№ 24 (2025): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук

						Показать № 24 (2025): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук
№ 24 (2025): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук
Опубликован: 28-07-2025

Рубрики журнала. Выпуск № 24 (07). Том 1. 2025

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

Весь выпуск

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

ISHEMIK INSULT BILAN KASALLANGAN BEMORLARDA BOSH MIYANING METABOLIK HOLATINI ANIQLASH

Abdiolimov M.X.

Ushbu maqolada ishemik insult bilan kasallangan bemorlarda bosh miya metabolik holatini baholashda proton magnit-rezonans spektroskopiyasining diagnostik imkoniyatlari o‘rganildi. Tadqiqotda 40-70 yosh oralig‘idagi 90 nafar ishemik insult tashxisi qo‘yilgan bemorlar hamda sog‘lom shaxslardan iborat 30 kishilik nazorat guruhi ishtirok etdi. Barcha ishtirokchilarga 1,5 Tesla kuchga ega magnit-rezonans tomografiya apparatida miya tomografiyasi va proton magnit-rezonans spektroskopiya tekshiruvlari o‘tkazildi. Natijalar asosida bemorlarda N-asetilaspartat kontsentratsiyasining kamayishi, xolin va kreatin darajasining esa oshishi qayd etildi. Bu o‘zgarishlar insultdan keyingi neyron faoliyati, energetik buzilishlar va neyrodegenerativ jarayonlarning rivojlanishini ko‘rsatadi. Proton magnit-rezonans spektroskopiya usuli ishemik insult diagnostikasida miyaning biokimyoviy holatini baholashda yuqori informativlikka ega bo‘lib, davolash samaradorligini kuzatishda muhim rol o‘ynaydi.

5 - 8

MULTIFOKAL ATEROSKLEROZ CHAQIRILGAN XAYVONLARDA GMG-KOA REDUKTAZA FAOLLIGI ORTISHI FONIDA TANA VAZNI VA QORIN AYLANASINING O‘ZGARISHI

Axmatova K.A., Azizova D.M.

Mazkur ilmiy maqolada multifokal ateroskleroz chaqirilgan eksperimental hayvonlarda 3-gidroksi-3-metilglutaril koenzim A reduktaza (GMG-KoA reduktaza) faolligining ortishi bilan bog‘liq tana vazni va qorin aylanasidagi o‘zgarishlar tahlil qilingan. Tadqiqotda hayvonlarga xolesterin berish orqali multifokal ateroskleroz modeli yaratilib, ularning antropometrik ko‘rsatkichlari va GMG-KoA reduktaza faolligi aniqlangan. Olingan natijalar ushbu fermentning lipid almashinuvi buzilishlari va abdominal semirish bilan bilvosita bog‘liqligini ko‘rsatib, bu holat multifokal ateroskleroz patogenezida GMG-KoA reduktazaning muhim rol o‘ynashini tasdiqlaydi.

9 - 12

SURUNKALI YURAK ISHEMIK KASALLIGINI OLDINI OLISH VA UNI REABILITATSIYA QILISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH

Boqijonova N.F.

Ushbu maqolada ishemik yurak kasalligini oldini olish va reabilitatsiya tizimlarini takomillashtirish bo'yicha zamonaviy yondashuvlar tahlil qilingan. Maqsadi esa profilaktika va reabilitatsiya dasturlarini optimallashtirish orqali bemorlar hayot sifatini oshirish va kasallik rivojlanishini sekinlashtirish. Multidissiplinar davolash, individual dasturlar va zamonaviy diagnostika usullari asosiy yondashuv sifatida ko'rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari kompleks yondashuvlar bemorlar prognozini yaxshilashini ko'rsatadi. Ilmiy ahamiyati shundaki, yangi terapevtik strategiyalar ishlab chiqish imkoniyatida namoyon bo'ladi.

13 - 16

TINNITUS RIVOJLANISHINING ERTA BOSQICHIDA PROFILAKTIK CHORALARNING SAMARADORLIGI

Abdunazarov T.S., Otaqulov O.O.

Maqola maqsadi: Tinnitusning erta bosqichida aniqlanishi va samarali profilaktik choralarning amalga oshirilishi orqali simptomlarni nazorat qilish va kasallikning surunkali shakllarini oldini olish imkoniyatlarini ilmiy asosda baholash.
Metodlar: Tarixiy va zamonaviy adabiyotlar sharhi, klinik kuzatuvlar, so‘rovnomalar va eshitish testlari asosida tinnitusga chalingan bemorlarni tahlil qilish, profilaktik tavsiyalarni amaliyotga joriy etish va natijalarni statistik baholash.
Natijalar: Tinnitusning dastlabki bosqichida o‘z vaqtida aniqlash va kompleks profilaktika tadbirlari kasallikning og‘ir shakllarga o‘tishini oldini oladi.
Xulosa: Erta bosqichda amalga oshirilgan profilaktik choralar nafaqat tinnitusning rivojlanishini sekinlashtiradi, balki bemorning umumiy sifatini oshiradi. Bu choralarning amalga oshirilishi nafaqat kasallikning tarqalishini kamaytiradi, balki aholining umumiy sog‘liğini yaxshilash, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashga ham xizmat qiladi. Tibbiyot xodimlari, mahalliy hokimiyatlar va jamoatchilik hamkorligida olib boriladigan keng ko‘lamli profilaktika tadbirlari tubootitga qarshi kurashda muhim omil bo‘ladi.

