественных и злокачественных опухолей яичников.
BLEFARITLAR: ETIOLOGIYASI, DIAGNOSTIKASI VA ZAMONAVIY DAVOLASH USULLARI
Ushbu maqolada blefaritning etiologiyasi, diagnostikasi va zamonaviy davolash usullari haqida ma’lumot berildi. Ma’lumotlar so‘nggi o‘n yillikda o‘tkazilgan tadqiqotlar asosida to‘plangan. Ushbu maqola blefaritni erta aniqlash va samarali davolash bo‘yicha asosiy ilmiy natijalarni, shuningdek, uning qayta paydo bo‘lish ehtimolini kamaytirishga qaratilgan yangi usullarni taqdim etadi. Blefarit – bu bakterial infeksiya, Demodex parazitlari, allergik reaktsiyalar va meybomiy bezlarining buzilishlari bilan bog‘liq surunkali qovoq yallig‘lanishi hisoblanadi. Zamonaviy oftalmologiyada blefaritni aniqlash uchun ilg‘or diagnostika usullari, jumladan, yorug‘lik biomikroskopiyasi, meybografiya va laborator tahlillar qo‘llaniladi. Davolash choralari sifatida esa gigiyena qoidalariga rioya qilish, antibiotiklar, Demodex ga qarshi terapiya va TearScience tomonidan ishlab chiqilgan LipiFlow kabi eng zamonaviy davolash usullari qo‘llaniladi.
PEDIATRIYA AMALIYOTIDA ENTEROSORBENTLARDAN FOYDALANISH: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA TERAPEVTIK IMKONIYATLAR
Enterosorbentlar pediatriya amaliyotida eng ko‘p qo‘llaniladigan sorbsiya-detoksikatsion xususiyatlarga ega dori vositalari guruhlaridan biridir. Mazkur keltirilayotgan maqolada enterosorbentlar haqidagi zamonaviy ma’lumotlar, ularning dori shakli va qo‘llanish sohasi bo‘yicha tasnifi, shuningdek, bolalar orasida uchraydigan turli kasalliklar, xususan, oziq-ovqat allergiyasida terapiyadagi patogenetik faollik namunalar keltirilgan. Oziq-ovqat allergiyasi bolalar orasida keng tarqalgan bo‘lib, uning uchrash chastotasi turli yosh guruhlarida 3 foizdan 35 foizgacha o‘zgaradi. Xalqaro statistik ma’lumotlarga ko‘ra, oziq-ovqat allergiyasi asosan erta yoshdagi va maktabgacha yoshdagi bolalarda kuzatiladi. Shuningdek, maqolada patologik o‘zgarishlar shakllanishining patofiziologik mexanizmlari hamda bolalar yoshidagi anatomik-fiziologik xususiyatlarni inobatga olgan holda endogen intoksikatsiya holatlarida enterosorbentlarni samarali qo‘llash imkoniyatlari tahlil qilingan.
FEATURES OF TOOTH ERUPTION AND OCCLUSION DEVELOPMENT IN CHILDREN WITH CONGENITAL FACIAL STRUCTURAL ANOMALIES
The process of teething and bite formation is a physiological process, which is one of the important indicators of the health and physical development of a child. However, there are a number of factors that have an unfavorable effect on this process and create an opportunity for the development of the pathological process. In this regard, despite the numerous works of domestic and foreign researchers on this topic, the development of methods for early diagnosis, prognosis of the course and outcome of the pathology of teething and occlusion formation in children remains relevant and in demand.
ЙОД ТАНҚИСЛИГИ ШАРОИТИДА ТУҒИШ ЁШИДАГИ АЁЛЛАРДА РЕПРОДУКТИВ ТИЗИМ КАСАЛЛИКЛАРИНИНГ ХАВФ ОМИЛЛАРИНИ ЎРГАНИШ
Мақолада йод танқислиги шароитида яшовчи туғиш ёшидаги аёлларда репродуктив тизим касалликларини ривожланишида сабаб бўлувчи хавф омиллари ўрганилган. Олинган натижаларга кўра туғиш ёшидаги аёлларни ёш гуруҳлари бўйича 45 таси (22,5±2,61%) эрта фертил ёшда, 93 таси (46,5±3,52%) ўрта фертил ёшда, 62таси (31,0±3,69%) кеч фертил ёшли аёллар ташкил қилди. Тиреоид патологияси бор репродуктив тизим касалликлари билан рўйхатга олинган туғиш ёшидаги аёлларнинг энг юқори фоизи 93та (46,5%) ни ўрта фертил ёшидаги аёллар ташкил этди, ундан кейинги ўринда кеч фертил ёшдаги аёллар 62 та (31%) ва энг кам улушини 45 (22,5 %) ни эрта фертил ёшдаги аёллар ташкил этди.
ОЦЕНКА ПОКАЗАТЕЛЕЙ КЛЕТОЧНОГО И ГУМОРАЛЬНОГО ФАКТОРОВ ИММУНИТЕТА ПРИ ЗАБОЛЕВАНИЯХ ПОЧЕК У ДЕТЕЙ
При выраженных деструктивных изменениях в базальной мембране клубочков почек увеличивается экскреция с мочой иммуноглобулинов - G и А. Нами проведено исследование количественного содержания сывороточных иммуноглобулинов класса А, М, G, а также относительного содержания Т- и В- лимфоцитов у 24 детей в возрасте от 2 до 14 лет у больных гломерулонефритом и нефропатиями обменного генеза. Иммуноглобулины определяли методом радиальной иммунодиффузии по Манчини, Т и В лимфоциты методом Е – и ЕАС – розеткообразования. Полученные результаты показали, что при остром гломерулонефрите отмечается снижение количества IgG и IgА соответcтвенно 630 мг% и 130 мг% по сравнению с возрастной нормой: 1025мг% и 160 мг%. При хроническим гломерулонефрите снижение уровня этих иммуноглобулинов было значительно выражено: IgG – 460 мг% и IgА - 85 мг%. Определение количества сывороточных иммуноглобулинов и основных субпопуляций лимфоцитов имеет большое практическое значение в понимании сущности иммунных нарушений и в выборе правильной терапии.
METABOLIK SINDROMDA TUXUMDONDAGI MORFOLOGIK VA MORFOMETRIK O‘ZGARISHLAR
Ushbu maqola tajribaviy metabolik sindromda tuxumdonning morfologik va morfometrik o‘zgarishlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Yuqori kaloriyali ovqatlanish metabolik sindromning asosiy sabablaridan biri bo‘lib hisoblanadi. Morfologik va fiziologik tadqiqotlarning ko‘p qismi yurak, me’daosti bezidagi morfologik o‘zgarishlarga qaratilgan. Ayniqsa ayollar reproduktiv a’zolarining metabolik sindrom holatida morfologik o‘zgarishlariga bag‘ishlangan tadqiqotlar kam. Yuqoridagilar inobatga olinib tuxumdondagi morfologik va morfometrik o‘zgarishlar ko‘rib chiqildi.
