##issue.no## 26 [1] (2025): Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali - Журнал гуманитарных и естественных наук
Рубрики журнала. Выпуск № 26 (09). Том 1. 2025
МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ
##issue.fullIssue##
TIBBIYOT VA SOG‘LIQNI SAQLASH
СТОЙКАЯ ДИСХРОМИЧЕСКАЯ ЭРИТЕМА: КЛИНИКО-МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКИЕ КРИТЕРИИ ДИАГНОСТИКИ
Проанализированы 100 пациентов с приобретённой макулярной гиперпигментацией кожи — стойкой дисхромической эритемой (n = 30), пигментной формой красного плоского лишая (n = 30) и идиопатической эруптивной макулярной пигментацией / поствоспалительным гипермеланозом (n = 40). Дерматоскопия, гистология и ИГХ-оценка CD207/Langerin, CD8, CD68 и p16 показали: для СДЭ характерна высокая экспрессия CD68 (p <0,05); ПФКПЛ сопровождается повышением CD207 и CD8 (p <0,01), а p16 усиливается на ранних стадиях ПФКПЛ. Разработанный алгоритм дифференциальной диагностики повышает точность распознавания СДЭ до 92 % и сокращает время назначения терапии на 30 %.
PROLIFERATIV DIABETIK RETINOPATIYA ASORATLARINI DAVOLASH TAKTIKASI VA UNING NATIJALARI
Maqolada proliferativ diabetik retinopatiyaning asoratlangan shakllarini jarrohlik davolash taktikasiga oid tadqiqot natijalari keltirilgan. Vitrektomiyaning panretinal lazer koagulyatsiyasi bilan va usiz bajarilgan hollarning taqqoslamasi o‘tkazildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, individual yondashuv davolash samaradorligini oshiradi, funksional ko‘rsatkichlarni yaxshilaydi va asoratlarni kamaytiradi.
EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF THE MEDICINAL PRODUCT "KURGLITSIN" IN THE TREATMENT OF STRESS
Today, it has been proven that stress disrupts the functioning of almost all organs and systems of living organisms. The increase in adverse environmental factors, increased social tension, the number of natural and humanitarian disasters occurring in the world of pandemics and, as a result, an increase in the level of stress in the body, adaptive behavior to correct the physiological reaction of the body to the level of stress, the development of new approaches to the treatment of its consequences - behavior based on physiological and neurochological processes. Stress, first of all, affects the functioning of the nervous system and motor activity.
OPTIMIZATION OF COMBINED PHARMACOLOGICAL CORRECTION OF UTERINE ENDOMETRITIS AND THE ROLE OF DRUG THERAPY
To date, this educational activity examines various aspects of endometritis, including its classification into acute and chronic forms. It clarifies the differences between endometritis and inflammatory diseases of the pelvic organs, studying clinical manifestations, diagnostic difficulties, and consequences. The activity emphasizes the important role of the health care team in the assessment, diagnosis, and treatment of patients with endometritis, referring to symptomatic and asymptomatic conditions that can lead to such conditions as recurrent loss of pregnancy and infertility.
QISHLOQ HUDUDIDA YASHOVCHI MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA STOMATOLOGIK KASALLIKLARNING TIBBIY-IJTIMOIY AHVOLINI BAHOLASH VA PROFILAKTIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada qishloq joylarda istiqomat qiluvchi maktabgacha yoshdagi bolalarda uchraydigan asosiy stomatologik kasalliklarning tibbiy-ijtimoiy ko‘rinishlari va ularni oldini olish bo‘yicha chora-tadbirlarni takomillashtirish masalalari yoritiladi. Tadqiqot Buxoro shahridagi maktabgacha ta’lim muassasalari va internatlarda 68 nafar bola ishtirokida o‘tkazildi. So‘rovnoma va klinik stomatologik ko‘riklar asosida bolalarda eng ko‘p tarqalgan kasalliklar, ularga ta’sir qiluvchi omillar hamda mavjud profilaktika choralarining samaradorligi baholandi. Olingan natijalarga ko‘ra, 52,9% bolalarda muntazam tish yuvish odati shakllanmagan, 73,5% bolalar doimiy stomatologik ko‘rikdan o‘tmaydi, 76,5% ishtirokchilarda karies belgilari aniqlandi. Green-Vermillion gigiyena indeksi bo‘yicha 36,7% bolalarda qoniqarsiz og‘iz gigiyenasi qayd etildi. Olingan natijalar ota-onalarning stomatologik savodxonlik darajasi pastligi, gigiyena odatlarining shakllanmaganligi, shirin mahsulotlarni ortiqcha iste’moli va stomatologik xizmatlardan foydalanish imkoniyatining cheklanganligi muammo sifatida ajralib turishini ko‘rsatdi. Munozara qismida kasalliklarning oldini olishda profilaktik dasturlarni kuchaytirish, ota-onalarni gigiyena bo‘yicha maqsadli ta’lim dasturlariga jalb etish va qishloq hududlarida stomatologik xizmatlar tarmog‘ini kengaytirish zarurligi asoslab berilgan. Shuningdek, iqtisodiy tahlil natijalari muntazam stomatologik ko‘riklar va gigiyenik ta’lim yordamida stomatologik kasalliklarni kamaytirish hisobiga davolash xarajatlarini 30–40% gacha qisqartirish mumkinligini ko‘rsatdi. Tadqiqot amaliy jihatdan ahamiyatli bo‘lib, stomatologik kasalliklarni kamaytirishga qaratilgan kompleks yondashuvni ishlab chiqishga asos bo‘ladi hamda qishloq joylarda bolalar salomatligini mustahkamlash va davlat xarajatlarini kamaytirishga xizmat qiladi.
ATROF-MUHIT MONITORINGI ASOSIDA RESPIRATOR KASALLIKLAR XAVFINI BAHOLASH
Xalqaro statistik tahlillar, xususan JSST va Amerika Yurak Assotsiatsiyasi tomonidan e’lon qilingan ilmiy bayonotlar, havoning ifloslanishi bilan yurak-qon tomir kasalliklari va o‘pka kasalliklari o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik mavjudligini ta’kidlamoqda [4,5,6,8]. Ushbu maqolada atrof-muhit monitoringi orqali yig‘ilgan ma'lumotlar asosida respirator kasalliklar xavfini aniqlash, tahlil qilish va bashorat qilish usullari yoritilgan. Havo sifatining yomonlashuvi, ayniqsa, PM2.5, NO2 va SO2 gazlarining yuqori kontsentratsiyasi aholining sog‘lig‘iga, xususan respirator tizimga salbiy ta'siri borligi ilmiy manbalar asosida isbotlangan. Tadqiqot Farg‘ona vodiysi misolida olib borilgan. Bu yondashuv sog‘liqni saqlash tizimining profilaktik choralari samaradorligini oshirish, shuningdek, ekologik siyosatni ilmiy asosda olib borish imkonini beradi.
СОВРЕМЕННЫЙ ВЗГЛЯД НА ЛЕЧЕНИЕ АТОПИЧЕКОГО ДЕРМАТИТА У ДЕТЕЙ
В статье рассмотрены современные методы применения и механизмы действия лекарственных препаратов в общей и местной терапии детей с атопическим дерматитом. Авторы подробно описывают опыт использования нового препарата – Фитоаллергодерма, для лечения атопического дерматита у детей. Особое внимание уделено фармакологическому составу, механизмам действия и эффективности воздействия данного препарата.
THE COURSE OF PREGNANCY IN PREGNANT WOMEN WITH DISRUPTED VAGINAL ECOSYSTEM
This study examines the course of pregnancy in pregnant women with a disrupted vaginal ecosystem. The aim is to determine the impact of microbial imbalance on pregnancy outcomes and to improve methods of prevention and treatment. Based on the research findings, new strategies for pregnancy management will be developed.
MANAGEMENT TACTICS FOR PREGNANCY IN WOMEN WITH BACTERIAL VAGINOSIS
This study focuses on improving management tactics for pregnancy in pregnant women with bacterial vaginosis (BV). The aim of the research is to evaluate the impact of BV on pregnancy outcomes and to develop optimal management strategies for preventing complications. Diagnostic and treatment methods for BV, as well as the specifics of antibiotic use during pregnancy, are reviewed. The findings will be used to improve clinical guidelines for pregnancy management.
PIELONEFRIT BILAN OG‘RIGAN BOLALARDA O‘RTA QULOQ KASALLIKLARI KLINIK HOLATINI BAHOLASH
Ushbu maqolada pielonefrit bilan og‘rigan bolalarda o‘rta quloq kasalliklarining uchrash chastotasi, klinik kechishi, laborator va mikrobiologik ko‘rsatkichlari hamda davolash samaradorligi o‘rganildi. Buxoro davlat tibbiyot instituti klinikasida 80 nafar bola ishtirokida o‘tkazilgan tadqiqot natijalari pielonefrit bilan og‘rigan bolalarda otit media chastotasi nazorat guruhiga nisbatan yuqori ekanligini, klinik belgilar og‘irroq kechishini va davolash samaradorligi pastroq bo‘lishini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari bu bolalarda kompleks va individual yondashuv zarurligini asoslaydi.
ГЕМОРРАГИК ИНСУЛТЛАР КЕЧИШИ ВА ПРОГНОЗИДА АДГЕЗИЯ МОЛЕКУЛАЛАРИ ДАРАЖАЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ
Геморрагик инсулт бош мия қон айланишининг оғир тури бўлиб, юқори ўлим ва ногиронлик кўрсаткичлари билан тавсифланади. Ушбу патологиянинг кечиши яллиғланиш реакциялари, қон-томир деворининг бузилиши ва нейроваскуляр боғлам етишмовчилиги билан узвий боғлиқ. Мақсад: геморрагик инсултли беморларда адгезия молекулалари (ICAM-1 ва VCAM-1) даражалари аҳамиятини ўрганиш, ҳамда уларнинг клиник кечиш ва прогноз билан боғлиқлигини баҳолаш бўлди. Тадқиқотга Тошкент Тиббиёт Академияси клиникасида даволанган 83 нафар геморрагик инсултли бемор жалб этилди. Диагностика МРТ, КТ, клиник-неврологик текширувлар ҳамда FOUR, NIHSS ва Рэнкин шкалалари орқали амалга оширилди. Қон айланиши ҳолати транскраниал допплерография билан баҳоланди. Статистик таҳлил стандарт биостатистик усуллар асосида олиб борилди. Беморларнинг катта қисмида хушнинг турли даражада бузилиши, оғир бош оғриғи, бош айланиши, қусиш ва неврологик дефицит кузатилди. Допплерографик текширув қон томир тонуси ошиши ва веноз тиқилишни кўрсатди. КТ тадқиқотида беморларнинг 30% ида гематоманинг эрта кенгайиши қайд этилди, бу эса нохуш прогноз билан боғлиқ эди. Адгезия молекулалари таҳлилида ICAM-1 даражаси касалликнинг дастлабки 48 соатида назорат гуруҳига нисбатан 2,2 марта, VCAM-1 эса 1,6 марта юқори бўлди. ICAM-1 даражалари ва неврологик симптомлар оғирлиги ўртасида кучли ижобий корреляция аниқланди. ICAM-1 ва VCAM-1 адгезия молекулалари геморрагик инсулт кечиши ва унинг прогнозини баҳолашда ишончли биомаркер сифатида хизмат қилиши мумкин. Допплерографик кўрсаткичлар ва КТ-предикторлар билан уйғун қўлланилганда, улар касаллик оғирлигини эрта баҳолаш ва терапия тактикасини танлашда муҳим аҳамиятга эга.