17 - 19

ISSIQLIK ELEKTR STANSIYALARI KORXONALARI ISH SHAROITINI ISHCHILAR SALOMATLIGIGA TA’SIRI

Qadirjanova F.N.

Mazkur maqolada issiqlik elektr stansiyalari (IES) xodimlarining mehnat sharoitiga ta’sir etuvchi gigiyenik omillar tahlil qilinadi va ularni optimallashtirish yo‘llari ko‘rsatiladi. Ta’kidlanishicha, yuqori bosim, vibratsiya, shovqin, yuqori harorat, havodagi zararli moddalar konsentrasiyasi kabi omillar ishchilar salomatligiga xavf tug‘diruvchi asosiy omillar sifatida tahlil qilinadi. IES lardagi sharoitlarni gigiyenik baholash usullari va ish muhitini optimallashtirish ish sharoitidagi xavflarni kamaytirish va mehnat muhitini yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar beriladi. Maqola ishlab chiqarish gigiyenasini yaxshilash va kelib chiqayotgan kasbiy kasalliklar xavfini kamaytirishga qaratilgan.

20 - 22

CHARACTERISTICS OF POST-STROKE DEPRESSION IN RECURRENT ISCHEMIC STROKE

Zokirov M.M.

Post-stroke depression (PSD) is one of the most significant yet often underestimated complications in modern neurology and psychiatry. Its impact is particularly profound in patients who experience recurrent ischemic strokes, where the emotional and psychological burden is compounded by repeated loss of motor, sensory, and cognitive abilities. This article presents a comprehensive review of the clinical features, frequency, severity, and diagnostic criteria of PSD following recurrent ischemic stroke. It examines the underlying pathogenetic mechanisms, including neurochemical imbalances, vascular changes, and psychosocial influences. Special attention is given to risk factors, the role of social and family support, levels of disability, and the overall quality of life. Current strategies for pharmacological treatment, psychotherapy, and multidisciplinary rehabilitation are discussed as essential components in managing depression in this vulnerable patient group.

23 - 27

MORPHOLOGICAL AND HISTOCHEMICAL ASPECTS OF THE TESTIS IN MEN WITH NONOBSTRUKTIVE AZOOSPERMIA

Saminov T.T., Yuldashov F.Yu.

This article analyzes the urological signs observed in nonobstructive azoospermia, their histological basis and diagnostic significance. Azoospermia is the most severe form of male infertility and is characterized by the absence of any single sperm cell in the ejaculate examined by centrifugation twice. Azoospermia is divided into two main types according to the main causes: nonobstructive azoospermia (NOA) and obstructive azoospermia (OA). In such cases, the main complaint of patients is long-term infertility and ineffectiveness of treatment. The main reason for the ineffectiveness of long-term treatment is the lack of complete diagnosis of patients.

28 - 30

ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ЗДОРОВЬЯ РАБОТНИКОВ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЫ

Бокижонов Ф.А.

Железнодорожный транспорт в Ферганской долине играет ключевую роль в перевозках, но связан с гигиеническими и экологическими проблемами, усугубляемыми жарким климатом и устаревшей инфраструктурой. Исследование направлено на оценку санитарных условий, здоровья работников и экологического воздействия. Методы включали инспекцию вагонов, измерения шума (дБ), пыли (мг/м³), CO₂ (ppm), опросы (150 пассажиров, 40 работников) и статистический анализ (SPSS, p<0.05). Результаты показали превышение норм шума (70.5 дБ), пыли (0.8 мг/м³), CO₂ (1200 ppm), переутомление работников (75%) и заболевания опорно-двигательного аппарата (35%). Корреляции подтвердили связь условий среды и здоровья (r=0.68–0.76, p<0.01). Рекомендуются модернизация вагонов, охрана труда и электрификация. Исследование подчеркивает необходимость адаптации к региональным условиям для повышения безопасности и комфорта.

31 - 34

AXBOROT VA TA'LIM MUHITIDA TIBBIYOT INSTITUTI TALABALARINING KASBIY GIGIENIK TAFAKKURNIINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI

Ashurova M.D.

Maqolada "tibbiy-profilaktika ishi" mutaxassislarini tayyorlash doirasida ixtisoslik fanlarida qo‘llanilayotgan innovatsion texnologiyalarni joriy etish tahlili keltirilgan. Gigiyenik monitoring o‘tkazish sohasida talabalarning o‘quv-bilish faoliyatini rag‘batlantiruvchi pedagogik texnologiyalarning samaradorligi ko‘rsatib berilgan.

35 - 38

INSULTDAN KEYINGI DEPRESSIV SINDROMNI KLINIK KO’RINISHI

G‘ulomqodirov M.M., Muradimova A.R.

Maqolada insultdan keyingi depressiya holatlarining klinik ko‘rinishlari, patogenetik mexanizmlari, xavf omillari erta bosqichda aniqlashda qo‘llaniladigan skrining shkalalari, psixologik va laborator diagnostik usullarning o‘rni o‘rganildi. Tadqiqotga 40 nafar insultdan keyingi depressiyali bemorlarni 2 turga bo‘lib o‘rganilgan. Natijada insultdan keyingi depressiya davolashda depressiya turiga qarab differensial yondashuv tavsiya etilishi muhimligi maqolada batafsil yoritib oʻtilgan.

39 - 45

ИЗУЧЕНИЕ РЕЗУЛЬТАТОВ АОРТОКОРОНАРНОГО ШУНТИРОВАНИЯ У БОЛЬНЫХ С ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА И САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ

Мамараджапова Д.А., Талипова Ю.Ш., Тулабоева Г.М., Сагатова Х.М.

