№ 31 [2] (2026): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук

						Показать № 31 [2] (2026): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук
№ 31 [2] (2026): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук
Опубликован: 14-03-2026

Рубрики журнала. Выпуск № 31 (02). Том 2. 2026

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

Весь выпуск

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

АНАЛИЗ ФАКТОРОВ РИСКА И ПРОГНОЗИРОВАНИЕ СПАЕЧНОЙ БОЛЕЗНИ В АБДОМИНАЛЬНОЙ ХИРУРГИИ

Хакимов М.Ш., , Файзуллаев Б.Б., Болтаев Д.Э.

В последние годы отмечается тенденция к увеличению количества больных с острой спаечной кишечной непроходимостью в силу роста числа операций на органах брюшной полости, расширения их объема.
Цель исследования: разработка системы прогнозирования развития спаечного процесса в брюшной полости и его тяжести в дооперационном периоде для разработки мер его профилактики, как в дооперационном, так и в послеоперационном периодах.
Материал и результаты исследований. Анализу подвергнуты результаты обследования и лечения 316 больных с острой спаечной кишечной непроходимостью. На основании анализа 13 клинико-лабораторных параметров предложена система прогноза развития спаечного процесса. В зависимости от степени риска предложен алгоритм профилактических мероприятий, который способствовал достоверному снижению частоту развития послеоперационной спаечной непроходимости с 7,4% до 1,9%.

6-11

ИССЛЕДОВАНИЕ ВЗАИМОСВЯЗИ ФАКТОРОВ ВОСПАЛЕНИЯ И ЭНДОТЕЛИАЛЬНОЙ ДИСФУНКЦИИ С ПАРАМЕТРАМИ ДИСЛИПИДЕМИИ У ПАЦИЕНТОВ С ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ ПОЧЕК

Даминов Б.Т., Бахтиярова У.А.

В прогрессировании ранних стадий ХБП преобладает роль АДМА в развитии и прогрессировании эндотелиальной функции. У обследованных пациентов с ХБП I-IIIА стадии, выявлено статистически значимое повышение концентрации АДМА, что позволило предполагать участие этого фактора в патогенезе ранних стадий ХБП. Роль АДМА как фактора атеросклеротического ремоделирования сосудов подтверждается и наличием обратной корреляции концентрации АДМА с уровнем ХС ЛПВП, положительной высокодостоверной корреляцией с факторами воспаления (СРБ и sL-selectin р<0,001), что неоднократно подтверждает о роли воспаления в развитии ЭД и формировании ССР у пациентов с ХБП на ранних стадиях заболевания.

21-25

MARKAZIY ASAB TIZIMIDA PERINATAL ASORATLARI BO`LGAN BOLALARDA BRONXIAL ASTMANING O`ZIGA XOS KECHISHI

Sharipov R.X.

Ish jarayonida perinatal markaziy asab tizimi shikastlanishi oqibatida bolalarda bronxial astma fonida bronxoobstruktiv sindromning rivojlanish sabablariga oid chuqur tadqiqot natijalari keltirilgan. Aniqlanganidek, ushbu guruh bolalarda, nevrologik simptomatikasi bo‘lmagan bronxial astma bilan kasallangan bolalardan farqli o‘laroq, kasallik boshlanishi va etiologik omillar sezilarli darajada farq qiladi. Asosiy guruhdagi bolalarda (perinatal markaziy asab tizimi shikastlanishining oqibatlariga ega bolalar) qaytalanuvchi bronxoobstruktiv sindrom (BOS)ning birinchi epizodlari hayotning birinchi yilida ikki barobar ko‘proq kuzatilgan. Shu bilan birga, taqqoslash guruhidagi bolalarda (markaziy asab tizimi shikastlanish belgilari bo‘lmagan) BOS chastotasi eng yuqori darajaga 2-3 yoshda yetgan bolalarda bo‘lgan. Bronxoobstruktiv sindrom (BOS) rivojlanishining etiologik omili har ikkala guruhdagi bolalarda o‘tkir respirator infeksiya bo‘lgan, ikkinchi eng muhim qo‘zg‘atuvchi omil, kutilganidek, muayyan ahamiyatga ega allergen bilan kontakt bo‘lgan. O‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, asosiy guruhdagi bolalarda miya bioelektr faolligida (BEF) sezilarli o‘zgarishlar, miya pog‘onasi va subkortikal tuzilmalarining disfunktsiyasi hamda funksional testlar (fotostimulyatsiya, giperventilyatsiya) paytida paroksizmal faollik kuzatilgan.

12-16

MUDDATIDAN OLDIN TUG‘AYOTGAN HOMILADOR AYOLLARDA D-DIMER KO‘RSATKICHINING PATOGENETIK AHAMIYATI

Matyakubova S.A.

Akusherlik amaliyotida muddatidan oldingi tug‘ruq muammosi hamon neonatal va chaqaloqlar o‘limining, shuningdek, bolalar kasallanishi va nogironligining asosiy sababi bo‘lib qolmoqda.
Tadqiqotning maqsadi muddatidan oldin tug‘ruq kuzatilgan homilador ayollarda d-dimer holatini baholashdan iborat edi.
Tadqiqot materiali va usullari. Biz muddatidan oldin tug‘ruq bilan og‘rigan 21 yoshdan 36 yoshgacha bo‘lgan 104 nafar homilador ayolni tekshirdik.
Tadqiqot va muhokama natijalari. Muddatidan oldingi tug‘ruq bilan og‘rigan homilador ayollarning klinik tekshiruvlari shuni ko‘rsatdiki, 83 nafar homilador ayol III trimestrda bo‘lib, bu 80,7% ni, II trimestrda esa 21 nafar bo‘lib, bu 19,2% holatni tashkil etdi.
Xulosa. Muddatidan oldingi tug‘ruq bo‘lmagan homilador ayollarda esa D-dimer konsentratsiyasi o‘rtacha 0,2±0,02 mg/ml ni tashkil etdi.

17-20

BRONXIAL ASTMA BILAN OG‘RIGAN BOLALARDA PERINATAL MARKAZIY ASAB TIZIMI SHIKASTLANISHINING JISMONIY RIVOJLANISHGA TA’SIRI

Sharipov R.X.

Perinatal markaziy asab tizimi shikastlanishi oqibatlariga ega bolalarda bronxial astmaning kechishining anamnestik va kliniko-funksional xususiyatlari o‘rganilgan. Maqolada 5-14 yoshdagi 103 nafar bolada bronxial astma diagnostikasi bo‘yicha o‘tkazilgan kompleks tekshiruv natijalari keltirilgan. Asosiy guruhni markaziy asab tizimi shikastlanish belgilari mavjud bo‘lgan bronxial astmaga chalingan 72 nafar bola (51 nafar o‘g‘il va 21 nafar qiz) tashkil qilgan, taqqoslash guruhiga esa markaziy asab tizimi shikastlanishining uzoq muddatli belgilari bo‘lmagan bronxial astmaga chalingan 31 nafar bola (19 nafar o‘g‘il va 12 nafar qiz) kiritilgan.
Yengil darajadagi asfiksiyaga mos holat asosiy guruhdagi bolalarning 52,8% ida va taqqoslash guruhidagi bolalarning 6,5% ida qayd etilgan. Shuningdek, asosiy guruhdagi bolalarning 27,8% i o‘rtacha darajadagi asfiksiya holatida tug‘ilgan bo‘lib, 19,4% i esa og‘ir darajadagi asfiksiya holatida tug‘ilgan. Rorer, Pinye, Brugsh va Vervek indekslariga asoslangan baholash shuni ko‘rsatdiki, markaziy asab tizimi perinatal zararlanishi bo‘lgan va BA bilan xastalangan bolalarda jismoniy rivojlanish ko‘pincha proporsiyasiz (disgarmonik) bo‘ladi. Shu bilan birga, perinatal zararlanishi bo‘lmagan va BA bilan xastalangan bolalarda zararlanishi bunday holat kamroq uchraydi.

26-31

РЕЗУЛЬТАТЫ МИКОЛОГИЧЕСКОГО ИССЛЕДОВАНИЯ ПРИ ОТОМИКОЗЕ (СЕМЕЙСТВА CANDIDA)

Хасанов У.С., Худжанов Ш.К., Джураев Ж.А., Соатов И.О., Мардонов Х.А.

Отомикоз, вызванный грибами семейства Candida, представляет собой значимую клиническую проблему в оториноларингологии, особенно при рецидивирующем и осложнённом течении заболевания. Целью настоящего исследования явилось изучение особенностей микологического спектра Candida-ассоциированного отомикоза и его клинических характеристик у пациентов с частыми рецидивами. В работе представлены результаты комплексного микологического обследования больных, проходивших лечение в ЛОР-отделении многопрофильной клиники Ташкентского государственного медицинского университета в период с 2000 по 2024 годы. Проанализирована частота выявления различных видов Candida, их ассоциация с клиническими проявлениями и рецидивированием заболевания. Полученные данные подчёркивают ведущую роль Candida albicans и подтверждают необходимость видовой идентификации возбудителя для оптимизации лечебной тактики.

32-36

METHODS OF TREATING MORPHO-FUNCTIONAL CHANGES IN THE THYMUS UNDER THE INFLUENCE OF CHRONIC CARBON MONOXIDE WITH BIOACTIVE SUBSTANCES

Teshaev Sh.J., Kodirov O.U.

Morphofunctional changes in the thymus were determined as a result of chronic exposure to the isotope isocyanate in laboratory animals under experimental conditions. As a result of chronic exposure to the isotope isocyanate in its wall, specific changes occur in each part of the thymus: proliferation of connective tissue, cell hypertrophy, signs of inflammation and dilation of blood vessels.

37-41

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ПОКАЗАТЕЛЕЙ МОЧЕИСПУСКАНИЯ СРЕДИ ГРУПП ИССЛЕДОВАНИЯ ПОСЛЕ ПРОВЕДЕНИЯ ТЕРАПИИ РАКА ПРЕДСТАТЕЛЬНОЙ ЖЕЛЕЗЫ

Хаккулов Э.Б., Алимов Ж.У.

Подъём заболеваемости также обусловлен с вестернизацией образа жизни, включая ожирение, сидячий образ жизни и диетические факторы. Возрастной пик заболеваемости наступает примерно к 65 годам, когда почти 60% мужчин подвержены риску рака простаты.
Эффективная стратегия профилактики рака простаты может привести к значительным выгодам для общественного здравоохранения, позволяя снизить высокий пожизненный риск развития этого заболевания.

42-44

СРАВНИТЕЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА И КЛИНИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ БОЛЬНЫХ С ОТОМИКОЗОМ

Хасанов У.С., Худжанов Ш.К., Джураев Ж.А., Соатов И.О.