QON TOMIR KASALLIKLARI FONIDA OG‘IZ BO‘SHLIG‘I SHILLIQ QAVATINING LEYKOPLAKIYA KASALLIGI: KLINIK-LABORATOR BAHOLASH VA DAVOLASH SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqolada og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavatining leykoplakiya kasalligida klinik va laborator ko‘rsatkichlar tahlil qilindi. Tadqiqot 120 nafar bemor ishtirokida o‘tkazilib, ular klinik shakllariga qarab guruhlarga ajratildi. Gigiyenik indeks, Shiller–Pisarev va pergidrol testlari natijalari baholandi. Ozonoterapiya va fotodinamik terapiya kabi zamonaviy usullar an’anaviy davolashga nisbatan 25–30% yuqori samaradorlik ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari leykoplakiya tashxisida kompleks yondashuv va zamonaviy davolash metodlarini keng qo‘llash zarurligini ko‘rsatdi.
JAG‘ SUYAGI NUQSONLARINI TIKLASHDA OSTEOPLASTIK MATERIALLARNI TANLASHNING KLINIK VA EKSPERIMENTAL ASOSLARI
Ushbu maqolada jag‘ suyagi nuqsonlarini tiklashda turli osteoplastik materiallarning samaradorligi klinik-eksperimental asosda o‘rganilgan. Tadqiqotda “Kulrang gigant” zotli quyonlarda femur distal diafizida sun’iy nuqson yaratilgan va BOSS, A-OSS, Osteon™ II Collagen, hamda nazorat guruhi taqqoslangan. Natijalar gistologik va morfometrik tahlillar yordamida baholanib, osteogenez, angiogenez, yallig‘lanish reaktsiyasi, nuqson shaklini saqlash va biologik degradatsiya mezonlari asosida tahlil qilindi. Olingan natijalar BOSS preparati osteogenez va angiogenezni eng tez rag‘batlantirganini, A-OSS hajmni uzoq muddat saqlashda samarali bo‘lganini, Osteon Collagen yallig‘lanishni kamaytirishda foydali ekanini ko‘rsatdi. Klinik amaliyotda material tanlashning tibbiy, iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati yoritilgan.
SURUNKALI VA O‘TKIR ODONTOGEN OSTEOMIYELITLARDA MIKROBIOLOGIK KO‘RINISH: TAQQOSIY KLINIK LABORATOR TAHLIL
Ushbu tadqiqotda surunkali va o‘tkir odontogen osteomiyelitlarda etiologik agentlar spektri o‘rganildi. Jami 100 nafar bemor tekshirilib, 98,0% hollarda musbat bakteriologik natijalar qayd etildi. Surunkali shaklda grammanfiy bakteriyalar (53,24%) ustunlik qilgani, o‘tkir shaklda esa grammusbat kokklar (48,48%) yetakchilik qilgani aniqlandi. Og‘iz bo‘shlig‘i normal florasining vakillari — Streptococcus mutans va Fusobacterium spp — faqat surunkali jarayonlarda qo‘zg‘atuvchi sifatida qayd etildi. Tadqiqot natijalari klinik amaliyotda antibiotik tanlash, davolash strategiyasini belgilash hamda kasallikning prognozini yaxshilash uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
TAJRIBAVIY QO‘SHMA JAROHATDAN KEYINGI UMUMIY ANESTEZIYA SHAROITIDA BOSH MIYA TO‘QIMALARINING MORFOLOGIK VA MORFOMETRIK O‘ZGARISHLARI
So‘nggi yillarda travmatologiya va neyroxirurgiya amaliyotida bir vaqtda bir nechta a’zolarga zarar yetkazuvchi qo‘shma jarohatlar (politravmalar) keng uchramoqda. Bunday holatlarda operativ yordam ko‘rsatishda ko‘pincha umumiy anesteziya zarur bo‘ladi. Shu bilan birga, travma va narkozning kombinatsiyalangan ta’siri bosh miya to‘qimalarida chuqur morfologik va morfometrik o‘zgarishlarni yuzaga keltirishi mumkin. Aynan shu jarayonlar keyinchalik kognitiv funksiyalar, reabilitatsiya va bemorning hayot sifatiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatadi.Ushbu maqolada qo‘shma jarohat va umumiy anesteziya fonida bosh miya morfologiyasi hamda morfometriyasida kuzatilgan o‘zgarishlar, ularning yoshga bog‘liq xususiyatlari hamda klinik amaliyot uchun ahamiyati yoritiladi.
ИККИНЧИ ТИП ҚАНДЛИ ДИАБЕТ ФОНИДА ЮРАК ИШЕМИК КАСАЛЛИГИ БОР БЕМОРЛАРНИ СТЕНТЛАШ АМАЛИЁТИДАН КЕЙИН АНТИРОМБОТИК ТЕРАПИЯ НАТИЖАЛАРИ
Ушбу тадқиқотда 2-тур қандли диабет (ҚД2) фонида юрак ишемик касаллиги (ЮИК) бор беморларда стентлашдан кейин турли антитромбоцитар терапия усулларининг самарадорлиги таҳлил қилинди. 40 нафар беморлар икки гуруҳга ажратилди: 1-гуруҳда эверолимус қопламли стент қўйилиб, клопидогрел ёки зугрел қўлланилди, 2-гуруҳда эса зотаролимус қопламли стент ўрнатилиб, шу тартибдаги антитромбоцитар терапия берилди. Даволаш натижаларига кўра, зугрел (прасугрел) қўлланилган беморларда систолик ва диастолик қон босими ҳамда юрак қон чиқариш частотаси сезиларли даражада пасайди. Эхокардиография таҳлилларида гипокинез ва акинез ҳолатлари камайиб, нормокинез кўрсаткичи юқори бўлди. Шу билан бирга, коагуляция кўрсаткичлари (фибриноген, Д-димер, ПТИ) ва иммунологик маркерлар (VEGF A, TNF-α, IL-6) зугрел фонида ишончли даражада нормаллашди. Умумий натижалардан келиб чиқиб, зотаролимус қопламли стент билан зугрел комбинацияси диабетик ЮИК беморларида гемодинамик, коагуляцион ва иммунологик кўрсаткичларни яхшилашда энг самарали усул сифатида тавсия қилиниши мумкин.
ПРОГНОСТИЧЕСКАЯ ЗНАЧИМОСТЬ ВЫСОКОЧУВСТВИТЕЛЬНОГО ТРОПОНИНА У ПАЦИЕНТОВ С АРТЕРИАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИЕЙ И ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА
В статье представлены результаты комплексного клинико-лабораторного исследования 78 пациентов, находившихся на лечении в Бухарском областном кардиологическом диспансере. Все пациенты были разделены на две группы: I группа — лица с артериальной гипертензией без признаков ишемической болезни сердца (n=37), II группа — пациенты с верифицированной ишемической болезнью сердца, развившейся на фоне длительно текущей АГ (n=41). Основное внимание было уделено определению концентрации высокочувствительного сердечного тропонина (hs-cTn) как маркера субклинического или явного повреждения миокарда. Проведён сравнительный анализ распределения уровней hs-cTn в зависимости от клинической формы заболевания, выраженности гипертрофии миокарда, гемодинамических показателей и наличия сопутствующих факторов риска. Установлено, что у пациентов II группы значительно чаще регистрируются высокие значения hs-cTn, ассоциированные с признаками хронической ишемии, структурными изменениями миокарда и снижением сократительной функции, что подчёркивает высокую диагностическую и прогностическую значимость hs-cTn в стратификации риска ИБС у больных с АГ.
MIYA O‘SMALARINI JARROHLIK YO‘LI BILAN DAVOLASHDAGI YUTUQLAR
Ushbu maqolada miya o‘smalarini jarrohlik yo‘li bilan davolashda so‘nggi yillarda erishilgan yutuqlar tahlil qilingan. An’anaviy kraniotomiya usulining cheklovlari zamonaviy texnologiyalarni joriy etishga turtki bo‘lgani ko‘rsatib o‘tiladi. Intraoperatsion tasvirlash, neyronavigatsiya, 5-ALA yordamida fluoresan usuli, minimal invaziv endoskopik yondashuvlar va “awake craniotomy” kabi funksional neyroxirurgiya usullarining samaradorligi yoritilgan. Shuningdek, sun’iy intellekt asosida ishlab chiqilgan DeepGlioma tizimi, hiperspektral tasvirlash, fokuslangan ultratovush texnologiyasi va grafen-chip implantlari kabi innovatsion yechimlarning klinik amaliyotdagi istiqbollari muhokama qilingan. Adabiyotlar tahlili asosida ushbu yondashuvlarning bemorlarning hayot sifatini oshirish, nevrologik funksiyalarni saqlash va umr davomiyligini uzaytirishga qo‘shgan hissasi umumlashtirilgan.
ВОЗРАСТНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА СТРУКТУРУ НАРУШЕНИЙ РИТМА СЕРДЦА У ВОЕННОСЛУЖАЩИХ: ОТ ЭКСТРАСИСТОЛИЙ К СМЕШАННЫМ АРИТМИЯМ
Целью настоящего исследования было изучение взаимосвязи между возрастом и типами нарушений ритма сердца (НРС) у военнослужащих. В рамках анализа была проведена возрастная стратификация, охватывающая пять возрастных групп, с выделением группы контроля из лиц 18-25 лет. Наибольшее количество нарушений ритма было зарегистрировано у военнослужащих в возрасте 36-45 лет, а наиболее выраженная полиморфность аритмий наблюдалась в возрастной категории 46-55 лет. Результаты показали, что в старших возрастных группах наблюдается увеличение частоты смешанных аритмий, что может быть связано с возрастными изменениями миокарда, а также с длительным воздействием профессиональных факторов риска. Выявленные закономерности подчеркивают важность возрастной стратификации при диагностике и лечении НРС, особенно в категории военнослужащих старше 45 лет.