В статье изучены особенности течения ишемической болезни сердца (ИБС) у пациентов с сахарным диабетом 2 типа (СД 2 типа) в условиях проведения аортокоронарного шунтирования (АКШ). Всего были проанализированы данные 384 пациентов, перенёсших плановое АКШ: из них 125 пациентов с СД 2 типа (1-я группа) и 259 без СД (2-я группа). Установлено, что у пациентов с СД 2 типа наблюдалась более высокая доля женщин (30,4%) и выраженная сопутствующая патология. В этой группе чаще встречались такие осложнения, как аритмии (15,2%), острая сердечно-сосудистая недостаточность (9,6%) и острое нарушение мозгового кровообращения (4%). Несмотря на это, показатели госпитальной летальности в обеих группах были сопоставимы (4,8% против 3,8%). Количество наложенных шунтов и использование искусственного кровообращения существенно не различались между группами. У больных с СД чаще регистрировались постинфарктный кардиосклероз, хроническая сердечная недостаточность, а также ожирение, заболевания почек и ЖКТ.

46 - 54

КЛАПАНЛАРНИНГ ДЕГЕНЕРАТИВ ЎЗГАРИШИ ВА ҚОН ТОМИРЛАРИНИНГ АТЕРОСКЛЕРОТИК ШИКАСТЛАНИШИ КУЗАТИЛГАН БЕМОРЛАРДА КЛИНИК БЕЛГИЛАР ВА ГЕМОДИНАМИК КЎРСАТКИЧЛАР ТАҲЛИЛИ

Сагатова Х.М., Тулабоева Г.М., Талипова Ю.Ш., Абдукадирова Н.М., Тоштемиров Ж.И.

Мақолада юрак-қон томир тизимидаги дегенератив ўзгаришлар кузатилган кекса ёшли беморларда клиник белгилари ва гемодинамик кўрсаткичлар таҳлил қилинган. Тадқиқотда 60 ёшдан 85 ёшгача бўлган 200 нафар бемор иштирок этган, уларнинг 109 нафари эркак ва 81 нафари аёллардир. Беморлар икки гуруҳга ажратилган: 1-гурўҳ (n=120) – клапан патологиялари (аорта стенози, митрал етишмовчилиги, клапанларнинг қўшма шикастланиши) бўлган беморлар; 2-гурўҳ (n=80) – атеросклеротик ўзгаришлар (уйқу артериялари стенози, оёқ-қўллар томирларининг ишемияси, коронар шикастланишлар) билан беморлар. Таҳлил натижасида юрак клапанлари ва йирик қон томирларидаги дегенератив ўзгаришлар фонда гемодинамика ва суткалик артериал босим кўрсаткичларида аниқ ўзгаришлар қайд этилган. Кальцификация кўп ҳолларда гипертония, қандли диабет, юрак ишемик касаллиги ва инсульт билан бирга кечиши мумкин. Адабиёт маълумотларига кўра, аорта қопқоғи стенози 21 ёшдан юқори бўлганлар орасида 29–65% ҳолларда ва 84 ёшдан юқори беморлар орасида 48% ҳолларда учрайди. Шунингдек, бундай ҳолатларда ИЮК 49% ҳолатда биргаликда кузатилган, ИЮК бўлган беморларнинг 76% да эса аорта стенози ҳам аниқланган.

55 - 60

КЛАПАНЛАР ВА ЙИРИК ТОМИРЛАРДА ДЕГЕНЕРАТИВ КАЛЬЦИНОЗ АНИҚЛАНГАН БЕМОРЛАР ИНСТРУМЕНТАЛ ТЕКШИРУВ НАТИЖАЛАРИНИНГ ТАҲЛИЛИ

Сагатова Х.М., Тулабоева Г.М., Талипова Ю.Ш., Абдукадирова Н.М., Тоштемиров Ж.И., Мамаражапова Д.А.

Кекса ёшлиларда клапанлар ва қон томирларининг дегенератив калцификацияси долзарб муаммо бўлиб, бу холат ёшга боғлиқ ўзгаришлар ва кексаларда юрак-қон томир касалликларининг кўпайиши билан боғлиқ. Юрак клапанлари ва қон томирлари деворларига калцийнинг чўкиши уларнинг функциясининг бузилишига, қон-томирларининг торайишига ва асоратлар хавфининг ошишига олиб келади. Кекса ёшлиларда клапанлар ва қон томирларининг дегенератив калцификациясини ўрганиш кардиологиянинг мухим муаммоларидан хисобланади. Бу муаммони хал қилиш учун уни эрта аниқлаш, тўғри даволаш ва асоратларини олдини олиш усулларини ишлаб чиқиш лозим. Бу эса ўз навбатида нафақат кекса ёшли беморларнинг хаёт сифатини яхшилайди, балки ўлим сонининг камайишига олиб келади. Мақолада юрак-қон томир тизимида дегенератив ўзгаришлар бўлган кекса беморларнинг инструментал текширувлар натижаларининг тахлили олиб борилди. Бажарилган иш доирасида 60 ёшдан 85 ёшгача бўлган 200 бемор текширилди, улардан 109 нафари эркаклар ва 81 та аёл. Беморлар икки гуруҳга бўлинган: 1 – гуруҳ (n=120) - дегенератив ўзгаришлар кузатилган беморлар (аорта стенози, митрал етишмовчилик, клапанларнинг комбинациялашган шикастланиши), 2-гуруҳ (n=80) – аниқ атеросклеротик томир ўзгаришлари (уйқу артериялари стенози, оёқ-қўл томирлари сурункали ишемияси, коронар томирлар шикастланиши) бўлган беморлар.
Тадқиқот натижасида юрак клапанлари ва йирик томирларида дегенератив ўзгариш кузатилган беморларда эхокардиография ва электрокардиограмма текширувлари ўтказилди. Таҳлиллар натижасига кўра, клапан патологияси ва атеросклероз фонидаги юрак-томир тизимидаги ўзгаришлар, айниқса чап қоринча гипертрофиясининг шаклланиши ва турлари, турли гемодинамик, электрофизиологик ва жинсий омиллар билан яқин боғлиқ эканлиги тасдиқланди.