MIYA O‘SMALARI UCHRASHIDA JINS VA YOSH FARQLARINI RADIOLOGIK VA STATISTIK BAHOLASH
Miya o‘smalarining uchrashishi va taqsimoti jins va yoshga qarab farq qilishi mumkin, bu esa ushbu omillarni chuqur o‘rganish zaruratini ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqotda jins va turli yosh guruhlari bo‘yicha miya o‘smalarining turli turlari taqsimoti o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganildi. Jins va miya o‘smalari taqsimoti o‘rtasidagi bog‘liqlikni baholash uchun Chi-kvadrat testi qo‘llanildi. Glioma, metastaz va meningioma bo‘yicha erkak va ayol bemorlarning ma’lumotlari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, glioma, metastaz va meningioma o‘smalarining taqsimotida jinsga bog‘liq muhim farqlar mavjud. Bu natijalar miya o‘smalari etiologiyasi va epidemiologiyasini o‘rganishda jinsga xos omillarni hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi. Gormonlar, genetik moyillik va atrof-muhit omillarining ta’sirini o‘rganish bu farqlarning sabablari haqida chuqurroq tushuncha beradi. Bunday bilimlar aniq profilaktika strategiyalari va shaxsga moslashtirilgan davolash rejalarini ishlab chiqishga yordam berishi mumkin, bu esa onkologiyada klinik qaror qabul qilish jarayonini va bemor natijalarini yaxshilaydi.
HIV/AIDS: PATALOGIYASI VA DAVOLASHNING YANGI USULLARI
Ushbu maqolada insoniyat salomatligi uchun global xavf sifatida tan olingan OIV (inson immunitet tanqisligi virusi) va OITS (orttirilgan immunitet tanqisligi sindromi) bilan bog‘liq ilmiy, tibbiy va ijtimoiy jihatlar chuqur tahlil etilgan. Maqolada virusning organizmga ta’siri, immun tizimining zararlanishi, klinik bosqichlari va opportunistik infeksiyalarning roli keng yoritilgan. Maqolada antiretrovirus terapiyasi (ART)ning zamonaviy usullari, ularning afzallik va cheklovlari, shuningdek, yangi dori vositalari – lenakapavir, fostemsavir, keng neytrallovchi antitanalar (bNAb), CRISPR-Cas9 gen terapiyasi va uzoq ta’sirli in’ektsiyalar kabi innovatsion yondashuvlar batafsil bayon etiladi.
INSONIYAT OLAMIDA UCHRAYDIGAN NAFAS A’ZOLARINING O‘TKIR KASALLIKLARI VA ULAR TA’SIRI NATIJASI (SOCH) BOSHQA ORGANLARDA NAMOYON BO‘LISHI
Ushbu maqolada bugungi kunda tobora rivojlanib borayotgan kasalliklardan biri bo‘lgan, umumiy nafas a’zolariga tegishli kasallik va uning kelib chiqishi, mintaqaviy hamda jahonda tarqalish hususiyatlari, hamda turli xil ko‘rinishda va har xil sharoitlarda ishlaydigan odamlarda hususan harbiylarda olib borilgan tahlil natijalari to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan.
QANDLI DIABET KASALLIGI SHAROITIDA TUG‘ILGAN AVLOD INGICHKA ICHAGINING MORFOLOGIK TAVSIFI
Olingan natijalar eksperimental ravishda qo‘zg‘atilgan qandli diabet bilan kasallangan onalardan tug‘ilgan bolalarda ichak morfologiyasida sezilarli o‘zgarishlar mavjudligini ko‘rsatadi. Bu o‘zgarishlarga shilliq qavat va mushak qavatlari qalinligining pasayishi, kriptlar balandligining pasayishi, epiteliy hujayralari sonining kamayishi, qon tomirlari va limfa tugunlari zichligining pasayishi kiradi. Ichak devorining shilliq va mushak qatlamlari qalinligining pasayishi onaning giperglikemiyasi ta'sirida gistogenezning buzilishi bilan bog‘liq. Kriptlarning balandligi va ularning sonining kamayishi epiteliyani qayta tiklash jarayonlarida buzilishdan dalolat beradi. Bu hujayralarning proliferativ faolligining pasayishiga, ichakning so‘rilish qobiliyatining pasayishiga va yallig‘lanish jarayonlarining rivojlanish xavfini oshirishga olib kelishi mumkin. Hujayralar sonining kamayishi shilliq qavatning sekretor funktsiyasi buzilganligini ko‘rsatadi. Epiteliya hujayralari shilliq qavatni himoya qilishda asosiy rol o‘ynaydi va ularning kamayishi ichak to‘sig‘ining o‘tkazuvchanligini oshirishga olib kelishi mumkin. Submukozadagi qon tomirlari va limfoid tugunlari zichligining pasayishi ingichka ichakning qon ta'minoti va immun funktsiyasining buzilishini ko‘rsatadi. Bu giperglikemiya ta'sirida buzilgan angiogenez va limfopoez bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Giperglikemiya kollagen va elastin kabi strukturaviy oqsillar sintezining buzilishiga olib keladi, bu esa to‘qimalarning mustahkamligi va elastikligining pasayishiga, shuningdek DNK metilatsiyasining o‘zgarishiga olib keladi, bu esa gistogenez va hujayra differentsiatsiyasini tartibga soluvchi genlar ekspressiyasining buzilishiga olib keladi.
SURUNKALI TOKSIK GEPATIT KASALLIGI SHAROITIDA TUG‘ILGAN AVLODLAR JIGARIDAGI O‘ZGARISHLARGA ZAMONAVIY QARASHLAR
So‘nggi o‘n yilliklarda jahon miqyosida jigar kasalliklari uchrashi sezilarli darajada o‘sish moyilligiga ega bo‘lmoqda. Jigar patologiyalari ko‘p holatlarda noqulay ekologik sharoitlar ta’sirida rivojlanadi va ko‘p hollarda surunkali shaklga o‘tadi. Bu shubhasiz, kelgusida ular organizmida homilaning rivojlanishiga va keyinchalik yangi tug‘ilgan avlodga nomaqbul ta’sir ko‘rsatadi. Butun dunyoda jigar kasalliklarining avlod a’zolari va to‘qimalariga salbiy ta’sirlarining mexanizmlarini ishlab chiqishga qaratilgan qator keng qamrovli tadqiqotlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatimizda tibbiyot sohasini rivojlantirish tibbiy tizimni jahon andozalari talablariga moslashtirish, jumladan, turli patologik holatlarda to‘g‘ri maqsadga yo‘naltirilgan tadbirlarni o‘tkazishga qaratilgan muayyan chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Shu bois ham bu borada jigardagi morfologik holatlarni baholashni optimallashtirish yuzasidan ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirish maqsadga muvofiqdir.
YUQORI XAVFLI HPV(HR-HPV) VA BACHADON BOʻYNI SARATONI, DIAGNOSTIKASI VA OLDINI OLISH CHORA-TADBIRLARI
Odam papillomavirusi(HPV) hozirda eng keng tarqalgan jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiya boʻlib u keltirib chiqaradigan kasalliklar ichidan bachadon boʻyni saratoni 1-oʻrinda turadi. Olimlar ushbu virus xavfini kamaytirish uchun yangi diagnostik usullar, vaksinaning samarali turlarini ishlab chiqish uchun izlanmoqdalar. Ushbu maqolada biz HPV virusi tuzilishi, turlari(HPV-16, HPV-18), yuqish va rivojlanish yoʻllari, u keltirib chiqaradigan bachadon boʻyni saratoni uning diagnostikasidagi yangi usullar: immunoterapiya, ICI monoterapiyasi, DuaI-ICI terapiyasi, fotodinamik terapiya usullari va HPV virusini aniqlash testi haqida toʻxtalamiz, keyin turli davlatlar va ulardagi virus bilan kasallanish koʻrsatkichlari, qoʻllanilayotgan vaksina turlari va vaksinatsiya usullarini koʻrib chiqamiz.
