№ 20 (2025): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук

						Показать № 20 (2025): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук
№ 20 (2025): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук
Опубликован: 15-04-2025

Рубрики журнала. Выпуск № 20 (03). Том 1. 2025

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

Весь выпуск

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

МАКТАБГАЧА ВА УМУМТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА ОВҚАТЛАНИШНИ ТАШКИЛ ЭТИЛГАНЛИГИГА ГИГИЕНИК БАҲО БЕРИШ

Носирова А.Р.

Тошкент шаҳридаги мактабгача ва умумтаълим муассасаларини ўрганилганда уларга қўшимча эътибор ва такомиллаштиришни талаб қиладиган кўрсаткичлар аниқланди: болаларни овқатланишини ташкил этишдаги материал техник базани сустлиги, ошхона ва буфетлардаги чегараланган меню, соғлом овқатланишга берилган тавсияларни талаб даражада эмаслиги, ўқувчилар ва уларнинг ота-оналари, муасасса ходимларининг мувозанатли овқатланиш бўйича билим ва амалий кўникмаларининг пастлиги. Ўқувчилар томонидан соғлом овқатланиш тамойиллари хақида билимларни етишмаслиги сабабли иссиқ овқат ўрнига енгил тамаддилар билан чекланиб қолишидир.

6 - 09

HARBIY GOSPITALLARDA ZAMONAVIY MENEJMENT USULLARINI JORIY QILISH MASALALARI

Jo‘rayev D.T., Muxamedova M.G.

Maqsadi. Tibbiyot muassasalarini samarali boshqarishda zamonaviy menejment usullarini o‘rganish va harbiy gospitallar faoliyatiga tatbiq etish yo‘llarini tahlil qilish.
Tadqiqot materiallari va usullari. Mazkur tadqiqot materiallari sifatida tibbiyot muassasalarini hozirgi zamon vaziyatidan kelib chiqqan holda hamda bozor iqtisodiyoti sharoitida samarali boshqarish bo‘yicha menejment instrumentlari bilan tanishish maqsdida turli xorijoy adabiyotlar sharhi tahlil qilindi.
Natijalar. Hozirgi zamon sharoitida tibbiyot muassasalarini samarali boshqarishda zamonaviy menejment instrumentlari dolzrb ahamiyat kasb etadi. Tibbiyot muassasalarida biznes-rejani tibbiyot muassasalarining nafaqat moliyaviy jihatlarini, balki ularning butun muassasa faoliyatini qamrab oluvchi, kelgusi davr uchun kutilayotgan o‘zgarishlarni aks ettiruvchi hujjat sifatida ko‘rish mimkin. Bizne-reja tibbiyot resurslarini moliyalashtirish uchun sarf-harajatlarni prognozlash imkonini berib, kelgusi yil uchun yo‘naltiruvchi hujjat sifatida xizmat qiladi hamda rahbar uchun to‘g‘ri va samarali qaror qabul qilishda ko‘maklashadi.
Xulosalar. Davlat byudjeti mablag‘lari orqali moliyalashtiriladigan tibbiyot muassasalari, shu jumladan, harbiy gospitallarning faoliyatini hozirgi zamon talabiga javob beradigan tibbiyot muassasalariga aylantirish uchun ularga moliyaviy va tashkiliy mustaqillik berish talab etiladi. Be esa, o‘z navbatida ularning tashkiliy tuzilmalariga “Menejer” lavozimini tatbiq qilishni hamda tarixiy byudjetdan voz kechgan holda biznes-reja tuzish orqali tibbiy xizmatlarni yangi moliyalashtirish mexanizmlarini joriy qilishni taqozo etadi.

10 - 13

РЕНТГЕНОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА АГРЕССИВНОГО ПАРОДОНТИТА НА ФОНЕ ПРОВОДИМОГО ЛЕЧЕНИЯ

Ризаев Ж.А., Гайбуллаев Э.А.

Агрессивный пародонтит — это тяжелая форма пародонтального заболевания, характеризующаяся стремительной потерей тканей пародонта и выраженной воспалительной реакцией. Ранняя и точная диагностика АП имеет важное значение для обеспечения эффективного лечения что в свою очередь предотвращает потери зубов. Внутриротовые рентгеновские методы, ортопантомография а также конусно-лучевая компьютерная томография (КЛКТ) позволяют оценить костную ткань, определить участки деструкции а также провести оценку регенерации как показатель эффективности лечения

14 - 19

ОПРЕДЕЛЕНИЕ ПРИЧИН ЖЕЛЕЗОДЕФИЦИТНОЙ БОЛЕЗНИ СРЕДИ ШКОЛЬНИКОВ НА ОСНОВЕ СИСТЕМЫ НАССР

Файзибоев П.Н., Файзибоев Б.П.

Цель исследования: Целью является правильное внедрение и оптимизация лечения анемии, вызванной дефицитом железа, среди школьников через потребление пищи, фруктов и растительных продуктов с использованием международной системы НАССР. Также планируется разработка комплексных гигиенических мероприятий для профилактики дефицита железа.
Материалы и методы: в качестве объекта исследования выбраны ученики 12-й школы, проживающие в сельских условиях Самаркандской области, для гигиенической оценки ежедневного рациона питания в разных сезонах года. В исследовании использовались экспериментальные, гигиенические, антропометрические и статистические методы исследования.
Вывод можно заключить, что для профилактики анемии среди детей дошкольного и школьного возраста, а также в будущих слоях населения, необходимо полностью удовлетворить потребности школьников в питании как дома, так и в школе. Это включает обеспечение достаточного разнообразия продуктов питания в течение дня.
В нашей стране развитие медицинской сферы должно соответствовать мировым стандартам, что включает в себя диагностику, лечение и предотвращение заболеваний, связанных с неправильным питанием и нарушением питательного статуса.

18 - 20

СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ИССЛЕДОВАНИЙ ВОЛОС В СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКОЙ ПРАКТИКЕ

Каххарова З.Т., Бахриев И.И., Шодиев Ғ.Б.

В статье проанализированы различные научные работы и результаты исследований для расширения и систематизации знаний по исследованию волос как объекта судебно-медицинской экспертизы.

21 - 28

ASSESSMENT OF BIOCHEMICAL INDICATORS IN PREGNANT WOMEN WITH THREATING PRETERM LABOR

Shavazi N.N., Rayimjanova K.F.

It was found that re-pregnancy, re-birth, miscarriage, a history of non-developing pregnancy, medical abortion, inflammatory pathologies of the reproductive system, etc. were also registered in pregnant women at risk of preterm birth. However, in order to identify real risk factors for PR, the activities of the most important components of the homeostasis system were determined, such as the presence of endotoxicosis, activation of lipid peroxidation, antioxidant protection, cytokine intensification, the state of the reactive proteins of the body, the content of the product of purine metabolism, and the stability of the hemostasis system.

29 - 34

PERINATAL RISK OF PREMATURE BIRTH: NEW OBSTETRIC OPPORTUNITIES

Shavazi N.N., Rayimjanova K.F.

Premature birth (PВ) is a complex medical and social problem associated with solving problems to improve the quality of subsequent life of children born prematurely and associated material and economic costs. The severity of complications associated with prematurity is proportional to the gestational age of premature birth. Currently, obstetricians face two main tasks: detection of threatening premature birth in order to avoid improper interventions and preparation of the fetus for premature birth with the help of adequate and at the same time safe medications. Most maternal complications develop during pregnancy, and many of them can be prevented or cured. These guidelines describe the impact of premature birth on obstetric complications, diagnostic methods and types of correction of various disorders, as well as the results of the study.

35 - 41

FEATURES OF THE OBSTETRIC AND GYNECOLOGICAL HISTORY OF MOTHERS OF CHILDREN WITH HEMOLYTIC DISEASE OF THE NEWBORNS DEPENDING ON THE ETIOLOGICAL FACTOR

Alimova O.B., Tojiyev J.Kh.

Currently, hemolytic diseases of newborns caused by incompatibility of erythrocyte antigens in maternal and fetal blood and immune conflicts have a significant impact on the structure of neonatal mortality. For this purpose, in our study, the prevalence of hemolytic diseases in newborns with hemolytic disease was determined based on the Rhesus factor and ABO system, and at the same time, clinical and laboratory, biochemical changes, determination of the amount of bound and unbound bilirubin, ALAT, ACAT, and effective treatment methods were developed.