61 - 66

FERROTERAPIYA USULLARINING QIYOSIY TAHLILI: IONLASHGAN VA KOMPLEKS SHAKLLARINING SAMARADORLIGI VA XAVFSIZLIGI

Siddiqov O.A.

Temir tanqisligi anemiyasi (TTA) – barcha yoshdagi guruhlar orasida eng keng tarqalgan anemiya turidir. Uning farmakoterapiyasida temirni turli shakllarda – ionlashgan (Fe²⁺, Fe³⁺) va kompleks (polimaltoza, saxaroza, gidroksid-dekstran komplekslari) ko‘rinishida qo‘llash amaliyoti mavjud. Ushbu maqolada ferroterapiyaning ushbu turlari qiyosiy tahlil qilinadi, ularning samaradorligi, biologik oʻzlashtirish darajasi, nojo‘ya ta’sirlari va klinik holatlarda qo‘llash xususiyatlari ko‘rib chiqiladi.

67 - 71

HOMILADORLIK VA GIPERTENZIYA: ANTIGIPERTENZIV DORILARNI BUYURISHGA KLINIK FARMAKOLOGIK YONDOSHUV

Siddiqov O.A.

Homiladorlik davridagi gipertenziya akusherlikdagi eng dolzarb va xavfli patologiyalardan biri hisoblanadi. Ushbu holat nafaqat ona, balki homilaning salomatligi uchun ham jiddiy xavf tug‘diradi. Antigipertenziv dorilarni tanlashda ularning farmakokinetikasi, farmakodinamikasi va homilaga ta’siri inobatga olinishi shart. Ushbu maqolada homiladorlik davrida gipertenziyani boshqarishga qaratilgan klinik farmakologik yondashuvlar, tavsiya etiladigan va tavsiya etilmaydigan preparatlar, xavfsizlik mezonlari tahlil qilinadi.

72 - 75

EFFICACY OF MINIMALLY INVASIVE METHODS FOR THE TREATMENT OF POST-TRAUMATIC SCARS USING MODERN LASER TECHNOLOGIES

Kenjaev L.R., Kenjaeva N.A., Makhmanazarov O.M.

Hypertrophic scars represent a consequence of impaired skin repair processes, predominantly following burns and traumatic injuries. They are often accompanied by subjective symptoms such as itching, pain, and skin irritation. Despite advancements in burn therapy and post-traumatic rehabilitation, the development of scars—particularly those leading to functional impairments and deformities—remains a pressing issue in clinical practice, although it does not pose an immediate threat to patients’ lives.

76 - 78

ДИАГНОСТИЧЕСКИЕ БЛОКАДЫ ПРИ КРАНИОФАЦИАЛЬНОЙ БОЛИ

Боймурадов Ш.А., Асадов Х.Ф., Асадов Х.Х.

Цель: Оценка эффективности диагностических блокад при краниофациальной боли и определение показаний к хирургическому лечению. Материалы и методы: Обследованы 100 пациентов с хронической болью лица, выполнены блокады периферических нервов. Результаты: Подтверждена высокая диагностическая и прогностическая значимость метода. Выводы: Метод позволяет уточнить топику боли и прогнозировать эффективность декомпрессии.

79 - 80

SHIGELLA SHTAMMLARINING MOLEKULYAR-GENETIK (PZR) TASHXISLASH USULLARI

Ne’matov A.S., Nuruzova Z.A., Yodgorova N.T.

Shigella infeksiyalari global soliqni saqlash tizimida muhim ahamiyatga ega. Mazkur tadqiqotda Scopus, PubMed va Google Scholar bazalaridan Osiyo, Afrika, Shimoliy va Janubiy Amerika, Antarktida, Yevropa hamda Avstraliya bo‘yicha olingan statistik ma’lumotlarga asoslanib Shigella shtammlarini molekulyar-genetik usullar bilan turlarga ajratish yo‘llari o‘rganildi. Multiplex PZR usuli S. flexneri, S. sonnei, S. dysenteriae va S. boydii shtammlarini tezkor aniqlash va farqlash imkonini beradi hamda epidemiologik monitoring olib borish. Ushbu metodlar Shigella infeksiyalariga qarshi kurashish strategiyalarini ishlab chiqish va epidemiologiyasini o‘rganishda ilmiy asos sifatida xizmat qiladi.

81 - 85

БОШ ЖАРОҲАТЛАРИНИНГ ЁШГА ДОИР ЖИҲАТЛАРИГА СУД ТИББИЙ ЁНДАШУВ

Мавлянов С.Н., Жапбарбергенова К.Р., Бектурганова З.К.