COVID-19: NEVROLOGIK ASORATLAR, KLINIK KUZATUVLAR VA STATISTIK TAHLIL
So‘nggi yillarda chop etilgan klinik kuzatuvlar va epidemiologik tadqiqotlarda COVID-19 bilan og‘rigan bemorlarning muayyan qismida nevrologik belgilar turli shakllarda namoyon bo‘lgani qayd etilgan. Ushbu maqolada COVID-19 va asab tizimi zararlanishi o‘rtasidagi bog‘liqlik batafsil tahlil qilingan. Xususan, SARS-CoV-2 virusining nevrotrop xususiyatlari, organizmda yuzaga keladigan immun va tromboinflamatsion reaksiyalar hamda ularning nevrologik kasalliklarni rivojlanishiga qo‘shadigan hissasi muhokama qilingan. Shuningdek, turli mamlakatlarda o‘tkazilgan multisentrik klinik tadqiqotlar va kuzatuv natijalari asosida COVID-19 bilan bog‘liq nevrologik asoratlarning tarqalish chastotasi, ularning og‘irlik darajasi va uzoq muddatli oqibatlari yoritilgan.
Mazkur tahliliy maqolaning asosiy maqsadi – COVID-19 pandemiyasida kuzatilgan nevrologik asoratlar spektrini ilmiy manbalar asosida umumlashtirish, klinik kuzatuvlardagi muhim statistik ma’lumotlarni taqdim etish hamda ushbu bilimlar asosida samarali tashxis va davolash strategiyalarini ishlab chiqishga ilmiy asos yaratishdir. Bundan tashqari, maqola COVID-19 ga chalingan bemorlarda kuzatilayotgan uzoq muddatli nevrologik oqibatlarni o‘rganishning ahamiyatini ham ko‘rsatib beradi. Bu esa nafaqat klinik amaliyot uchun, balki global sog‘liqni saqlash siyosatini takomillashtirish uchun ham muhimdir.
REGENERATIV TIBBIYOTDA MEZENXIMAL O‘ZAK HUJAYRALARNING BIOLOGIK FAOL MODDALARINI QO‘LLANILISHI
Aholining global qarishi va surunkali kasalliklar (masalan, yurak-qon tomir kasalliklari, osteoartrit, asab tizimining degenerativ buzilishlari) tarqalishining ortishi sharoitida regenerativ tibbiyot shikastlangan to‘qimalar va a’zolarni tiklash usullarini ishlab chiqishning asosiy yo‘nalishiga aylanmoqda. Biroq, a’zolarni ko‘chirib o‘tkazish kabi an’anaviy yondashuvlar cheklovlarga duch kelmoqda: donor materialining yetishmasligi, rad etilish xavfi va axloqiy muammolar. Shu nuqtai nazardan, mezenximal o‘zak hujayralar (MSC) o‘zining ko‘p qirrali imkoniyatlari, oson topilishi (suyak ko‘migi, yog‘ to‘qimasi, kindik qoni) va immunitet tizimini boshqarish xususiyatlari bilan e’tiborni tortmoqda. Ammo MSClardan foydalanish xavf tug‘dirishi mumkin: potensial xavfli o‘sma hosil bo‘lishi, ko‘chirib o‘tkazilgandan so‘ng yashash darajasining pastligi va standartlashtirishning murakkabligi. Bu ularning sekretomasiga - hujayralarning qayta tiklanish ta’sirini ta’minlaydigan biologik faol molekulalar (ekzosomalar, sitokinlar, o‘sish omillari) majmuasiga qiziqish uyg‘otmoqda.
MORPHOLOGICAL AND MORPHOMETRIC EVALUATION OF STRUCTURAL CHANGES IN THE STOMACH OF EXPERIMENTAL ANIMALS WITH INDUCED COLITIS
This scientific study investigates the morphological and morphometric alterations in the gastric mucosa under experimental ulcerative colitis (UC) conditions. An ulcerative colitis model was induced in laboratory rats using dextran sulfate sodium (DSS). Gastric tissue samples were collected and examined using standard histological techniques. Morphological analysis revealed erosions, glandular atrophy, inflammatory infiltration, and signs of epithelial regeneration in the gastric mucosa. Morphometric evaluation included measurements of mucosal thickness, glandular density, crypt depth, and the nucleus-to-cytoplasm ratio. Statistically significant differences were observed between the UC group and the control group, indicating that ulcerative colitis induces systemic effects not limited to the colon, but also involving upper gastrointestinal organs such as the stomach. The proposed method of combined morphological and morphometric assessment may serve as a reliable approach for better understanding the pathogenesis and early diagnosis of ulcerative colitis.
SUBKLINIK GIPOTIREOZ VA METABOLIK SINDROMNI KOMPLEKS BOSHQARISHDA DORI VOSITALARI KOMBINATSIYASINING KLINIK SAMARADORLIGI
Ushbu tadqiqotda subklinik gipotireoz va metabolik sindrom bilan og‘rigan 80 nafar bemorda levotiroksin monoterapiyasi, levotiroksin + metformin va levotiroksin + statin kombinatsiyalarining klinik samaradorligi o‘rganildi. Randomizatsiyalangan 24 haftalik kuzatuv davomida TTG, lipid profili, glyukoza almashinuvi, HOMA-IR indeksi, arterial bosim va tana massa indeksi dinamikasi baholandi. Natijalarga ko‘ra, levotiroksin va metformin kombinatsiyasi insulinrezistentlikni kamaytirish, lipid ko‘rsatkichlarini yaxshilash va arterial bosimni pasaytirishda eng samarali bo‘ldi. Statinlar lipid almashinuvida sezilarli ijobiy natija ko‘rsatdi, biroq glyukometabolik ta’siri cheklangan edi. Nazorat guruhida esa klinik ahamiyatli o‘zgarish kuzatilmadi. Tadqiqot natijalari SG va MS kombinatsiyasida kompleks dori vositalari aralashuvi klinik, iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan foydali ekanini ko‘rsatadi.
MIYACHA INSULTIDAN KEYINGI ATAKSIYADA VESTIBULOTSEREBELLYAR YO‘LLARNING DT MRT ASOSIDA BAHOLANISHI VA KLINIK SIMPTOMLAR BILAN BOG‘LIQLIGI
Miyacha insulti bilan kasallangan jami 64 nafar bemor tekshirildi. Barcha bemorlar keng qamrovli klinik- nevrologik, instrumental sinamalardan o'tkazildi. Tadqiqotda miyacha insultidan so‘ng rivojlangan ataksiya bilan og‘rigan bemorlarda diffuz-tensorli magnit-rezonans tomografiya (DT-MRT) yordamida vestibulotserebellyar yo‘llarning shikastlanish darajasi aniqlanib, ushbu ko‘rsatkichlar ataksiya belgilari, qo‘l funksiyasi va boshqa miyacha simptomlaridagi o‘zgarishlar bilan taqqoslandi. Olingan natijalar vestibulotserebellyar yo‘llarning shikastlanish darajasi bilan klinik simptomlarning og‘irligi o‘rtasida mavjud bog‘liqlikni ko‘rsatadi. Mazkur yo‘nalishda olib borilayotgan tadqiqotlar, miyacha insultidan keyingi nevrologik reabilitatsiya strategiyalarini ilmiy asoslash va individual davolash yondashuvlarini ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.
АЁЛЛАРДА ОВУЛЯТОР ДИСФУНКЦИЯ БИЛАН БОҒЛИҚ БАЧАДОНДАН АНОМАЛ ҚОН КЕТИШЛАРИНИ КОМПЛЕКС ДАВОЛАШ ВА РЕАБИЛИТАЦИЯ НАТИЖАЛАРИ
Овулятор дисфункция билан боғлиқ бачадондан аномал қон кетиш (БАҚК-О) репродуктив ёшдаги аёлларда кўп учрайдиган гинекологик муаммолардан бири бўлиб, гормонал дисбаланс ва эндометрий рецептивлигининг пасайиши билан тавсифланади.
Мақсад. БАҚК-О аёлларда комплекс даволаш ва реабилитация самарадорлигини клиник, гормонал ва морфологик жиҳатдан баҳолаш.
Материал ва усуллар. Тадқиқотга 90 нафар БАҚК-О аёл ва 30 нафар соғлом назорат гуруҳи киритилди. Даволаш гормонал терапия, инструментал усуллар ва метаболик модулаторлар орқали амалга оширилди. Самарадорлик гормонал кўрсаткичлар, ИГХ таҳлиллар ва клиник натижалар асосида баҳоланди.
Натижалар. Даволашдан кейин ФСГ пасайди, эстрадиол ва прогестерон ошди, пролактин ва ТТГ барқарорлашди. Морфологик таҳлилларда эндометрий рецептивлиги ва GPR30, PGRMC1/2 рецепторлар экспрессияси тикланди. Ҳайз функцияси I-гуруҳда 83,3%, II-гуруҳда 80,0%, III-гуруҳда 70,0% аёлларда тикланди. Рецидив ҳолатлари мос равишда 10,0%, 13,3% ва 20,0%ни ташкил этди. Прогнозлаш модели юқори аниқликка эга бўлди (AUC=0,83).
Хулоса. Комплекс ва индивидуаллаштирилган терапия БАҚК-О аёлларда гормонал ва морфофункционал барқарорликни тиклаб, рецидивларни олдини олишда самарали эканлиги исботланди.
BOLALARDA EKSSUDATİV O‘RTA OTIT: DIAGNOSTIKA VA DAVOLASH
adabiyot sharhi maqolasida bolalardagi ekssudativ o‘rta otitning qisqacha tavsifi berilgan, diagnostika jihatlari, kasallik bosqichlari va davolash tasvirlangan.
КЛИНИКО-ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ТЕЧЕНИЯ, ОСОБЕННОСТИ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ ГОНАРТРОЗА У ЛИЦ ПОЖИЛОГО И СТАРЧЕСКОГО ВОЗРАСТА: ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ
В обзорной статье приводится сравнительный анализ опубликованных научных источников отечественных и зарубежных исследователей по изучению молекулярных механизмов патогенеза, клинических аспектов и тяжести течения, оценки качества жизни, особенности лабораторной, инструментальной диагностики и лечения различными методами гонартроза у лиц пожилого и старческого возраста.
ЭНДОКРИН ГЕНЕЗЛИ БЕПУШТЛИКДА ТУХУМДОН ЗАХИРАСИНИ БАҲОЛАШ: ЭХОГРАФИК ВА БИОХИМИК МАРКЕРЛАРНИНГ ИНТЕГРАЦИЯЛАНГАН РОЛИ
Эндокрин генезли бепуштлик (гиперпролактинемия, гипотиреоз, тухумдонлар поликистоз синдроми) репродуктив ёшдаги аёлларда бепуштликнинг энг кўп тарқалган турларидан бири ҳисобланади. Тухумдон захирасини баҳолашда антимюллер гормони (АМГ) ва антрал фолликулалар сони (АФС) асосий маркерлар ҳисобланади, бироқ уларни алоҳида қўллаш баъзи ҳолларда кам самарали бўлади.
Мақсад. Эндокрин генезли бепушт аёлларда тухумдон захирасини баҳолашда АМГ ва АФС кўрсаткичларининг интеграцияланган диагностик ва прогностик аҳамиятини ўрганиш.