YUQUMLI BOʻLMAGAN KASALLIKLAR PROFILAKTIKASI VA XAVF OMILLARI
Ushbu ilmiy maqolada yuqumli bo‘lmagan kasalliklarning asosiy xavf omillari, ayniqsa 20 dan 45 yoshgacha bo‘lgan ayollar va erkaklar o‘rtasidagi profilaktika choralari batafsil tahlil qilinadi. Maqolada yuqumli bo‘lmagan kasalliklarning rivojlanishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy, biologik va atrof-muhit omillari o‘rganilib, ularning oldini olishda samarali profilaktika strategiyalari taklif etiladi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi va jahon miqyosidagi statistik ma’lumotlar asosida yoshlar va o‘rta yoshdagi aholining sog‘liq holati tahlil qilinadi. Ushbu maqola sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish va surunkali kasalliklarning oldini olishga qaratilgan ilmiy-amaliy tadqiqotlar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
OʻTKIR APPENDITSIT ETIOLOGIYASI VA SAMARALI DAVOLASH CHORA-TADBIRLARI
Bugungi kunda eng dolzarb kasalliklardan biri appenditsit hisoblanadi. Ushbu maqolamizda soʻngi 10 yillik tadqiqotlarga asoslangan holda oʻtkir appenditsitga sabab boʻluvchi omillar koʻrib chiqilgan. Jumladan, Escherichia coli, Bacteroides fragilis, Pseudomonas aeruginosa va Klebsiella ssp. kabi patogen va shartli patogen bakteriyalar appenditsitga sabab boʻlishi mumkin. Shuningdek kasallikni etologiyasi, patogenezi va diagnostikasidagi eng samarali usullardan - ultratovush tekshiruvi, kompyuter tomografiyasi, magnit-rezonans tomografiya, eng zamonaviy usullardan hisoblangan zamonaviy robotexnika, endoskopiya, laproskopiya kabi jarrohlik davolash choralari, konservativ profilaktika va postoperatsion parvarish keng miqyosda yoritilgan.
DEGENERATIV-DISTROFIK KASALLIKLARIDA VERTEBROBAZILYAR SOHADA QON AYLANISHINING XUSUSIYATLARINI TEKSHIRISH VA DAVOLASH USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada degenerativ-distrofik kasalliklar, xususan bo‘yin umurtqa pog‘onasi osteoxondrozi va spondilozida vertebrobazilyar soha qon aylanishining buzilishi (vertebrobazilyar yetishmovchilik) muammosi yoritilgan. Adabiyotlar tahlili asosida vertebrobazilyar tizimda qon oqimi yetishmovchiligining patofiziologik mexanizmlari, diagnostika usullari hamda zamonaviy davolash va reabilitatsiya yondashuvlari ko‘rib chiqilgan. Degenerativ-distrofik o‘zgarishlar umurtqa arteriyasini mexanik siqilish yoki reflektor spazmga uchratib, miya orqa qismining surunkali ishemiyasiga olib kelishi mumkinligi ta’kidlangan. Vertebrobazilyar yetishmovchilik (VBY) ni aniqlashda ultratovush doppleri, rentgen va MRT angiografiya kabi instrumental usullar muhim ahamiyatga ega ekani ko‘rsatilgan. Davolashda konservativ terapiya (dori-darmonlar, fizioterapiya va ortopedik choralar) hamda zarur holatlarda jarrohlik aralashuvi (umurtqa arteriyasini dekompressiya qilish) qo‘llanilishi tavsiya etiladi. Reabilitatsiya dasturlarida fizioterapevtik mashqlar yordamida bemorlarning holatini yaxshilash va qon aylanishini tiklash mumkin. Maqolada keltirilgan ilmiy manbalar tahlili vertebrobazilyar yetishmovchilikni erta aniqlash va individual davolash rejasini tuzish muhimligini tasdiqlaydi.
MANAGEMENT OF SEVERE PEDIATRIC ATOPIC DERMATITIS
Atopic dermatitis (AD) is a chronic inflammatory skin condition that often begins in early childhood and can persist into adulthood. It is characterized by intense itching, erythema, and a disrupted skin barrier, significantly impacting patients' quality of life. Severe cases of pediatric atopic dermatitis present unique diagnostic and management challenges. The aim of this study is to present a clinical case of severe pediatric atopic dermatitis and highlight the importance of comprehensive diagnostic tools for assessing disease severity. In this article, we provide an overview of existing systems for evaluating the severity of atopic dermatitis, focusing on their applicability in pediatric cases. Additionally, we introduce a practical approach to using a severity assessment system in the clinical observation and management of such cases, emphasizing its role in optimizing treatment outcomes.
ОЦЕНКА РЕДОКС-ГОМЕОСТАЗА У ЖЕНЩИН С ВОСПАЛИТЕЛЬНЫМИ ЗАБОЛЕВАНИЯМИ ПРИДАТКОВ МАТКИ
Воспалительные заболевания придатков матки остаются одной из ведущих причин нарушения репродуктивного здоровья женщин. Одним из ключевых патогенетических звеньев этих состояний является нарушение окислительно-восстановительного (редокс) гомеостаза, что способствует хронизации воспалительного процесса и снижению овариального резерва.
Резюме: Целью настоящего исследования явилась оценка показателей редокс-гомеостаза у женщин с хроническими воспалительными заболеваниями придатков матки. Проведён сравнительный анализ уровней антиоксидантной защиты и активности процессов перекисного окисления липидов (ПОЛ) у пациенток с различной клинической формой заболевания. Полученные результаты свидетельствуют о выраженном дисбалансе редокс-системы, что подчёркивает необходимость включения в комплексное лечение средств антиоксидантной терапии.
EKSTRAKORPORAL URUG‘LANTIRISH SIKLIDA BO‘LGAN AYOLLARNING GOMOSISTEIN DARAJASINI BAHOLASH
Ushbu ilmiy tadqiqotda reproduktiv yoshdagi bepusht ayollarda qondagi gomosistein darajasining ekstrakorporal urug‘lantirish (EKU) sikl natijalariga ta’siri baholandi. 90 nafar bemor ikki guruhga bo‘lingan holda o‘rganildi: asosiy guruhda gomosistein darajasi oldindan aniqlanib, kerakli davolov choralari ko‘rilgan; nazorat guruhida esa bu ko‘rsatkich nazorat qilinmagan. Tadqiqot natijalari gomosistein darajasi me’yorlashtirilgan bemorlarda EKU samaradorligi yuqori bo‘lishini, ayniqsa tuxum hujayralar sifati va 2PN urug‘lanish darajasi yaxshilanganini ko‘rsatdi. Ushbu ma’lumotlar gomosistein metabolizmi reproduktiv salomatlikda muhim o‘rin tutishini ta’kidlaydi.