Отомикоз является одной из наиболее частых форм грибковых заболеваний ЛОР-органов и характеризуется разнообразием клинических проявлений, склонностью к хроническому течению и высоким уровнем рецидивов. Целью настоящего исследования явилось проведение сравнительной характеристики клинических особенностей отомикоза в зависимости от этиологического фактора и течения заболевания. В работе проанализированы клинико-микологические данные пациентов с рецидивирующим и осложнённым отомикозом, находившихся на лечении в специализированном ЛОР-отделении. Установлены различия в клиническом течении, частоте рецидивов и выраженности симптомов при аспергиллёзном и кандидозном отомикозе. Полученные результаты подчёркивают необходимость дифференцированного подхода к диагностике и лечению больных с отомикозом с учётом этиологии и клинических особенностей заболевания.

45-48

METHODS OF TREATING MORPHO-FUNCTIONAL CHANGES IN THE SPLEEN CAUSED BY CHRONIC CARBON MONOXIDE EXPOSURE WITH BIOACTIVE SUBSTANCES

Kodirov O.U.

Morpho-functional changes in the spleen as a result of chronic carbon monoxide exposure to laboratory animals were detected under experimental conditions. As a result of chronic carbon monoxide exposure, specific changes were found in each part of the spleen, and in its wall, connective tissue growth, cell hypertrophy, signs of inflammation, and vascular congestion were observed.

49-53

СУРУНКАЛИ ИС ГАЗИ ИНТОКСИКАЦИЯСИДА ЎПКА МОРФОЛОГИК ШИКАСТЛАНИШЛАРИНИ КАМАЙТИРИШДА ЯНГИЧА КОМПЛЕКС ДАВОЛАШ УСУЛИНИНГ САМАРАДОРЛИГИ

Рахмонбердиев М.А., Бахронов Ж.Дж.

Сурункали ис гази интоксикацияси нафас олиш тизимида оғир морфологик ва функционал ўзгаришларга олиб келувчи долзарб тиббий муаммолардан бири ҳисобланади. Ушбу тадқиқотда сурункали ис гази таъсирида ўпка тўқимасида юзага келадиган морфологик шикастланишларни камайтиришда янгича комплекс даволаш усулининг самарадорлиги экспериментал шароитда баҳоланди. Тажрибалар оқ зотсиз каламушларда олиб борилиб, ҳайвонларда ис газининг сурункали таъсири моделлаштирилди. Даволаш мақсадида гулимансар ўсимлиги дамламаси ва қушқўнмас ўсимлиги мойи қўлланилди. Морфологик таҳлил гемотоксилин–эозин ва Ван–Гизон бўёқлари ёрдамида амалга оширилди. Натижалар сурункали ис гази таъсирида альвеолар девор қалинлашиши, интерстициал шиш, қон томирлар тўлақонлиги ва апоптоз белгилари кузатилишини кўрсатди. Комплекс даволаш қўлланилган гуруҳларда мазкур ўзгаришлар сезиларли даражада камайиб, ўпка тўқимасининг морфологик тузилиши қисман тиклангани аниқланди. Олинган маълумотлар янгича комплекс даволаш усули сурункали ис гази интоксикациясида ўпка шикастланишларини камайтиришда самарали эканлигини тасдиқлайди.

54-60

SENSITIVITY, SPECIFICITY, AND PROGNOSTIC EFFICACY INDICATORS OF THE EXAMINED POLYMORPHISMS IN THE PATIENTS WITH NECROTIC PROCESS OF MAXILLOFACIAL REGION FOR RISK-INCREASING ALLELES

Boymuradov Sh.A., Kurbanov Y.Kh., Narmurotov B.K., Djurayev J.A.

Genetic polymorphisms, particularly single nucleotide polymorphisms (SNPs), play an important role in determining individual susceptibility to disease, clinical progression, and treatment outcomes. This review summarizes current evidence on the sensitivity, specificity, and prognostic efficacy of examined polymorphisms in patient groups carrying risk-increasing alleles. The literature indicates that while many polymorphisms show statistically significant associations with disease risk and prognosis, their individual diagnostic performance is often limited due to modest effect sizes and population heterogeneity. Variations in genetic background, environmental factors, and study design further influence the predictive value of specific alleles. Recent approaches focusing on the combined analysis of multiple polymorphisms, including polygenic risk scores, demonstrate improved sensitivity and specificity compared with single-marker analyses. Integration of genetic data with clinical and demographic variables appears essential for enhancing prognostic accuracy. Overall, the findings highlight both the potential and the limitations of genetic polymorphisms as prognostic biomarkers and underscore the need for large, population-specific studies to support their application in personalized medicine.

61-64

ПОКАЗАТЕЛИ РЕДОКС-ГОМЕОСТАЗА У ЖЕНЩИН РЕПРОДУКТИВНОГО ВОЗРАСТА С ВОСПАЛИТЕЛЬНЫМИ ЗАБОЛЕВАНИЯМИ ПРИДАТКОВ МАТКИ

Асранкулова Д.Б.

Воспалительные заболевания придатков матки остаются одной из ведущих причин нарушений репродуктивного здоровья женщин. Одним из ключевых патогенетических механизмов данных состояний является дисбаланс окислительно-восстановительного (редокс) гомеостаза, способствующий хронизации воспалительного процесса и снижению овариального резерва.

65-67

KIMYOVIY ADDIKTIV BUZILISHLARDA FARMAKOLOGIK VA PSIXOREABILITATSION USULLARNING KOMPLEKS QO‘LLANILISHIDA INNOVATSION YONDASHUV

Turayev B.T., Sultonov Sh.X.

Ushbu maqolada kimyoviy addiktiv buzilishlar bilan og‘rigan bemorlarni reabilitatsiya qilishda farmakologik va psixoreabilitatsion usullarning kompleks qo‘llanilishining samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqotda 80 nafar kimyoviy qaramlikka chalingan bemor ishtirok etdi: asosiy guruhda (n=40) farmakologik davolash psixoreabilitatsion dasturlar bilan birgalikda olib borildi, taqqoslash guruhida (n=40) esa faqat standart farmakoterapiya qo‘llanildi. Kompleks yondashuv natijasida bemorlarda kognitiv funksiyalar faollashuvi, psixoemotsional holatning barqarorlashuvi hamda ijtimoiy moslashuv ko‘rsatkichlarining yaxshilanishi kuzatildi. Xususan, asosiy guruhda MoCA shkalasi bo‘yicha kognitiv ko‘rsatkichlar 35 %, tashvish va depressiya darajasi 40 %, ijtimoiy moslashuv indeksi esa 45 % ga yaxshilandi. Olingan natijalar kimyoviy addiktiv buzilishlarda farmakologik va psixoreabilitatsion usullarning integratsiyalashgan qo‘llanilishi reabilitatsiya samaradorligini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatadi.

68-73

DIFFERENSIAL TENGLAMALARNI YECHISHNING ANALITIK VA SONLI USULLARINI TAQQOSLASH

Ismailov Sh.R., Ubaydullayev F.F., Odilov A.I.

Ushbu maqolada differensial tenglamalarni yechishning asosiy ikki yo‘nalishi — analitik (aniq) va sonli (taxminiy) usullar tahlil qilingan. Analitik usullar differensial tenglamaning yechimini aniq matematik ifoda ko‘rinishida olish imkonini bersa, sonli usullar murakkab va chiziqsiz tenglamalar uchun taxminiy yechimlarni hisoblashga asoslanadi. Maqolada har ikkala usulning afzalliklari, kamchiliklari, qo‘llanilish sohalari hamda ularning o‘zaro bog‘liqligi yoritilgan. Shuningdek, zamonaviy kompyuter dasturlari (MATLAB, Maple, Python, Wolfram Mathematica) yordamida sonli hisoblashlarning ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan. Natijada, analitik va sonli usullarni birgalikda qo‘llash differensial tenglamalarning amaliy va nazariy yechimlarini topishda eng samarali yondashuv ekanligi asoslab berilgan.

74-77

TIZIMLI VASKULITLARDA YUZ-JAG‘ SOHASIDAGI YIRINGLI-NEKROTIK ASORATLARNI TASHXISLASHNING KLINIK VA MOLEKULYAR-GENETIK TEKSHIRUV NATIJALARI TAHLILI

Boymuradov Sh.A., Hayitmurodov D.E., Djurayev J.A., Berdiyeva D.U., Soatov I.O.

Tizimli vaskulitlar – multisistemali autoimmun kasalliklar bo‘lib, kichik va o‘rta tomirlarning nekrotik yallig‘lanishi bilan xarakterlanadi. Yuz-jag‘ sohasidagi yiringli-nekrotik jarayonlar bemorlar salomatligi va hayot sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu tadqiqotda 2023–2026 yillarda Toshkent davlat tibbiyot universiteti Ko‘p tarmoqli klinikasi revmatologiya va Kattalar LOR va yuz-jag‘ jarrohligi bo‘limlarida olib borilgan. 110 nafar bemorda yuz-jag‘ sohasidagi nekrotik jarayonlarni erta aniqlash maqsadida klinik, laborator va molekulyar-genetik tekshiruvlar o‘tkazildi. Tadqiqotda ERG1, C1QTNF3 va TNFAIP3 genlari tekshirildi. Klinik va genetik tekshiruvlar asosida yuz-jag‘ sohasidagi yiringli-nekrotik jarayonlarni aniqlash va kasallik faolligi bilan bog‘liq korrelyatsiyalar tahlil qilindi.

78-81

THE ROLE OF FABRIC TYPES IN ENSURING QUALITY SLEEP FOR PRESCHOOL-AGE CHILDREN

Nomozboeva M.A., Askarov Sh.Sh., Zhumaboyev T.Sh.

Introduction. In this article, we attempt to analyze the various types of fabrics used for bedding in order to ensure the quality and duration of sleep for preschool-aged children in a hygienic, attempted to analyze the aspects that are important from a normal physiological and psychological standpoint. During the study, the positive role of fabrics made from natural and synthetic fibers in ensuring normal air permeability, moisture permeability, heat exchange, and preventing adverse effects in allergic processes was highlighted. At the same time, taking into account the anatomic, physiological, and individual characteristics appropriate to the age of the growing organism, the role of fabric selection in sleep hygiene is justified. The negative consequences of improperly selected fabrics on sleep quality were also analyzed.
Objective: The purpose of the present article is to scientifically determine the hygienic and physiological significance of the types of fabrics used in the bedding of preschool children in order to ensure high-quality sleep - to scientifically determine the hygienic and physiological importance of the fabrics used for bedding for preschool-aged children and to develop general conclusions for selecting the most optimal fabrics for the child.
Materials and methods: For the study, materials were samples of natural and synthetic fiber fabrics—cotton, linen, bamboo fibers, viscose, and blends—used for bedding and prepared for preschool-aged children, which were employed as the research materials. The methods used in the article included reviewing printed manuals for various fabrics, conducting statistical analyses of clothing, and analyzing scientific literature. In addition, data for the article were collected from kindergartens attended by preschool-aged children, private kindergartens, and those established under public-private partnerships, using the fabrics of the children's beds and pillows as examples. The data collection process was carried out during student visits to the kindergartens.
Results. During human sleep, we can observe that body temperature drops compared to when the person is awake. During this period, as skin temperature falls, the person feels colder and becomes more reliant on the quality of the bedding and the fabric they use for cover to retain heat. We observe that sleepwear (pajamas) and sheets made from fabrics with a higher cotton fiber content provide comfort, ensure the quality of this process, and enhance overall sleep duration and efficiency.
Conclusion: The microclimate of the human body individually affects clothing made from various fabrics, as well as bedding materials used in static or dynamic work situations and during rest, profoundly influencing the quality of life, especially sleep efficiency. From a physiological standpoint, the surface of the skin on the body has a certain capacity for inhalation and exhalation. Considering this, using fabrics that create an unhealthy microclimate for the body directly affects sleep quality, and sleep quality, in turn, is a factor that impacts health. The importance of considering fabric quality is great for maintaining a stable level of health.

