Том 1 № 4 (2025): БОЛЕЗНИ КРОВООБРАЩЕНИЯ

						Показать Том 1 № 4 (2025): БОЛЕЗНИ КРОВООБРАЩЕНИЯ
Том 1 № 4 (2025): БОЛЕЗНИ КРОВООБРАЩЕНИЯ
Опубликован: 26-11-2025

Весь выпуск

СТАТЬИ

ОСОБЕННОСТИ КРОВОСНАБЖЕНИЯ СЕТЧАТКИ ПРИ МУЛЬТИФОКАЛЬНОМ АТЕРОСКЛЕРОЗЕ (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ)

Бахритдинова Ф.А., Нарзикулова К.И.

Мультифокальный атеросклероз представляет собой системное заболевание, затрагивающее сосуды различного калибра и локализации. Сетчатка, имеющая двойное кровоснабжение (центральная артерия сетчатки и задние ресничные артерии), чувствительна к гипоперфузии, эмболии и эндотелиальной дисфункции, сопровождающим мультифокальный атеросклероз. В обзоре суммированы анатомо-функциональные особенности кровоснабжения сетчатки, ключевые патофизиологические механизмы при мультифокальном атеросклерозе, клинико-инструментальные маркеры поражения глазного русла, а также междисциплинарные подходы к диагностике и лечению, основанные в трудах неврологов, терапевтов, ангиохирургов и офтальмологов.

7 - 13

ЎТКИР ИШЕМИК ИНСУЛЬТДА ЁШ ВА ЖИНСГА КЎРА БИОМАРКЕРЛАРНИНГ РОЛИ

Вахабова Н.М., Боқиева Ф.А., Қодирова С.А., Назирова А.Ш.

Ангионеврологлар олдида ишемик инсультнинг нафақат ўткир, балки эрта тикланиш даврида бўлган беморларга юқори даражали самарадор ва мос ёрдам беришни принципиал вазифаларини ташкил этиш вазифаси долзарбдир. Бу ҳолат мия инсультидан кейинги эрта муддатларда келгусидаги церебрал тузилмаларнинг шикастланиш патогенези механизмларини чуқур ўрганиш заруриятини таъкидлайди
Сўнгги йилларда, бош мия қон томир деворлари, тўқималаридаги турғун дисметаболик жараёнларини ривожланишига туртки бўлувчи, “янги” хавф омилларига янада катта аҳамият қаратилмоқда. Улар орасида гипергомоцистеинемияга алоҳида ўрин ажратилмоқда, бир қатор муаллифларнинг фикрича у нафақат интракраниал ҳамда ички органлар қон томирларини зарарланиши билан чамбарчас боғланган, балки церебрал қон томир ҳалокатларини ривожланишига асос бўлиш хусусиятига ҳам эга. ГГЦ қон томир ауторегуляция механизмларига, липидлар алмашинувига ва қоннинг коагуляцион имкониятлари ҳолатига нохуш таъсир кўрсатади.Баъзи тадқиқотчилар кўрсатган маълумотларга кўра, ўткир ишемик инсультдан кейин зудлик билан эндотелиал дисфункция маркерларининг концентрациясини ортиши кузатилади. Бу холат эндотелиал дисфункция плазмадаги умумий гомоцистеин миқдорий кўрсаткичини ортиш самараси билан боғлиқ бўлган, оксидланиш билан эса қисман боғлиқ бўлиши мумкин. Баъзи муаллифлар томонидан кўрсатилдики, тромбомодулин цереброваскуляр ишемик ҳолатлар билан боғлиқ ва ишемик инсультнинг ўткир бошланишини муҳим биомаркери деб ҳисобланиши мумкин.

14 - 19

ВЛИЯНИЕ ТЯЖЕЛЫХ МЕТАЛЛОВ НА РАЗВИТИЕ ОСТЕОПОРОЗА СРЕДИ НАСЕЛЕНИЯ УЗБЕКИСТАНА: ЭКОЛОГО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ, ДИАГНОСТИКА И ПРОГНОЗ

Валиев Э.Ю., Валиев О.Э., Эрметов А.Т., Эргашев Д.О., Сувонов Н.О.

Проведен комплексный анализ влияния тяжелых металлов (Pb, Cd, Cr, Zn) на развитие остеопороза у населения Узбекистана с учетом уникальных эндемических факторов (дефицит витамина D, геохимия почв), неблагоприятной экологической обстановки (загрязнение воздуха, воды, почвы промышленностью, транспортом, стройками) и других эпидемиологических особенностей. Подробно описан патогенез токсического воздействия на костную ткань, представлены данные по концентрациям загрязнителей и их превышению ПДК ВОЗ. Рассмотрены клинические проявления, современные методы диагностики (включая REMS-технологию) и стратегии лечения. На основе анализа текущей динамики и государственных программ дан прогноз заболеваемости до 2030 г. с предложением профилактических мер.