Maқолада бош сохаси жароҳатланишларининг ёшга доир хусусиятларига оид замонавий адабиётлар маълумотлари мухокама қилинган. Бунда ушбу турдаги жароҳатланишларнинг эпидемиологияси, ёшга оид хусусиятлари, суд-тиббий жиҳатлари, механизми, тафсилотлари, кечиши ва асоратлари юзасидан сўнги маълумотларга эътибор қаратилган. Шунингдек, бош суягидаги ёшга доир ўзгаришларга суд тиббий ёндашилган. Бош жароҳатлари диагностикаси ва профилактикасини такомиллаштиришда бош суягидаги ёшга доир ўзгаришларни инобатга олиш ва суд тиббий экспертиза маълумотларига эътибор қаратиш зарурлиги таъкидланган.

86 - 91

SURUNKALI LIMFOLEYKOZ KASALLIGIDA HISSIY BUZILISHLAR VA ULARNING HAYOT SIFATIGA TA’SIRI

Eshchanova G.B., Matmurodov R.J., Babadjanov J.K., Jumanazarova Sh.R.

Maqsad. Surunkali limfoleykoz kasalligi bilan og‘rigan bemorlarda xissiy buzilishlarning ularning xayot sifatiga ta’sirini o‘rganish
Material va usullar. Surunkali limfoleykoz bilan og‘rigan 130 nafar bemor O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining Respublika gematologiya va transfuziologiya Ilmiy tekshirish Markazi Xorazm filialida (O‘zR SSV RGvTITMXf) tekshiruvdan o‘tkazildi. Ilmiy tadqiqotlar 2014 yildan 2023 yilgacha statsionar ravishda yotib davolangan surunkali limfoleykoz bilan og‘rigan bemorlar natijalari asosida olindi. SHulardan 71 nafarini erkaklar (54,6%) va 59 nafarini ayollar (45,4%) tashkil qildi. Erkaklar va ayollar nisbati 1,2:1.
Bemorlar 46 yoshdan 86 yoshgacha bo‘lgan bemorlardan iborat bo‘ldi, shu jumladan 13 yoshdan 44 yoshgacha -13 nafar bemorlar (15,5%), 45 yoshdan 59 yoshgacha – 25 nafar bemorlar (29,8%), 60 yoshdan 74 yoshgacha - 37 nafar bemorlar (44,0%), 75 yoshdan katta - 9 nafar bemorlar (10,7%)dan iborat bo‘ldi. Bemorlarning o‘rtacha yoshi 64,07±9,56 yil (p<0,05).
Surunkali limfoleykoz bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini baholash uchun onkologik bemorning funktsiyalarini baholash uchun FACT-G (Functional Assessment of Cancer Therapy-General, Version-4) so‘rovnomasidan tadqiqot boshlangan kuni va uch oy o‘tgandan so‘ng foydalanildi.
Natijalar. Hayot sifatini baholash uchun FACT-G shkalasi bo‘yicha o‘rtacha ball 57,5 ni tashkil etdi, maksimal 108 ballni tashkil etdi. Bu surunkali limfoleykozga chalingan bemorlarning hayot sifati sog‘lom odamlarga qaraganda deyarli ikki baravar past ekanligini ko‘rsatdi. Jismoniy farovonlik moduli (PWB, Physical well-being) insonning jismoniy holatini baholashga imkon berdi, shu jumladan bemorning asosiy shikoyatlarini (og‘riq, ko‘ngil aynish, umumiy holsizlik, davolanishning nojo‘ya ta’siri) aniqlashga yordam berdi. Ushbu modulda o‘rtacha ball 15,5 ni tashkil etdi (normada 28 ball), bu uning bemorlarda sezilarli, deyarli ikki baravar kamayishini ko‘rsatdi. Ijtimoiy/oilaviy farovonlik moduli (SWB, Social/Family well-being) bemorning ijtimoiy rolidan qoniqishini baholadi, insonning ijtimoiy moslashish imkoniyatlarini aks ettirdi. Ushbu modulda o‘rtacha ball 15,7 ni tashkil etdi (normada 28 ball), bu ham deyarli ikki baravar pasayishni aks ettirdi. Hissiy farovonlik moduli (EWB, Emotional well-being) bemorlarning psixoemotsional holatini baholadi, o‘rtacha ball 14,0 (normada 24 ball). Funktsional farovonlik moduli (FWB, Functional well-being) bu baholash bemorning kundalik hayotga moslashishi. Ushbu modul uchun o‘rtacha ball eng past - 12,5 ko‘rsatkichni tashkil etdi va maksimal 28 balldan ikki martadan ko‘proq pasayishni aks ettirdi.
Xulosa. Ushbu ko‘rsatkichlarni dinamikada baholashda jismoniy, ijtimoiy va hissiy farovonlik sohasidagi ko‘rsatkichlarning statistik jihatdan sezilarli pasayishi, shuningdek FACT-G shkalasi bo‘yicha umumiy ballning pasayishi kuzatildi. Bu surunkali limfoleykozga chalingan bemorlarning hayot sifati sog‘lom odamlarga qaraganda deyarli ikki baravar past darajada ekanligidan dalolat berdi.

92 - 99

ЦЕРЕБРОВАСКУЛЯР КАСАЛЛИКЛАРНИ ТАШҲИСЛАШ ВА ДАВОЛАШ САМАРАДОРЛИГИНИ ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ ХУСУСИЯТЛАРИ

Абдуолимов А.А., Мамажонов Б.С.