BOLALARDA QAYTALANUVCHI GERPETIK STOMATITNI KOMPLEKS DAVOLASHDA YANGI YONDASHUV
Qaytalanuvchi gerpetik stomatit (QGS) bolalar orasida keng tarqalgan virusli kasallik bo‘lib, og‘iz shilliq qavatining yallig‘lanishi, og‘riq va umumiy holatning yomonlashishi bilan kechadi. An’anaviy davolash usullari kasallik simptomlarini kamaytirishga qaratilgan bo‘lib, uning qayta yuzaga kelish ehtimolini kamaytirishda yetarli darajada samarali emas. Ushbu maqolada QGSni kompleks yondashuv asosida davolash bo‘yicha yangicha algoritm ishlab chiqildi va uning samaradorligi baholandi. Tadqiqotda 3-12 yosh oralig‘idagi 84 nafar bola ishtirok etdi. Bemorlar uch guruhga ajratildi: birinchi guruh faqat standart antiviral terapiya oldi, ikkinchi guruhga qo‘shimcha ravishda immunomodulyatorlar berildi, uchinchi guruh esa immunomodulyatorlar va probiotiklar bilan davolandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kompleks yondashuv kasallik davomiyligini qisqartirish, rеtsidivlar sonini kamaytirish va bemorlarning umumiy immunitetini mustahkamlashga yordam beradi. Shuningdek, maqolada yangi davolash algoritmining zarurati, bemorlarga ta’siri va uning qo‘llash usullari batafsil yoritildi. Ushbu yangi davolash algoritmi stomatitning uzoq muddatli nazoratini ta’minlash, bemorlarning sog‘ayish jarayonini tezlashtirish va sog‘liqni mustahkamlashga xizmat qiladi.
ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ РАКА ПРЕДСТАТЕЛЬНОЙ ЖЕЛЕЗЫ
Цель исследования – выявить морфологические особенности рака предстательной железы.
Методы исследования клинико-лабораторные, морфологические (метод окраски микропре-паратов гематоксилином и эозином).
Результаты исследований по изучению характера, патогенеза развития, диагностики свидетельствуют об увеличении числа так называемого «гормоно-резистентного» случаев рака простаты. Макроскопически на разрезе железы опухолевая ткань зернистая и плотная. Если опухоль располагается в толще ткани предстательной железы, то плохо визуализируется, но легче выявляется при пальпации. При местном распространении обычно поражаются перипростатическая ткань, семенные пузырьки и основание мочевого пузыря, что при запущенных формах заболевания может привести к обструкции уретры. В = 80% случаев в ткани предстательной железы с карциномой также обнаруживают ПИН высокой степени. ПИН характеризуется наличием нормальных желез простаты, выстланных атипичными клетками с выраженными ядрышками.
Выводы. Установлено, что морфологическая диагностика рака предстательной железы сложна, так как признаки злокачественности могут быть едва заметными, что повышает вероятность ложноотрицательного результата. При этом существует множество доброкачественных процессов, имитирующих злокачественную опухоль, что может привести к ошибочной диагностике. В последние годы рекомендуется использование иммуногистологических маркеров для выявления клеток базального слоя. С помощью иммуногистохимического исследования можно определить их уровень, который повышается при раке предстательной железы.
YANGI TUGʻILGAN, EKSTREMAL KAM VAZNLI CHAQALOQLARDA ERTA TUGʻILISH VA OʻLIM SABABLARINI TAHLIL QILISH NATIJALARI
Nihoyatda kam tana vaznli yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni reabilitatsiya qilish zamonaviy neonatologiyaning dolzarb muammolaridan biridir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tomonidan ishlab chiqilgan va tavsiya etilgan yashovchanlik va o‘lim holatini baholash mezonlari amaliyotga tatbiq etilgan bo‘lib, bu tana vazni 500 dan 999 grammgacha bo‘lgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlar sonining oshishiga olib keldi. Ularning umumiy yangi tug‘ilganlar sonidagi ulushi nisbatan kam bo‘lishiga qaramay (0,2–2%), nihoyatda kam vaznli chaqaloqlar bolalar oʻlimining 45–55 foizini va erta neonatal oʻlim holatlarining 60–70 foizini tashkil etadi.
QANDLI DIABET BILAN XASTALANGAN ONALARDAN TUG‘ILGAN AVLODLAR ICHKI A’ZOLARIDAGI PATOMORFOLOGIK O‘ZGARISHLAR TO‘G‘RISIDAGI ZAMONAVIY TASAVVURLAR
Oxirgi yillarda qandli diabet kasalligi keng tarqalgan endokrin kasallik sifatida ko‘pgina davlatlar uchun tibbiy-ijtimoiy muammolardan bo‘lib qoldi. Bu ko‘pincha ushbu kasallikdagi turli xil asoratlarning ko‘p uchrashi holatlari bilan bog‘liq (ko‘rlik, ingichka ichagi yetishmovchiligi, infarkt miokard, me’da-ichak tizimi yetishmovchiliklari, oyoqlar gangrenasi va boshqalar). Bu asoratlar esa o‘z navbatida bemorlar mehnat qobiliyatining yo‘qotilishiga va nogironlikka olib keladi. Qandli diabet kasalligida turli a’zolarning shikastlanishlari ko‘p o‘rganilgan, ammo, afsuski a’zolarning morfofunksional holati, ayniqsa ingichka ichakning qon tomirlari va to‘qima strukturalari morfofunksional aspektlari hanuzgacha yetarlicha chuqur oʼrganilmagan. Hozirga qadar qandli diabet kasalliklaridagi a’zolar shikastlanishlari morfofunksional xususiyatlari, patogenezi mexanizmlari, ayniqsa ushbu kasallik bilan xastalangan onalardan tug‘ilgan avlod ichki a’zolari ante- va postnatal morfogenezi, shikastlanishlarining patomorfologik mexanizmlari yetarli darajada o‘rganilmagan. Holbuki, ushbu kasallikni chuqur o‘rganishlar kasallik asoratlari yakuniga taʼsir ko‘rsatish, davolash sifati va natijalarini yaxshilash imkoniyatlarini beradi. Shunday qilib, ushbu vazifalarni hal etish yo‘llarini izlash mazkur sohadagi muammolarning dolzarbligi va muhimligini belgilab beradi.
ВТОРИЧНАЯ ПОЭТАПНАЯ ПРОФИЛАКТИКА У ДЕТЕЙ С БРОНХИАЛЬНОЙ АСТМОЙ
Проведено исследование, направленное на изучение особенностей физического развития, зависящих от тяжести течения болезни и меры вторичной профилактики у детей с бронхиальной астмой. В исследование включено 100 детей с бронхиальной астмой в возрасте от 10 до 16 лет. Из них 38% девочки и 62% мальчики. Интермитирующая БА (I степень) наблюдалась у 15%, легкая персистирующая (II степень) у 25%, средней тяжести (III степень) у 40% и у 20% больных наблюдалась тяжелая персистирующая (IV степень). Обнаружено, что бронхиальная астма негативно сказывается на физическом развитии детей обоего пола. Предложенный нами поэтапный комплекс вторичной профилактики у детей с БА привела к улучшению как основного заболевания, так и показателей физического развития.