Материал ва усуллар. 2022–2025 йиллардаги проспектив тадқиқотга 120 нафар репродуктив ёшдаги аёллар киритилди: гиперпролактинемия билан боғлиқ бепуштлик (n=30), тиреоид дисфункция билан боғлиқ бепуштлик (n=30), гиперандрогенемия билан боғлиқ овулятор дисфункция (n=30) ва назорат гуруҳи (n=30). АМГ иммунохемилюминесцент усулда, АФС эса трансвагинал УТТ орқали баҳоланди.
Натижалар. I-гуруҳда АМГ кўрсаткичлари кескин паст бўлиб (≤1,0 нг/мл – 60%), АФС ҳам <5 фолликула (56,7%) ҳолатида аниқланди. II-гуруҳда тухумдон захираси нисбатан сақланган (АМГ 1,1–1,5 нг/мл – 46,7%; АФС 5–7 фолликула – 50%). III-гуруҳда эса АМГ юқори даражада (≥5,1 нг/мл – 63,3%), АФС кўп сонли фолликулалар билан тавсифланди (≥18 фолликула – 60%). АМГ ва АФС ўртасида кучли корреляция (r=0,84; p<0,001) аниқланди.
Хулоса. Эндокрин генезли бепуштликда АМГ ва АФС кўрсаткичларини интеграцияланган ҳолда баҳолаш тухумдон захирасини аниқроқ тавсифлашга, репродуктив прогнозни белгилашга ва индивидуал клиник тактика танлашга ёрдам беради.
CLINICAL AND LABORATORY CHANGES IN THE HYPOPHYSEAL-GONADAL SYSTEM IN WOMEN WITH PRIMARY "EMPTY" SELLA TURCICA SYNDROME
The paper presents an analysis of the results of a study of 138 women with the syndrome of the primary "empty" sella turcica. Of these, 81 patients were diagnosed with the full form of the "empty" sella turcica, and 57 patients were diagnosed with the developing form. The patients were analyzed for changes in their reproductive systems, depending on the form. The hormonal profile and gynecological history were studied.
ДИНАМИКА НЕКОТОРЫХ ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ МАРКЕРОВ ПРИ ОСТРЫХ КИШЕЧНЫХ ИНФЕКЦИЯХ РАЗЛИЧНОЙ ЭТИОЛОГИИ
Цель исследования. Изучение маркеров воспаления для определения этиологической структуры острых кишечных инфекций и прогнозирования течения заболевания.
Материал и методы исследования. Обследованы 103 больных детей, госпитализированные в отделения РСНПЦЭМИПЗ в 2023 г. с острыми кишечными инфекциями с установленным этиологическим фактором. Для этиологической диагностики заболевания был проведен бактериологический метод и скрининг фекалий методом ПЦР.
Полученные результаты ииследований и их обсуждение. В исследовании проанализирована динамика уровней цитокинов (ИЛ-1, ИЛ-4, ИЛ-8, ИФН альфа и гамма) у детей с острыми кишечными инфекциями (ОКИ) различной этиологии и степени тяжести. Обнаружено, что при средней степени тяжести уровни цитокинов снижаются в динамике заболевания, особенно ИЛ-4 и ИФН гамма, что достоверно подтверждено. У тяжелых форм инфекции отмечается более выраженное повышение провоспалительных цитокинов, особенно у вирусных инфекций. После терапии уровни большинства цитокинов снижаются, что свидетельствует о нормализации иммунного ответа. Результаты позволяют использовать цитокины как биомаркеры для оценки тяжести и прогноза ОКИ.
ОШҚОЗОН ВА ЎН ИККИ БАРМОҚЛИ ИЧАК ЯРАЛАРИДАН ҚОН КЕТИШИ АСОРАТИДА ИММУНОЛОГИК РЕАКТИВЛИКНИ БАҲОЛАШ ВА УНИНГ КЛИНИК АҲАМИЯТИ
Ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак яраларининг қон кетиши асорати ҳозирги кунда ҳам шошилинч гастроэнтерология ва жарроҳликнинг долзарб муаммоси ҳисобланади. Ушбу патологик ҳолатнинг ривожланишида фақат морфологик ўзгаришлар эмас, балки иммунологик реактивликнинг бузилиши ҳам муҳим ўрин тутади. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бундай беморларда Т- ва В-лимфоцитлар субпопуляцияларида издан чиқиш, иммуноглобулинлар (IgG, IgM, IgA) концентрациясида ўзгаришлар ҳамда иккиламчи иммун танқислиги ҳолатлари кузатилади. Мазкур мақолада қон кетиш асорати билан кечувчи яра касалликларида иммунологик кўрсаткичларни баҳолашнинг клиник аҳамияти ёритилган.
АЁЛЛАРДА ЭНДОМЕТРИАЛ ДИСФУНКЦИЯСИ БИЛАН БОҒЛИҚ БАЧАДОНДАН АНОМАЛ КЕТИШЛАРИ САЛМОҒИНИ РЕТРОСПЕКТИВ ТАҲЛИЛИ НАТИЖАЛАРИ
Мақолада репродуктив ёшдаги аёлларда эндометриал дисфункция билан боғлиқ бачадондан аномал қон кетиш (БАҚК-Е) ҳолатларининг ретроспектив таҳлили келтирилган. Тадқиқот 2021–2022 йилларда шифохонага мурожаат қилган 200 нафар беморнинг тиббий ҳужжатлари асосида амалга оширилди. Текширувлар натижасида аёлларда БАҚК-Е ривожланишида асосий хавф омиллари сифатида ёш (≥30 ёш), ортиқча тана вазни ва семизлик, менструал функциянинг бузилишлари, сальпингоофорит, респиратор инфекциялар, поликистоз тухумдон синдроми, узоқ муддатли гормонал контрацепция ва сурункали стресс аниқланди. Даволашда қўлланилган консерватив ва хирургик усуллар қисқа муддатли самара кўрсатган бўлса-да, рецидив ҳолатлари юқори даражада қайд этилди. Олинган натижалар БАҚК-Е муаммосини комплекс ёндашув ва инновацион патогенетик даволаш усулларини жорий этиш зарурлигини кўрсатди.
A NEW PARADIGM ON THE SIGNIFICANCE OF HYPERPROLACTINEMIA AND MINERAL METABOLISM DISORDERS IN GYNECOLOGICAL AND OBSTETRIC OUTCOMESS
Hyperprolactinemia, characterized by elevated serum prolactin levels, is often associated with hypothyroidism, pituitary dysfunction, and polycystic ovary syndrome (PCOS). This study aimed to assess the impact of hyperprolactinemia on mineral metabolism, bone health, and reproductive outcomes, as well as to evaluate the effectiveness of combined treatment with mineral complexes and vitamin D.A total of 134 women of reproductive age were examined, including 52 with hypothyroidism and hyperprolactinemia, 42 with PCOS and hyperprolactinemia, and 40 healthy controls. Patients were divided into subgroups depending on therapy protocols: pathogenetic treatment alone or in combination with mineral complexes and cholecalciferol. Clinical, hormonal, biochemical, and instrumental parameters were monitored, and pregnancy outcomes were analyzed after treatment. The findings demonstrated that women with hyperprolactinemia showed impaired calcium–phosphorus metabolism, vitamin D deficiency, and reduced bone mineral density. Hormonal imbalance, insulin resistance, and menstrual dysfunction were more pronounced in patients with PCOS. Supplementation with minerals and vitamin D in addition to standard therapy significantly increased pregnancy rates and reduced obstetric complications, including miscarriage, gestational hypertension, and preeclampsia.
In conclusion, hyperprolactinemia contributes to mineral metabolism disorders, osteopenia, and reproductive dysfunction. A comprehensive therapeutic approach with mineral support and vitamin D not only improves reproductive outcomes but also reduces the risk of adverse pregnancy complications in women with hyperprolactinemia.
ҚАЛҚОНСИМОН БЕЗ КАСАЛЛИКЛАРИДА УЛЬТРАТОВУШ ТЕКШИРУВИ НАТИЖАЛАРИ ТАҲЛИЛИ
Қалқонсимон без касалликларида ушбу аъзо УТТ натижаларини баҳолаш усулидан фойдаланиш ўрганилаётган патология кечиши ва якуни истиқболини белгилаш бўйича прогностик УТТ мезонлари ишлаб чиқиш ва соғлиқни сақлаш амалиётига тавсия этиш имконини берди. Бу эса ушбу катта ёшли беморларга эрта ташҳис қўйиш, ушбу касаллик кечиши динамикасида улар ҳолатига адекват баҳо бериш, беморнинг умрини узайтириш имконини берди. Ушбу баҳолаш усулининг қўлланилиши ҚБ касалликлари мавжуд беморларга эрта ташҳис қўйиш, уларни адекват олиб бориш, шунингдек, даволашни ўз вақтида тайинлаш имконини беради.
ЭНДОМЕТРИЙ ДИСФУНКЦИЯСИ БИЛАН БОҒЛИҚ БЕПУШТ АЁЛЛАРДА ИММУНОГИСТОХИМИК МАРКЕРЛАРИНИНГ РЕЦЕПТИВЛИК ВА ИМПЛАНТАЦИЯ САМАРАДОРЛИГИНИ ПРОГНОЗЛАШДАГИ АҲАМИЯТИ
Кириш. Бепуштлик репродуктив ёшдаги аёлларда кенг тарқалган бўлиб, унинг сабаблари орасида эндометрий дисфункцияси муҳим ўрин тутади. Эндометрий рецептивлиги бузилиши имплантация самарадорлиги ва ҳомиладорлик кўрсаткичларини пасайтиради.
Мақсад. Эндометрий дисфункцияси билан боғлиқ бепушт аёлларда BCL6, CXCL13 ва ZBTB16 иммуногистохимик маркерларининг экспрессиясини баҳолаш ҳамда уларнинг рецептивлик ва имплантация самарадорлигини прогнозлашдаги аҳамиятини аниқлаш.
Материал ва усуллар. Тадқиқотга 120 нафар аёл жалб этилди: I-гуруҳ – эрта репродуктив ёшдаги 40 нафар бепушт аёл, II-гуруҳ – кеч репродуктив ёшдаги 50 нафар бепушт аёл, таққослаш гуруҳи – 30 нафар соғлом аёл. Эндометрий биопсиялари иммуногистохимик бўяш (BCL6, CXCL13, ZBTB16) асосида таҳлил қилинди. Экспрессия даражалари 0–3 баллик шкалада баҳоланди. Статистик ишлов SPSS 26.0 дастури орқали амалга оширилди (χ², корреляция, ROC-анализ).