43 - 47

ANALYSIS OF THE HEALTH CONDITION OF PRESCHOOL CHILDREN

Soatov M.M.

Purpose of the study: A state of Health is a normal level of development of a child, mainly in the sexual, age– appropriate way, physically, mentally, mentally and spiritually. To do an interview about the state of health of the children and adolescents’ layer, learning has been one of the main issues to this day. For this reason, maintaining and improving the state of health of the layer of young children raised in preschool educational organizations is one of the important tasks of the organizations of our republic in the field of Medicine. The purpose of the study is to study and hygienically analyze the health status of all preschoolers.
Materials and methods. Morbidity data of preschool children was analyzed based on the results of personal cards 026 forms and the number of appeals.
Conclusion: by now, acute respiratory infections among young children are taking on a very high rate. By performing tasks such as keeping young organisms out of the cold weather, preventing colds, eating healthy, exercising with a bow tie to sanitary rules, it will be an incentive to prevent children from developing diseases.

47 - 49

СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ДИАГНОСТИКЕ КЛИНОВИДНЫХ ДЕФЕКТОВ ЗУБОВ

Хамдамова Ш.И., Ирискулова Э.У.

Клиновидные дефекты зубов являются распространённой стоматологической проблемой, характеризующейся постепенной потерей твердых тканей в пришеечной области. Они могут приводить к повышенной чувствительности, эстетическим недостаткам и в дальнейшем — к функциональным нарушениям. Данная статья рассматривает современные методы диагностики, включая клинические, инструментальные и цифровые технологии, направленные на раннее выявление и профилактику заболевания. Раннее выявление клиновидных дефектов имеет важное значение для профилактики их прогрессирования. Без своевременного вмешательства клиновидные дефекты могут привести к повышенной чувствительности зубов, дискомфорту и даже утрате зуба. Таким образом, правильная и своевременная диагностика клиновидных дефектов является ключевым фактором в сохранении здоровья зубов и предотвращении осложнений.

50 - 53

АССОЦИАЦИЯ ПОЛИМОРФИЗМА 938 C>A В ГЕНЕ BCL2 С РАЗВИТИЕМ МИЕЛОПРОЛИФЕРАТИВНЫХ НЕОПЛАЗИИ В ХОРЕЗМСКОЙ ОБЛАСТИ

Жумабоева М.У., Бобоев К.Т., Матмуродов Р.Ж., Жуманазарова Ш.Р.

Цель: оценить влияние аллельных и генотипических вариантов полиморфизма 938 С>A в гене BCL 2 на развитие миелопролиферативных неоплазии.
Материалы и методы: У 110 пациентов клинически и генетически подтвержденных случаев Рh–позитивный и Рh–негативный МПН проведена работа по изучению роли полиморфизма 938 С>A в гене BCL 2 в развитие и прогнозирование клинического течения МПН. Из них 34 больных (ХМЛ –26, ИП –7, ИТ–1) проживали в неблагоприятных районах Хорезмской области (I–подгруппа) и n=76 пациентов (ХМЛ –40, ИП–24, ИТ–10 и ПМФ–2) в относительно благоприятных регионах республики в числе Хорезмской области (II–подгруппа). В качестве контроля использовали образцы ДНК условно–здоровых неродственных лиц узбекской национальности (n=105).
Результаты: Согласно полученным данным, статистические результаты указывают на важность полиморфизма 938 C>A в гене BCL2 в развитии МПН. Аллель А значимо преобладал в основной группе пациентов и в группе неблагоприятные регионы, что указывает на его потенциальную связь с повышенным риском заболеваний. Так, у носителей неблагоприятного аллельного варианта A гена BCL2 относительный риск формирования опухолевого клона значимо увеличивается более чем в 2 раза (OR=2.1; 95%CI: 1.2-3.69). Наличие аллеля С свидетельствует о протективном эффекте в отношении МНП, при этом его значительное преобладание в группе неблагоприятные регионы подтверждает его роль как фактора, уменьшающего риск заболеваний (χ2=6,8; р=0,01). Гомозиготный генотип С/С ассоциировался с защитным эффектом, что было подтверждено статистическими данными (χ2=7,3; р=0,01; OR=0,5; 95%CI:0,27-0,81)., аналогичные результаты были приведены в работе автора Javid J, et al (2015) [9].

54 - 59

HYGIENIC ANALYSIS OF THE DAILY ROUTINE OF PRESCHOOLERS

Soatov M.M.

Purpose of the study: One of the important tasks of all preschool educational organizations in our country is the convenient and correct Organization of the agenda in kindergartens in every possible way. A perfectly com¬prehensively conveniently organized agenda is the optimal distribution of time allocated to various activities of young growing organisms during the day and evening. The perfect organization of the agenda in preschool educational organizations for growing organisms makes it possible for children to have an increase in their all-round Positive Appearance. Today, further improvement of the layout of the agenda in kindergartens.
Material and methods: the scientific paper used questionnaire survey and statistical methods.
Conclusion: the correct Organization of the agenda for Children of preschool age leads to a decrease in morbidity among children, a high level of educational quality.

60 - 62

HYGIENIC ANALYSIS OF INDICATORS OF PHYSICAL DEVELOPMENT OF PRESCHOOL CHILDREN

Soatov M.M.

Purpose of the study: Hygienic analysis of the physical indicators of children brought up in preschool educational institutions.The growth and development of a young organism is closely related to the indicators of physical development in permanent cases. There is no doubt that the physical development of children studying in preschool educational organizations has become important both before and now. The development of the muscle strength of young organisms, body structure, ability to work closely with the age of the child is an alternative manifestation of physical development. In our current environment, it is one of the main issues facing our state, but not every citizen, that growing young organisms studying in preschool educational organizations reach the level of a mature person with strong health, both in terms of intelligence, physically and spiritually.
Materials and methods. The objects of observation were received materials on the organization of physical education classes and transitions in preschool educational institutions, the agenda of preschool children and it is main components, where the first stage of education is carried out.
Conclusion. The most notable aspect of children studying in preschool organizations is that it is their physically healthy adulthood. Organization of a comprehensive healthy upbringing of children, always supervised by parents, preschool educational institution, sanitary epidemiological centers.

63 - 67

ДЕРЕВЯНИСТЫЙ КОНЪЮНКТИВИТ (КЛИНИЧЕСКИЙ СЛУЧАЙ)

Искандарова М.А., Абдуллаева Д.Р., Саимбетов С.А.

Статья посвящена редкому, но важному заболеванию — деревянистому конъюнктивиту, который характеризуется хроническим воспалением конъюнктивы глаза. Описание клинических проявлений, факторов риска, диагностики и методов лечения данного состояния составляет основу исследования. Деревянистый конъюнктивит может возникать вследствие воздействия различных внешних и внутренних раздражителей, включая аллергены, инфекции, а также химические вещества. Основные симптомы включают зуд, покраснение глаз, слезотечение и дискомфорт. В статье рассматриваются современные подходы к лечению заболевания, включая медикаментозные средства, а также важность ранней диагностики для предотвращения осложнений. Внимание уделено и вопросам профилактики, включая рекомендации по избеганию контактирования с потенциальными раздражителями и по уходу за глазами. Материалы статьи могут быть полезны врачам-офтальмологам, аллергологам и другим специалистам, работающим в области диагностики и лечения глазных заболеваний.

68 - 72

MODERN EPIDEMIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF THE SPREAD OF HIV INFECTION AMONG WOMEN

Kalniyazova I.B.

In this article, the author’s research shows that HIV-infection among women is mainly transmitted through sexual intercourse, and in serodiscordant couples, the risk of sexual transmission to seronegative women is high.
The detection of HIV infection in women, especially married women, indicates the transition of the epidemic process from risk groups to the general population, which can lead to an increase in HIV-infected pregnant women and the birth of sick children.
In modern conditions, cases of HIV infection among women through non-drug parenteral routes have also been identified.

73 - 78

ГИГИЕНИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ ДЕФИЦИТА МИНЕРАЛЬНЫХ ЭЛЕМЕНТОВ СРЕДИ ДЕТЕЙ

Курбанова Х.А.