20 - 29

РЕЖИМ ПИТАНИЯ ПРИ АТЕРОСКЛЕРОЗЕ И ДРУГИХ ЗАБОЛЕВАНИЯХ СИСТЕМЫ КРОВООБРАЩЕНИЯ

Алимухамедов Д.Ш.

Рассматривается роль рационального питания в профилактике и лечении атеросклероза и других заболеваний системы кровообращения. Анализируются современные диетологические подходы, включая средиземноморскую диету, рацион DASH и другие модели питания, направленные на снижение сердечно-сосудистого риска. Представлены практические рекомендации по организации режима питания, коррекции пищевого поведения и выбору продуктов с доказанной кардиопротективной эффективностью. Рассматривается влияние различных компонентов рациона на липидный спектр, артериальное давление и эндотелиальную функцию. Сделан акцент на необходимости индивидуализации диетотерапии.

30 - 34

O‘TKIR SEREBROVASKULYAR BUZILISHDA DAVOLASH CHORA-TADBIRLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Vaxabova N.M., Sohibnazarov N.G. Boqieva F.A. Nazirova A.Sh.

Maqolada serebrovaskulyar kasallik, ya'ni ishemik genezli insult kasalligini davolash jarayonida miya to‘qimasidagi mahalliy shishga qarshi olib boriladigan degidratatsion davo chora-tadbirini samaradorligini NIHSS va Skandinav nevrologik shkalalar hamda gemodinamik ko‘rsatkichlarni baholash va ushbu ko‘rsatkichlarga ko‘ra nevrologik defitsitlarning og‘irlik darajasi dinamikasini taxlil qilish haqida ma’lumot beradi.

35 - 41

НАРУШЕНИЕ КРОВООБРАЩЕНИЯ СУСТАВОВ ПРИ ЮВЕНИЛЬНОМ ИДИОПАТИЧЕСКОМ АРТРИТЕ И ПСИХОЭМОЦИОНАЛЬНЫЕ ОСЛОЖНЕНИЯ: ОБЗОР СОВРЕМЕННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ

Динмухаммадиева Д.Р., Юсупова Г.А., Каримова Б.Н., Исроилова Н.А., Эрнаева Г.Х., Карахонова С.А.

Ювенильный идиопатический артрит представляет собой хроническое воспалительное заболевание суставов у детей, сопровождающееся не только структурными изменениями суставов, но и выраженными нарушениями микроциркуляции. Значительное влияние на течение заболевания оказывают психоэмоциональные осложнения, включая тревожные и депрессивные расстройства. В обзоре обобщены современные данные (2020-2025 гг.) о патогенезе сосудистых изменений при ювенильном идиопатическом артрите, методах их диагностики, клинических проявлениях и возможностях комплексной терапии. Рассмотрены также психоэмоциональные нарушения у детей с ювенильным идиопатическим артритом, влияние болезни на качество жизни и семью, а также современные подходы к психосоциальной поддержке. Подчёркивается необходимость мультидисциплинарного подхода к лечению, включающего педиатра-ревматолога, психолога, физиотерапевта и социального работника.

42 - 47

СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ПЕРСОНАЛИЗИРОВАННОЙ РЕАБИЛИТАЦИИ ПАЦИЕНТОВ ПОСЛЕ ИНСУЛЬТА

Азизова Р.Б., Абдулхамидов А.Н.

В работе рассматриваются ключевые факторы, влияющие на эффективность медицинской реабилитации пациентов, перенесших инсульт. Особое внимание уделено персонализированному подходу, раннему началу восстановительных мероприятий, участию мультидисциплинарной команды, а также роли мотивации и социальной поддержки. Представлены результаты наблюдения за 60 пациентами, прошедшими курс восстановительного лечения, с анализом клинико-функциональных исходов. Обоснована необходимость внедрения инновационных технологий и психологической поддержки как неотъемлемой части реабилитации.

48 - 51

METABOLIK SINDROM VA JIGARNING UNING RIVOJLANISHIDAGI ROLI

Alimov S.M., Tursunov D.X.

Metabolik sindrom bugungi kunda dolzarb epidemiologik va klinik muammo hisoblanadi. Uning asosiy patogenetik bo‘g‘ini – insulin rezistentligi bo‘lib, u jigar, skelet mushaklari va yog‘ to‘qimalarida insulin signalizatsiyasining buzilishi bilan kechadi. Jigar organizmning markaziy metabolik a’zosi sifatida metabolik sindrom rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Gepatotsitlarda insulin sezgirligining pasayishi glyukoneogenez va lipogenezning kuchayishiga, natijada giperglikemiya, gipertriglitseridemiya va alkogolsiz yog‘li jigar kasalligining shakllanishiga olib keladi. Alkogolsiz yog‘li jigar kasalligi metabolik sindromga ega bemorlarning 70-90%ida uchraydi va yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, podagra va policystic tuxumdon sindromi kabi metabolik buzilishlar bilan chambarchas bog‘liq. Maqolada metabolik sindromning asosiy patogenetik zvenolari, jigarning uning rivojlanishidagi roli, jigar insulin rezistentligi, yog‘li jigar kasalligi, adipokinlar va yallig‘lanish sitokinlarining ahamiyati ko‘rib chiqiladi.