Натижалар. Беморларда BCL6 (47,5–54,0%), CXCL13 (45,0–52,0%) ва ZBTB16 (42,5–50,0%) юқори экспрессияси назорат гуруҳига нисбатан ишончли кўп қайд этилди (p<0,05). Юқори экспрессия ҳолларида эндометрийда яллиғланиш, эпителиал дисфункция ва морфологик ўзгаришлар устун бўлди. Корреляция таҳлили BCL6 (r=–0,62), CXCL13 (r=–0,64) ва ZBTB16 (r=–0,59) экспрессияси билан рецептивлик ўртасида кучли салбий боғлиқлик мавжудлигини кўрсатди (p<0,01). ROC-анализ натижаси AUC=0,84; сезгирлик – 86,1%; спецификлик – 83,3% эканлигини кўрсатди.
Хулоса. BCL6, CXCL13 ва ZBTB16 маркерлари экспрессиясининг юқорилиги эндометрий рецептивлигини пасайиши ва имплантация самарадорлигини камайиши билан боғлиқ. Ушбу маркерлар эндометрий дисфункцияси билан боғлиқ бепушт аёлларда эрта диагностика ва прогнозлаш учун истиқболли биомаркер сифатида тавсия этилади.
РЕПРОДУКТИВ ТИЗИМ МИКРОБИОТАСИ ДИСБИОЗИ БИЛАН БОҒЛИҚ БЕПУШТ АЁЛЛАРДА ЭХОГРАФИК ТАДҚИҚОТ НАТИЖАЛАРИ
Кириш. Репродуктив тизим микробиотаси дисбиози аёлларда бепуштликнинг долзарб омилларидан бири ҳисобланади. Микробиота мувозанатининг бузилиши эндометрий рецептивлиги, овуляция самарадорлиги ва имплантация жараёнига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Мақсад. Репродуктив тизим микробиотаси дисбиози билан боғлиқ бепушт аёлларда эхографик кўрсаткичларни баҳолаш ва уларнинг репродуктив функция билан боғлиқлигини аниқлаш.
Материали ва усуллари. 2022–2025 йилларда олиб борилган проспектив тадқиқотда 120 нафар репродуктив ёшдаги (18–40 ёш) бепушт аёл текширилди. Иштирокчилар тўрт гуруҳга ажратилди: I — қин ва цервикал канал дисбиози (n=30), II — эндометрий ва бачадон найлари дисбиози (n=30), III — тухумдон дисбиози (n=30), IV — назорат гуруҳи (n=30). Барча иштирокчиларда трансвагинал УТТ ва фолликулометрия ўтказилди, эндометрий қалинлиги ва тухумдон кўрсаткичлари баҳоланди.
Натижалар. Қин–цервикал канал дисбиозида эндометрий рецептивлиги қисман бузилган бўлса (антрал фолликуллар сони 6,7±1,3), эндометрий–найлар дисбиозида эндометрий қалинлиги сезиларли пасайди (7,4±1,2 мм; p<0,001). Тухумдон дисбиозида энг кучли ўзгаришлар қайд этилди: антрал фолликуллар сони 3,5±1,1 (p<0,001), овуляция 40% ҳолатда. Корреляцион таҳлил тухумдон дисбиози ва антрал фолликуллар сони ўртасида кучли салбий боғлиқликни кўрсатди (r=–0,52; p<0,01).
Хулоса. Микробиота дисбиози бепушт аёлларда эхографик кўрсаткичлар билан яқин боғлиқ бўлиб, айниқса тухумдон ва эндометрий дисбиозлари репродуктив функцияга кучли салбий таъсир кўрсатади.
ТАЖРИБАДА ТИМУС ВА ТЕРИДАГИ ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ ЭКСПРЕССИЯЛАНИШ НАТИЖАЛАРИНИНГ ТАҲЛИЛИ
Тадқиқотнинг мақсади тажрибада лаборатория ҳайвонлари тимусини CD138 маркёр ва терисини S-100 маркёр ёрдамида иммуногистокимёвий экспрессиясини аниқлаш бўлди. Аниқланишича, граммусбат кокклар чақирган ЙЯЖ бор лаборатория ҳайвонлари тимуси тўқималарида СD-138 маркёри юқори даражада эскпрессияланди, позитив экспрессия 98,50% ни ташкил этди. Грамманфий бактериялар чақирган ЙЯЖ да СD-138 маркёри ўрта даражада эскпрессиялангани аниқланди, позитив экспрессия параметри ҳам 41,19% гача камайди. Грамманфий бактериялар чақирган ЙЯЖ да экспрессияланиш даражаси граммусбат коккларга нисбатан камлиги исботлаб берилди. Тери тўқималарида S-100 маркёри юқори даражада эскпрессияланди, позитив экспрессия 94,75% ни ташкил этди. Грамманфий бактериялар чақирган ЙЯЖ да ҳам тери тўқималарида S-100 маркёри юқори даражада эскпрессиялангани исботланди, позитив экспрессия юқорилигча қолди (92,61%). ИГК усули ЙЯЖ оғирлик даражасини қўзғатувчилар кесимида баҳолаш имконини ҳам берди.
РОЛЬ ГОМОЦИСТЕИНЕМИИ И С-РЕАКТИВНОГО БЕЛКА В РАЗВИТИИ ЦЕРЕБРОВАСКУЛЯРНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ
Обследовано 300 пациентов с ЦВЗ (дисциркуляторная энцефалопатия 1–2 ст. с артериальной гипертензией, атеросклерозом, сахарным диабетом; ишемический инсульт) и 20 здоровых лиц (контроль). Уровни гомоцистеина (ИФА) и СРБ (иммунотурбидиметрия) определялись в плазме крови.
Результаты.Установлено значительное повышение уровня гомоцистеина и СРБ у всех пациентов с ЦВЗ по сравнению с контролем (p<0,05). Максимальные значения выявлены в группе инсульта (гомоцистеин: 37,2±3,2 мкмоль/л; СРБ: 21,4±2,8 мг/л) и у пациентов с ДЭ на фоне сахарного диабета (24,0±3,6 мкмоль/л и 12,3±2,2 мг/л соответственно).
Заключение. Гомоцистеинемия и повышение СРБ играют критическую роль в патогенезе ЦВЗ, способствуя эндотелиальной дисфункции, тромбообразованию и нейровоспалению. Наибольшая диагностическая и прогностическая значимость маркеров подтверждена при остром инсульте и ЦВЗ, ассоциированных с сахарным диабетом.
ЖИГАР ЦИРРОЗИ ФОНИДА РИВОЖЛАНГАН СПОНТАН БАКТЕРИАЛ ПЕРИТОНИТНИ ТАШҲИСЛАШ ВА ДАВОЛАШ ТАКТИКАСИ НАТИЖАЛАРИ
Жигар циррози (ЖЦ) билан касалланган беморларда спонтан бактериал перитонит СБП ривожланиши натижасида ўлим сабаби юқорилигича қолаётганлиги ушбу патологик жараённи ўз вақтида ташхислаб аниқ даво тактикасини кўриб чиқишни тақозо қилади. Шундан келиб чиқиб, РШТЁИМ Бухоро филиалида олиб борилган илмий тадқиқотлар асосида ЖЦ билан келган беморлар ва СБП таҳлили натижалари шуни курсатдики, СБАП 28%ни ташкил қилди. Юқоридагиларни инобатга олган ҳолда ушбу илмий макола ЖЦ нинг оғир асоратларидан бўлган СБП нинг даволаш усулларини такомиллаштиришга каратилган. Тадқиқот мақсади. Жигар циррози этиологияли спонтан бактериал асцит перитонит даво натижаларини таққослаш йўли билан такомиллаштиришдан иборат.
DIAGNOSTIC FEATURES OF ACUTE ADHESIVE SMALL BOWEL OBSTRUCTION: A CLINICO-INSTRUMENTAL ASPECT
Instrumental imaging methods play a crucial role in the diagnostic algorithm of acute adhesive small bowel obstruction (ASBO). Beyond confirming the presence of obstruction, advanced radiological techniques provide indirect yet clinically significant information on disease severity, the likelihood of irreversible morphological changes, and the risk of intestinal ischemia. Integration of these parameters into a structured prognostic model enables stratification of patients according to individual risk profiles, thereby improving diagnostic accuracy and optimizing surgical decision-making in emergency settings. The proposed approach highlights the importance of combining clinical assessment with imaging-based prognostic indicators, which may reduce postoperative complications, prevent delayed interventions, and contribute to the development of personalized strategies in emergency abdominal surgery.
ГЕСТАЦИОН ПАНКРЕАТИТДА ЮЗАГА КЕЛАДИГАН ПАТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР ТАВСИФИ
Ишемик инсультларда асосий морфологик субстратни мия тўқимасидаги дистрофик, некробиотик ва некрозга учраган ўзгаришлар ташил этиб, аксарият ишемик соҳаларда томирларни камқонлиги, стенози, ангиосклерози, мия тўқимасида глиоз ўчоқларининг мавжудллиги билан характерланади. Бу ўзгаришларни ёшга боғлиқлик жихатлари асосан, гипертония касллиги ва атеросклерозда юзага келган томирлар бўшлиғини торайиши, томирлар деворида гиалиноз ўчоқларини шаклланиши, мия тўқимасини плазматик бўкиши ва мия шиши каби ўзгаришларни бўлиши асосан БССТ таклиф этган тасниф бўйича, 45-59 ёшлиларда энг кўп учраши билан характерланади.
МИНИМАЛЬНО ИНВАЗИВНАЯ ХИРУРГИЯ
минимально инвазивная хирургия (МИХ) трансформировала современную абдоминальную хирургию, став стандартом лечения для многих нозологий. Данный обзор представляет собой углубленный анализ ключевых направлений МИХ, фокусируясь на доказательной базе и технологических инновациях. Цель — провести всесторонний анализ и обобщение данных по сравнительной эффективности, безопасности и областям применения лапароскопических и роботизированных вмешательств. В работе детально разобраны четыре аспекта: 1) Онкологическая адекватность и краткосрочные исходы лапароскопической колэктомии при раке в сравнении с традиционным доступом. 2) Этапы внедрения и клиническая значимость роботизированной хирургии при операциях на желудке. 3) Обоснованность и безопасность применения лапароскопической аппендэктомии при деструктивных формах аппендицита. 4) Влияние новых инструментов и визуализационных технологий на послеоперационном периоде. Роботизированные системы, несмотря на высокую стоимость и кривую обучения, демонстрируют преимущества в технически сложных операциях, таких как гастрэктомия с D2-лимфодиссекцией. Доказательная база по лапароскопической аппендэктомии при осложненном аппендиците подтверждает её преимущества в снижении раневых осложнений. Технологический прогресс в области визуализации и энергетики продолжает расширять горизонты МИХ, повышая точность и безопасность вмешательств. Таким образом, МИХ представляет собой динамично развивающуюся отрасль, где технологические инновации и накопление клинического опыта способствуют непрерывному улучшению результатов лечения пациентов.