RESULTS OF TREATMENT OF STABILITY OF THE KNEE WITH MINIVAZIVE ARTHROSCOPIC METHOD
Pathology of the patellofemoral joint remains a serious problem for orthopedics, and the causes leading to this disease are diverse. Patellar dislocations rank second among knee joint injuries and constitute 0.4% to 11.8%. Since 33% to 37% of such pathologies are detected in persons of working age, the problem acquires high social significance. On a global scale, scientific research is being conducted on the development of effective minimally invasive methods of surgical treatment of patellar instability. In surgical treatment, the following methods are used: open suturing of the internal retinaculum, medialization of the quadriceps femoris muscle using lavsan, open release of the external retinaculum, suturing of the quadriceps muscle under the tendon using an autograft, corrected femoral osteotomy, trochleoplasty, mobilization of the quadriceps femoris muscle, medialization of the tibial tuberosity.
ARTERIAL GIPERTENZIYA RIVOJLANISHIDA MOLEKULYAR GENETIK BELGILARNING AHAMIYATINI BAHOLASH
Maqolada arterial gipertenziya patogenezida molekulyar genetik omillarning o‘rni o‘rganildi. Tadqiqotga 17 nafar gipertenziyali bemor va 23 nafar sog‘lom shaxs jalb qilindi. Ishtirokchilarning yoshi 21–44 yosh oralig‘ida bo‘lib, ularning 40 foizi ayollar, 60 foizi erkaklar edi. Genotiplashda keng tarqalgan genlar – AGT, ACE, NOS3, ADD1, GNB3, MTHFR va CYP11B2 lar tahlil qilindi. Natijalar arterial gipertenziya xavfini erta aniqlash va shaxsiylashtirilgan profilaktika uchun genetik tahlillar muhimligi maqolada batafsil yoritib oʻtilgan.
NAFAS YO‘LLARI KASALLIKLARIDA O‘PKA TO‘QIMALARINING FIBROZLANISHIGA OLIB KELUVCHI PATOGENETIK JARAYONLAR
Ushbu maqolada o‘pka fibrozining rivojlanish mexanizmlari yoritilgan. Tadqiqotda molekulyar va hujayrali jarayonlar, yallig‘lanish mediatorlari, fibroblastlarning faollashuvi va immun javob buzilishlari tahlil qilingan. Olingan ma’lumotlar davolash strategiyalarini rivojlantirishga yordam beradi.
ОСОБЕННОСТИ ТЕЧЕНИЯ И ЛЕЧЕНИЯ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ СЕРДЦА У ЛИЦ ПОЖИЛОГО И СТАРЧЕСКОГО ВОЗРАСТА
В данной статье проанализированы факторы риска развития ишемической болезни сердца у лиц пожилого и старческого возраста. Рассмотрено влияние возрастных изменений сердца и сосудов на клиническое течение ишемической болезни сердца у лиц пожилого и старческого возраста. Даны особенности диагностики и лечения ишемической болезни сердца у лиц пожилого и старческого возраста с учетом возрастных изменений.
HOMILADORLIKDA TURLI ENDOKRIN BUZILISHLAR VA ULARNI OLDINI OLISH YO‘LLARINI ISHLAB CHIQISH
Mazkur maqolada homiladorlik davrida uchraydigan asosiy endokrin buzilishlar — qalqonsimon bez kasalliklari, gestatsion diabet, insulin rezistentlik, giperkortisolizm va prolaktin yetishmovchiligi holatlari o‘rganilgan. 80 nafar homilador ayol ishtirokida olib borilgan klinik va laborator tadqiqotlar asosida bu buzilishlarning homila rivojiga, tug‘ruqdagi asoratlarga va neonatal ko‘rsatkichlarga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot yakunida ushbu buzilishlarning erta diagnostikasi va monitoringi uchun profilaktik yondashuvlar taklif etilgan.
ALKOGOLDAN ZAHARALGAN 12 OYLIK KALAMUSHLAR YURAGI O‘NG BO‘LMACHASI DEVORIDAGI MIKROANATOMIK O‘ZGARISHLAR VA BU O‘ZGARISHLARGA ZAYTUN MOYINING TA’SIRI
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti hisobotiga ko‘ra, 2012 yilda spirtli ichimliklarni ortiqcha iste'mol qilish 3,3 million kishining o‘limiga olib keldi. Bu ko‘rsatkich dunyodagi umumiy o‘lim sabablarining 5,9% ni tashkil qiladi (JSST, 2014).
Ko‘plab tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, alkogolning surunkali iste'moli yurak-qon tomir kasalliklari, shu jumladan, gipertoniya, aritmiya, kardiomiopatiya va yurak yetishmovchiligi kabi holatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Etanolning yurak muskuliga ta'siri to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita mexanizmlar orqali amalga oshadi, shu jumladan elektrolitlar balansining buzilishi, oksidlanish jarayonini buzulishi va metabolik o‘zgarishlar.
Bundan tashqari, alkogolni ko‘p istemol qilish yurakning funktsional xususiyatlarini o‘zgartirib, yurakning ritm va qisqaruvchanligiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Alkogolning kutilmagan ortiqcha iste'moli aritmiyalarga, jumladan, bo‘lmachalar fibrillyatsiya va qorinchalar aritmiyalarga olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, alkogolning uzoq muddatli ta'siri kardiomiopatiya rivojlanishiga olib kelishi va yurak mushaklarining distrofiyasiga sabab bo‘lishi mumkin.
Maqsad: kalamushlarning etanoldan zaharlanishi natijasida yurak o‘ng bo‘lmachasida bo‘ladigan gistologik o‘zgarishlarni aniqlash.
Materiallar va usullar: Tajribalar 12 oylik 43 ta kalamushlar ustida o‘tkazildi. Kalamushlar 3 guruhga bo‘lindi: I nazorat guruhi (n = 14); II guruh kalamushlari 30 kun davomida tana vazniga 7,0 g/kg miqdorida 40% spirt olgan (n = 15). III guruh - kalamushlar 30 kun davomida 2 ml/kg miqdorida zaytun moyi oldilar (n = 14).
Gistologik material yurak mushaklaridan kesmalarni gematoksilin-eozin bilan bo‘yash orqali tayyorlandi.
Natijalar: intoksikatsiyada mikroskopik tekshiruvda, kardiomiotsitlar sarkolemmasida lipid granulalarining (yog‘ tomchilari) notekis to‘planishini ko‘rsatadi. Hujayralar sitoplazmasida lipofussinning to‘planishi aniqlandi. Kardiomiotsitlarning yadrosi kichrayishi, oval yoki cho‘zinchoq, giperxrom bo‘yalishi qayd qilindi. Ba'zi kardiomiotsitlarning yadrosi hujayra membranasiga yaqin joylashganligi kuzatildi. Mikroskopik kuzatishda, tomirlar devorlarining qalinlashishi, intimaning deformatsiyasi, endoteliyning bir-biridan ajralishi va ingichkalashishi, membrana o‘tkazuvchanligi oshishi, hujayralardagi distrofik o‘zgarishlar aniqlandi.
Detoksifikatsiyada qisqaruvchi kardiomiotsitlarning sarkoplazmasida lipofussinning yo‘qolishi va miofibrillarning qalinlashishi aniqlandi. Barcha kardiomiotsitlarning oval yoki cho‘zinchoq, giperxrom yadrosi hujayraning markazida joylashishi qayd qilindi.