52 - 56

СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К КОРРЕКЦИИ КОГНИТИВНЫХ НАРУШЕНИЙ ПОСЛЕ ГЕМОРРАГИЧЕСКОГО ИНСУЛЬТА

Мусаева Ю.А., Куранбаева С.Р., Мусаев С.М., Фатхуллаева НА., Розикова М.С.

Цель: оценка эффективности эдаравона в лечении когнитивной дисфункции у пациентов с геморрагическим инсультом для улучшения психосоматического компонента качества жизни. Материал и методы: в исследование были включены 72 пациента с геморрагическим инсультом, из них 38 женщин и 34 мужчины. Средний возраст пациентов – 63±6,5 года. 42 больных основной группы получали эдаравон, 30 пациентов контрольной группы получали пирацетам. Для оценки когнитивной дисфункции были использованы шкалы Хачинского, MoCa и NIHSS. Результаты: по шкале Хачинского 7% пациентов набрали 10,7 балла, 28% – от 11 до 14 баллов, 65% – от 15 до 17 баллов. По результатам нейропсихологического тестирования Лурье афазия наблюдалась у 59,5% обследованных, алексия – у 58,7%, аграфия – у 25,3%, акалькулия – у 59,8%, агнозия – у 44,9%, апраксия – у 39,8%. Тяжелая стадия когнитивных нарушений в основной группе наблюдалась у 12 пациентов, умеренная стадия – у 28. После лечения препаратом эдаравон показатели в основной группе улучшились в 1,5 раза (p≥0,05); в контрольной группе – до 0,5 раза (p≥0,05). Выводы: применение эдаравона приводит к более эффективному лечению когнитивных функций, что, в свою очередь, ведет к улучшению качества жизни пациентов с геморрагическим инсультом.

57 - 62

METABOLITIK SINDROMNI LABORATORIYA XAYVONLARIDA CHAQIRISH USULLARI

Alimov S.M., Tursunov D.X.

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti semirish, metabolitik sindrom va uning oqibati bo`lgan aterosklerozni sogʻliq uchun zararli va jiddiy muammo sifatida belgilaydi. Bu dunyoning barcha mamlakatlari sogʻligʻini saqlash tizimi va barcha yoshdagi bemorlari uchun global tibbiy va ijtimoiy muammodir. Butun dunyo boʻylab metabolik sindrom bilan kasallanish katta yoshdagi aholining deyarli 40% ni, semirish esa 13% ni tashkil qiladi. Semizlikning global tarqalishi 1975 yildan 2016 yilgacha deyarli uch baravar oshdi va oʻsishda davom etmoqda. 2018 yilda Qoʻshma Shtatlarda bu koʻrsatkich 42,4% tashkil etgan boʻlsa, Fransiyada kattalar orasida semirishning tarqalishi shu yili 17% tashkil etdi. Global miqyosda bolalar va oʻsmirlar orasida semirish darajasi oʻsib bormoqda: rivojlangan mamlakatlarda oʻsmirlarning 25% ortiqcha vaznga ega va 15% semirish bilan kasallangan (JSSTning 2021 yildagi ma’lumotlar varaqlari). Janubi-Sharqiy va Sharqiy Osiyodagi semizlik darajasiga kelsak, ushbu hududlar dunyoda ortiqcha vazn va semirishning eng past koʻrsatkichlariga ega boʻlsa-da, soʻnggi 10-15 yil ichida bu hududlarda semirish koʻrsatkichlarning oʻsish tendentsiyasi kuzatilganligini JSST ta’kidlaydi (JSST Janubi-Sharqiy Osiyo/Salomatlik-mavzular, 2022). JSST ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda dunyo bo'ylab qariyb 650 million kattalarda semirish kuzatilib, shulardan 340 millionga yaqin odamda gepatoz va xolelitiyoz aniqlangan. Bu shuni anglatadiki, semiz odamlar orasida ushbu kasalliklarning tarqalishi taxminan 52% ni tashkil qiladi. O‘zbekistonda esa 12,5 millionga yaqin odamlarda semirish kuzatilib, ularning taxminan 6,5 milliontasida gepatoz, xolelitiyoz va ateroskleroz aniqlangan. Demak, O‘zbekistonda semiz odamlar orasida ushbu kasalliklarning tarqalishi taxminan 52% tashkil etadi.