Цель исследования: Изучить распространенность дефицита минеральных элементов среди детей. Выявить основные причины и последствия дефицита. Разработать меры профилактики на индивидуальном и популяционном уровне.
Методы исследования. Для достижения поставленных целей использованы следующие методы: Анализ научной литературы – изучены публикации по проблеме дефицита минеральных элементов у детей. Анкетирование родителей – оценена осведомленность о значении минеральных веществ и характере питания детей. Изучение пищевого рациона – проведен анализ меню детей в домашних условиях и образовательных учреждениях.
В исследовании приняли участие 42 матери детей в возрасте от 3 до 7 лет, а также 10 педагогов детских садов из разных районов Самаркандской области.
Заключение. Проведенное исследование показало высокую распространенность недостатка железа, кальция, йода, цинка и магния среди детского населения. Основными причинами являются несбалансированное питание, экологические факторы и недостаточная осведомленность родителей.

79 - 81

MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI TARBIYALANUVCHILARI SOG’LOM OVQATLANISHI SALOMATLIK KO’RSATKICHIGA TA’SIRI

Nomozboyeva M.A.

Tadqiqot maqsadi: Inson hayoti davomida juda ko’plab o’zgarishlarni boshidan kechiradigan, regeneratsiya jarayoni to o’limgacha davom etadigan murakab tizim hisoblanadi. Salomatlik esa yillar davomida sayqallanib o’zgarishlar natijasida yanada murakkablashadi. Salomatlik holatiga ovqatlanish bevozita ta’sir etuvchi hayotimizning bir qismidir. Bolalarni sog’lom voyaga yetishida ovqatlanish juda muhim ahamiyatga egadir. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari sog’lom ovqatlanishi salomatlik ko’rsatgichiga ta’sirini o’rganish ham bunga yorqin misoldir.
Materiallar va usullari: Tadqiqot uchun materiallar davlat MTTlari, xususiy MTTlari hamda davlat sherikchiligi asosida tashkil qilingan MTTlarda tarbiyalanayotgan bolalarga tavsiya etilgan kunlik ratsionidagi ozuqa mahsulotlari va uning iste’mol kunlarini misol tariqasida o’rganildi. Ushbu ma’lumotlarni jamlash jarayoni MTTlarga talabalar bilan tashrif jarayonida olindi.
Xulosa: Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, iste’mol qilinayotgan har qanday oziq-ovqat mahsulotlari moddalar almashinuvida o’zining katta ahamiyatiga egadir. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari sog’lom ovqatlanishi salomatlik ko’rsatgichiga ta’sirini o’rganish davomida bolalarning fziologik jihatdan faoliyati, uning uyqu davri va aqliy hamda jismoniy mehnatning to’g’ri taqsimlanganligi ham muhim hamiyatga egaligini ko’rishimiz mumkin. Bunga asosiy sabab ovqat iste’moli natijasida uning hazmlanishida jismoniy harakat va uning dinamikligi va davomiyligidir.

82 - 85

PREVALENCE OF CUTANEOUS LEISHMANIASIS IN UZBEKISTAN AND ITS CONSEQUENCES PREVENTIVE MEASURES

Elmurodova L.X.

Purpose of the work: Prevalence of skin leishmaniasis among the population of Uzbekistan, epidemiological features and prevention measures are covered. Skin
leishmaniasis is a transmissive protozoan disease found in humans and animals
the instigator, the leishmanites, were not counted. Cutaneous leishmaniasis iscaptopar transmitted by mosquitoes. The disease has a seasonal character, with an epidemic season it starts mainly in may, June, with the most cases from August to September comes on. More villagers get sick. Local in endemic kilns compared to children, children and adults from elsewhere are more likely to get sick.
Preventive measures are mainly iskabtopar in endemic foci, where the disease is common to the loss of mosquitoes as well as rodent animals that are a source of disease will be paid.
Research materials: Uzbekistan Statistics of Republic SSV on the basis of their data on the incidence of skin leishmaniasis in the cross section of Regions epidemiological and statistical methods were used.
Conclusion: As a result of the conducted research, the ways of transmission of leishmaniasis in Uzbekistan, prevention measures, and foci of the disease in Uzbekistan were studied. The development of sanitary work and prevention of the disease was studied.

86 - 88

BOLALIK DAVRIDAGI KASALLANISHLAR VA NUQSONLARNING YURAK-QON TOMIR TIZIMIGA TA’SIRI

Nomozboyeva M.A.

Tadqiqot maqsadi: Inson hayoti davomida kasallanishlarning organizmda yillar o’tib salomatlik holatiga o’z ta’sirini o’tqazishini ko’rib chiqish hamda kasallanishlardan tashqari uning bolalik davridagi yashash sharoiti va hozirgi kundagi hayot tarzi, ovqat iste’moli shuningdek, yashash tarzining bolalik davridagi kasallanishlar va nuqsonlarning yurak-qon tomir tizimiga ta’sirini o’rganish bugungi kundagi dolzarb masalalarning bir qismidir.
Tadqiqot materiallari: tadqiqot uchun materiallar Samarqand Shahar SEO va JSB, BO’G bo’limi statistikasi hamda Samarqand viloyat Ishtixon Tuman Tibbiyot Birlashmasi Politravma bo’limiga salomatligidan shikoyat bilan kelgan bemorlarning kasallik tarixini o’rganish natijasida bemrolar yoshligida boshidan kechirgan turli kasalliklarning tahlillari.
Xulosa: Maqolamizni yakunida xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki, bolalik davridagi har qanday zararlanish va kasallanishlar inson organizmida albatta o’z izini qoldiradi. Buni isboti misolida organizmda holis bo’uvchi immunitet hujayralarining hosil bo’lishini keltrishimiz mumkin. Bu immunitet hujayralari inson umri davomida yoki vaqtinchalik o’z faoliyatini olib boradi.

89 - 91

UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA UCHRAYDIGAN SOMATIK KASALLIKLARNI KELIB CHIQISH SABABLARINI GIGIYENIK BAHOLASH

Elmurodova L.X.

Tadqiqot maqsadi: Ushbu tadqiqotda umum’talim maktab o’quvchilari orasida keng tarqalgan somatik kasalliklarning gigiyenik baholanishi, o’quvchilarning rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar va profilaktika chora-tadbirlari tahlil qilinadi. O’quvchilarda eng ko’p uchraydigan somatic kasalliklar orasida oshqozon-ichak tizimi kasalliklari,yurak qon tomir tizimi patologiyalari, endokrin kasalliklari va allergic reaksiyalar mavjud. Tadqiqitning maqsadi – maktab muhitining gigiyenik sharoitlari va somatik kasalliklarning o’zaro bog’liqligini baholash va profilaktik chora-tadbirlarni ishlab chiqishdan iborat.
Materiallar va usullar: Tadqiqot Samarqand shaharidagi 3 ta umumta’lim maktabida o’tkazildi. Tadqiqiqotda 10-15 yoshdagi 300 nafar o’quvchi ishtirok etdi. Tadqiqotda quyidagi tahlillar o’tkazildi: Anketali so’rov, tibbiy hujjatlar tahlili, maktab muhitining gigiyenik baholanishi va statistik tahlillar o’tkazildi.
Xulosa: Olib borilgan tadqiqot natijasida shu narsa ma’lum bo’ldiki umumta’lim maktablarida somatik kasalliklarning ko’p tarqalishi sanitariya- gigiyena qoidalariga amal qilish bilan bevosita bog’liq .Tatqiqot natijalari shuni ko’rsatdiki maktabda sanitariya me’yorlariga amal qilish o’quvchilarning salomatligini yaxshilashda muhim omil hisoblanadi. Shuning uchun maktabda gigiyena talablariga qat’iy rioya qilish, sog’lom ovqatlanish va jismoniy faollikni oshirish choralari ko’rilishi lozim.

92 - 94

3 YOSHGACHA BO’LGAN BOLALARNING UYQU SIFATIGA MATOLAR TURLARINING TA’SIRI

Nomozboyeva M.A.