82-86

MARINOVAD QILINUVCHI MAHSULOTLARNI ISTE’MOLINING INSON ORGANIZMIDA TA’SIRINI O’RGANISH

Nomozboyeva M.A., Axmedov J.E., Jo’maboyev T.Sh.

Kirish: Inson evoltsiyasiga nazar solsak, asosiy ehtiyoj yashash uchun kurashga qadalgan juda ko’plab rivojlanish bosqichlarini ko’rishimiz bu tabiiy holat. Salomatlik va normal fiziologik holat haqida tushunchaga ega bo’linmagan davrda ham inson ozuqaga va har doim baquvvat ya’ni sog’lom holatda bo’lishi hayot uchun kurashda eng ustuvor belgilardan biri hisoblangan. Keyin zamonaviylashgan hayot tarzi mavsumga mos oziq-ovqatni iste’mol qilar ekan, foydali mahsulotlarni saqlashda bosh qotira boshlagani, oziq-ovqat sanoatidagi juda ajoyib burilishlardan biri bo’lgan. Meva, sabzavotlar hamda turli mahsulotlarni marinovad qilish esa shu jarayonning ajralmas qismi hisoblanadi. Bu mahsulotlarni inson organizmiga va organlar sistemasiga ta’siri doimiy ravishda bir xil emas. Bu jarayon individual hisoblanadi. Lekin ko’plab tajribalarga asoslanib parhez stollariga ajratilina boshlagan taomnoma, davolanish jarayonini ijobiy tarafga siljishiga juda katta ta’sir o’tqazgan.
Maqsad: Biz ushbu maqola davomida ayrim marinovad qilingan mahsulotlarning inson organizmiga ta’sirini o’rganib chiqamiz. Inson organizmi faoliyatining sog’lomlik ko’rsatgichida ovqatlanishni ahamiyatini va moddalar almashinuvi jarayonini taqqoslash natijalarini nazorat qilish, ayrim bugungi kundagi kasalliklarni oldini olish yoki hayot sifatini yaxshilashga katta xissa qo’shishini ko’rishimiz mumkin. Tadqiqotning asosiy maqsadi sifatida marinovad qilinuvchi mahsulotlarni iste’molining inson organizmi faoliyatiga ta’sirini o’rganishning muhim ahamiyatini aniqlashdir.
Materiallar va usullar: mazkur ilmiy maqola turli ilmiy tahliliy va tizimli yondashuv asosida olib borildi. Ilmiy tadqiqot metodlari quyidagilar:
- Oziq-ovqat gigiyenasi va ovqatlanishni normal fiziologik tashkillash bo’yicha adabiyotlar tahlili;
- Ovqatlanishga bog’liq epidemiologik va klinik tadqiqot natijalari bo’yicha ma’lumotlarni umumlashtirish;
- Marinovad qilinuvchi mahsulotlar va marinovadlarning kimyoviy jihatdan tarkibi va mikrobiologik tarkibini taqqoslash;
- Salomatlikka ta’sir qiluvchi turli oziq ovqatlar, xususan marinovad mahsulotlarini baholash bo’yicha tahlillar;
Shuningdek, baholash uchun ko’rsatgichlar natriy, nitritlar va nitratlar, probiotik bakteriyalarni borligi hamda pH darajasi va turli biologik faol moddalarni o’zida saqlashini hisobga olindi.
Natijalar: taqdim etilgan maqola uchun o’tkazilgan tadqiqot natijasi shuni ko’rsatadiki, marinovad qilinuvchi mahsulotlarni iste’mol qiluvchi organizm uchun ta’sir mexanizmi murakkab hamda ko’p omilli ekanligini ko’rishimiz mumkin. To’plangan ma’lumotlar marinovad mahsulotlarining inson salomatligiga ta’siri albatta ularni tayyorlanish jarayoni va texnologiyasi, kimyoviy jihatdan tarkibi, fermentatsiya jarayoni, darajasiga hamda iste’mol qilinadigan miqdoriga bevosita bog’langanligini ko’rsatadi.
Xulosa: inson organizmi uchun iste’mol qilinadigan marinovad mahsulotlari kunlik ovqatlanish ratsionida asosiy o’rinni egallaydi, lekin bu mahsulotlarni ko’p iste’moli yokida iste’mol qilishda ehtiyotkorlik va me’yor bo’lishi lozimdir. Fermentatsiya jarayoni yordamida tayyorlangan, tuzi past bo’lgan marinovad mahsulotlari organizm uchun nisbatan foydaliroq hisoblanib, ichakdagi mikroflorani qo’llaydi. Yuqori darajada natriy va turli kimyoviy ionlarni saqlovchi birikmalar bilan to’yingan mahsulotlarni esa kunlik ratsiondagi iste’molini cheklangan, ma’lum miqdorda yeyish tavsiya etiladi. Ushbu natijalardan foydalanib, sog’lom ovqatlanish, marinovad qilingan oziq-ovqatlar iste’moli strategiyalarini ishlab chiqishda ilmiy asos sifatida xizmat qiladi.

87-90

ANALYSIS OF THE EFFECTS OF VARIOUS CHILDHOOD DISEASES ON THE CARDIOVASCULAR SYSTEM

Nomozboeva M.A., Sodikova D.I., Zhumaboyev T.Sh.

Introduction. In the present scientific article, the long-term and often hidden impact of numerous diseases encountered during childhood on the cardiovascular system is analyzed in a consolidated form. Unlike conventional approaches, the article analyzes not only the clinical manifestations of diseases but also the metabolic plasticity characteristic of childhood, changes in the neurohumoral regulatory system, and the direct impact of psychoemotional stressors on the cardiovascular system are examined as key indicators. Additionally, the impact of childhood infections and inflammation on the normal functional state of arterial and venous vessel walls is assessed at a subclinical level. Harmful habits that affect the cardiovascular system, closely linked to a poor diet, are also analyzed separately.
Objective: The aim of the present study is to identify the mechanisms by which various long-term influences of childhood and adolescent illnesses on the development and stability of the cardiovascular system and its physiology are maintained. The aim is to study how the living environment, lifestyle, social and hygienic conditions during childhood and adolescence, and the biological adaptation processes to these conditions, leave their mark on the cardiovascular system in later life. The main objective of the scientific research is to scientifically substantiate the crucial importance of the juvenile period as a “critical period” in the formation of cardiovascular system health and to propose new perspectives for developing individual preventive measures.
Materials and Methods: The materials collected for this scientific article were from the Sanitary Epidemiology, Hygiene, and Public Health Department of Samarkand City, Annual morbidity statistics from the Department of Child and Adolescent Hygiene and cases of polytrauma in patients of various age groups at the Ishtixon Health Department Polytrauma Center in Samarkand Province. - A statistical analysis of various illnesses experienced by patients during their youth was obtained by studying the medical histories of patients who came to the Polytrauma Center of the Ishtixon Health Department in Samarkand Province with complaints of cardiovascular system health.
Results. According to the scientific research findings, various illnesses experienced during youth leave functional changes or traces in the cardiovascular system that do not appear immediately but persist over many years. It was found that in people who frequently fell ill in childhood, the heart's adaptation to external stressors is relatively slow, and this manifests not as a clinical condition but as an early depletion of the body's reserves. It has been noted that a person's living and lifestyle conditions, as well as the regularity of their diet in youth, independently influence the development of the cardiovascular system. Currently, the growing problems of sedentary lifestyle and improper diet, by amplifying the effects of the previous disease in the body, play a major role in turning the cardiovascular system into one that wears out more quickly. These factors demonstrate that the early-life foundation of cardiovascular health plays a role in determining later stages of life quality by reinforcing health status at an early stage.
Conclusion: In the final section of this article, we can conclude and emphasize that, The various disease processes or biological damage that a person experiences during childhood and adolescence are sometimes retained in the organism's development as an irreversible functional memory. It would not be an exaggeration to call this system a complex formation akin to the process of immunity in the human body. However, this phenomenon is now reflected not only in the immune system but also in the adaptability of the cardiovascular system. It is similar to the human respiratory system's ability to rapidly adapt to climate changes in different regions. Using the research findings, immune response cells formed at an early age, in addition to performing their protective function, also exert a complex indirect influence on the internal regulatory processes that govern heart function and the normal physiology of blood vessels. This biological memory we have emphasized determines the stress resistance and adaptability of the cardiovascular system throughout a person's life until death. Therefore, it is necessary to view past health status and experience as an important determinant of cardiovascular health in the future.

91-95

НАССР ТИЗИМИНИ ҚЎЛЛАГАН ХОЛДА ОЧИҚ СУВЛАРНИ ИФЛОСЛАНТИРУВЧИ МАНБАЛАРНИ ГИГИЕНИК БАҲОЛАШ

Файзибоев П.Н., Худойқулова Г.Т., Файзибоев Б.П.