Shikastlangan to‘qimalarda kollagen tolalarining tekislanishi, sklerotik o‘zgarishlarning yo‘qolishi va yog 'hujayralari sonining kamayishi aniqlandi.
Xulosa: surunkali alkogolli zaharlanishda yurakning barcha qatlamlarining yupqalashishi kuzatiladi.
Yurakning endokard qavatidagi bir qavatli yassi endotelial hujayralarning qisqarishi va subendotelial qatlamda biriktiruvchi to‘qimaning qalinlashishi aniqlandi. Zaytun moyi bilan detoksikatsiyada kardiomiotsitlar orasidagi bo‘shliqlar nisbati tiklandi. Bundan tashqari, tomir anastomozlari va kichik tomirlar soni ko‘paydi. O‘zgarishlar turi kardiomiotsitlarning oziqlanishi yaxshilanganligini ko‘rsatadi.
ПРЕНАТАЛЬНАЯ ДИАГНОСТИКА АНОМАЛИЙ ГОЛОВНОГО МОЗГА
В статье представлены случаи пренатальной диагностики редкой патологии – патологии мозолистого тела. Диагностическими признаками патологии мозолистого тела являются не только отсутствие изображения, также гипоплазия и уменьшение толщины мозолистого тела. Сагиттальные срезы позволяет визуализировать мозолистое тело в виде гипоэхогенной дуги, сразу под ним полость прозрачной перегородки (под его передними отделами) и соединенную с ней полость Верге (под валиком). Около колена мозолистого тела проходит пульсирующая структура - передняя мозговая артерия, которая огибает его и идет вдоль верхнего края тела. Над мозолистым телом проходит около мозолистая борозда. Между полостями прозрачной перегородки и Верге определяется дугообразная гиперэхогеннная полоска, происходящая от сосудистого сплетения III желудочка и свода мозга. Усовершенствования пренатальной диагностики патологии мозолистого тела заключается в 3D изображении при ультразвуковом исследовании плода.
ВЛИЯНИЕ ЗАГРЯЗНЕНИЯ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА НА РИСК РАЗВИТИЯ СЕРДЕЧНО-СОСУДИСТЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ
Влияние загрязненного воздуха на сердечно-сосудистую систему является многообразным. Это подчеркивает необходимость принятия мер по улучшению качества воздуха и снижению уровня загрязнения, которое будет способствовать улучшению здоровья населения и предотвращению сердечно-сосудистых заболеваний.
Согласно последним оценкам, плохое качество воздуха является причиной более 9 миллионов смертей в год во всем мире. Значительная часть этих смертей связана с сердечно-сосудистыми заболеваниями, при этом имеются данные, указывающие на то, что загрязнение воздуха также может играть важную роль в возникновении ключевых кардиометаболических факторов риска. Существует большой объем эпидемиологических данных, указывающих на то, что воздействие загрязнения воздуха на глобальную смертность и заболеваемость в основном обусловлено его воздействием на атеросклеротические сердечно-сосудистые заболевания (ССЗ).
ФАКТОРЫ РИСКА РАЗВИТИЯ ОСТРОГО БРОНХООБСТРУКТИВНОГО СИНДРОМА У ЧАСТО БОЛЕЮЩИХ ДЕТЕЙ
Исследование посвящено анализу факторов риска развития острого бронхообструктивного синдрома (БОС) у часто болеющих детей. В работе участвовали 70 детей 1–7 лет, разделенных на основную (35 детей с БОС) и контрольную (35 здоровых) группы. Установлено, что ключевыми факторами риска являются искусственное вскармливание (47,5% в основной группе), анемия (92,5%), рахит (67,5%), неблагоприятные жилищные условия (12,5%), а также семейный анамнез аллергий (32,5%). Выявлена сезонная зависимость заболеваемости с пиком в осенне-весенний период. Модифицируемые факторы (ожирение, пассивное курение) требуют профилактических мер. Результаты подчеркивают необходимость комплексного подхода для снижения риска БОС у детей.
СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ ТЕРАПИИ АКНЕ У ЖЕНЩИН НА ПРИМЕРЕ КЛИНИЧЕСКОГО СЛУЧАЯ
Акне вульгарис (обыкновенные угри) — это распространённое кожное заболевание, которое чаще всего начинается в подростковом возрасте, но может сохраняться или возникать и у взрослых. Основные причины: гормональные изменения — повышение андрогенов в подростковом возрасте усиливает работу сальных желёз, избыточное выделение кожного сала (себорея) , приводящее к закупорке пор, размножение бактерий — в частности, Cutibacterium acnes (ранее Propionibacterium acnes), которые живут в порах, воспаление — ответ организма на закупорку и размножение бактерий.
СТРЕСС БРОНХИАЛ АСТМА РИВОЖЛАНИШИНИНГ ОМИЛИ СИФАТИДА
XXI асрнинг етакчи соғлиқни сақлаш муаммоларидан бири бу турли мамлакатлар аҳолисида аллергик касалликлар (АК), жумладан, бронхиал астма (БА) тарқалишининг босқичма-босқич ортиб боришидир. Ҳозирда бутун дунё бўйлаб тахминан 300 миллион киши БА билан оғрийди ва бу кўрсаткич келажакда яна ортиши кутилмоқда [8-11]. БА билан боғлиқ тўғридан-тўғри ва билвосита молиявий ҳаражатлар АҚШда йилига 18 миллиард долларни, Европада эса 17,7 миллиард еврони ташкил қилади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) бронхиал астмани жамоат саломатлиги учун энг муҳим муаммолардан бири, деб ҳисоблайди. Кўпгина таҳлилчилар БА билан касалланишнинг бутун дунё бўйлаб барқарор ошиб бориш тенденциясини қайд этмоқда. БА тарқалиши ўтган асрнинг 60-йилларида Ғарбий Европа ва Шимолий Америкада кескин ошган, 20 йил ўтиб эса Шарқий Европа мамлакатларида ҳам кўпайган [8-11]. 2011-йилда бутун дунёда 235 миллион киши БА билан касалланган бўлса, 2015-йилга келиб бу кўрсаткич 358 миллионга етган [8-11], айрим экспертлар фикрига кўра эса, 2025-йилга келиб бу сон 400–450 миллион кишига етиши мумкин [8-11]. Бугунги кунда эса БА тарқалишининг ортиши тенденцияси ривожланаётган мамлакатларда янада яққолроқ кўзга ташланмоқда. Аҳолиси кам даромадга эга давлатларда эса БА билан боғлиқ ўлим ҳолатлари юқорилиги кузатилмоқда [8-11].
АТМОСФЕРА ҲАВОСИНИНГ ИФЛОСЛАНИШИ ВА УНИНГ ИНСОНГА ТАЪСИРИ
ЖССТ (Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти) маълумотига кўра, ҳар йили тахминан 7 миллион киши ифлосланган ҳаводаги майда заррачаларнинг таъсиридан вафот этади. Ушбу заррачалар ўпкага ва юрак-қон томир тизимига кириб боради ҳамда инсульт, юрак касалликлари, ўпка саратони, сурункали обструктив ўпка касалликлари, пневмония каби касалликларни келтириб чиқаради.