Tadqiqot maqsadi: Taqdim etilayotgan maqola kiyim – kechak va to’shak matolarining turli xil atrof-muhit sharoitida 3 yoshgacha bo’lgan bolalarning uyquga ta'sirini o'rganishga qaratilgan. Bola dunyoga kelgach tashqi muhit ta’sirlariga uchrashi, ta’sirlarga moshlashish va uni sezgi organlari orqali his qilishi, turli matolardan tayyorlargan kiyim-kechak, bosh kiyim hamda to’shagining tarkib jihatdan o’rganishdan iborat.
Materiallar va usullar: Tadqiqot uchun matolarning kimyoviy va bilogik jihatdan tarkibi bo’yicha turli qo’llanmalar, ishlab chiqarilgan kiyim kechaklaridan na’munalar, turli bosh kiyimlaridan na’munlalar olindi. Shuningdek, tadqiqot uchun materiallar 3 yoshgacha bo’lgan bolalarni qabul qiluvchi, yasli guruhlari bor bo’lgan davlat bog’chalari, xususiy bog’chalari hamda davlat sherikchiligi asosida tashkil qilingan bog’chalarda tarbiyalanayotgan bolalarga tavsiya etilgan bolalar to’shagi va yostiqlarining matolari misolida o’rganildi. Ushbu ma’lumotlarni jamlash jarayoni bog’chalarga talabalar bilan tashrif jarayonida olindi.
Xulosa: Inson tanasidagi mikroiqlimni turli matolardan tashkil topgan kiyim kechaklar hamda o’tirganda yoki bo’lmasa dam olayotganda ishlatiladigan to’shak materiallari yashash sifatiga, ayniqsa uyqu sifatiga chuqur ta’sir qiladi. Inson tanasidagi teri yuzasi ma’lum miqdorda nafas olish hamda nafas chiqarish xususiyatiga ega murakkab tuzilmadir. Har qanday tavsiya etilmagan mato xoh kiyadigan kiyimdagi xoh to’shakdagi mato bo’lsin, organimzga noqulay mikroiqlim xosil qilishi mumkin. Bu esa bevosita uyqu sifatiga, uyqu sifati esa salomatlikka ta’siri bor jihatdir. Salomatlik uchun matoning sifatini hisobga olish muhim ahamiyatga egadir.

95 - 98

MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARINI MEBEL VA JIHOZLARINI SANITAR -GIGIYENIK TEKSHIRISH

Elmurodova L.X.

Tadqiqot maqsadi: Sizga taqdim etilayotgan maqolaning asosiy maqsadi shundan iboratki, bog’chada tarbiyalanayotgan yosh avlodning sog’lom va har taraflama yetuk bolalar qatoriga kirishi uchun ba’zi masalalar ko’rib chiqilgan. Bolalar gigiyenik talablarga rioya qilingan MTTlarda albatta tarbiyalanishga haqli. To’g’ri tanlangan mebel bolaning to’g’ri holatda o’tirishi,sog’lom rivojlanishi va kasalliklarni oldini olishga xizmat qiladi. MTTda foydalaniladigan mebellardan foydalanishda, uning konstruksiyasi yuzasidagi elementlarning barcha qatlamlari, shu jumladan gruntlar, laklar, bo‘yoqlar, emallar, polimerlar, yog‘och qoplamalar, qog‘oz qatlamli plastiklar, plyonkalar, matolar, metallar, mineral asosli materiallar va boshqa shunga o‘xshash moddalardan tayyorlanishi kerak. Maktabgacha ta’lim tashlilotlarida mebellar har tomonlama ekologik xavfsiz, qulaylik va ergonomikasi to’g’ri bo’lishi kerak va gigiyenik jihatdan normada bo’lishi kerakligini ko’rib chiqdik.
Materiallar va usullar: Ushbu maqolada materialar Samarqand Shahar SEO va JSB ma’lumotlariga asosan olindi va 64-MTM jihozlanishini tahlil qilinib standatr bo’yicha bolalarga mos kelishi o’rganilib chiqildi.
Xulosa: Olib borilgan tadqiqit natijasida shu narsa ma’lum bo’ldiki , Maktabgacha ta’lim tashkilotlarining jihozlari sanitar-gigiyenik talablarga javob berishi bolalarning sog’lom o’sishi va rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega ekanligini 64-sonli MTT misolida ko’rib chiqdik. Shunday qilib, MTT binolarning joylashuvi ,ichki jihozlanishi ,sanitar-gigiyenik talablarga rioya qilinishi , oziqlanish va shaxsiy gigiyena sharoitlari gigiyena qoidalariga mos kelishi va to’g’ri gigiyenik sharoitlarni yaratish bolalarning jismoniy va ruhiy salomatligini ta’minlash chora-tadbirlari o’rganilib tahlil qilib chiqildi.

99 - 101

PROGRESSION OF HIV-INFECTION COMBINED WITH TUBERCULOSIS IN CHILDREN

Tojiboyev A.A., Daminova M.N., Mirismoilov M.M., Abdullaeva O.I., Khalikova S.A.

The article presents the results of observation of 57 patients with HIV infection combined with tuberculosis in children. The comparison group consisted of 23 children of HIV-infected children without tuberculosis, of the same age. Laboratory methods for studying the immune status, the level of CD4 cells; Bacterioscopy and sputum culture. Immunodiagnostics: (Mantoux test with 2TE and recombinant tuberculosis allergen - DIASKINTEST). X-ray examination.
The results of the study showed that against the background of secondary immunodeficiency caused by HIV, TB acquires a generalized character with multiple lesions of internal organs and the central nervous system, more rapid progression of the disease.

102 - 105

DEGREE OF CAROTID STENOSIS: COURSE OF ISCHEMIC STROKE

Umarov R.R., Daminova K.M.

A comprehensive examination of 201 patients was conducted, among whom were 106 men (52.74%) and 95 women (47.26%) aged 39 to 89 years, who were in the acute period of ischemic stroke (IS). The results of the study showed that moderate and major stroke was registered in group I in 49 (48.51%) patients, in group II – in 27 (51.92%) patients, in group III – in 29 (60.42%) patients, there is a decrease in the frequency of milder forms of stroke (lacunar and small) and an increase in more severe forms (medium and major) with an increase in the severity of carotid stenosis. Thus, in group I, there is a predominance of milder forms of stroke 52 (51.48%), and in group III, severe forms significantly predominate 29 (60.42%).
Hemodynamically significant carotid stenosis is not only an independent risk factor for stroke, but is also a “background” condition, on which all other risk factors for stroke are superimposed.

106 - 108

DIAGNOSIS OF FUNCTIONAL DISORDERS OF THE GASTROINTESTINAL TRACT IN PATIENTS WITH CONSTIPATION AND CHOICE OF TREATMENT TACTICS (LITERATURE REVIEW)

Sheranov A.M.

Diagnosis of functional gastrointestinal (GI) disorders in patients with constipation and the choice of treatment tactics is an important task in modern gastroenterology. Constipation can be the result of many factors, including disorders of intestinal motility, changes in microflora, stress reactions and improper nutrition. This review presents diagnostic methods and the basis of treatment of functional gastrointestinal disorders associated with constipation.

109 - 116

ПЕРВИЧНАЯ ПРОФИЛАКТИКА ОСТРОЙ РЕВМАТИЧЕСКОЙ ЛИХОРАДКИ У ДЕТЕЙ С ХРОНИЧЕСКИМ ТОНЗИЛЛИТОМ

Умарова С.С., Нормахматов Б.Б.

Во многих странах для профилактики острой ревматической лихорадки и в целях предупреждения повторных атак разработаны методы первичной и вторичной профилактики. Целью проведения первичной профилактики является предотвращение развития острой ревматической лихорадки. Обычно с этой целью используют здоровый образ жизни, полноценное питание, соответствующее возрасту, санация хронических очагов инфекции, при бактериальных инфекциях антибиотики чувствительные к стрептококковым инфекциям, а также используют вакцины от БГСА-инфекции. Целью исследования явилось разработать комплекс профилактических мер детям с хроническим тонзиллитом. Материалы и методы исследования. 60 детей с хроническим тонзиллитом были подразделены на 2 группы:1.Группа сравнения больных с хроническим тонзиллитом получавших традиционное лечение; 2.Основная группа больных с хроническим тонзиллитом получавших комплексное лечение направленную на элиминацию стрептококковой инфекции. Результаты исследования и их обсуждение. был проведен анализ динамики уровень IL-1β , IL-6 и IL-8 в зависимости от метода лечения. В процессе анализа показателя IL-6 после лечения нами были выявлены статистически значимые различия (p = 0,003). (используемый метод: U–критерий Манна–Уитни). Проведенный анализ показал, что в группе контрольную группу отмечались статистически значимые изменения (p <0,001). Вывод. Первичная профилактика ОРЛ, является весьма эффективным методом у детей с ХТ позволяющий в ранние сроки ликвидировать этиологический фактор болезни.

117 - 122

SEMIZLIK VA UYQU BUZILISHINI KLINIK-NEVROLOGIK VA NEYROFIZIOLOGIK JIHATDAN BOG'LIQLIGINI O'RGANISH

Yakubova M.M., Madaminova S.A.