ЮҚУМЛИ ТАБИАТЛИ ДИАРЕЯ БИЛАН КАСАЛЛАНГАН ОИВ ИНФЕКЦИЯЛИ БОЛАЛАРДА ИЧАК МИКРОБИОМАСИ ҲОЛАТИ
Тадқиқот мақсади: Юқумли табиатли диарея билан касалланган ОИВ инфекцияли болаларда ичак микробиотаси ҳолатини ўрганиш.
Тадқиқот материали ва услублари. Тадқиқот 2020-2025 йиллар давомида ОИВ-инфекцияли ўткир диарея билан касалланган 3 ёшдан 18 ёшгача бўлган 499 нафар бемор болаларни текшируви асосида ўтказилди. Бемор болалар иккита гуруҳга тақсимланиб ўрганилди: 1-гуруҳни – юқумли табиатли ўткир диарея билан касалланган 261 нафар ОИВ-инфекцияли болалар, 2-гуруҳни – 238 нафар ОИВ-инфекцияли ўткир диарея кузатилмаган болалар ташкил этди.
Тадқиқот натижалари: Ичак дисбиозининг IV даражаси асосий гуруҳдагиларнинг 26,4%ида ривожланган бўлса, ичак дисбиозининг мазкур даражаси қиёсий гуруҳдаги болаларда 2,4 баробар ишонарли кам ҳолларда ривожланди. ОИВ-инфекциясининг IV клиник босқичида ичак дисбиозининг III даражаси бўйича гуруҳлар ўртасида ишонарли фарқлар аниқланмади (P>0,05), бироқ ичак дисбиозининг IV даражаси бўйича гуруҳлар ўртасидаги ишонарли фарқ – 1,9 баробарни ташкил этди (P<0,05). Ичак дисбиозининг III даражаси оғир даражадаги иммунотанқисликда асосий гуруҳдаги болаларда қиёсий гуруҳдаги болаларга нисбатан 2,4 баробар ишонарли кам ҳолларда, IV даражаси эса аксинча 3 баробар ишонарли кўп ҳолларда ривожланди. Ўткир юқумли диареяли болаларда юқумли табиатли диареялар билан касалланмаган болаларга нисбатан ОИВ инфекциясидаги вирус юкламаси 1000 нусхадан паст бўлганда ичак дисбиозининг I, II, III ва IV даражалари қиёсий гуруҳга нисбатан ишонарли фарқлар аниқланди, бироқ ОИВ инфекциясидаги вирус юкламаси юқори бўлган ҳолда, ичак дисбиозининг III ва IV даражалари ўртасида фарқлар ишонарли бўлмади. ОИВ инфекциясидаги вирус юкламаси 10000 дан 100000 нусхагача оралиқда бўлган асосий гуруҳ болаларида ичак дисбиозининг IV даражаси қиёсий гуруҳ болаларига нисбатан ишонарли фарқ 1,6 баробар кўп ҳолларда ривожланди
Хулоса: ОИВ инфекцияли болаларнинг ўткир юқумли диареялар билан касалланиши мазкур юқумли табиатли диареялар билан касалланмаган ОИВ инфекцияли болаларга нисбатан ичак дисбиозидаги чуқур бузилишларига ОИВ инфекциясининг клиник босқичига, иммунтанқислик даражасига ва вирус юклмасига боғлиқ.
РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ И ЭТИОЛОГИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ РАЗЛИЧНЫХ ТИПОВ АРИТМИЙ У ВОЕННОСЛУЖАЩИХ
В работе представлены результаты исследования аритмий у 152 военнослужащих, в ходе которого анализировалась связь различных типов нарушений ритма сердца с этиологическими факторами и возрастом пациентов. Наиболее распространённой группой стали пациенты с идиопатическими нарушениями ритма сердца, в которых выявлены частые желудочковые и наджелудочковые экстрасистолии. Проведён сравнительный анализ распространённости аритмий в группах с гипертонической болезнью, ишемической болезнью сердца, миокардитами и другими заболеваниями. Полученные данные подтверждают значительную роль этиологии и возраста в формировании клинической картины аритмий у военнослужащих и требуют индивидуального подхода к диагностике и лечению.
sVCAM-1 ТОМИРЛАР АДГЕЗИЯСИ МОЛЕКУЛАСИНИНГ ТИББИЁТНИНГ ТУРЛИ СОҲАЛАРИДА ҚЎЛЛАНИЛИШИ
sVCAM-1 (“soluble Vascular Cell Adhesion Molecule-1”- эрувчан томир ҳужайравий адгезив молекула-1) — яллиғланиш жараёнлари, эндотелиал дисфункция ва иммун жавоб механизмларида муҳим роль ўйнайдиган, қонда эримувчи шаклда аниқланадиган биомаркер ҳисобланади. Унинг концентрацияси турли касалликлар — жумладан, юрак-томир патологиялари, аутоиммун синдромлар, онкологик жараёнлар, неврологик бузилишлар ва инфекцион ҳолатларда клиник аҳамиятга эга. sVCAM-1 яллиғланиш даражасини, тўқима шикастланишини ва прогноз хавфини баҳолашда қўлланилади. Мазкур мақолада мазкур маркернинг тиббиётнинг турли йўналишларидаги ўрни, диагностикадаги фойдалилиги ва келажакдаги тадқиқот имкониятлари таҳлил этилган. Шу билан бирга, sVCAM-1 хирургик амалиётларда ҳали тўлиқ ўрганилмаган бўлиб, ушбу соҳада унинг клиник қўлланилиш имкониятлари алоҳида ёритиб берилган.
ПРОФИЛАКТИКА И ЛЕЧЕНИЕ НЕСОСТОЯТЕЛЬНОСТИ АНАСТОМОЗА ПОСЛЕ РЕЗЕКЦИИ ТОЛСТОЙ КИШКИ
Несостоятельность анастомоза (НА) после операций на толстой кишке остается одной из наиболее грозных проблем колоректальной хирургии. Частота этого осложнения варьируется от 1% до 24% и напрямую коррелирует с увеличением послеоперационной летальности, частоты релапаротомий, продолжительности госпитализации и стоимости лечения. Развитие НА также негативно сказывается на долгосрочных функциональных и онкологических результатах. Успешная профилактика и лечение НА требуют комплексного подхода, охватывающего все этапы периоперационного периода: от предоперационной подготовки пациента до интраоперационной техники и послеоперационного ведения. В данном обзоре систематизированы и проанализированы современные данные о факторах риска, методах профилактики, диагностики и лечения несостоятельности колоректальных анастомозов с акцентом на наиболее эффективные и доказанные стратегии. Цель обзора — предоставить хирургам актуальную информацию для оптимизации тактики ведения пациентов и улучшения результатов лечения.
ТАЖРИБАВИЙ ТИМЭКТОМИЯНИНГ СУЯК КЎМИГИГА ТАЪСИРИ ДАРАЖАСИНИ АНИҚЛАШНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ
Тадқиқотнинг мақсади тажрибада тимэктомия фонида оқ зотсиз каламушлар суяк кўмигидаги цитогенетик ўзгаришларни қиёсий ўрганиш ва олинган натижаларни адекват баҳолаш бўлди. Тадқиқотлар учун жами 80 та 3 ойлик, 160-180 гр оғирликдаги оқ зотсиз каламушлар тасодифий танлаш йўли билан олинди. Тимэктомиянинг суяк кўмиги ҳужайралари пролиферацияси фаоллиги, метафаза ва профазалар миқдори пасайиши фонида митоз патологиялари кўпайиши, апоптоз кучайиши суяк кўмиги ҳужайраларига молекуляр даражада салбий таъсир қилиши исботланди, бу эса цитогенетик ўзгаришлар, цитотоксик самара ошишига имкон яратди, апоптоз жараёни кучайиши эса ҳужайралар ДНК сида ўзгаришлар пайдо бўлишига олиб келиши эҳтимолини оширди.
ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ТРАНСАБДОМИНАЛЬНОЙ И ЗАБРЮШИННОЙ АДРЕНАЛЭКТОМИЙ
На сегодняшний день видеоэндоскопическая адреналэктомия (ВЭА) является золотым стандартом в лечении доброкачественных опухолей надпочечников. Для ее осуществления используют чаще боковой трансабдоминальный доступ (БТА) и задний забрюшинный (ЗЗА). Выбор доступа зависит, как правило, от противопоказаний к конкретному подходу в индивидуальном случае, а также опыта хирурга.
Цель статьи - сравнить два доступа: БТА и ЗЗА, учитывая собственный опыт и данные литературы.
Материал и методы. Оценка включала морфологические характеристики опухолей, показания к БТА и ЗЗА, длительность операции, периоперационная кровопотеря и послеоперационные осложнения, длительность послеоперационного периода.
Результаты. Из 144 предпринятых вмешательств в 93 случаях выполнена БТА, а в 51 – ЗЗА. Средний размер опухолей при БТА составил 4,2 см, а при ЗЗА - 2,8 см. Средняя продолжительность БТА составила 105 мин, в случае ЗЗА - 82,6 мин. Существенных различий в объеме кровопотери между двумя доступами не было. Среднее послеоперационное пребывание в стационаре после БТА составило 4,5 дня, а после ЗЗА - 3,2 дня.
Выводы. ВЭА является эффективным и безопасным вмешательством как в случае бокового трансабдоминального доступа, так и заднего забрюшинного. Выбор доступа зависел от конституциональных особенностей пациента, размера опухоли, наличия патологии, требующей хирургической коррекции. По нашему опыту, наиболее эффективным подходом в случае опухолей меньше 6 см является ЗЗА, а при больших размерах – БТА.
ВЛИЯНИЕ ГИПЕРГЛИКЕМИИ НА ДИНАМИКУ ПРОВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ И ПРОТИВОВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ЦИТОКИНОВ У ЛАБОРАТОРНЫХ ЖИВОТНЫХ
В настоящем исследовании изучалась взаимосвязь между прогрессирующей гипергликемией и изменением уровней ключевых цитокинов (TNF-α, IL-6, IL-10) в условиях моделирования хронического воспаления у лабораторных животных. Результаты показали, что с ростом уровня глюкозы происходило статистически значимое и синхронное усиление экспрессии провоспалительных цитокинов TNF-α и IL-6 на фоне снижения уровня противовоспалительного IL-10. Такие изменения отражают формирование устойчивого воспалительного фона на фоне метаболических нарушений.
СРАВНИТЕЛЬНАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ ZNO‑НАНОВОЛОКОН И СЕРЕБРЯНЫХ НАНОЧАСТИЦ ПРИ МОДЕЛИРОВАНИИ КОНТАКТНОГО ДЕРМАТИТА
Проведено head‑to‑head сравнение антибактериальной и противовоспалительной активности биосинтезированных ZnO‑NW и Ag‑NP. На культуре S. aureus минимальная ингибирующая концентрация ZnO‑NW составила 16 µг/мл, Ag‑NP – 8 µг/мл, однако ZnO‑NW демонстрировали вдвое меньшую цитотоксичность для кератиноцитов HaCaT и более быстрое восстановление кожного барьера у мышей.