Цереброваскуляр касалликлар иммуногистокимёвий жиҳатдан текшириш орқали ушбу касалликда қон томирларнинг жавоб реакциясини асосан даволанган ва даволанмаган гурухларда қайси жихатларининг устунлиги, томирларнинг қайси анатомик қаватларида ўзагиршларни аниқ локализациясини белгилашда, CD 31, CD34, VEGFR-1 каби маркерлар орқали томир деворидаги ўзгаришларда қайси хусусиятларини устунлиги ва атеросклерозда даволанганлар гурухида мезенхимал хужайраларнинг репаратив регенерациясини бахолашда мухим мезонлар ишлаб чиқиш ва бахолашда ахамиятли хисобланади.

100 - 107

OIV-INFEKSIYALI BEMORLARDA MIKROBIOTA PEYZAJIDAGI O‘ZGARISHLARNING O‘ZIGA XOS XUSUSUYATLARI

Tuychiyev L.N., Nuruzova Z.A., Mamatmusayeva F.Sh., Mo‘minova M.A.

OIV — bu oq qon hujayralariga hujum qiluvchi va immun tizimini susaytiruvchi virusdir. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, 70 milliondan ortiq odam OIV bilan zararlangan va taxminan 35 million kishi vafot etgan. Hozirda dunyo bo‘yicha 36,9 million kishi OIV bilan yashamoqda, 15–49 yoshdagi aholida esa bu ko‘rsatkich 0,8% ni (0.6–0.9%) tashkil etadi. Opportunistik infeksiyalar — bu immuniteti pasaygan insonlarda tez-tez uchraydigan va odatda normal immun holatdagi odamlarga nisbatan og‘irroq kechadigan infeksiyalardir. Bunday infeksiyalar OITSga chalingan bemorlar orasida kasallik va o‘lim darajasining oshishiga olib keladi. Xulosa: Mikrobiota sohasidagi bilimlar, xususan inson ichak mikrobiotasi haqidagi tushunchalar so‘nggi yillarda keskin oshdi. Shunga qaramay, bu sohada yondashuvlarni standartlashtirish va oziqlanish–ichak mikrobiotasi–immunitet kasalliklarining oldini olish va davolashda samaradorligini ishonchli baholash uchun katta, yaxshi tashkil etilgan randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar talab qilinadi.

108 - 117

УСЛОВИЯ ТРУДА РАБОЧИХ ПРОИЗВОДСТВЕННО-УПАКОВОЧНОГО ЦЕХА И ПУТИ ИХ УЛУЧШЕНИЯ

Сабирова Г.А.

В данной работе рассматриваются условия труда работников производственно-упаковочного цеха, включая физические, психофизиологические и социально-психологические аспекты. Проведен анализ факторов, влияющих на здоровье, производительность и удовлетворенность трудом сотрудников. Особое внимание уделено таким условиям, как уровень шума, освещенность, температурный режим, микроклимат, а также организация рабочего времени и труда. Выявлены основные проблемы, с которыми сталкиваются рабочие, и предложены конкретные пути их решения, направленные на улучшение условий труда, снижение профессиональных рисков и повышение эффективности производства. В числе предлагаемых мероприятий — внедрение современных средств индивидуальной защиты, модернизация оборудования, улучшение вентиляции и повышение квалификации работников. Работа может быть полезна специалистам по охране труда, руководителям производственных предприятий, а также исследователям в области трудовой гигиены и промышленной безопасности.

118 - 124

BLOOD PARAMETERS AND THEIR INFLUENCE ON THE TREATMENT OF CHILDREN WITH SIGNS OF RICKETS

Rasulov A.S., Rasulova N.A.

Effective tactics of rickets treatment is a key element of correction of disorders of phosphorus-calcium metabolism in growing children in modern conditions. 203 children under one year of age participated in the study. The levels of 25(OH)D, calcium and phosphorus in blood serum were measured in all children. The developed scheme of individual prescription of vitamin D preparations in combination with calcium and general strengthening therapy significantly increased the effectiveness of treatment. As a result, there was a decrease in clinical manifestations of rickets, a decrease in its residual effects and symptoms of spasmophilia, as well as an increase in the level of 25(OH)D3 in blood serum.

125 - 127

ПЕРСПЕКТИВЫ И ПРОБЛЕМЫ ВНЕДРЕНИЯ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПРАКТИКУ ОХРАНЫ МЕНТАЛЬНОГО ЗДОРОВЬЯ

Хегай Л.Н., Чембаев Б.Р., Бахрамов Ф.Ш., Ашуров З.Ш., Лян Е.М., Усербаева Р.К., Восиков Б.А., Кеворкова М.А.

Разработаны две программы для электронно-вычислительных машин:
1). DGU № 45515 от 13.12.2024 г. на тему: «Онлайн экспресс-тест для первичной диагностики депрессии и тревожности (внутри цифровой медицинской платформы)» («Depressiya va xavotirni dastlabki tashxislash uchun onlayn tezkor test (raqamli tibbiy platforma ichida)»). Данная Программа онлайн-системы скрининга предназначена для выявления ранних признаков депрессии и тревожных расстройств. Технология, основанная на научно обоснованных методах, позволяет пользователям быстро и удобно оценить свое психическое состояние.
2). DGU № 47539 от 11.02.2025 г. на тему: «Инновационная цифровая платформа для качественного информирования о психическом здоровье» («Sifatli ruhiy salomatlik haqida xabardorlik uchun innovatsion raqamli platforma»). Платформа представляет собой цифровую среду, включающую технические обучающие материалы, интерактивные тесты, советы и персонализированные рекомендации, позволяющие пользователям самостоятельно работать над физическими упражнениями.