Semizlik va uyqu buzilishlari o‘rtasidagi bog‘liqlik ko‘plab tadqiqotlar tomonidan tasdiqlangan. Ushbu tadqiqotda semizlik bilan bog‘liq uyqu buzilishlarining klinik, neyrofiziologik va biokimyoviy xususiyatlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari semizlik uyqu bosqichlarining buzilishiga, polisomnogarfiyadagi o‘zgarishlarga va melatonin, kortizol kabi biokimyoviy markerlarning disbalansiga olib kelishini ko‘rsatdi. Ushbu topilmalar semizlik va uyqu sifati o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni yanada chuqurroq tushunish hamda davolash strategiyalarini ishlab chiqishga yordam beradi.

123 - 125

INFLUENCE OF ENVIRONMENTAL FACTORS ON THE MORPHOMETRY OF THE SPLEEN

Zakirova N.R.

Cancer diseases associated with spleen damage during chemotherapy are one of the most pressing problems in the field of oncology. In most cases, spleen damage, which is a known predictor of the patient's condition during chemotherapy in cancer patients, can be caused by profound changes in the immune system.
Anticancer therapy should be accompanied by appropriate evaluation and management, even in patients with acute splenic injury due to cancer. As acute splenic injury progresses to chronic splenic disease, these patients need a systematic and balanced approach. In the context of tumor-related diseases, successful prevention and treatment are aimed at preserving the function of the spleen, as well as improving the quality of life processes (Campbell G.A, Okusa M.D-14).
Purpose of the work. The aim of the study is to study the normal structure of the spleen of rats and its morphometric indicators and biochemical aspects in the pathology of the spleen and its correction in chemotherapy (for example: cisplatin, paclitaxel and doxorubicin).

126 - 129

ПРЕЭКЛАМПСИЯ ФОНИДА ТУҒИЛГАН ЭРТА НЕОНАТАЛ ДАВРДА НОБУД БЎЛГАН ЧАҚАЛОҚЛАР БУЙРАГИДАГИ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР

Мамажонов Б.С., Аскаров А.М.

Преэклампсия фонида ҳомила ичи ривожланишида ҳомилани барча ички аъзоларининг гестацион муддатидан орқада қолиш, морфологик жиҳатдан етилиш жараёнини кечикиши, буйракларда ҳам юз беради. Бу эса, неонатал даврда туғилган чақалоқлар буйраклари пўстлоқ соҳасида ҳали такомил топмаган коптокчаларнинг бўлиши, проксимал ва дистал каналчаларнинг ҳам шунга монанд равишда ривожланишдан орқада қолиши оқибатида, эмбрионал ҳужайраларнинг кўп бўлиши гиперцеллюляр манзарани юзага келтириши аниқланади. Бу эса, янги туғилган чақалоқларни эрта неонатл даврда буйрак етишмовчилиги ривожланиши оқибатида перинатал даврдаги ўлимнинг устунлиги билан намоён бўлиши аниқланди.

130 - 135

COVID-19: ТЕПЛОПРОВОДНОСТЬ ТЕЛА ЧЕЛОВЕКА КАК ФАКТОР, ВЛИЯЮЩИЙ НА ТЕЧЕНИЕ БОЛЕЗНИ

Ахунбаев С.М., Сидиков А.А.

Настоящая работа представляет результаты исследования теплопроводности тела человека у реконвалесцентов COVID-19 и определение взаимосвязей этого фактора с клиническим течением вирусного заболевания. В качестве объекта исследования были определены 47 пациентов женского пола кыргызской национальности в репродуктивном возрасте, получавших стационарное лечение и выписанных в статусе выздоровевших (реконвалесцентов). В качестве контрольной группы обследовались 204 студентки общеобразовательных учреждений г. Бишкек. Всем исследуемым проводилась бесконтактная термометрия лба и ладони руки с использованием пирометра и определялся градиент температуры двух областей.
Установлено, что распределение температурных характеристик кожных покровов у здоровых лиц и лиц, перенесших COVID-19, имело существенные различия. В группе реконвалесцентов преобладали более высокие значения температуры лба и более низкие значения температуры ладоней по сравнению с группой здоровых индивидов и, соответственно, у реконвалесцентов температурный градиент между показателями температуры ладони рук и лба был достоверно выше, чем в группе здоровой популяции. Такие различия, по нашему мнению, могли быть объяснены как индивидуальной предрасположенностью индивидов к более тяжелому течению вирусного заболевания, потребовавшему госпитализацию больных в стационар, так и вероятными постковидными нарушениям термогенеза и теплопроводности.

136 - 140

АҲОЛИ ЯШАШ МИНТАҚАСИДА МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШНИНГ ГИГИЕНИК ТАҲЛИЛИ

Соатов М.М.

Тадқиқотнинг мақсади. Юртимизда савияли, юқори малакали кадрларни етиштириш ҳамда уларни келажакка етук инсон даражасида тарбиялаш масаласи мактабгача таълим ташкилотларидан бошлаб амалга оширилади. Шунинг учун мактабгача таълим ташкилотларини қайта қуриш ва таъмирлаш моддий техника базасини яратиш бугунга кунга келиб долзарб муаммоларидан биридир. Ушбу йўсинда юртимизда бир қатор ижобий ишлар амалга оширилмоқда. Ушбу мақолада аҳоли яшаш минтақаларида болалар боғчаларини жойлаштирилишига қўйиладиган гигиеник талаблар ҳақида сўз боради.
Материаллари ва усуллари: Кузатиш объектлари бўлиб, таълим-тарбиянинг биринчи босқичи амалга ошириладиган мактабгача таълим муассасалари жойлашган ҳудудлар кўздан кечирилди.
Хулоса: Хулоса қилиб айтиш мумкин, мактабгача таълим муассасаларини аҳоли зич жойлашган ҳудудларда имкон қадар сонини кўпайтириш мақсадга мувофиқ бўлади. Узоқ масофада жойлашган мактабгача таълим муассасаларига болаларни олиб боришдаги қийинчиликлар бартараф этилган бўлар эди.

141 - 143

HARBIY GOSPITALLAR SHAROITIDA TIBBIY XIZMAT SIFATINI OSHIRISH

Jo‘rayev D.T., Muxamedova M.G.

Maqsadi. Harbiy gospitallarda statsionar tibbiy xizmat sifatini yaxshilash va bemorlarning tibbiy xizmatlardan qoniqish darajasini oshirish.
Tadqiqot materiallari va usullari. Mazkur tadqiqot materiallari sifatida Farg‘ona harbiy gospitaliga statsionar tibbiy xizmat yuzasidan murojaat qilgan bemorlar xizmat qildi. Tadqiqotda sotsiologik usullardan foydalanildi.
Natijalar. Tadqiqotda jami 100 nafar bemorlar ishtirok etgan bo‘lib, ularning 85,0% ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmatlar sifatini a’lo va yaxshi deb baholagan. Bemorlar tomonidan tibbiyot xodimlarining tibbiyot amaliyoti bo‘yicha ko‘nikmalari aksariyat (82%) hollarda yuqori baholangan bo‘lsa, ularning menejment bo‘yicha ko‘nikmalari yaxshilashni talab qilayotganligi aniqlandi.
Xulosalar. Harbiy gospitallarda ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmat sifatini yaxshilashda tibbiyot xodimlarining zamonaviy menejment ko‘nikmalari bo‘lmish bemorlar bilan suhbatlashish (communication), vaqtni oqilona taqsimlash va boshqarish (time management)ni egallashi bemorlarning tibbiy xizmatlardan qoniqish darajasini yaxshilashga xizmat qiladi.

144 - 146

АБСОРБЦИЯ ЖЕЛЕЗА: КЛЮЧЕВЫЕ ФАКТОРЫ И РОЛЬ ОБОГАЩЁННЫХ ПРОДУКТОВ

Курбанова Х.А.