DERMATITNI UZOQ MUDDATLI DAVOLASH UCHUN ZNO‐NW ASOSIDAGI GIDROGEL PLYONKASINI YARATISH
ZnO-NW (0,25% w/w) kiritilgan biopolimer gidrogel (karbomer/xitozan) ishlab chiqildi. Ajralib chiqish kinetikasi 48 soat davomida nanozarrachalarning barqaror chiqishini ko‘rsatdi. Sichqonlarda dermatitni in vivo davolash 10-kuniga kelib 92 foizga yetdi, krem bilan davolash esa 78 foizni tashkil etdi.
ПРОГНОСТИЧЕСКАЯ МОДЕЛЬ ОСЛОЖНЕНИЙ У ПАЦИЕНТОВ С ПЕРЕЛОМАМИ КРУПНЫХ КОСТЕЙ НА ОСНОВЕ КЛИНИКО-ИММУНОЛОГИЧЕСКИХ ДАННЫХ
в результате исследования установлено, что переломы крупных костей (таза, бедра, голени) сопровождаются высоким риском инфекций, тромбоэмболии и несращений. На основе ретроспективного анализа 284 случаев были определены клинико-иммунологические предикторы осложнений и построена модель риска из 8 переменных (тип травмы, IL-2, TNF-α, D-димер). Проспективное исследование 124 пациентов показало, что использование риск-стратифицированной профилактики, включая CO₂-терапию, позволило снизить частоту осложнений с 45% до 21,8%, исключить летальные ТЭЛА и ускорить восстановление (Majeed 84 против 68). Разработанная модель обеспечивает достоверную стратификацию риска и создаёт возможности для ранних целевых вмешательств.
ПРИВЕРЖЕННОСТЬ К АРВТ ТЕРАПИИ: РОЛЬ СТАЖА ЗАБОЛЕВАНИЯ
В настоящем исследовании проведён анализ взаимосвязи между стажем заболевания, уровнем приверженности к АРВТ, клинической стадией ВИЧ-инфекции и возрастом пациентов. Установлено, что пациенты с длительным стажем ВИЧ-инфекции демонстрируют более низкий уровень приверженности к АРВТ, тогда как возраст пациента не оказывает статистически значимого влияния на приверженность. Кроме того, пациенты на второй линии АРВТ чаще находятся на более поздних стадиях заболевания (III и IV).
ОПТИМИЗАЦИЯ ЛЕЧЕНИЯ ЦЕРЕБРОВАСКУЛЯРНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ У ЖЕНЩИН С ГИПЕРКОАГУЛЯЦИОННЫМ СИНДРОМОМ
Цереброваскулярные заболевания у женщин часто связаны с гиперкоагуляционным синдромом, при этом значимую роль играют молекулярно-генетические маркёры тромбофилии. Это требует персонализированного подхода к терапии.
Цель. Оптимизация лечения с учётом генетической предрасположенности к гиперкоагуляции.
Материалы и методы. Обследованы 64 пациентки. Выделены три группы: с полиморфизмом MTHFR C677T, с мутациями F2/F5 и с полиморфизмом PAI-1 675 4G/5G. Каждая группа разделена на подгруппы: получавшие базисную терапию и персонализированное лечение. Эффективность оценивалась по коагулограмме и липидограмме.
Результаты. Во всех группах персонализированная терапия показала преимущество над стандартной. У носительниц MTHFR применение витаминов группы B и Омега-3 снижало уровень гомоцистеина и D-димера. В группе F2/F5 профилактический ривароксабан и Омега-3 обеспечивали выраженный антитромботический эффект. В подгруппе PAI-1 статины и антиагреганты способствовали коррекции липидного профиля и повышению фибринолитической активности.
Заключение. Персонализированная терапия с учётом молекулярного профиля у женщин с цереброваскулярной патологией и гиперкоагуляцией обеспечивает достоверное улучшение показателей свёртывающей и липидной систем и повышает эффективность лечения.
РЕАБИЛИТАЦИОННЫЕ МЕРЫ ПОСЛЕ ЭНДОПРОТЕЗИРОВАНИЯ ТАЗОБЕДРЕННОГО СУСТАВА У БОЛЬНЫХ ТУБЕРКУЛЕЗНЫМ КОКСИТОМ
Эндопротезирование тазобедренного сустава при туберкулезном коксите является эффективным методом восстановления опорно-двигательной функции и улучшения качества жизни пациентов, однако требует комплексного подхода к послеоперационной реабилитации. У данной категории больных реабилитационные мероприятия должны учитывать особенности предшествующего туберкулёзного процесса, возможное наличие остаточной воспалительной активности и высокие риски осложнений. Основные направления реабилитации включают: Медикаментозную поддержку: продолжение противотуберкулёзной терапии в соответствии с чувствительностью возбудителя; профилактика инфекционных осложнений. Физиотерапию и лечебную гимнастику: постепенное восстановление подвижности и мышечного тонуса, использование щадящих нагрузок с контролем объёма движений. Ортопедический режим: дозированная нагрузка на оперированную конечность, использование вспомогательных средств передвижения на ранних этапах. Социально-бытовую адаптацию: обучение пациентов навыкам самостоятельного ухода, профилактика падений, рекомендации по модификации образа жизни. Психологическую поддержку: преодоление тревожности, повышение мотивации к активной реабилитации. Комплексная реабилитация позволяет снизить риск реактивации туберкулёзного процесса, предупредить развитие гнойно-воспалительных осложнений, улучшить остеоинтеграцию эндопротеза, увеличить срок его службы и обеспечить восстановление функциональной активности пациента.
RUX YETISHMOVCHILIGINING AUTOIMMUN TIREOIDIT KASALLIGI KECHISHIDA O‘RNI
Tadqiqotning maqsadi - Qon tarkibidagi rux konsentratsiyasini qalqonsimon bezning funksional holatiga qarab baholash, rux bilan almashtiruvchi terapiyaning AITga ta’sirini o‘rganish, hamda qalqonsimon bezga qarshi antitanachalar titridagi o‘zgarishlarni aniqlash. Tadqiqot vazifalari:
AIT bo‘lgan bemorlarning klinik-laborator va instrumental ko‘rsatkichlarini o‘rganish, qon mikroelementlarini tahlil qilish, q alqonsimon bezning funksional holatiga qarab, AIT bo‘lgan bemorlarda antioksidant tizimni tadqiq etish, klinik-laborator va instrumental ma’lumotlar o‘rtasidagi korrelyatsiyani aniqlash, rux bilan almashtiruvchi terapiyaning kasallik kechishiga ta’sirini o‘rganishdan iborat.
ОЦЕНКА ДОППЛЕРОМЕТРИЧЕСКИХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ У БЕРЕМЕННЫХ ЖЕНЩИН С СУБКЛИНИЧЕСКИМ ГИПОТЕРИОЗОМ
Субклинический гипотиреоз при беременности является одной из наиболее значимых проблем современной эндокринологии и акушерства [2,3,9,10]. Допплерометрические исследования во время беременности позволяют оценивать кровоток в сосудах матери и плода, что важно для выявления нарушений плацентации и прогнозирования осложнений [1,4,5,8]. Особую актуальность данная проблема приобретает в связи с высокой распространённостью субклинического гипотиреоза у женщин репродуктивного возраста и недостаточной настороженностью врачей относительно его своевременной диагностики [6,7,9]. Скрининг функции щитовидной железы во время беременности остаётся дискуссионным, а вопросы о необходимости и тактике заместительной терапии требуют дальнейших исследований.
ЛЕЧЕНИЕ ХРОНИЧЕСКИХ БОЛЕВЫХ СИНДРОМОВ МЕТОДОМ КИНЕЗИОТЕЙПИРОВАНИЯ
Хроническая боль - распространенная проблема. В большинстве случаев дискомфортные ощущения, не связанные с заболеваниями и травмами, не требуют обращения к врачу и быстро проходят без специального лечения. Кинезиотейпирование - простой способ лечения, основанный на методах физиологического воздействия на кожный покров и подлежащие ткани. Суть процедуры, которая не имеет ничего общего с таким понятием как типирование, заключается в наклеивании специальных пластырей – кинезио-тейпов, на проблемные участки. Эластичные и тонкие ленты хорошо растягиваются, поэтому не вызывают дискомфортных ощущений во время ношения. Клеевая основа гипоаллергенная, что снижает риск появления негативных реакций со стороны кожных рецепторов на раздражающий фактор.
ЧАНОҚ-СОН БЎҒИМИНИНГ ТОТАЛ ЭНДОПРОТЕЗЛАШДАН КЕЙИНГИ БЕМОРЛАРДА ТИКЛАНИШ ДАВРИНИНГ КЛИНИК-ФУНКЦИОНАЛ САМАРАДОРЛИГИ
Чаноқ-сон бўғимини алмаштириш операцияси оғриқ синдромини бартараф этиш ва чаноқ-сон буғимидаги дегенератив ўзгаришлар ёки травматик зарарланишлари бўлган беморларда ҳаракатчанликни тиклаш учун қўлланиладиган энг кенг тарқалган ва самарали усуллардан бири ҳисобланади. Операциянинг ўзи муҳим бўлса-да, муваффақиятли функционал тикланишга эришишда асосий рольни тўғри ташкил этилган реабилитация жараёни ўйнайди. Тақдим этилган тадқиқотда чаноқ-сон буғимининг тотал эндопротезлаш амалиётини бошдан ўтказган 125 бемор маълумотлари таҳлил қилинди. Реабилитациянинг мақсадлари ва босқичлари, шу жумладан мушак кучини, маҳоратини, ҳаракатлар доирасини ва мустақил фаоллик қобилиятини тиклашга алоҳида эътибор қаратилиши кўриб чиқилди. Мушакларни мустаҳкамлаш, мувозанатни яхшилаш ва чидамлиликни оширишга қаратилган машқ усуллари ҳамда жарроҳликдан кейинги асоратларни олдини олиш чоралари муҳокама қилинди. Эрта реабилитацияни бошлаш, тиббий ходимлар билан фаол ҳамкорлик қилиш ва индивидуал тавсияларга риоя қилишнинг аҳамияти таъкидланди. Олинган натижалар чаноқ-сон бўғимининг тотал эндопротезлашдан кейинги беморларнинг ҳаёт сифати сезиларли даражада яхшиланишига олиб келадиган босқичма-босқич реабилитация дастури самарадорлигини тасдиқлайди.
СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ФИЗИЧЕСКОЙ РЕАБИЛИТАЦИИ БОЛЬНЫХ ПОСЛЕ ТОТАЛЬНОГО ЭНДОПРОТЕЗИРОВАНИЯ ТАЗОБЕДРЕННОГО СУСТАВА
Статья посвящена вопросам физической реабилитации после эндопротезирования тазобедренного сустава. Целью настоящего исследования явился анализ эффективности восстановительных мероприятий после тотального эндопротезирования тазобедренного сустава в позднем послеоперационном периоде реабилитации. В исследование принимали участие 35 пациентов после эндопротезирования тазобедренного сустава в позднем послеоперационном периоде, которые были разделены на две группы. В ходе исследования была выявлена практическая значимость предлагаемой нами методики физической реабилитации в позднем послеоперационном периоде.