128 - 133

A STUDY OF THE EFFICACY OF DIFFERENT FORMS OF VITAMIN D IN THE TREATMENT OF RICKETS

Sharipov R.Kh., Rasulova N.A.

Aquadetrim at a dose of two drops (1000 IU) showed significantly greater efficacy in increasing 25(OH)D3 and especially phosphorus levels compared to OsteoFIT Mono D at a dose of two tablets (1000 IU). These results were supported by statistically significant data (P < 0.01 and P < 0.001, respectively). Thus, according to our study, Aquadetrim at a dose of two drops demonstrated the highest efficacy. Treatment with vitamin D3 in combination with general tonic therapy significantly improved the prevention of rickets. A decrease in alkaline phosphatase levels, an increase in serum 25(OH)D3 concentration, and an increase in calcium and phosphorus levels were also recorded.

134 - 137

ТЕЗИСНЫЕ МАТЕРИАЛЫ

TAJRIBAVIY METABOLIK SINDROMDA TUXUMDON MORFOLOGIYASI

Saidmurodova G.I., Usmonov R.J.

Mavzuning dolzarbligi: So‘nggi yillarda reproduktiv kasalliklarning eng keng tarqalgan sabablaridan biri bo‘lgan reproduktiv yoshdagi ayollarda metabolik sindrom uchrashi ortib bormoqda. Aholini o‘rganishda ayollarda MS 15-20% ni tashkil qiladi, reproduktiv tizim patologiyalari tarkibida esa MS 30-35% ni tashkil qiladi. Ko‘pgina tadqiqotlar MS bilan kasallangan ayollarda endometriy, bachadon bo‘yni, tuxumdonlar va ko‘krak saratoni rivojlanish xavfining oshishini isbotladi. Polikistik tuxumdon sindromi (PCOS) bo‘lgan ayollarda MSning tarqalishi 43-47%, MSda PCOS chastotasi esa 24% ni tashkil etadi.

138 - 139

ЗНАЧЕНИЕ СВОБОДНОЦИРКУЛИРУЮЩЕЙ ДНК В ВЫБОРЕ ХИРУРГИЧЕСКОЙ ТАКТИКИ ЛЕЧЕНИЯ ОСТРОЙ ОБТУРАЦИОННОЙ КИШЕЧНОЙ НЕПРОХОДИМОСТИ

Баймаков С.Р., Болтаев Ш.Ш., Юнусов С.Ш., Вали-зода Ф.В.

Неудовлетворительные результаты лечения острой обтурационной кишечной непроходимости (ООКН) связаны с поздней диагностикой причин обтурации, а также декомпенсация организма в следствии нарастающего энтерального дистресс-синдрома (ЭДС), что не позволяет выбор тактики радикального лечения и ограничивает паллиативным лечением. Большая часть (до 45%) операции в ургентной хирургии при ООКН носит паллиативный и симптоматический характер.

140 - 141

КЛИНИЧЕСКИЙ СЛУЧАЙ ЛЕЧЕНИЯ ПНЕВМОНИИ У ПАЦИЕНТКИ С ПОСТИНФАРКТНЫМ СОСТОЯНИЕМ

Ташхаджаева М.Р., Аслонова З.А.

Пневмония стремительно распространяется, поражая ослабленный иммунитет. Устойчивость к антибиотикам делает её ещё опаснее. Загрязнённый воздух и вирусы являются ее союзниками.

142

ОСНОВНЫЕ ТАКТИКИ ЛЕЧЕНИЯ АНТИФОСФОЛИПИДНОГО СИНДРОМА В АКУШЕРСТВЕ И ГИНЕКОЛОГИИ

Мамадалиев Х.

Неудовлетворительные исходы беременности у пациенток с антифосфолипидным синдромом (АФС) остаются актуальной проблемой современной репродуктивной медицины. Высокий риск тромбозов, фетоплацентарной недостаточности и невынашивания беременности требуют ранней диагностики и выбора персонализированной тактики ведения таких пациенток. По литературным данным, АФС ассоциирован с потерей беременности в 15–20% случаев, а также с преэклампсией, задержкой роста плода и преждевременными родами.

143 - 144

ГЛАЗНОЙ ТРАВМАТИЗМ: ВЫЯВЛЕНИЕ ПРИЧИН И ЗНАЧИМЫХ ФАКТОРОВ РИСКА

Аслонова З.А.

Цель работы: ретроспективный анализ структуры травматических поражений органа зрения среди населения Ферганской долины, выявление их причин и наиболее значимых факторов риска.

145

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОВ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ ВЫПАДЕНИЯ ВОЛОС У ЖЕНЩИН ПОСЛЕ РОДОВ

Аслонова З.А., Абдувалиева М.Б.

Цель исследования. Изучение структуры выпадения волос у женщин после родов, совершенствование методов диагностики и лечения.

146

ОПЫТ ЛЕЧЕНИЯ БОЛЬНЫХ С АКНЕ С ПРИМЕНЕНИЕМ ПЛАЗМОЛИФТИНГА

Аслонова З.А., Нурматова Н.Р.

Цель исследования. Изучить эффективность комплексного лечения акне с применением плазмолифтинга в сочетании с коррекцией питания.

147

EVALUATION OF THE TOXICITY OF OPHTHALMIC MEDICINAL FILM FOR THE TREATMENT OF PENETRATING EYE WOUNDS IN A LONG-TERM EXPERIENCE

Aslonova Z.A.