Цель данного исследования — определить основные факторы, влияющие на усвоение железа организмом, а также оценить эффективность обогащения продуктов железом в повышении уровня этого элемента в организме.
Методы и материалы. Для проведения исследования использовались следующие методы: Литературный анализ — обзор современных научных работ и публикаций о механизмах усвоения железа и его дефиците, а также эффективности обогащения продуктов. Экспериментальные данные — использование результатов клинических исследований и данных о состоянии железа в организме людей из разных регионов, в том числе из стран с различным уровнем экономического развития и доступом к пищевым добавкам. Сравнительный анализ — сравнение эффективности разных методов обогащения продуктов железом в различных странах и регионах.
Заключение. Результаты исследования подтверждают, что усвоение железа в организме зависит от множества факторов, включая тип железа, наличие витаминов и минералов, а также потребление веществ, которые могут препятствовать его усвоению.

147 - 149

THE ROLE OF THE INTERNATIONAL HACCP SYSTEM IN THE ASSESSMENT AND ANALYSIS OF THE RISK OF CONTAMINATION OF CONFECTIONERY PRODUCTS

Fayziboev P.N., Fayziboev B.P.

Purpose of the study: The purpose of the study is to develop and implement a control system for critical control points to assess risk factors, in order to prevent contamination of confectionery products and assess risk factors.
Object and methods of research: Four confectionery factories in the Samarkand region were selected as the object of research. Generally accepted methods were used to conduct hygienic and bacteriological studies.
Conclusion it can be concluded that in order to ensure food safety, it is necessary to implement the international HACCP system. First of all, it is necessary to study the dynamics of microflora in the production process, determine the stages at which the number of microorganisms decreases or increases, and also find out which processes contribute to their development or, conversely, stop their vital activity. Proper assessment of these processes will prevent contamination of products with pathogenic bacteria and reduce the risk of diseases.

150 - 152

ГЕСТАЦИОН ПИЛЕОНЕФРИТ ФОНИДА ЎЛИК ТУҒИЛГАН ЧАҚАЛОҚЛАР БУЙРАК УСТИ БЕЗИНИНГ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР

Эшбаев Э.А., Саидакбаров О.С.

Гестацион пиелонефрит фонида ривожланган хомиладорлик пайтида чақалоқларни антенатал ўлими, 1000 та туғруқдан 24-36 тасида кузатилиб, асосан бирламчи туғма иммунодефицитнинг ривожланиши, тимум ва буйрак усти бези интеграциясини издан чиқишига олиб келиши оқибатида, хомила ичи инфекциясидан нобуд бўлади. Буйрак усти бези пўстлоқ қаватида қон қуйилишлар, субкапсуляр шишилар, коптокча сохаси оралиқ шишлари, тутуамли сохада липидли киритмаларни кўпайиши, мағиз қаватида оч ва тўқ рангли хроммафин хужайраларни дистрофиячси ва некробиози юзага келганлиги, ўчоқли диапедез қон қуйилишлари аниқланади.

153 - 159

ТИМУСДАГИ МОРФОЛОГИК ВА МОРФОМЕТРИК ЎЗГАРИШЛАРИНИ БОШ МИЯ ОҒИР ЖАРОҲАТЛАРИДАН КЕЙИНГИ ҲОЛАТИНИНГ СОЛИШТИРМА ТАҲЛИЛИ

Ахмедова Ш.М.

Иммун реакциялар бош мия жароҳатидан кейин бир неча дақиқада ривожланади ва туғма иммунитет ҳужайраларининг фаоллашишини, яъни миядаги микроглияни, сўнгра цитокинларнинг синтезини ва периферик иммун ҳужайраларини мия паренхимасига жалб қилишни ўз ичига олади, бу яллиғланиш каскадини ва вақт ўтиши билан ривожланувчи ўзига хос иммун жавобларни келтириб чиқаради.

160 - 163

ICHAK DISBAKTERIOZINI TASHXISLASH USULLARI

Mirvaliyeva N.R., Urazbayeva Sh.I.

Ushbu adabiyotlar taxlilida oxirgi yillarda ichak disbakteriozini tashxislashda keng qo‘llaniladigan usullar keng yoritilgan. Ichak disbakterioziga bog‘liq ichak kasalliklari (surunkali ich qotishi, osmotik diareya) haqida yozilgan. Bifidobakteriyalar va laktobakteriyalarning najasdagi miqdorining o‘zgarishi. Atractylenolide I (AT-I) Rhizoma Atractylodis macrocephalae-dan ajratilgan faol komponent bo‘lib, u apoptotik, antioksidant va koagulyantlarga qarshi xususiyatlarga ega va Xitoyda yurak-qon tomir, serebrovaskulyar kasalliklarni davolashda keng qo‘llanilgan. Ushbu at-1 ning ichak disbakterioziga ta’siri haqidagi ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek antibiotiklar tomonidan keltirib chiqarilgan ichak disbakteriozi ham yoritilgan.

166 - 169

ЙИРИНГЛИ ЯРАЛАРДА УЛЬТРАБИНАФША НУРЛАНИШНИ МАҲАЛЛИЙ ҚЎЛЛАШНИНГ ИММУНОЛОГИК ВА МИКРОБИОЛОГИК ЖИҲАТЛАРИ

Муротов Н.Ф.

Ушбу мақолада йирингли яраларда ультрабинафша (УБ) нурланишни маҳаллий қўллашнинг иммунологик ва микробиологик жиҳатлари таҳлил қилинган. Тадқиқот натижаларига кўра, УБ-нурланиш йирингли жараёнлар қўзғатувчиларига антимикроб таъсир кўрсатади ва организмнинг иммун тизими фаолиятини яхшилайди. Граммусбат ва грамманфий бактериялар чақирган инфекцион жараёнларга таъсири қиёсий таҳлил қилинган. Натижалар УБ-нурланишни йирингли яраларни даволашда самарали қўллаш мумкинлигини кўрсатади.

170 - 175

АНТИОКСИДАНТНАЯ СИСТЕМА СУБКЛЕТОЧНЫХ ФРАКЦИЙ ПЕЧЕНИ ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ИНСУЛЬТЕ

Муротов О.У.

Изучена антиокислительная активность митохондриальной и микросомальной фракции гепатоцитов в динамике экспериментального инсульта. В микросомальной фракции печени после ишемии реперфузии головного мозга наблюдалось увеличение антиперекисной активности и снижение активности супероксиддесмутазы на фоне увеличения содержания малонового диальдегида и средне молекулярных пептидов. В митохондриальной фракции печени активность ферментов антипероксидной системы увеличивалась и отмечалось снижение фермента антирадикальной защиты с небольшим отклонением до 6 часов после реперфузии.

176 - 178

BRONXIAL ASTMASI VA SURUNKALI OBSTRUKTIV O'PKA KASALLIGI BO'LGAN BEMORLARDA ENDOTELIY DISFUNKSIYASI XUSUSIYATLARI

Nasirova A.A.

Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, nafas olish yo'llari infektsiyasidan (ori) o'lim darajasi har doim yuqori bo'lgan, dunyo aholisining o'limining 10 ta asosiy sabablari ro'yxatiga kiritilgan. [1,9,10] Bronxial astma (BA) va surunkali obstruktiv o'pka kasalligi (O’SOK) – surunkali bronxial obstruktsiya bilan tavsiflangan nafas yo'llarining patologiyalari. Ikkala kasallik ham atrof-muhit omillari va inson tanasining o'zaro ta'siri natijasida yuzaga keladi, bu esa turli xil klinik ko'rinishlarga olib keladi.

179 - 181

БРОНХОЭКТАЗИЯ КАСАЛЛИГИ МАВЖУД БОЛАЛАРДА БРОНХ ДЕВОРИ ВА ЎПКА ТЎҚИМАЛАРИНИНГ ПАТОМОРФОЛОГИК ВА МОРФОМЕТРИК ЎЗГАРИШЛАРИ

Норжигитов А.М., Исмоилов Ж.М.

Бронхоэктазия – бу бронхларнинг аномал кенгайиши ва уларнинг структуравий бузилиши билан кечадиган сурункали касаллик бўлиб, кўп ҳолларда респиратор инфекциялар, ёт жисмлар ва тўкималарнинг фиброзга учраши билан боғлиқ бўлади. Патоморфологик текширишлар бронх деворларининг қалинлашиши, эпителий қаватининг атрофияси, шиллиқ ости қаватдаги безларнинг гиперплазияси ва халқасимон тўқималарнинг фиброзга учрашини кўрсатади. Морфометрик таҳлиллар бронхларнинг диаметри, девор қалинлиги ва тўқималарнинг морфологик таркибини аниқлаш орқали касалликнинг ривожланиш даражасини баҳолаш имконини беради. Ушбу тадқиқот бронхоэктазиянинг патогенезини тушуниш, унинг даволаш ва олдини олиш усулларини такомиллаштиришга йўналтирилган. Натижалар бронх деворлари ва ўпка тўқималарининг структур ва функционал бузилишларини аниклаш, шунингдек, касалликнинг келиб чиқишида яллиғланиш жараёни ва фибрознинг ўрнини аниклашга ёрдам беради.