Сув ҳавзаларини санитария муҳофазаси энг муҳим иқтисодий муаммолардан бири бўлиб, унинг ечими кўп жиҳатдан аҳолини сифатли ичимлик суви билан таъминлаш ва ичак инфекцияларининг олдини олишга боғлиқ. Мамлакатимизда тиббиёт соҳасини ривожлантириш, тиббий тизимни жаҳон андозалари талабларига мослаштириш, сув ва сув таъминотида юзага келаётган турли хилдаги носозликларнинг юзага келиши натижасида пайдо бўлаётган касалликларни олдини олиш ва уни бартараф этишга қаратилган кескин чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Бу вазифаларни бажаришда, НАССР ҳалқаро тизимини қўллаган холда, йиллар давомида аҳоли сонининг ўсиши, саноат ва қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришининг янада ривожланиши сувга бўлган эҳтиёжни ошиб боришини инобатга олиш, мавжуд сув ресурсларини янада тежаб-тергаб фойдаланишни, исроф қилмасликни ва сув манбаларни муҳофаза қилишликни тақозо этади. Очиқ сувларни ифлослантирувчи манбаларнинг саломатликка таъсирини баҳолашда НАССР халқаро тизими самарали чора-тадбир сифатида қўлланилиши мумкин. Ушбу тизимдан фойдаланиш, сув сифати ва экологик хавфсизликни таъминлашда аҳамиятли бўлиб, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш ва сув ресурсларини самарали бошқариш имконини беради.
Мақсад: Аҳоли саломатлиги, яшаш муҳитини муҳофаза қилиш ва яхшилаш, хавф омилларини аниқлашни НАССР ҳалқаро тизимига асосланиб, йиллар давомида аҳоли сонининг ўсиши, саноат ва қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришининг янада ривожланиши сувга бўлган эҳтиёжни ошиб боришини инобатга олган холда мавжуд сув ресурсларини тежаб-тергаб фойдаланишни, исроф қилмасликни ва сув манбаларни муҳофаза қилиш, саноат корхоналаридан ҳосил бўлган оқава сувларни тозалаш жараёнларининг гигиеник тавсифини ўрганиш ва профилактик тадбирларини ишлаб чиқишдан иборат.
Тадқиқот материалари ва усуллари: Тадқиқот объекти сифатида оқава сувларни тозалаш ва умумий канализация станциялари, оқава сувларни тозалаш, механик тозалаш, биологик тозалаш ва зарарсизлантиришнинг технологик жараёни ва уни станцияда тўпланадиган чўкмаларидан ва санитар гигиеник, санитар бактериологик,паразитологик, ва статистик усуллардан фойдаланилган.
Натижа: Олиб борилган тадқиқотлар натижасига кўра, очиқ сув манбаларидан олинган намуналарнинг ҳар тўртинчисида - сув омборлари, дарёлар, кўлларнинг сувлари санитария ва кимёвий кўрсаткичлар бўйича зарур бўлган гигиена талабларига жавоб бермайди. Ушбу сув манбаларидан олинган намуналарнинг ҳар ўнинчиси - бактериологик кўрсаткичлари бўйича меъёрларга мос келмайди. Санитария-кимёвий кўрсаткичларга жавоб бермайдиган ичимлик суви намуналарининг нисбий оғирлиги 21-28% даражада эканлиги белгиланди. Олинган натижалардан шу нарса маълум бўлдики, Ўзбекистондаги сув таъминоти манбаларининг турли хилдаги тозаланмаган оқава сувлар билан интенсив равишда ифлосланиши давом этаётганлиги, бунинг натижасида ер усти манбаларидан олинган сув манба атиги 1% гачаси 1- чи сифат синфга, 17% гачаси эса 3-сифат синфига тўғри келмайди. Санитария талаб ва қоидаларига жавоб бермайдиган очиқ сув манбаларининг сони 46,1% бўлиб бу ер ости сув манбалари сонидан 3 бараварга кўп, микробиологик кўрсаткичлар бўйича гигиеник меъёрларга жавоб бермайдиган сув намуналари сони эса деярли 3 баравар юқори эканлиги қайд этилди.
Хулоса: Оқава сувларни табиий йўл билан тозалаш, тозалаш иншоотлари орқали келаётган оқава сувларни тозалаш самарадорлигини тахлил қилиш, сувларни қабул қиладиган очиқ сув ҳавзасини санитария-техник ва санитар-эпидемиологик кузатувдан ўтказиш, тозаланган оқава сувларнинг физик, органолептик, кимёвий, бактериологик ва паразитологик параметрлар бўйича очиқ сув ҳавзасининг сув сифатига таъсирини ўрганган холда аҳолига тоза ичимлик сувини етказиб бериш.

96-99

БОЛАЛАР ВА РЕПРОДУКТИВ ЁШДАГИ АЁЛЛАРДА КАМҚОНЛИК БИЛАН БОҒЛИҚ КАСАЛЛИКЛАРНИНГ РИВОЖЛАНИШ САБАБЛАРИ ВА МУАММОЛАРИ

Файзибоев П.Н., Тошбоев А.Т., Файзибоев Б.П.

Камқонлик билан боғлиқ касалликлар дунёнинг барча мамлакатларида учрайдиган хасталик бўлиб, унинг тарқалиши ижтимоий-иқтисодий шароит, аҳоли даромадлари, овқатланишнинг тавсифи ва бошқа омилларга боғлиқ бўлади. Болалар ва репродуктив ёшдаги аёлларда камқонликнинг асосий сабаблари озиқ-овқатда темир, фолий кислотаси ва витамин B12 каби элементларнинг етишмаслиги, инфекция ва паразитар касалликлар, шунингдек, генетик ва гематологик омилларга боғлиқ бўлади. Репродуктив ёшдаги аёлларда камқонлик ҳомиладорлик даврида ва умумий саломатликда холатига салбий таъсир кўрсатган холда ижтимоий ва иқтисодий фаолиятга таъсирини оширади. Болаларда эса камқонлик ўсиш ва ривожланишни секинлаштириб, иммунитетни пасайишига олиб келади. Ушбу муаммонинг аҳамиятли томони аҳоли соғлиғи ва профилактик чора-тадбирларни такомиллаштиришда холатларида хам намоён бўлади. Камқонлик-бу даволаш мумкин бўлган ва даволаш керак бўлган ғайритабиий ҳолатлардан бири ҳисобланади. Тўғри ташхис қўйиш, жумладан, турли хил лаборатория текширувларини ўтказиш ушбу патологияни ўз вақтида аниқлаш ва тегишли даволаш усулини танлаш имконини беради.
Мақсад: Ёшлар ва мактаб ўқувчилари орасида темир танқислик ҳолатини ва уларнинг асоратларни олдини олиш, уларнинг саломатлик ҳолатини мустаҳкамлаш, кунлик овқатланиш тартибини яхшилаш, овқатланиш рациони таркибидаги микронутриентлар етишмаслигини олдини олишга йўналтирилган профилактик чора-тадбирлар ишлаб чиқиш ва амалиётга тадбиқ қилиш.
Тадқиқот материаллари: Ёшлар ва мактаб ўқувчиларнинг кунлик рациони, уларнинг жисмоний ривожланиши ва қон кўрсаткичларини баҳолаш материаллари мактабларда таълим олаётган ўқувчиларнинг касалланиш даражасини баҳолаш кўрсаткичлари, саломатлик ҳолати, антропометрик кўрсаткичларини баҳолаш каби материалларидан фойдаланилди.
Натижа: Айни йилларда тўпланган маълумотлардан фойдаланиб шундай хулосага келиш мумкинки, тахминан 1,6 миллиард инсон ёки жаҳон аҳолисининг деярли тўртдан бир қисми камқонликдан азият чекади, бунда энг кенг тарқалганлик даражаси мактабгача ёшдаги болалар ва репродуктив ёшдаги аёллар орасида кузатилмоқда. Эпидемиологик тадқиқотлар маълумотларига кўра, Россияда темир моддаси (ЛТЕ) латент темир танқислигини тарқалиши 7.9 дан 31% гача бўлиб ҳисобланади. Ижтимоий-иқтисодий ва этник келиб чиқиши бўйича ўзаро қиёсий бўлган ахоли гуруҳларида тарқалганлик мактабгача ёшдаги болаларда 2 ва 6% ўртасида ҳамда ўсмир қизларда 8 дан 20%гача ўзгариб туриши аниқланди. Масалан биз, 1990-2011 йилларгача бўлган даврларни оладиган бўлсак 185 та турли мамлакатлар (жами 312 анкеталар) дан олинган тадқиқот маълумотларининг таҳлилларига кўра, болалар ва репродуктив ёшдаги аёлларда аввалгидек камқонликнинг оғир формаларининг мавжудлиги кузатилди. 800 миллионга яқин болалар ва ўсмирлар ҳамда репродуктив ёшдаги аёллар камқон касаллигига чалинганлар бўлиб улардан Африка минтақасидаги 60% ҳамда Жанубий-Шарқий Осиё минтақасидаги 40% болалар ва аёллар камқон касаллигига чалинганлар бўлиб чиқди.
Хулоса: Темир танқислик камқонлиги билан туғилган болалар ва оналарга доимий, яъни камқонликнинг сабаблари, камқонликни ривожланишига озиқ-овқат маҳсулотларининг таъсири, айниқса темирга бой бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини танлаб олиш борасида етарлича маълумотлар бериб бориш, камқонлик масалалари бўйича соғлом овқатланишни тарғиб қилишни ўтказиш зарурлигини тақазо этади. Болалар ва ўсмирларда ЛТЕ (Латент темир етишмаслиги) ни ривожланишини асосий сабабларини аниқлаш мақсадида ёшлар орасида ташхислаш натижаларини тўғри йўлга қўйиш, эрта ташхис қўйиш. Бу ишларни барчасини амалга ошириш учун ЖССТ экспертлари томонидан ишлаб чиқилган ЛТЕ ни ташхислашни биокимёвий мезонлари, вена қон томиридан қон олишни ва молиявий томондан ҳаражатларнинг кўплиги билан ва уни қоплаш кераклигини талаб этади.

100-104

ПРОБЛЕМЫ РАЗВИТИЯ ЗАБОЛЕВАНИЙ, СВЯЗАННЫХ С НУТРИТИВНЫМ СТАТУСОМ, У МОЛОДЕЖИ

Файзибоев П.Н., Эргашева Ш.Д., Эргашев С.Қ., Худойқулова Г.Т., Юлдошев А.Х.

в настоящее время одной из важнейших задач является улучшение состояния здоровья различных слоёв населения и профилактика заболеваний, связанных с питанием. Нарушение нутритивного статуса становится причиной заболеваний желудочно-кишечного тракта, дефицита йода и железа, остеопороза, избыточного веса, ожирения и сахарного диабета, что наносит серьёзный вред здоровью людей. Связь подобных заболеваний с нарушением микронутриентного статуса широко освещена в работах различных исследователей, и в этом направлении ведутся масштабные исследования.

105-106

OPTIMIZATION OF METHODS OF PREOPERATIVE PREPARATION FOR SCOLIOTIC DISEASE IN CHILDREN AND ADOLESCENTS

Umarkhodjaev F.R.

Indications for the use of an optimized preoperative treatment and diagnostic complex for preparing paravertebral tissues and spinal column contents for radical correction in children with stage IV scoliosis are determined. The proposed method expands the capabilities of practicing orthopedic and vertebrologists in providing care to children with this condition.

107-109

SURUNKALI KORONAR ARTERIYALAR KASALLIGIGA CHALINGAN BEMORLARDA DAVOLASHGA PAST RIOYA ETILISHI BILAN BOGʻLIQ OMILLAR

Saidova Sh.A., Abdusamatova D.Z.