63 - 66

ISHEMIK INSULTNI DAVOLASH SAMARADORLIGINING YOSHGA DOIR KLINIK VA PATOMORFOLOGIK XUSUSIYATLARI

Sharofiddinov K., Musayeva Yu.A.

Ushbu tadqiqotda ishemik insult bilan vafot etgan 64 holat asosida yosh omillari bilan bog‘liq klinik va patomorfologik xususiyatlar tahlil qilindi. Bemorlarning 42,2% (n=27) erkaklar, 57,8% (n=37) ayollar tashkil etdi. Yosh bo‘yicha tahlilda 50% (n=32) kasallanganlar >60 yosh toifasiga to‘g‘ri keldi. Eng ko‘p vafot holatlari kasalxonaga kelgandan keyingi 0–1 sutka ichida (28,1%) kuzatildi. Asosiy qo‘shma kasalliklar – arterial gipertoniya (23,4%), qandli diabet (21,9%), yurak ishemik kasalligi (12,5%) va ateroskleroz (11,0%). Eng ko‘p uchraydigan asoratlar – bosh miya shishi va dislokatsiya (29,7%), aspiratsion pnevmoniya (23,4%) va infarktning gemorragik transformatsiyasi (9,4%). Patomorfologik va gistonazoratlar natijalari neyronal nekroz, mitoxondrial shikastlanish va glial reaktsiya orqali o‘tgan o‘tkir va surunkali o‘zgarishlarni ko‘rsatdi. Natijalar yosh omillari ishemik insult prognosi va davolash samaradorligida muhim prediktor ekanligini tasdiqlaydi.

67 - 71

АТЕРОСКЛЕРОЗДА БОШ МИЯ ТЎҚИМАЛАРИ ВА ТОМИРЛАРДАГИ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР

Вахабова Н.М., Рахимбаева Г.С.

Ушбу мақолада экспериментал атеросклероз шароитида бош мия тўқималари ва интрацеребрал томирлардаги морфологик ўзгаришлар тадқиқ этилган. Тадқиқот натижаларига кўра, асосий ўзгаришлар периваскуляр ва перицеллюляр шиш, эндотелиал ва перицит ҳужайраларнинг пролифератив фаоллиги, базал мембрананинг мукоид ва фибриноид бўкиши, шунингдек липид инфильтрацияси ва ишемик жараёнлар билан тавсифланади. Олинган маълумотлар атеросклероз жараёнида мия тўқималарида кечадиган деструктив ва дезорганизацион ўзгаришларнинг патогенезини очиб беришга хизмат қилади.

72 - 78

ГЕМОДИНАМИЧЕСКАЯ ПЕРЕСТРОЙКА СОСУДОВ РЕПРОУКТИВНЫХ ОРГАНОВ У ЖЕНЩИН ПРИ НЕКОТОРЫХ ПАТОЛОГИЧЕСКИХ ПРОЦЕССАХ

Кодирова Ф.А., Асанбекова С.Х.

Сосудистая система и тканевая структура маточной трубы и эндометрия характеризуется высокой пластичностью – способностью перестраиватся к разнообразным приспособительным перестройкам стенки сосудов, а тканевые структуры при меняющихся условиях гемодинамики подвергаются гиперплазии с последующей редукцией в соответствии с меняющимися условиями функционирования органов при трубной беременности и гиперпластические процессы эндометрия.

79 - 82

МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ АРТЕРИЙ ГОЛОВНОГО МОЗГА ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ АТЕРОСКЛЕРОЗЕ И КОРРЕКЦИЯ ТОПИНАМБУРОМ

Хошимов Б.Л., Асадуллаев М.М., Ахмедова С.М.

Описаны морфологические изменения артерий головного мозга при экспериментальном метаболическом синдроме, сопровождающем развитие атеросклеротического процесса, а также оценена эффективность коррекции с использованием биологически активного продукта из топинамбура (Helianthus tuberosus). Эксперимент проведён на 200 белых лабораторных крысах, разделённых на контрольную, экспериментальную и группу с коррекцией. У животных с метаболическим синдромом выявлено утолщение интимы и медии, деэндотелизация, фиброз и эластолиз сосудистой стенки, что свидетельствует о формировании церебрального атеросклероза. Применение топинамбура способствовало восстановлению структурной целостности эндотелия, нормализации толщины интимы и медии, снижению уровня липопротеинов низкой плотности и глюкозы в крови. Морфометрические показатели в группе с коррекцией приближались к значениям контрольных животных. Результаты подтверждают ангиопротекторное, антиоксидантное и эндотелий-стабилизирующее действие топинамбура, что открывает перспективы его использования в комплексной терапии метаболического синдрома и профилактике церебрального атеросклероза.

83 - 94