СУРУНКАЛИ ТОНЗИЛЛИТ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА ХАРДИ-ВАЙНБЕРГ ҚОНУНИ БЎЙИЧА HORMAD2 ГЕНИ RS2412971 745G>A ПОЛИМОРФИЗМИНИНГ АЛЛЕЛ ВА ГЕНОТИПИК ВАРИАНТЛАРИНИНГ ТАРҚАЛИШИНИ ЎРГАНИШ НАТИЖАЛАРИ
Бугунги кунда сурункали тонзиллит касаллиги тўлиқ ўз ечимини топмаганлиги сабабли замонавий тиббиётни долзарб мавзуларидан бири бўлиб келмоқда[1,2]. Танглай муртаклари патологияси барча ЛОР касалликлари орасида биринчи ўринлардан бирини эгаллайди, сурункали тонзиллитда юрак-қон томир тизими, бўғимлар, буйраклар томонидан жиддий асоратлар пайдо бўлиши эса кўплаб оториноларинголог, терапевт, педиатр, юқумли касалликлар шифокорларни ушбу муаммо билан шуғулланишга мажбур қилади [3,4,5].
Мақсад: Сурункали тонзиллит билан касалланган беморларда HORMAD2 генининг rs2412971 (745G>A) полиморфизми аллел ва генотип вариантлари тақсимотини аниқлаш ҳамда уларнинг Харди–Вайнберг қонунига мослигини баҳолаш.
Натижалар: Таҳлил натижасида беморларда HORMAD2 генининг rs2412971 полиморфизми аллеллари (G ва A) ҳамда генотиплари (GG, GA, AA) мавжудлиги аниқланди. Кузатилган генотип тақсимоти Харди–Вайнберг қонунига кўра кутилган частоталар билан таққосланди.
Хулоса: Олинган натижалар HORMAD2 генининг rs2412971 полиморфизми сурункали тонзиллитга мойилликда муҳим роль ўйнаши мумкинлигини кўрсатади. Генотип тақсимотининг Харди–Вайнберг қонуни асосида таҳлили популяциянинг генетик барқарорлиги ҳақида маълумот беради ва ушбу полиморфизмнинг касаллик ривожланишига эҳтимолий таъсирини таъкидлайди.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ БОТУЛИНИЧЕСКОГО ТОКСИНА ТИПА А В ЛЕЧЕНИИ СИНДРОМА ЖИЛЯ ДЕ ЛЯ ТУРЕТТА: РЕЗУЛЬТАТЫ 15-ЛЕТНЕГО ПРОСПЕКТИВНОГО КОНТРОЛИРУЕМОГО ИССЛЕДОВАНИЯ
Цель. Изучить эффективность ботулинического токсина типа А в лечении тиков у детей с синдромом Туретта.
Материалы и методы исследования. В исследовании приняли участие 35 пациентов (30 мальчиков и 5 девочек) с синдромом Туретта в возрасте от 3 до 18 лет (средний возраст 10,3±2,5). Все пациенты проходили лечение в отделении неврологии детской клинической больницы №1 (Ташкент, Узбекистан) с 2010 по 2025 годы. Оценку тяжести тиков до и после лечения проводили по шкале YGTSS (Yale Global Tic Severity Scale), оцениваемой в баллах. Все пациенты были разбиты на 3 группы: в I группу вошли пациенты которых лечили рисперидоном (1,5 мг/сут), во II группу с БТА (2-5 ЕД в одну точку) и в III группу с топираматом (100 мг/сут). Эффективность лечения оценивалась через 3 недели после фармакотерапии.
Результаты. Во всех трех группах (I – рисперидон, II – ботулинотерапия, III – топирамат) исходная выраженность тиков была сопоставимой (средние значения ~76 баллов). После лечения наблюдалось статистически значимое снижение симптоматики. Группа I (рисперидон): наиболее выраженное снижение – до 15,36 ± 1,6 балла (медиана: 15,36). Группа II (ботулинотерапия): снижение до 36,43 ± 3,74 балла (медиана: 36,29). Группа III (топирамат): снижение на 49%, до 38,9 ± 3,02 балла (медиана: 39,0), что сопоставимо с эффективностью ботулинотерапии.
Выводы. Результаты данного исследования показали, что эффективность ботулинотерапии при синдроме Туретта уступает эффективности рисперидона (48% vs 80%).
МЕНСТРУАЛ ЦИКЛ ДАВРЛАРИ ДИСФУНКЦИЯСИ БИЛАН БОҒЛИҚ БЕПУШТ АЁЛЛАРДА ГОРМОНАЛ-МЕТАБОЛИК КОРРЕКЦИЯЛАШ САМАРАДОРЛИГИ
Бепуштлик репродуктив ёшдаги аёлларнинг 10–20% да учрайди, асосий сабаблардан бири гормонал ва овулятор дисфункция ҳисобланади. Менструал цикл даврларидаги гормонал дисбаланс овуляция, фолликулогенез ва эндометрий рецептивлигига салбий таъсир кўрсатади.
Мақсад. Менструал цикл фазалари гормонал дисфункцияси билан боғлиқ бепушт аёлларда индивидуаллаштирилган гормонал-метаболик коррекция самарадорлигини баҳолаш.
Метод ва усуллар. Тадқиқотга 120 нафар 18–40 ёшли аёл киритилди: I-гуруҳ (n=30) — фолликуляр фаза дисфункцияси, II-гуруҳ (n=30) — овулятор фаза дисфункцияси, III-гуруҳ (n=30) — лютеин фаза дисфункцияси, таққослаш гуруҳи (n=30) — соғлом аёллар. Барча иштирокчиларда гормонал таҳлиллар, УЗИ ва допплер текшируви, LC–MS/MS орқали стероид метаболитлар таҳлили ўтказилди. Индивидуал терапия 3 ой давомида амалга оширилди.
Натижалар. Даволашдан кейин эндометрий қалинлиги ва доминант фолликул шаклланиши сезиларли яхшиланди (p<0,01), қон айланиши RI ва PI кўрсаткичлари пасайди. Гормонал баланс тикланди, стероид метаболитлар даражалари ошди. Клиник жиҳатдан менструал цикл тикланиши 82,8% ҳолларда, ҳомиладорлик эса 72,2% аёлларда қайд этилди. ROC-анализ 16β-гидроксиэстрон, прогестерон, 20α-гидроксипрогестерон ва 7α-гидрокси-ДГЭА ни ишончли прогностик биомаркер сифатида кўрсатди (AUC=0,74–0,81).
Хулоса. Индивидуаллаштирилган гормонал-метаболик коррекция менструал цикл даврлари дисфункцияси мавжуд аёлларда фертилликни тиклашда самарали ва клиник жиҳатдан аҳамиятли усул ҳисобланади.
ОЦЕНКА КАЧЕСТВА ЖИЗНИ У ДЕТЕЙ С ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ ПОЧЕК
Цель – Оценить показатели качества жизни у детей с неврологическими расстройствами на фоне хронической болезни почек.
Материал и методы – Исследовательская работа проведена на базе Национального детского медицинского центра с 2022 по 2024 гг. Группу исследования составили 140 пациентов с хронической болезнью почек, в возрасте от 7 до 17 лет включительно, соответствующих критериям включения и исключения, средний возраст пациентов составил 12,7±0,25 года (Ме=12,67 лет; интерквартальный размах (IQR) = 5,58 лет). Мальчиков среди обследованных было 79 (56,4%), девочек 61 (43,6%). Для оценки качества жизни использовалась шкала Quality of Life Scale (PedsQL 4.0 Generic Core Scales).
Результаты - Во всех стадиях заболевания показатели качества жизни были достоверно снижены относительно контрольной группы (p<0,001), статистически значимое снижение относительно С1 стадии наблюдали у пациентов с С2 стадией по субшкале эмоционального (p<0,05) и школьного функционирования (p<0,05), а также по общему баллу (p<0,05). С С3 и С4 стадиями по всем субшкалам (p<0,001) кроме субшкалы физического функционирования, с С5 стадией по всем субшкалам (p<0,001) качества жизни. Значимые различия С2 стадии с С3 и С4 стадиями по всем субшкалам кроме как субшкалы физического функционирования (p<0,001) и с С5 стадией по всем субшкалам качества жизни пациентов (p<0,001).
Заключение - По мере прогрессирования заболевания в зависимости от стадии болезни ХБП отмечается ухудшение качества жизни пациентов (p<0,05–0,001), пациенты с синдромом периферической нейропатии показывают более низкие значения по субшкалам физического (p<0,001) и социального функционирования (p<0,05–0,001) относительно других синдромов. Дети, получающие гемодиализ показывают значимо низкие результаты по субшкале социального функционирования (p<0,05). Длительность ХПБ (p<0,001) и результаты теста Равена (p<0,001) отрицательно коррелируют с результатами шкалы PedsQL4.
НАБОР МЫШЕЧНОЙ МАССЫ С МИНИМАЛЬНЫМ ПРИРОСТОМ ЖИРА: СОВРЕМЕННЫЕ ДОКАЗАТЕЛЬСТВА И ПРАКТИЧЕСКИЕ РЕКОМЕНДАЦИИ
Набор мышечной массы при одновременном минимальном накоплении жира представляет собой одну из ключевых задач спортивной практики и клинической физиологии. Настоящая работа синтезирует современные данные по физиологии мышечной гипертрофии, ключевым тренировочным переменным и нутритивным стратегиям, позволяющим оптимизировать приращение мышечной ткани при минимальном приросте жировой массы или в условиях рекомпозиции тела. В статье представлен критический обзор доказательной базы по объему и частоте тренировок (10-20 сетов в неделю на мышечную группу), оптимальному потреблению белка (1.6-2.0 г/кг/сут, распределённому на 3-4 приёма по 0.3-0.4 г/кг), роли энергетического баланса (профицит 5-10% для темпа прироста 0.25-0.5% массы тела в неделю), а также эффектам креатина моногидрата (3-5 г/сут). Объект исследования — адаптивные изменения скелетной мускулатуры у здоровых взрослых при резистивных тренировках; предмет — взаимосвязь тренировочных и нутритивных переменных с соотношением прироста мышечной и жировой массы. Научная новизна заключается в интеграции данных рандомизированных исследований 2018-2024 гг. (Morton et al. 2018, Schoenfeld et al. 2019, Helms et al. 2023) для формализации количественно определённых протоколов «чистой гипертрофии». Приведены практические расчёты, иллюстративные примеры для индивида массой 80 кг, протоколы мониторинга композиции тела и критерии корректировки программы. Обсуждаются методологические ограничения существующих исследований и направления будущих работ.