Ushbu tadqiqot surunkali koronar arteriyalar kasalligiga (SKAK) chalingan bemorlarda dori vositalarini qabul qilishga past rioya etish tarqalishini baholash va past rioya etish bilan bogʻliq omillarni aniqlashga qaratilgan. SKAK tashxisi qoʻyilgan va kamida ikkita uzoq muddatli kardioprotektiv preparat (antitrombotsitar vositalar, statinlar, beta-blokatorlar, AAF ingibitorlari/A2RB) qabul qilayotgan 53 nafar katta yoshli bemor kardiologiya boʻlimidan tanlanadi. Dori qabuliga rioya etish 8 bandli Morisky Medication Adherence Scale (MMAS-8) yordamida baholanadi va yuqori, oʻrta yoki past rioya guruhlariga ajratiladi. Klinik (tashxis, kasallik davomiyligi, hamroh kasalliklar, dori soni), sotsial-demografik (yosh, jins, ma’lumot darajasi) va ayrim psixososial ma’lumotlar (unutuvchanlik, davolanish narxi bilan bogʻliq xavotirlar, dori haqidagi qarashlar) suhbat va tibbiy hujjatlarni tahlil qilish orqali toʻplanadi. Past rioya etishning mustaqil bashoratlovchi omillarini aniqlash uchun logistik regressiya qoʻllanildi. Adabiyotdagi tadqiqotlar kabi, bemorlarning sezilarli qismi oʻrta yoki past rioya darajasiga ega boʻlishi kuzatildi, past rioya uchdan bir qismida kuzatildi. Past ta’lim darajasi, qabul qilinadigan dorilar soni yuqoriligi va dori haqidagi salbiy e’tiqodlar past rioya bilan sezilarli bogʻliq boʻlishi aniqlandi. Tadqiqot SKAK bilan ogʻrigan bemorlarda past rioya determinantlari boʻyicha real klinik ma’lumotlarni taqdim etib, kardiologik amaliyotda moʻljallangan rioyani oshiruvchi strategiyalarni ishlab chiqishga asos yaratadi.

110-115

XAVFSIZ PROSTATA GIPERPLAZIYASI BILAN OG’RIGAN BEMORLARNI DAVOLASHDA α1 – ADRENOBLOKATOR – TAMSULOZINNING QO’LLANILISHI

Nuralieva R.M.

29 nafar erkaklar, xavfsiz prostata bezining gipеrрlаziyasi bilan kasallanganlar, α1–adrenoblokator – tamsulozin bilan davolanishgan. Tamsulozin bilan davolanish olib borilgan prostata bezining gipеrрlаziyasi bilan kasallangan bemorlar guruhlarida hayot sifatini baholash natijalari tahlili, bemorlarni davolash jarayonida hayot sifatining sezilarli yaxshilanishini ko’rsatdi. Ko’pchilik bemorlarda tamsulozin qabul qilish vaqtida nolo’ya ta’sirlar kam darajada bo’lib, ular bemorning kundalik faoliyatiga to’sqinlik qilmagan.

116-118

BO`GIM SINDROMI BILAN KASALANGAN BEMORLARNI PSIXOLOGIK STATUSI

Abdushukurova K.R., Bozorova S.A.

Bizning tadqiqotlarimizda revmatoid artrit (RA), ankilozlovchi spondiloartrit (AS) va osteoartroz (OA) bilan og‘rigan bemorlar orasida intravert shaxslik tipiga ega bo‘lganlar ustunlik qildi, psoriatik artrit (PA) bilan og‘riganlarda esa — ekstravert xususiyatlar ko‘proq uchradi. Ekstravert shaxslarga optimizm, muloqotga kirishuvchanlik, ochiqlik va boshqalar bilan tez aloqa o‘rnatishga tayyorlik xos edi. Bunga qarama-qarshi tarzda, intravert tipdagi bemorlar kamgaplik, tortinchoqlik va o‘z dunyosiga sho‘ng‘iganlik bilan ajralib turdi.

119-121

МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНОЕ СОСТОЯНИЕ СЕРДЕЧНО-СОСУДИСТОЙ СИСТЕМЫ В ПОСЛЕОПЕРАЦИОННОМ ПЕРИОДЕ У ДЕТЕЙ С ТЕТРАДОЙ ФАЛЛО

Каримова Х.Б., Усмонкулов М.И., Насирова З.А.

Врожденные пороки сердца (ВПС) представляют собой структурные дефекты сердца и магистральных сосудов, возникающие на 2–8-й неделе эмбриогенеза. Дефекты могут затрагивать клапанный аппарат, перегородки и выносящие тракты, нарушая внутрисердечную и системную гемодинамику. ВПС могут быть изолированными или комбинированными.
Распространённость ВПС составляет 8–9 случаев на 1000 живорождённых. Число пациентов с клинически значимыми пороками растёт вследствие повышения выживаемости новорождённых. Согласно данным ВОЗ, врожденные аномалии остаются ведущей причиной неонатальной и младенческой смертности, особенно в странах с низким и средним уровнем дохода. Средняя 30-дневная летальность после операций при ВПС составляет 3,5–4 %, у новорождённых достигает 8–9 %.
Тетрада Фалло встречается с частотой 3–5 на 10 000 живорождённых. Анатомические компоненты порока включают стеноз выносящего тракта ПЖ, дефект межжелудочковой перегородки, декстрапозицию аорты и гипертрофию ПЖ. Эти изменения приводят к нарушению легочной и системной гемодинамики и формированию гипоксемии, что определяет тяжесть клинического течения и необходимость ранней хирургической коррекции.

122-133

РЕСПИРАТОРНЫЙ ДИСТРЕСС-СИНДРОМ НОВОРОЖДЕННЫХ: ДИАГНОСТИКА И СТРАТЕГИЯ ЛЕЧЕНИЯ

Ашурова Д.Т., Исмаилова М.У.

Респираторный дистресс - синдром (РДС) новорожденных является частой причиной повышения заболеваемости и смертности у детей первых дней жизни, которое препятствует поступлению достаточного количества кислорода в легкие и кровь. Неонатальный респираторный дистресс-синдром вызывается дефицитом сурфактанта, особенно в контексте незрелых легких. Наиболее важными факторами риска являются недоношенность и низкая масса тела при рождении. Частота РДС увеличивается с уменьшением гестационного возраста при рождении. Понимание патофизиологии, клинической картины, диагностики, профилактики и лечения этого состояния имеет решающее значение для снижения заболеваемости и смертности. В данном материале рассматриваются этиология, оценка и лечение респираторного дистресс-синдрома у новорожденных, а также обсуждается осложнение и прогноз этого состояния.

134-139

ВЛИЯНИЕ КАРДИТА НА ТЕЧЕНИЕ И ИСХОДЫ ПНЕВМОНИИ У ДЕТЕЙ

Мухаммадиев И.С.

Пневмония остается одной из основных причин заболеваемости и госпитализации в педиатрической практике. Наличие сопутствующего кардита значительно ухудшает клиническое течение пневмонии, повышает риск развития дыхательной и сердечно-сосудистой недостаточности и ухудшает прогноз заболевания. Целью данного исследования было оценить влияние кардита на клинические особенности, течение и исходы пневмонии у детей. В статье представлены данные сравнительного анализа и обсуждаются основные патогенетические механизмы и практические аспекты лечения пациентов. Цель: изучить влияние сопутствующего кардита на клиническое течение, осложнения и исходы пневмонии у детей. Материалы и методы: В исследование были включены 80 детей с внебольничной пневмонией. Основная группа (n=40): внебольничная пневмония, ассоциированная с кардитом. Группа сравнения (n=40): пневмония без признаков поражения сердца. Сопутствующий кардит значительно ухудшает течение пневмонии у детей, увеличивает частоту осложнений и продлевает срок пребывания в стационаре. Ранняя диагностика поражения сердца и комплексная терапия с учетом состояния сердечно-сосудистой системы могут улучшить прогноз заболевания.

140-143

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ МЕНТАЛЬНЫХ КАРТ В МЕДИЦИНЕ: СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ

Юлдашев Б.Э., Юлдашева Н.Т.

В современном медицинском образовании активно внедряются новые подходы, способствующие улучшению качества обучения, особенно в сфере медико-профилактического образования. Одним из таких инновационных методов является использование ментальных карт, которые помогают систематизировать и структурировать информацию, а также развивают критическое и ассоциативное мышление обучающихся. Метод ментальных карт оказывает положительное влияние на усвоение сложных медицинских концепций, а также способствует активному вовлечению обучающихся в образовательный процесс. В статье рассматриваются основные принципы использования ментальных карт в медицине, их теоретическое и практическое применение, а также перспективы их интеграции в учебный процесс медицинских учреждений и образовательных программ. Приводятся рекомендации по созданию методического обеспечения для использования ментальных карт на занятиях, направленных на улучшение условий труда и здоровья медицинских работников, а также на решение сложных задач профилактической медицины.

144-150

ВЛИЯНИЕ ФАКТОРОВ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ И ДАВНОСТИ ОБРАЗОВАНИЯ ПЯТЕН КРОВИ НА ОПРЕДЕЛЕНИЕ ФЕНОТИПОВ ГАПТОГЛОБИНА

Баходиров Б.Б., Бахриев И.И.

Цель. Оценить влияние давности образования пятен крови и факторов окружающей среды на стабильность и достоверность определения фенотипов гаптоглобина в высушенных следах крови.
Материалы и методы исследования. Для проведения исследования у соматически здоровых добровольцев обоего пола в возрасте от 18 до 60 лет осуществляли забор капиллярной крови из пальца с последующим определением фенотипов гаптоглобина в жидком состоянии. Также исследованы системы гаптоглобина в пятнах крови, расположенных на бумаге, хлопчатобумажной, шерстяной и смесовой ткани, подвергшихся воздействию прямых солнечных лучей, хранившихся во влажном состоянии и в почве в течение различных периодов времени.
Результаты. Исследованием установлено, что, зависимость определяемости фенотипов гаптоглобина от вида предмета-носителя и длительности воздействия факторов внешней среды. При воздействии прямых солнечных лучей при температуре +25…+30°С на пятна крови на бумаге, хлопчатобумажных, шерстяных и смесовых тканях фенотипы гаптоглобина выявляются не более 3-4 суток. В условиях влажной среды при температуре +15…+20°С их определяемость сохраняется до одного месяца, а при хранении в почве при температуре +10…+15°С – до пяти месяцев, после чего выявление становится невозможным.
Заключение. Установлена зависимость определения фенотипов гаптоглобина от вида предмета-носителя и длительности воздействия факторов внешней среды.

151-155

БИРЛАМЧИ АТЕЛЕКТАЗ ФОРМАЛАРИ БЎЙИЧА ЎПКА ТЎҚИМА СТРУКТУР БИРЛИКЛАРИНИНГ МОРФОМЕТРИК КЎРСАТКИЧЛАРИНИ ЎРГАНИШ

Рўзиева З.И.

Ўпка бирламчи ателектазининг сифат кўрсатгичлари ўпкада ривожланган макроскопик ва микроскопик ўзгаришлар даражаси ва патогенетик механизми ўрганилган. Ўпка бирламчи ателектазининг сифат кўрсатгичлари ўпкада ривожланган макроскопик ва микроскопик ўзгаришларнинг рангига, ўлчамларига, ўпка тўқимасидан фарқ қилиш даражасига, хаво билан тўлмаганлигига қараб баҳоланади. Ўрганиш жараёнида жами 98та, шундан 54та чала, 44та етилиб туғилган чақалоқлар клиник-анамнестик маълумотлари ўпка тўқима структур бирликларининг морфометрик кўрсатгичлари ўрганилди. Ўрганишлар шуни кўрсатдики, янги туғилган чақалоқлар ўпкасида бирламчи ателектаз ривожланишига она касалликларидан преэклампсия, эклампсия, инфекцион касалликлар, эндокрин патология ва ҳар хил экстрагенитал касалликлар, ҳамда туғруқ жараёнига боғлиқ асоратлар ҳар хил даражада хавфли омил бўлиши аниқланди.