182 - 187

ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ РАКА МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ

Эгамбердиева О.Ш., Аслонова З.А.

В данной статье рассматривается влияние психологических факторов на развитие и течение рака молочной железы (РМЖ). Освещены механизмы воздействия хронического стресса, депрессии и тревожных расстройств на иммунную систему, гормональный баланс и процессы канцерогенеза. Анализируются современные научные исследования, показывающие, что психоэмоциональные состояния могут способствовать ухудшению клинических исходов, увеличению воспалительных реакций и снижению эффективности лечения. Особое внимание уделяется роли психологической поддержки в онкологической практике и влиянию психотерапии на приверженность к лечению и качество жизни пациенток.

188 - 191

УЛТРАБИНАФША НУРЛАНИШИНИНГ ЙИРИНГЛИ КАСАЛЛИКЛАРДА ҚЎЛЛАНИЛИШИ ВА УНИНГ ТЕРАПЕВТИК САМАРАДОРЛИГИ

Рахматуллаев Ж.Д.

Ушбу мақолада ултрабинафша (УБ) нурланишининг инсон организмига таъсири, тиббиёт соҳасидаги қўлланилиш йўналишлари ва клиник самарадорлиги ёритилган. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, УБ-нурлар патоген микроорганизмларни йўқ қилиш, тўқималарнинг регенерациясини тезлаштириш ва иммун жавобни фаоллаштиришда муҳим рол ўйнайди. Шунингдек, мақолада УБ-нурланишнинг дерматология, жарроҳлик, стоматология ва бошқа соҳалардаги амалий тадбиқлари ҳам таҳлил қилинган. Тадқиқотлар УБ-нурларнинг оптимал дозаларини танлаш, уларнинг терапевтик ва потентсиал салбий таъсирларини чуқур ўрганиш зарурлигини кўрсатмоқда.

192 - 198

МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ЖЕЛЧЕВЫДЕЛИТЕЛЬНОЙ СИСТЕМЫ У ПОЗВОНОЧНЫХ

Рахмонов З.М., Киямов Б.Э.

В статье проанализировано морфологическое строение печени в норме и при патологических процессах. Проанализировано определенное количество физиологических и клинических научных источников основоположников исследований и их последователей по данной актуальной теме.

199 - 208

СТАНДАРТИЗАЦИЯ МИКРОБНЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ВОДЫ ВОДОЕМОВ, ИСПОЛЬЗУЕМЫХ ДЛЯ ПИТЬЕВОГО И РЕКРЕАЦИОННОГО ВОДОПОЛЬЗОВАНИЯ

Усманов И.А., Ильясова А.Ж.

Узбекистан относится к регионам с жарким климатом, в котором имеет место дефицит водных ресурсов. В республике по состоянию на 1 января 2025 года централизованным водоснабжением обеспеченно 78,4 городского и 26,6 % сельского населения, а остальное население для питьевых целей используют подземные и поверхностные водоисточники. Поверхностные водоёмы повсеместно в течении всего года используются для культурно-бытовых и рекреационных (купания и водного спорта) целей.
Однако поверхностные водоёмы могут содержать возбудителей кишечных инфекций (Str. Faecalis) и инфекции верхних дыхательных путей (St. Aureus). У населения после контакта с загрязненной водой возникают кишечные и аденовирусные заболевания, конъюнктивиты, стафилококковые инфекции. В связи с этим цель исследования состояла в разработке нормативов содержания энтерококков и стафилококков в воде водоёмов питьевого и рекреационного водопользования.
Предметом исследований явилось изучение выживаемости санитарно-показательных микроорганизмов, их устойчивости к дезинфицирующим средствам хлору и фенолу, а также оценка индикаторной значимости санитарно-показательных микроорганизмов: энтерококков, стафилококков, E. Coli и ЛКП в отношении патогенных энтеробактерий кишечной группы S.Typhi, Sh.Flexneri сальмонелл и шигелл.
Для достижения цели был проведён комплекс экспериментальных исследований на модельных водоёмах, в которых создавались необходимые условия для решения поставленных в работе задач. На основании результатов исследований разработаны нормативы допустимого содержания энтерококков и стафилококков в воде водоёмов, которые рекомендовано использовать для проведения мониторинга качества воды водных объектов, используемых для питьевого и рекреационного водопользования.

209 - 215

ЗНАЧЕНИЕ ВЫПИСКИ РЕЦЕПТА

Аблакулова М.Х.

В статье представлены данные рационального назначения лекарственных средств и актуальность выписки рецепта в первичном звене здравоохранения. Основной причиной полипрагмазии, безрецептурная выдача аптеками лекарственных препаратов. Назначаемые лекарственные средства должны быть освещены в стандартах и протоколах. Эффективность лечения прямо пропорциональна рациональному назначению препаратов.

216 - 219

ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ В ЛУЧЕВОЙ ДИАГНОСТИКЕ: ЭТИЧЕСКИЕ И ЮРИДИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ

Акрамова Н.А., Улугов З.А.

В статье рассматривается роль искусственного интеллекта (ИИ) в лучевой диагностике и основные проблемы, связанные с его внедрением в медицинскую практику. Анализируются этические аспекты, включая вопросы конфиденциальности и справедливости алгоритмов, а также необходимость обеспечивать объяснимость решений. Особое внимание уделяется юридическим аспектам, таким как ответственность за ошибки, сертификация ИИ как медицинского изделия и защита прав пациентов. Приведены примеры международного регулирования (FDA, GDPR, MDR) и ключевые принципы будущего совершенствования правовой базы.

220 - 223

СЕДАТИВНАЯ ТЕРАПИЯ ПРИ НАРУШЕНИЯХ ПСИХОЭМОЦИОНАЛЬНОГО СТАТУСА БОЛЬНЫХ ДЕТЕЙ С ППНС НА ФОНЕ ПНЕВМОНИИ В ОТДЕЛЕНИИ РЕАНИМАЦИИ И ИНТЕНСИВНОЙ ТЕРАПИИ

Юсупов А.С., Файзиев О.Я.

Бактеремия при пневмонии непосредственно влияет на неврологические симптомы, более вероятно, что неврологические эффекты косвенно вызваны такими факторами, как низкий уровень кислорода в крови, коагулопатия, воздействие седативных и обезболивающих препаратов, изоляция и неподвижность в отдедениях реанимации и интенсивной терапии. Выбор оптимального препарата для седации является непростой задачей. Были сформулированы следующие требования к «идеальному» средству для седации: быстрое наступление и прекращение эффекта; отсутствие фармакологических взаимодействий, побочных эффектов и возможных осложнений, способных повысить стоимость лечения.

224 - 230

ПРИМЕНЕНИЕ ИММУНОКРРЕКЦИИ У БОЛЬНЫХ С ЯЗВЕННОЙ БОЛЕЗНЬЮ ДВЕНАДЦАТИПЕРСТНОЙ КИШКИ

Сулейманов С.Ф.

Значение системы иммунитета (СИ) были определены у 52 больных с хронической язвенной болезнью двенадцатиперстной кишки (ХЯБДК) и у 27 здоровых лиц. У больных 2-х групп отметили глубокую супрессию общего пула Т(CD3)-лимфоцитов, его субпопуляций, инверсию индекса иммунорегуляции, а также напряжение гуморального компонента СИ. Общепринятые методы лечения не приводили к устранению иммунных расстройств у больных 1-й группы с ХЯБДК.
Включенный в схему лечения 2-ой группы ХЯБДК отечественный иммунопрепарат тимоптин оказал благоприятное действие на иммунные показатели и состояние больных. Он эффективно устранял иммунные нарушения, повышал все звенья Т- и В-клеточного иммунитета, обладал иммунокорригирующим и эрадикационным действием.

231 - 234

ИММУНОКОРРИГИРУЮЩАЯ ТЕРАПИЯ ХРОНИЧЕСКОГО ХОЛЕЦИСТОПАНКРЕАТИТА

Сулейманов С.Ф.