QUTURISHGA QARSHI VAKSINALARNING SAMARADORLIGI
Ushbu adabiyotlar tahlili quturishga qarshi vaksinalar samaradorligi va usullariga bag‘ishlangan bo‘lib dunyoning barcha davlatlarida amaliyotda qo‘llanilib kelinmoqda. Kasallik kundan kunga avj olib borayotgan davlatlarda, jumladan Afrikaning ayrim hududlarida quturish vaksinatsiyasi ancha samarali ta’sir ko‘rsatmoqda. Bunda siz so‘ngi yillarda qo‘llanilayotgan vaksinatsiya turlari va dunyo bo‘ylab ta’sir darajasi haqida bilib olasiz. Vaksina odam va hayvon organizmiga kiritish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, inyeksiya qilish tartibi va qarshi ko‘rsatmalar yoritib berildi. Bu kabi vaksinalar hujayra kulturasi asosida ishlab chiqariladi. Vaksinalar yordamida ushbu qo‘zg‘atuvchining tarqalishini oldini olish va diagnostikasini o‘rganish orqali inson salomatligiga ta’siri haqida kengroq ma’lumotlarga ega bo‘lishingiz mumkin. Bu kabi ma'lumotlar bugungi kunda qutirishga qarshi vaksinaning samaradorligini va 100 foiz odam va hayvon organizmini kasallikdan himoya qilishi o‘z tasdig‘ini topdi va hozirda profilaktika maqsadida joriy qilingan.
BOLALARDA RESPIRATOR-SINSITIAL BRONXIOLITLARNING EPIDEMIOLOGIYASI
Nafas olish yo‘llari infektsiyasi (RSI) chaqaloqlarda bronxiolitning eng keng tarqalgan sabablaridan biri bo‘lib, Qo‘shma Shtatlarda har yili 125 000 chaqaloq kasalxonaga yotqiziladi va 250 holatlarda o‘lim sodir bo‘lishi kuzatilmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining keng qamrovli baholashiga ko‘ra, RSV bolalarda o‘tkir respiratorli infektsiyalarning 60% dan ortig‘ini tashkil qiladi. Bundan tashqari, RSV 1 yoshgacha bo‘lgan bolalarda pastki nafas yo‘llari infektsiyalarining 80% dan ko‘prog‘ini va har yili mavsumiy virusllarning eng yuqori cho‘qqisiga sabab bo‘ladi. Shunday qilib, RSV hozirgi vaqtda bolalarda bronxiolit va pnevmoniyaning eng keng tarqalgan sababi hisoblanadi.
Erta yoshli bolalarda RSV infektsiyasi bilan chalingan bolalarda, ayniqsa, agar dastlabki infektsiya kasalxonaga yotqizishni talab qiladigan darajada og‘ir bo‘lsa, keyinchalik xirillash kuzatilishi xavfi ortadi, ammo RSV haqiqatan ham qo‘zg‘atuvchi omilmi yoki to‘g‘rirog‘i, astma rivojlanishining mavjud ichki moyilligi uchun oddiy belgi yoki qo‘zg‘atuvchisimi degan savol tug`iladi.
ОПТИМИЗАЦИЯ МЕТОДОВ РАСЧЁТА ПРИ МАЛЫХ УГЛАХ КОСОГЛАЗИЯ У ДЕТЕЙ
Резюме. Одной из проблем страбизмологии является выбор правильной схемы дозирования хирургии косоглазия с малым углом девиации от 50-150 (от 25 до 30 призменных диоптрий (ПД)).
Цель исследования. Разработка новой схемы дозирования вмешательств на глазодвигательных мышцах при хирургии косоглазия с малыми углами девиации.
Материал и методы исследования. Исследование включало 115 (160 глаз) детей с диагнозом содружественное косоглазие с малыми углом девиации, находившихся на стационарном лечении в глазном отделении клиники Ташкентского педиатрического медицинского института (ТашПМИ). В I группу (контрольную) вошло 45 детей, которым проведена хирургическая коррекция малых с применением традиционной схемы дозирования вмешательств на глазодвигательных мышцах.Во II группу (основную) – 65 детей, которым проведена хирургическая коррекция малых углов с применением модифицированной схемы дозирования вмешательств на глазодвигательных мышцах.
Результаты и заключение. Предложенная новая схема дозирования вмешательства на горизонталомотороах при хирургии малоуглового косоглазия позволило получить правильное положение глаз и достичь ортофории в 1,3 раза чаще по сравнению с группой контроля (88% против 65% при остаточном угле и 93% против 72% при первичном соответственно). Предложенная нами схема позволяет избежать явления гиперэффекта.
ОСОБЕННОСТИ СОДЕРЖАНИЯ СФИНГОМИЕЛИНА У ДЕТЕЙ С ВРОЖДЕННОЙ КАТАРАКТОЙ
Врожденная катаракта часто сочетается с другими патологическими изменениями органа зрения, которые наблюдаются у 36,8-77,3% детей: косоглазие, нистагм, микрофтальм, микрокорнеа и другие аномалии роговицы, а также стекловидного тела, сосудистой оболочки, сетчатки и зрительного нерва. Цель. Изучить содержание сфингомиелина в жидкости передней камеры глаза и хрусталике детей с катарактой и катарактой с сопутствующим микрофтальмом. Материал и методы исследования. Нами было исследовано 49 детей (79 глаз) с врожденной катарактой с микрофтальмом и 15 детей с врожденной катарактой с нормальным ПЗО в возрасте от 6 месяцев до 7 лет. Всем детям были проведены стандартные офтальмологические и клинико-инструментальные исследования. Также методом жидкостной хроматографии-масс-спектрометрией проведен анализ жидкости передней камеры и хрусталика с определением содержания сфингомиелина. Результаты исследования. Результаты исследования уровня сфингомиелина в хрусталике и ЖПК у пациентов с катарактой сочетанной с микрофтальмом и с катарактой без сопутсвующей офтальмопатологией показали достоверное снижение уровня сфингомиелина в хрусталике у пациентов с сопутствующим микрофтальмом по сравнеию с катарактой без микрофтальма (1458,7±123,6 и 2877,58 ±187,7 соответственно), причем отмечено достоверное снижение уровня сфингомиелина в зависимости от степени микрофтальма (р<0,05). Выводы. Результаты исследования уровня показали, наличие сильной отрицательной корреляционной связь между степенью фиброза задней капсулы хрусталика и содержанием сфингомиелина в хрусталике у пациентов после экстракции врожденной катаракты с сопутствующим микрофтальмом, что указывает на роль уровня сфингомиелина в формировании послеоперационных осложнений: фиброза задней капсулы хрусталика.