156-159

MORBID SEMIZLIK MAVJUD BEMORLARDA LAPAROSKOPIK OSHQOZON BO‘YLAMA REZEKSIYASIDAN KEYINGI OPERATSIYADAN KEYINGI ERTA ASORATLAR TAHLILI

Teshayev O.R., Murodov A.S., Toshpulatov J.K., Nuraddinova S.S.

Laparoskopik oshqozon bo‘ylama rezeksiyasi (LOBR) morbid semizlikni jarrohlik yo‘li bilan davolashda eng keng qo‘llanilayotgan bariatrik operatsiyalardan biri hisoblanadi. Ushbu usul oshqozon hajmini kamaytirish orqali vazn yo‘qotish va metabolik buzilishlarni tuzatishga qaratilgan bo‘lib, samaradorligi va nisbatan kam invazivligi bilan ajralib turadi. Shunga qaramasdan, operatsiyadan keyingi davrda erta va kechki asoratlar rivojlanish ehtimoli saqlanib qoladi.
Adabiyotlar sharhida turli mualliflarning laparoskopik oshqozon bo‘ylama rezeksiyasidan keyin uchraydigan erta asoratlar (qon ketish, tikuv chizig‘i yetishmovchiligi, infektsion asoratlar, tromboembolik holatlar) hamda kechki asoratlar (gastroezofageal reflyuks, stenoz, vitamin-mineral yetishmovchiligi, vazn qayta ortishi) haqidagi ma’lumotlari tahlil qilindi va umumlashtirildi.
Asosiy e’tibor asoratlarning rivojlanish sabablari, ularning oldini olish usullari va erta tashxis qo‘yishning ahamiyatiga qaratildi. Natijada, laparoskopik oshqozon bo‘ylama rezeksiyasidan keyingi bemorlarni kuzatish va davolash taktikasini takomillashtirishda ustuvor bo‘lgan vazifalar aniqlab olindi.

160-166

ANALYSIS OF CELLULAR IMMUNITY IN WOMEN DIAGNOSED WITH EXTERNAL GENITAL ENDOMETRIOSIS

Nazirova Z.M.

Endometriosis remains a “mysterious” condition, as its precise etiology has not yet been fully elucidated. Proposed etiological factors include congenital predisposition, environmental influences, epigenetic mechanisms, as well as autoimmune and allergic components. The most widely accepted pathogenetic theory suggests that endometriotic lesions arise through retrograde menstruation, whereby menstrual blood flows through the fallopian tubes into the peritoneal cavity, allowing exfoliated endometrial cells to implant and proliferate.

167-171

НЕОНАТАЛЬНАЯ ПНЕВМОНИЯ НА ФОНЕ ВНУТРИУТРОБНОЙ ИНФЕКЦИИ: КЛИНИКО-ДИАГНОСТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ

Ибрагимова М.Ф., Холмурадова Н.Дж.

Неонатальная пневмония, ассоциированная с внутриутробной инфекцией, остаётся одной из ведущих причин ранней неонатальной заболеваемости и смертности. Формирование воспалительного процесса в лёгочной ткани может начинаться ещё в антенатальном периоде в условиях персистирующей инфекции у матери, нарушений плацентарного барьера, воспалительных изменений плодных оболочек и инфицирования околоплодных вод [4,5]. В этих условиях дыхательная система плода подвергается воздействию инфекционных агентов и медиаторов воспаления ещё до момента рождения, что предопределяет более тяжёлое течение заболевания в раннем неонатальном периоде Цель. Изучить клинико-диагностические особенности и эффективность комплексной терапии неонатальной пневмонии на фоне внутриутробной инфекции. Материалы и методы. Проведено обследование новорождённых с диагнозом неонатальной пневмонии, ассоциированной с внутриутробной инфекцией. Оценивались клинические, лабораторные, инструментальные показатели и исходы лечения. Неонатальная пневмония, ассоциированная с внутриутробной инфекцией, отличается ранним началом, тяжёлым течением и высокой частотой дыхательной недостаточности. Комплексный диагностико-лечебный подход с учётом этиологического фактора позволяет оптимизировать терапию и снизить риск неблагоприятных исходов.

172-175

ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ РАЗВИТИЯ РАС У ДЕТЕЙ, ОПТИМИЗАЦИЯ ТЕРАПИИ И РЕАБИЛИТАЦИИ

Мирджураева Н.Р., Шамансуров Ш.Ш., Миракбарова З.М.

расстройство аутистического спектра (РАС) — это тяжелое психическое расстройство, связанное с нарушением развития нервной системы, которое ухудшает способность ребенка общаться и взаимодействовать с другими людьми. Симптомы проявляются в раннем детстве и приводят к нарушениям функционирования в различных сферах жизни. Широкий спектр клинических проявлений обусловлен сложным взаимодействием генетических, нейробиологических, иммунных и средовых факторов, что значительно усложняет исследование патогенеза РАС.

176-179

ФАКТОРЫ, АССОЦИИРОВАННЫЕ С НИЗКОЙ ПРИВЕРЖЕННОСТЬЮ К ЛЕКАРСТВЕННОЙ ТЕРАПИИ У ПАЦИЕНТОВ С ХРОНИЧЕСКОЙ КОРОНАРНОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА

Саидова Ш.А., Пулатова Д.Б.

Цель: В данном исследовании планируется оценить распространённость низкой приверженности к приёму лекарственных препаратов и выявить факторы, ассоциированные с низкой приверженностью у пациентов с хронической коронарной болезнью сердца (ХКБС). Методы: В исследование включены 53 взрослых пациента с подтверждённой ХКБС, получающие как минимум два препарата длительной кардиопротективной терапии (антиагреганты, статины, бета адреноблокаторы, ингибиторы АПФ/БРА) в условиях кардиологического отделения. Приверженность к медикаментозной терапии оценивалась с использованием 8 пунктовой шкалы Мориски (MMAS 8) с последующей классификацией на высокий, средний и низкий уровень приверженности. Клинические данные (диагноз, длительность заболевания, коморбидность, количество препаратов), социально демографические характеристики (возраст, пол, уровень образования), а также отдельные психосоциальные параметры (забывчивость, финансовые трудности, связанные с лечением, убеждения о лекарствах) будут собраны методом стандартизированного интервью и анализа медицинской документации. Для определения независимых предикторов низкой приверженности использовалась логистическая регрессия.
Результаты: Значительная часть пациентов имели средний или низкий уровень приверженности, при этом низкая приверженность выявлена примерно у трети участников, что соответствует данным ранее проведённых кардиологических исследований. Такие факторы, как более низкий уровень образования, высокая лекарственная нагрузка и негативные убеждения в отношении медикаментозной терапии были достоверно ассоциированы с низкой приверженностью.
Заключение: Данное исследование позволило получить данные реальной клинической практики о детерминантах низкой приверженности у пациентов с ХКБС и служит основой для разработки целенаправленных стратегий повышения приверженности в кардиологической практике.

180-186

РЕВМАТОИД АРТРИТ БИЛАН КАСАЛЛАНГАН БЕМОРЛАРНИ РЕАБИЛИТАЦИЯСИДА ЭЛЕКТРОМИОСТИМУЛЯЦИЯ МУОЛАЖАЛАРИНИ ҚЎЛЛАНИЛИШИНИНГ САМАРАДОРЛИГИ

Ахмедов И.А., Шодикулова Г.З.

РА касаллигида бўғим синдроми кўп йиллар давомида яхши ўрганилган. Лекин касалликда мушаклар зарарланишларига оид маълумотлар жуда кам ва ўзаро қарама-қарши. Мақсад: Ревматоид атрити касаллиги билан касалланган беморларда мушаклар зарарланишининг реабилитациясида электромиостимуляция муолажаларини қўллашнинг самарадорлигини баҳолаш. Тадқиқот материали ва усуллари: ACR/EULAR ревматоид артрит тасниф меъзонларига мувофиқ қўйилган ташҳис асосида стационарда тартибда РА билан даволанаётган 57 нафар беморлар текширувларга олинди. Асосий гурухдаги беморларга стандарт даво муолажаларига қўшимча равишда электромиостимуляция муолажалари қўлланилди. РА касаллигида тизимли яллиғланиш жараёни туфайли мушакларда М жавоб ва мушакларда импулс утказиш тезлиги нормага нисбатан (р<0,05) пасайган.лиги ва электромиостимуляция муолажаларидан сўнг ЭМГ да электр таъсиротларига нисбатан электр жавоб реакциялари: М-жавоб, мотонейронларнинг қўзғаиши импульси ва улар иннервация қиладиган мушакларга ўтишидан ҳосил бўладиган Ғ-тўлқин тезлигининг ортиши. Хулоса:Мушакларда ўтказилган электромиостимуляция муолажалари муолажаларнинг самарадор эканлигин кўрсатди.

187-191

THE ROLE OF MUSIC THERAPY IN ELIMINATING PSYCHOSOMATIC PROBLEMS IN CHILDREN

Rasulov A.S., Rasulova N.A.

From an early age, music has a pronounced and direct impact on people, playing a significant role in their socio-cultural development. The emotional harmony of music with the child's psyche determines its therapeutic potential. Music therapy can serve not only as a method of personal development, but also as an effective means of correcting neurotic conditions in children, as well as various mental dysfunctions and defects. As part of our study, 32 children aged 4 months to 1 year with the effects of consequences of perinatal damage to the nervous system (CPDNS) received courses of music therapy in combination with conventional therapy. Accelerated positive dynamics in neurological status, as well as EEG and Echo-EG indicators, were noted after the integration of music therapy into the treatment complex.

192-194

THE IMPORTANCE OF 25(OH)D AS A KEY FACTOR IN THE DEVELOPMENT OF RACHITIS IN CHILDREN

Rasulov A.S., Rasulova N.A.

Rickets, despite being known since ancient times, continues to be a serious problem in the modern world. The study found signs of rickets in 28.9% of the children examined. The main factors contributing to the development of the disease in children include vitamin D deficiency in blood serum (78.3%), lack of preventive vitamin D intake during the first year of life (68.9%), frequent acute respiratory viral infections (49.4%), insufficient time spent outdoors (less than 20 minutes) (38.6%), birth during the cold season (autumn-winter) (32.4%), perinatal factors (32.1%), and high birth weight (more than 3500 g) (24.7%). The most significant risk factors on the part of mothers were lack of vitamin D intake during pregnancy (85.2%), nutritional disorders during pregnancy (59.0%), iron deficiency anemia (62.0%), housewife status (48.5%), young age at first pregnancy (54.1%), and complicated delivery (47.8%). It is interesting to note that toxicosis in pregnant women was significantly less common among risk factors (13.7%).

195-198

INTESTINAL PARASITOSIS IN CHILDREN: CLINICAL MEANING

Tadjiev B.M., Daminova M.N., Boltaeva M.A., Abdullayeva O.I., Mirismayilov M.M.