Проанализировано состояние иммунной системы у 51 больного хроническим холецистопанкреатитом (ХХП). Установлено, что у больных снизилась активность Т-системы, уменьшилось количество IgA и IgM, увеличилась продукция IgG и ЦИК. У пациентов ХХП применили тимоптин в общей дозе 1,5 мг/на одного пациента.
Под воздействием этого препарата у больных устранялись иммунные нарушения, повышались все показатели Т-клеточного иммунитета, снижалось напряжение гуморальной системы, этот препарат обладал иммуностимулирующими и заживляющими свойствами.

235 - 237

ВЛИЯНИЕ ТРУДОВОЙ МИГРАЦИИ НА РАСПРОСТРАНЕНИЕ ВИЧ И ТУБЕРКУЛЁЗА: РЕГИОНАЛЬНЫЙ АСПЕКТ

Урунова Д.М., Матназарова Г.С., Уббиниязова К.Т., Абильдаева Г.М.

Распространенность заболеваемости ВИЧ- инфекции и туберкулеза среди трудовых мигрантов представляет собой значимый фактор, влияющий на эпидемиологическую ситуацию страны. В исследованиях проведен анализ направлений трудовых мигрантов пациентов с коинфекцией ВИЧ/ТБ в зависимости от административно-территориальной зоны проживания. Установлено, что в Западной, Северной и Центральной зонах Республики Каракалпакстан преобладает миграция в Казахстан, тогда как в Южной зоне основным направлением является Российская Федерация. Также выявлены случаи, где трудовые мигранты работали в нескольких странах. Результаты исследования свидетельствуют о значительном влиянии социально-экономических и медицинских факторов на миграционные процессы, подчеркивая необходимость адаптированных профилактических и диагностических подходов для этой категории пациентов.

238 - 241

ГЕНЕТИЧЕСКИЕ МУТАЦИИ CFTR И СКРИНИНГ МУКОВИСЦИДОЗА В РАЗНЫХ ПОПУЛЯЦИЯХ

Хамидова Ф.М., Хамраев Б.Ж., Исмоилов Ж.М.

Муковисцидоз или кистозный фиброз, – это наследственное аутосомно-рецессивное заболевание, обусловленное мутациями в гене CFTR, который кодирует трансмембранный регулятор проводимости. Дефекты этого белка приводят к дисфункции хлорных каналов, что вызывает загустение секрета экзокринных желез, поражение дыхательной и пищеварительной систем, а также нарушение репродуктивной функции. Несмотря на значительные успехи в генетической диагностике заболевание остается серьезной проблемой, требующей дальнейших исследований. В данном обзоре рассмотрены патогенетические механизмы, роль врожденного иммунитета, современные методы диагностики.

242 - 248

ТУРЛИ ЭТИОЛОГИЯЛИ УВЕИТЛАРДА ПЛАЗМОФОРЕЗ ВА ДАВО МУОЛАЖАЛАРИДАН КЕЙИНГИ КЛИНИК-ИММУНОЛОГИК ТАҲЛИЛ НАТИЖАЛАРИНИ БАҲОЛАШ

Ҳасанов М.Ҳ., Яхёева Х.Ш.

Увеитни ташҳислаш ва даволаш ҳозирги кунга қадар турли ҳил этиологик омиллар, патогенезнинг ўзига хос хусусиятлари, анъанавий даволаш режимларининг етарли даражада самарасизлиги натижада кўрлик ва кўриш қобилиятининг пасайишига олиб келганлиги туфайли офталмологиянинг жиддий муаммоси бўлиб қолмоқда. Ушбу патологияни даволашда плазмаферез (ПФ) асосида экстракорпорал гемокоррекциядан фойдаланиш ушбу оғир касалликларни даволаш натижаларини яхшилаш нуқтаи назаридан тубдан янги имкониятларни очиб беради.
Тадқиқот мақсади: Турли этиологияли увеитларда плазмофорез ва даво муолажаларидан кейинги клиник-иммунологик таҳлил натижалрини баҳолаш.

249 - 252

ОЗИҚ-ОВҚАТ МАҲСУЛОТЛАРИГА ОИД СТАНДАРТЛАР АСОСИДА ДОН ВА ДОН МАХСУЛОТЛАРИНИ МИКРОБИОЛОГИК ВА МИКОЛОГИК ТЕКШИРИШ УСУЛЛАРИНИ ИШЛАБ ЧИҚИШ

Ҳомидова С.Ҳ.

Ушбу тадқиқот буғдой дони сақлаш шароитлари ва уларнинг микробиологик ҳамда микологик ҳолатига таъсирини ўрганишга қаратилган. Иссиқ иқлим шароитида сақланган доннинг турли микроорганизмлар билан ифлосланиши, айниқса спора ҳосил қилувчи бактериялар ва замбуруғларнинг ривожланиши таҳлил қилинди. Тадқиқот жараёнида Codex Alimentarius халқаро стандарти ва Озиқ-овқат маҳсулотларига оид стандартлар асосида дон ва дон маҳсулотларини микробиологик ва микологик текшириш усуллари ишлаб чиқилди. Олинган натижалар буғдой донини сақлашнинг хавфсиз технологияларини ишлаб чиқиш ва маҳсулот сифатига таъсир этувчи омилларни аниқлашга йўналтирилган.

253 - 257

ОҒИР БОШ МИЯ ТРАВМАЛАРИДА ИККИЛАМЧИ ШИКАСТЛАНИШ МУАММОСИ ВА УНИНГ ДАВОЛАШГА ПАТОГЕНЕТИК ЁНДАШУВЛАР

Шарипова В.Ҳ., Ашуров Т.Х.

Оғир бош мия жароҳати (БМЖ) юқори касалланиш ва ўлим даражаси туфайли жаҳон соғлиқни сақлаш тизимида жиддий муаммо бўлиб қолмоқда. Иккиламчи жароҳатланиш механизмлари, айниқса нейрояллиғланиш ва мия шиши, клиник натижаларни янада оғирлаштиради. Ушбу механизмлар орасида циклооксигеназа (ЦОГ) нейрояллиғланишнинг асосий воситачиси сифатида рол ўйнайди ва простагландинлар ҳамда бошқа яллиғланиш медиаторларини ишлаб чиқариш орқали мия жароҳатини кучайтиради. ЦОГ йўллари яллиғланиш реакциясини кучайтирибгина қолмай, балки қон-мия тўсиғи яхлитлигини бузиб, мия шиши ва нейрон дисфункциясига олиб келади. БМЖ патофизиологиясида ЦОГ нинг ролини тушуниш патогенетик даволаш стратегияларини оптималлаштириш учун муҳимдир. Ушбу адабиёт шарҳи ЦОГ нинг нейрояллиғланиш ва мия шишидаги иштирокини ўрганиб, ЦОГ ингибиторлари ва бошқа нейропротектив воситаларни ўз ичига олган потенциал терапевтик ёндашувларни ёритиб беради.

258 - 263

RESULTS OF COMPLEX TREATMENT OF PATIENTS WITH INTRA-ARTICULAR TESTS IN THE KNEE JOINT AREA

Temurov A.A., Teshayev T.N., Hakimov S.S., Mardonov A.N., Murodov S.U.

Fractures in the knee joint area occupy a special place among the periarticular and intra-articular fractures of the limb bones and are considered one of the most severe injuries of the musculoskeletal system. Many authors note a higher frequency of fractures in the proximal articular end of the tibia compared to fractures in the distal end of the femur. Treatment of such fractures remains a challenging task. Fractures of the bones forming the knee joint account for 4.0 to 6.1% of all leg bone fractures and 4.0 to 12.0% of intra-articular fractures. According to various authors, complications and unsatisfactory results exceed 50.0%. The most common complications of such fractures are the development of joint contractures and deforming arthrosis. In 57.0% of cases, fractures of the femoral and tibial condyles are complicated by the development of deforming knee arthrosis. In 57.0% of fractures of the femoral and tibial condyles, the development of deforming knee arthrosis is complicated.

264 - 267

OG’IR SKOLIOZ KASALLIGINING JARROHLIK YO’LI BILAN TUZATISH PAYTIDAGI NEVROLOGIK NAZORAT VA MONITORING

Umarkhodjaev F.R.

Ushbu maqola operatsiyadan oldingi nevrologik nazorat va monitoring vositalaridan foydalanishni o’rganadi. Skolioz kasalligining og’ir shakllarining rejalashtirilgan jarrohlik amaliyotida nevrologik asoratlar muammosi tahlil qilindi.

268 - 271