Toxicological studies have been carried out on the biomedical safety evaluation of a domestic multi-composite, biodegradable coating for the treatment of penetrating eye injuries. According to the results of the “acute” experiment with intragastric administration of coating solutions at doses of 1000, 2000, 3000, 4000, and 5000 mg/kg, LD 50 was not established due to lack of death of animals. The pellicle belongs to the 5th class - almost non-toxic substances.

148

ОПЫТ ЛЕЧЕНИЯ ПАЦИЕНТКИ С СИНДРОМОМ ПОЛИКИСТОЗА ЯИЧНИКОВ

Аслонова З.А., Саидова М.А.

Цель: Совершенствование методов лечения поликистоза яичников.

149

МИКРОНУТРИЕНТЛАРНИНГ ИНСОН САЛОМАТЛИГИДАГИ АҲАМИЯТИ

Расулева С.С., Умарова Г.А.

Тадқиқотнинг мақсади: Камқонлик касаллигига сабаб бўладиган микроэлементларни номутаносиблигини ўрганиб, ушбу омилларни бартараф этишдир.

150

МЕТОДОЛОГИЯ ИССЛЕДОВАНИЯ: ПРИМЕНЕНИЕ СИСТЕМЫ FOTOFINDER В ВОЕННОЙ ДЕРМАТОЛОГИИ

Тошматова З.У.

Целью настоящего исследования являлась оценка эффективности применения системы FotoFinder в диагностике кожных заболеваний у военнослужащих.

151 - 152

MINIINVASIVE TACTICS IN THE MECHANICAL JAUNDICE OF TUMOR ETIOLOGY

Adilkhodjaev A.A., Yunusov S.Sh., Sabirov A.U.

One of the most common complications of pancreatic tumors is mechanical jaundice. Unfortunately, patients are in an exhausted state, and any radical surgical interventions entail a high mortality rate. Minimally invasive interventions for the purpose of decompression of the bile ducts remain one of the methods of choice in the treatment of patients with pancreatic tumors complicated by mechanical jaundice.

153 - 154

НЕКОТОРЫЕ ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ АКСИАЛЬНОГО СПОНДИЛОАРТРИТА (АКССПА)

Шаропова Л.И.

Аксиальный спондилоартрит (аксСпА) представляет собой хроническое воспалительное заболевание, которое в первую очередь поражает осевой скелет, включая позвоночник и сакроилиакальные суставы. Генетические исследования играют ключевую роль в понимании патогенеза этого заболевания, выявляя важные молекулярные маркеры и механизмы, которые способствуют его развитию и прогрессированию.

155

ИЗМЕНЕНИЕ УРОВНЯ ГОРМОНА РОСТА ПРИ РАКЕ МОЛОЧНЫХ ЖЕЛЕЗ В ЗАВИСИМОСТИ ОТ ВОЗРАСТА

Наримова Г.Д., Алимова А.М.

Цель исследования. Оценить изменение показателей ГР при раке молочной железы в зависимости от возраста женщин.

156

EFFICIENCY OF THE ELI-VISCERO TEST IMMUNOCHEMICAL ANALYSIS IN THE EARLY DIAGNOSIS OF MULTI-ORGAN DISORDERS IN PATIENTS AFTER COVID-19

Aslonov M.N., Aslonova Z.A.

The aim is to study the effectiveness of the immunochemical analysis of the eliviscero test in the early diagnosis of multiple organ dysfunction in patients who have had COVID-19.

157

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЭНДОВИДЕОХИРУРГИИ В ЛЕЧЕНИИ СПАЕЧНОЙ БОЛЕЗНИ БРЮШНОЙ ПОЛОСТИ С ПОМОЩЬЮ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА

Низомходжаев Ш.З., Рустамов А.С., Хужаев Б.А., Саатова У.М.

Лапароскопические вмешательства являются важной частью современной хирургии, позволяя снизить травматизацию тканей, ускорить восстановление пациентов и минимизировать послеоперационные осложнения.

158 - 159

ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ НАРУЖНОЙ ТЕРАПИИ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ СРЕДСТВ EPTA PSO 10 ПРИ ВРОЖДЕННЫХ ФОРМАХ ИХТИОЗА У ДЕТЕЙ

Тураева Ф.А., Маннанов А.М.

Цель исследования. Целью настоящего исследования явилась оценка клинической эффективности и переносимости наружных средств EPTA PSO 10 Emulsion и Cleansing у детей с врожденными формами ихтиоза в условиях стационарного лечения.

160

FEATURES OF ONSET AND DYNAMICS OF CLINICAL MANIFESTATIONS IN CONGENITAL ICHTHYOSIS

Mannanov A.M., Turaeva F.A.

Objective: To determine the predominant types of initial clinical manifestations of congenital ichthyosis and to analyze the dynamics of the skin condition over time based on retrospective clinical data.

161

КОЛИЧЕСТВЕННОЕ ОПРЕДЕЛЕНИЕ ФЛАВАНОИДОВ В СУХОМ ЭКСТРАКТЕ ПРОТИВОВОСПАЛИТЕЛЬНОГО ДЕЙСТВИЯ МЕТОДОМ ВЭЖХ

Умарова Г.А., Фарманова Н.Т., Гаибназарова Д.Т.

Разработана ВЭЖХ методика определения количественного содержания флаваноидов в сухом экстракте противовоспалительного действия.

162

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОВ ЛЕЧЕНИЯ КЕЛОИДНЫХ РУБЦОВ ПОСЛЕ АКНЕ

Аслонова З.А., Мирсаидова М.М.

Цель исследования. Изучить эффективность лазерного лечения келоидных рубцов после акне.

163