This article presents the clinical significance of intestinal parasitosis in children. Clinical examination of 64 patients with intestinal parasitosis in children, from 3 years to 14 years old, where boys were 30 (46,9%) and girls 34 (53,1%) was carried out. Age distribution of children was as follows: from 3 to 7 years - 28 (43,8%) children, from 8 to 11 years - 29 (45,3%) and from 12 to 14 years - 7 (10,9%). In all cases, the diagnosis was confirmed parasitologically. Parasitological examination of fecal samples was carried out 3 times, with a 5-6 day break. The results of the study showed that compared to monoinvasias (hymenolepidosis), in patients with mixed invasion, hymenolepidosis in combination with giardia, there is an increase in the frequency of symptoms such as a lag in physical growth (51.9%), weakness in 100% of patients, irritability (70.4%), nausea (48.1%), vomiting 5 (18.5%), pain around the navel, in the right hypochondrium (88.9%), pain around the navel of a constant or periodic nature (85.9%).

199-202

МОДИФИКАЦИЯ ОБРАЗА ЖИЗНИ КАК ОСНОВА КАРДИОРЕАБИЛИТАЦИИ

Насирова А.А., Хамперова Р.А.

Сердечно- сосудистые заболевания продолжают оставаться ведущей причиной смертности и инвалидизации населения, что обусловливает необходтмость совершенствования подходов к вторичной профилактике. В последние годы особое внимание уделяется кардиореабилитации как эффективному инструменту снижения риска повторных сердечно-сосудистых событий. Ключевым компонентом кардиореабилитационных программ является модификация образа жизни, направленная на коррекцию поведенческих и метаболических факторов риска. Несмотря на доказанную эффективность немендикаментозных вмешательств, вопросы их практической реализации и устойчивости полученных результатов продолжают оставаться актуальными.
Целью настоящего исследования явилась оценка эффективности комплексной модификации образа жизни в структуре кардиореабилитации у пациентов с сердечно-сосудистыми заболеваниями в аспекте коррекции факторов риска, повышении толерантности к физической нагрузке и улучшения клинико-функциональных показателей.
Материалы и методы. В исследование были включены 63 пациента с сердечно-сосудистыми заболеваниями, проходившие курс кардиореабилитации. Всем участникам были назначена комплексная программа, включающая дозированную физическую активность, коррекцию питания, отказ от курения и образовательные мероприятия. Оценка эффективности проводилась до начала и после завершения программы с использованием клинического обследования, измерения гемодинамических показателей, шестиминутного теста ходьбы и анализа биохимических параметров. Статистическая обработка данных выполнялась с оценкой достоверности изменений.
Результаты. В ходе исследования были проанализированы клинико-диагностические данные пациентов. Полученные результаты показали наличие характерных клинических проявлений заболевания, а также подтвердили значимость своевременной диагностики и комплексного подхода к лечению. Применяемые методы терапии продемонстрировали положительную динамику основных клинических и лабораторных показателей.
Заключение. Проведённые исследования подтверждает актуальность изучаемой проблемы. Своевременная диагностика и рационально подобранные лечение способствуют улучшению прогноза заболевания и качества жизни пациентов. Полученные данные могут быть использованы в практической деятельности врачей и при дальнейшем научном изучении данной темы.

203-208

AZF GENETIK MARKERINING ROLI BOLALAR SOG‘LIG‘IGA TA’SIR QILUVCHI SIGARET CHEKISH VA ALKOGOL ISTE’MOLINING OMIL SIFATIDA

Kurbonova Z.Ch., Sayfutdinova Z.A., Axmedova D.B., Toʻlayeva O.I.

Mazkur tadqiqotda AZF genetik markerining bolalar sog‘lig‘iga ta’siri o‘rganilgan. Ota-onalar orasida sigaret chekish va alkogol iste’mol qilish odatlari bilan bolalarining jismoniy rivojlanish ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari, AZF+ guruhidagi bolalar ota-onalarida chekish darajasi sezilarli darajada yuqori ekanini ko‘rsatdi, bu esa bolalarning sog‘liq holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini anglatadi. Biroq, alkogol iste’mol qilish va tamaki iste’molining birgalikda ta’siri o‘rtasida sezilarli farq kuzatilmadi.

209-213

ОСОБЕННОСТИ ПРИМЕНЕНИЯ ПРЕПАРАТА «РОЗУФОРД» У БОЛЬНЫХ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА

Аляви А.Л., Туляганова Д.К., Нигманова М.М., Хан Т.А.

Введение: Ишемическая болезнь сердца (ИБС), обусловленная атеросклерозом, остаётся ведущей причиной заболеваемости и смертности как во всём мире, так и в Узбекистане.
Цель: оценить влияние розувастатина (Розуфорд) на течение ишемической болезни сердца.
Материалы и методы: В исследование было включено 27 пациентов с диагнозом ИБС, стабильная стенокардия напряжения II функционального класса: среди них 15 мужчин (55,5%) и 12 женщин (44,4%) в возрасте от 39 до 72 лет (средний возраст 60,25 ± 2,31 года). Все больные на фоне стандартной терапии получали препарат розувастатин (Розуфорд) в дозе 20 мг 1 раз в сутки в течение 6 месяцев.
Результаты: При поступлении исходно у пациентов выявлено достоверное нарушение липидного обмена: уровень ОХС превышал показатели контрольной группы на ≈69%, ТГ — на ≈33%, ЛПНП — на ≈45%, при этом уровень ЛПВП был снижен на ≈39%.Через 24 недель терапии препаратом «Розуфорд» отмечено достоверное улучшение липидного профиля: ОХС снизился на 30,2%, ЛПНП — на 33,6%, ТГ — на 25,6%, а уровень ЛПВП увеличился на 23,2% (р < 0,05).В результате исследования в основной группе больных, принимавших розуфорд, выявлено достоверное уменьшение ТИМ: справа — на 8,3%, слева — на 3,9% (р < 0,05). В контрольной группе, напротив, наблюдалось достоверное увеличение ТИМ: справа — с 1,01 до 1,19 мм (+18%, р < 0,01), слева — с 0,96 до 1,06 мм (+10%, р < 0,01). Полученные нами данные согласуются с результатами крупных исследований METEOR и ASTEROID.
Выводы: применение розувастатина («Розуфорд») в комплексной терапии пациентов с ИБС и стенокардией напряжения показало выраженное гиполипидемическое действие, сопровождавшееся снижением ОХС, ТГ, ЛПНП и повышением уровня ЛПВП.

214-217

ОПТИМИЗАЦИЯ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ОСЛОЖНЁННЫХ ФОРМ ГЕМОРРОЯ С ПРИМЕНЕНИЕМ ГИБРИДНОЙ МАЛОИНВАЗИВНОЙ ТЕХНОЛОГИИ В РАМКАХ ERAS-КОНЦЕПЦИИ

Сарманов Д.И., Мирзахмедов М.М., Абдуллаева Х.Н.

Цель исследования. Оценить эффективность внедрения протокола ускоренного восстановления после операции (ERAS) с акцентом на применение каудальной анестезии под ультразвуковым контролем при хирургическом лечении осложнённых форм геморроидальной болезни.
Материалы и методы. Проанализированы результаты лечения 79 пациентов с хроническим геморроем III–IV стадии, находившихся на стационарном лечении в 2022–2026 гг. Контрольную группу составили 35 пациентов, которым выполнялась традиционная геморроидэктомия по Миллигану–Моргану со стандартным обезболиванием. В основной группе (44 пациента) применялась гибридная малоинвазивная методика с использованием биполярной коагуляции внутренних узлов системой LigaSure и лазерной абляции наружных узлов в сочетании с ERAS-протоколом, ключевым элементом которого являлась каудальная анестезия под ультразвуковым контролем.
Результаты. В основной группе отмечено достоверное снижение интенсивности послеоперационного болевого синдрома, отсутствие необходимости в наркотических анальгетиках, сокращение сроков госпитализации и ускорение заживления послеоперационных ран. Осложнений, связанных с каудальной анестезией, не зарегистрировано.
Заключение. Интеграция каудальной анестезии в структуру ERAS-протокола при хирургическом лечении осложнённых форм геморроя является эффективным и безопасным подходом, обеспечивающим ускоренную реабилитацию пациентов.

218-222

ПСИХОДЕРМАТОЛОГИЯ: ВЛИЯНИЕ СТРЕССА И ТЕРАПИИ ОСОЗНАННОСТИ НА РАЗВИТИЕ И ТЕЧЕНИЕ КОЖНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ

Исмаилова Н., Рахматова З., Лобачева В., Абдушукурова М.

Психодерматология — Междисциплинарная область, изучающая влияние психологических факторов на кожные заболевания. Кожные болезни, такие как прыщи, псориаз и атопический дерматит, часто усугубляются стрессом и эмоциональными воздействиями. Психодерматология занимается не только лечением кожных проявлений, но и адресацией их психологических расстройств с помощью методов, направленных на снижение стресса и улучшение эмоционального состояния пациента. [9] Терапия осознанности – это немедикаментозная психотерапия, которая может помочь в лечении кожных заболеваний. Она включает в себя взращивание внимания к настоящему моменту и его принятие, а также практику медитативных упражнений. Он может уменьшить стресс и беспокойство и улучшить психическое здоровье пациентов с кожными заболеваниями. Исследования показали, что терапия осознанности может улучшить кожные симптомы и качество жизни пациентов с болезнью Альцгеймера, а также эффективна у пациентов с псориазом, акне и витилиго. [10]

223-227

БОЛДИР СУЯКЛАРИ ОЧИҚ СИНИШЛАРИДА ИНФЕКЦИОН АСОРАТЛАР ВА БИТМАСЛИКЛАР ЭПИДЕМИОЛОГИЯСИ

Давлатов Б.Н., Тўхтаев Ж.Ж.

Болдир суяклари очиқ синишлари таянч-харакат аппарати травматик шикастланишларининг энг оғир шаклларидан бири сифатида қолиб, улар инфекцион асоратлар ва консолидация бузилишлари билан кечадилар. Мазкур муаммо долзарблиги, ҳам катта болдир суягининг анатомик-биокимёвий ҳусусиятлари, ҳам меҳнатга қобилиятли ёшда бўлган беморларда жароҳатнинг юқори энергияли механизмлари билан белгиланади. Мазкур шарҳ мақсади, жаҳон адабиёти маълумотларига ҳамда Ўзбекистон ҳудудида бажарилган тадқиқотлар натижаларига таянган ҳолда, болдир очиқ синишларининг эпидемиологик ҳусуиятларини, шунингдек, асоратларини ва битмасликларини таҳлил қилишдан иборат. Ушбу шарҳда асоратлар тарқалганлиги, уларнинг юмшоқ тўқималар шикастланишларининг даражаси, кўрсатилган жарроҳлик ёрдам ҳусусиятлари, ҳамда соғлиқни сақлаш тизимининг ташкилий омиллари билан боғлиқлилиги ҳақидаги маълумотлар умумлаштириб берилган. Инфекцияли асоратлар ва битмасликлар ноқулай ҳаражатларнинг асосий юкини шакллантириши ва даволаш давомийлигини, такрорий ташриҳлар частотасини, ҳамда беморларда ногиронлашиш даражасини белгилаши кўрсатилган. Ўзбекистон Республикасида мазкур муаммо асосан бир марказли клиник сериялар даражасида ўрганилганлиги туфайли, баҳолашнинг бир шаклга келтирилган мезонлари ва узоқ муддатли катамнестик кузатувларга асосланган кейинги кўп марказли эпидемиологик тадқиқотлар зарурати таъқидланди.