РАННЯЯ ДИАГНОСТИКА ВРОЖДЕННОЙ ГЛАУКОМЫ: ЗНАЧЕНИЕ КОНЦЕНТРАЦИИ ЦИТРАТА В БИОЛОГИЧЕСКИХ ЖИДКОСТЯХ
Детская глаукома – одно из самых опасных заболеваний в детской офтальмологической практике, приводящее к безвозвратной потере зрения. Цель. Изучить роль уровня цитрата в биологических жидкостях при при ранней диагностике врожденной глаукомы. Материал и методы исследования. В исследование включены 55 детей в возрасте от 0 лет до 3 лет, находившиеся на лечении в глазном отделении клиники ТашПМИ. Всем детям помимо стандартных офтальмологических и инструментальных методов исследования проводился биохимический анализ крови, мочи, жидкость передний камеры на содержание Цитрата (Citric acid). Результаты исследования. У пациентов с глаукомой уровень цитрата в крови в среднем составил 5,0±0,42ммоль/л, а в группе с катарактой достоверно выше 7,2±0,81 (р≤0,05) в 1,5 раза по сравнению с группой глаукомных больных. В группе пациентов, страдающих глаукомой уровень цитрата в моче в среднем, составил 1,74±0,11 ммоль/л, а в группе катарактальных больных достоверно выше 2,18±0,18 (р≤ 0,05) в 1,25 раз по сравнению с основной группой. Уровень цитрата в внутриглазной жидкости у детей с глаукомой составил 2,9±0,4, а в группе с катарактой достоверно ниже на 1,42 раза (2,04±0,25 ммоль/л). Вывод. Снижение уровня цитрата в плазме (0,34±0,07 ммоль/л) и моче (0,29±0,06 ммоль/л) у детей с глаукомой по сравнению с контрольной группой (0,69±0,05 и 0,61±0,04 ммоль/л, p<0,001) подтверждает его роль как перспективного биомаркера для ранней диагностики заболевания.
РОЛЬ ДУПЛЕКСНОГО АНГИОСКАНИРОВАНИЯ В ДИАГНОСТИКЕ ТРОФИЧЕСКОЙ ВЕНОЗНОЙ ЯЗВ НИЖНИХ КОНЕЧНОСТЕЙ
Трофические венозные язвы нижних конечностей (ТВЯ) являются следствием хронической венозной недостаточности (ХВН) и представляют собой одну из самых распространённых и сложных для лечения сосудистых патологий. Эти язвы имеют склонность к рецидивам и требуют комплексного подхода в диагностике и лечении. Одним из наиболее эффективных инструментов диагностики является дуплексное ангиосканирование (ДА), которое позволяет получить подробную картину состояния венозной системы пациента. В статье анализируются возможности дуплексного ангиосканирования для диагностики и оценки тяжести венозных язв, а также его роль в выборе оптимальной тактики лечения. Представлены данные клинических исследований, которые показывают эффективность применения ДА в реальной практике. Особое внимание уделяется методам, которые дополняют дуплексное сканирование, и проблемам, возникающим при диагностике.
ТЕРИ ҚУРИҚЛИГИДА МОЧИВИНАНИНГ ТАЪСИРИ ВА АҲАМИЯТИ
Ушбу мақолада тери қуриқлиги муаммоси ва уни бартараф этишда мочивинанинг аҳамияти таҳлил қилинади. Тери қуришига олиб келувчи омиллар, шундай ҳолатларда теридаги бўладиган ўзгаришлар ва уларни юмшатиш, намликни сақлашда мочивинанинг таъсири илмий асосда кўриб чиқилади. Шунингдек, мақолада турли хил мочивина воситалари, уларнинг таркиби ва қўллаш усуллари ҳақида маълумотлар берилган. Тадқиқот натижаларига кўра, мочивиналар нафақат тери намлигини тиклашда, балки унинг барқарорлигини сақлашда ҳам муҳим роль ўйнаши қайд этилган.
ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ ПРОФИЛАКТИКИ РАХИТА ПУТЕМ НАЗНАЧЕНИЯ ПРАВИЛЬНЫХ ДОЗ ВИТАМИНА Д
Исследования показали, что развитие рахита связано с низким уровнем основного метаболита витамина D, а также кальция и фосфора в сыворотке крови. Это подтверждается анализом биохимических показателей кальций-фосфорного обмена и уровня 25(ОН)D3 у детей, которые проходили обследование до начала профилактики витамином D, по сравнению с данными здоровых детей. Применение витамина D3 в сочетании с общеукрепляющей терапией значительно повысило эффективность профилактики рахита. В результате наблюдалось снижение уровня щелочной фосфатазы, а также увеличение содержания 25(OH)D3, кальция и фосфора в сыворотке крови.
РОЛЬ МЕХАНОТЕРАПИЙ В НЕЙРОРЕАБИЛИТАЦИИ
Экзоскелеты представляют собой одну из перспективных технологий, применяемых в реабилитационной медицине, направленную на восстановление утраченных двигательных функций у пациентов с нарушениями опорно-двигательного аппарата. В статье рассмотрены конструктивные особенности активных и пассивных экзоскелетов, принципы их действия, а также сферы применения в медицинской практике, промышленности и военной сфере. Отдельное внимание уделено современным моделям экзоскелетов, разработанных как зарубежными компаниями (ReWalk, HAL, eLEGS, Titan Arm, WREX и др.), так и отечественными производителями, в частности, компанией «MBionics» (Казахстан). Проведена апробация казахстанского экзоскелета на базе кафедры "Реабилитологии и спортивной медицины" Медицинского университета Астана. В исследовании отмечены такие эффекты, как повышение психоэмоционального состояния пациентов, мотивация к занятиям, однако отсутствует достоверное снижение выраженности пареза. Безопасность устройства была подтверждена: случаев травматизации, осложнений или ухудшения состояния не зафиксировано. Авторы подчеркивают необходимость разработки реабилитационных экзоскелетов, ориентированных на потребности пациентов с инвалидностью, для расширения их функциональной и социальной независимости.
ХАРАКТЕРИСТИКА ИММУНОЛОГИЧЕСКИХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ У БОЛЬНЫХ САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ II ТИПА
В статье представлены данные современных исследований, посвящённых изменениям иммунологических показателей у пациентов с сахарным диабетом 2 типа. Рассмотрены особенности патогенеза инсулинорезистентности, связанной с хроническим воспалением, а также роль провоспалительных и противовоспалительных цитокинов, включая интерлейкины IL-6 и IL-10. Отдельное внимание уделено влиянию возраста, ожирения и дисфункции инкретинов на развитие метаболических нарушений. Подчёркивается значимость иммунологических маркеров в ранней диагностике осложнений и в разработке новых подходов к терапии.
КЛИНИКО-ЛАБОРАТОРНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПРИ МОЧЕКАМЕННОЙ БОЛЕЗНИ У ДЕТЕЙ И КАЧЕСТВО ЛАБОРАТОРНОЙ ДИАГНОСТИКИ НА СТАДИИ СТАЦИОНАРНОГО ЛЕЧЕНИЯ
В данной статье было проведено ретроспективное исследование изменения и назначения лабораторных показателей при мочекаменной болезни у пациентов с различными клиническими проявлениями и локализацией камней. В статье представлены результаты общего анализа крови, общего анализа мочи и биохимических анализов крови пациентов, проходивших лечение в стационарных условиях с диагнозом, мочекаменная болезнь. Данные исследования являются актуальными в виду необходимости постоянного контроля назначенных лабораторных исследований врачей клиницистов при ведении этих больных. Это позволяет повышать уровень компетентности специалистов в области лабораторных услуг и для врачей урологов, улучшает рациональность назначений лабораторных исследований при различных нозологиях и поработать со «Стандартами диагностики и лечения».