228-233

АЛЛЕРГИЧЕСКИЕ ЗАБОЛЕВАНИЯ КАК ФАКТОР, ПОВЫШАЮЩИЙ РИСК РАЗВИТИЯ БРОНХИОЛИТА

Шавази Н.М., Ибрагимова М.Ф., Шокирова Ш.Б.

Аллергические заболевания сопровождаются хроническим воспалением дыхательных путей и изменениями иммунного ответа, что может способствовать повышенной восприимчивости к инфекционно-воспалительным поражениям нижних отделов респираторного тракта. Наличие атопического фона рассматривается как одно из условий, способствующих более частому развитию бронхиолита, а также более тяжёлому и затяжному течению данного заболевания. В статье освещаются современные представления о патогенетических механизмах, клинических проявлениях и прогностическом значении сочетания аллергических заболеваний и бронхиолита. Цель исследования. Выявить роль аллергических заболеваний как фактора, влияющего на развитие, тяжесть течения и клинические исходы бронхиолита у детей. Материалы и методы исследования. Исследование выполнено в виде ретроспективного анализа клинических данных детей, госпитализированных с диагнозом бронхиолит, с сопоставлением показателей у пациентов с аллергическими заболеваниями и без них. Под наблюдением находились дети в возрасте от 1 месяца до 5 лет, перенёсшие острый бронхиолит в период. Всего в исследование включено 76 пациентов: группа 1 (атопическая) — 38 детей с подтверждёнными аллергическими заболеваниями (аллергический ринит, атопический дерматит, бронхиальная астма). Группа 2 (контрольная) — 38 детей без признаков аллергической предрасположенности. Аллергические заболевания оказывают значимое влияние на вероятность развития бронхиолита и особенности его клинического течения. Атопический фон способствует формированию более выраженного воспалительного ответа в мелких дыхательных путях, что ассоциируется с повышенным риском тяжёлых и рецидивирующих форм заболевания. Учет аллергической патологии при диагностике и лечении бронхиолита является важным условием улучшения прогноза и профилактики формирования хронических заболеваний органов дыхания.

234-237

КОРРЕЛЯЦИЯ ЦИТОЛОГИЧЕСКИХ ЗАКЛЮЧЕНИЙ ПО СИСТЕМЕ БЕТЕСДА И РЕЗУЛЬТАТОВ ГЕНЕТИЧЕСКОГО ТЕСТИРОВАНИЯ НА МУТАЦИЮ BRAF V600E В ЖИДКОСТНОЙ ЦИТОЛОГИИ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ

Ташматов С.А., Мустафаев Д.Р., Худайберганов З.С., Хамидов С.Ю., Абдурайимов Ф.А.

Мутация BRAF V600E является высокоспецифичным маркером папиллярного рака щитовидной железы. Целью исследования была оценка частоты её выявления в зависимости от цитологической категории по Системе Бетесда (TBSRTC) при использовании методики жидкостной цитологии. Проведен ретроспективный анализ 27 случаев тонкоигольной аспирационной биопсии узлов щитовидной железы с жидкостной цитологией (Sure Path) и последующим молекулярно-генетическим тестированием на мутацию BRAF V600E методом ПЦР в реальном времени. Мутация была обнаружена в 5 (18,5%) из 27 случаев. Распределение положительных результатов по цитологическим категориям составило: TBS-III (AUS) — 3 случая (33%), TBS-IV (FN) — 1 случай (14%), TBS-V — 1 случай (50%). В категории TBS-II мутация не выявлена. Комбинация жидкостной цитологии по системе Бетесда и тестирования на BRAF V600E повышает точность диагностики, имея наибольшую клиническую значимость в категориях неопределенного значения (TBS-III) и подозрения на злокачественность (TBS-V), где положительный результат напрямую влияет на выбор хирургической тактики и необходимость таргетной терапии.

238-241

IMMUN TROMBOTSITOPENIYANING ETILIOLOGIK OMILLARI VA KLINIK KO‘RINISHLARINING TAHLILI

Mamatkulova F.X., Bekkamov S.A., Keldiyorov D.T., Erkinov H.Z.

Immun trombotsitopeniya (ITP) odatda anemiya yoki leykopeniya bilan bog‘liq bo‘lmagan qon ketishi bilan kechadigan kasallikdir. Odatda kattalarda surunkali, lekin bolalarda ko‘pincha o‘tkir va o‘tib ketuvchi turlari bo‘ladi. Tashxis odatda trombotsitopeniyaning boshqa sabablarini (masalan, OVI infeksiyasi, gepatitlar) inkor etish asosida klinik qo‘yiladi. Davolash kortikosteroidlar, splenektomiya, immunosupressantlar, trombopoetin retseptorlari agonistlari yoki taloq tirozin kinaza ingibitori fostamatinibni o‘z ichiga oladi. Hayot uchun xavfli qon ketish holatida trombotsitar massa quyish, vena ichiga kortikosteroidlar, vena ichiga anti-D immunoglobulin yoki vena ichiga immunoglobulin alohida yoki birgalikda yuborilishi kerak. Immun trombotsitopeniya (ITP) - bu hayot uchun xavfli qon ketishini o‘z ichiga olgan og‘ir gemorragik sindromlar bilan tavsiflanadigan kasallik bo‘lib, etiotrop terapiyani qo‘llash orqali, immunosupressantlarga qarshilikni yengib o‘tib va barqaror remissiyaga erishishi mumkin. Bu antitrombotsit antitelolarining rivojlanishiga turli omillarning ta’sirini o‘rganishni talab qiladi.

242-245

АКТИВАЦИЯ МОЛЕКУЛЯРНОГО ШАПЕРОНА HSP90 ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ТОКСИЧЕСКОМ ПОРАЖЕНИИ ПЕЧЕНИ

Хонназаров У.Х., Ахмедов К.Х.

В эксперименте изучена активация молекулярного шаперона HSP90 при парацетамол-индуцированном токсическом поражении печени у крыс. Модель создавали путём перорального введения парацетамола в дозе 400 мг/кг в течение 4 суток. Экспрессию HSP90 в ткани печени определяли методом вестерн-блоттинга на 1, 7 и 14-е сутки. Выявлено стойкое повышение уровня HSP90, отражающее пролонгированный клеточный стресс и нарушение протеостаза в гепатоцитах.

246-248

ТЕКСТИЛ КОРХОНАСИ ИШЧИЛАРИНИНГ ТИББИЙ КЎРИК НАТИЖАЛАРИ БЎЙИЧА КАСАЛЛАНИШ ҲОЛАТИНИ ТАҲЛИЛ ҚИЛИШ

Нуралиев Ф.Н.

Тадқиқотнинг мақсади сифатида “Ark eko tekstil” текстил фабрикасининг ишчиларини саломатлик холатини тиббий кўрик натижасига асосан тахлил қилиш ва бахолаш. Тадқиқотда 19 ёшдан 56 ёшгача бўлган, иш стажи 1 йилдан 20 йилгача ва ундан ортиқ бўлган 137 та тўқимачилик ишлаб чиқариш ишчилари тиббий кўрикдан ўтказилди. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2012 йил 10 июлдаги "Ходимларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисида"ги буйруғига асосан узлуксиз кузатув усули қўлланилди ва даврий тиббий кўрикдан ўтказилди. Тиббий кўрикда Бухоро тиббиёт институтининг терапевт, офтальмолог, невропатолог, гинеколог, гематолог, отоларинголог ва стоматолог шифокорлари иштирок этди

249-253

POLIANGIITLI GRANULEMATOZDA RINOSINUSITLAR NEGIZIDA BIOKIMYOVIY MARKERLAR ASOSIDA TIZIMLI SHIKASTLANISHNI KOMPLEKS BAHOLASH LABORATOR BELGILARI

Xaydarova G.S., Xidoyatova M.R., Djabborov N.N.

Poliangiitli granulematoz (PG) ANCA bilan bog‘liq tizimli vaskulit bo‘lib, ko‘pincha rinosinusit belgilari bilan namoyon bo‘ladi va ko‘p a’zolar shikastlanishi bilan kechadi. Mazkur tadqiqotning maqsadi rinosinusitli PG bemorlarida biokimyoviy markerlar hamda ANCA ko‘rsatkichlari asosida tizimli shikastlanish darajasini kompleks baholashdan iborat bo‘ldi. Prospektiv-kesimiy tadqiqotda 146 nafar bemor va 20 nafar sog‘lom shaxs nazorat guruhi sifatida o‘rganildi. Qon zardobida C-reaktiv oqsil, transaminazalar (AST, ALT), mochevina, kreatinin, umumiy oqsil, glyukoza hamda ANCA darajalari aniqlanib, guruhlararo taqqoslandi. Natijalarga ko‘ra, faol PGda yallig‘lanish markerlari va azot almashinuvi ko‘rsatkichlari sezilarli oshgan, umumiy oqsil pasaygan hamda ANCA titri yuqori bo‘lgan. Davolashdan so‘ng ko‘rsatkichlarning normallashuvi kuzatildi. Biokimyoviy va immunologik markerlarning kompleks bahosi kasallik faolligi, buyrak zararlanishi va tizimli jarayonni erta aniqlashda muhim diagnostik ahamiyatga ega.

254-259

ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ВОСПАЛИТЕЛЬНОЙ И РЕГЕНЕРАТОРНОЙ РЕАКЦИИ ПРИДАТКА ЯИЧКА ПРИ РАЗЛИЧНЫХ МЕТОДАХ МЕСТНОЙ АНЕСТЕЗИИ

Хасанова Д.А., Кодиров М.Д.

Проведено экспериментальное исследование иммуногистохимических изменений ткани придатка яичка при различных методах местной анестезии с использованием лидокаина и новокаина. Оценка проводилась на модели белых беспородных крыс с применением маркеров воспалительной реакции (CD45) и регенераторного потенциала (CD56). Установлено, что интратестикулярное введение анестетиков сопровождается выраженной активацией воспалительных процессов, увеличением доли CD45-позитивных клеток и снижением регенераторной активности ткани. Наиболее выраженные иммуновоспалительные изменения выявлены при интратестикулярном введении новокаина. Проводниковая анестезия характеризовалась значительно меньшей экспрессией CD45 и относительным сохранением CD56-позитивных клеток, особенно при использовании лидокаина. Комбинированный метод анестезии (проводниковый лидокаин + микродоза интратестикулярного новокаина) обеспечивал снижение воспалительной реакции при сохранении регенераторного потенциала ткани. Полученные данные свидетельствуют о том, что метод введения анестетика является ключевым фактором, определяющим иммуноморфологическую реакцию придатка яичка, и обосновывают целесообразность применения щадящих комбинированных протоколов при вмешательствах на органах мошонки.

260-265