Vol. 1 No. 11 (2026): TIBBIYOT ASOSLARI

						View Vol. 1 No. 11 (2026): TIBBIYOT ASOSLARI
Vol. 1 No. 11 (2026): TIBBIYOT ASOSLARI
Published: 25-04-2026

TIBBIYOT VA SOG'LIQNI SAQLASH

MEDICINE AND HEALTHCARE

FEATURES OF WOUND HEALING AFTER LASER TISSUE TREATMENT

Sadykov R.R., Sadikov R.A., Bobokulov Kh.Kh.

The article presents the results of an experimental study aimed at investigating the characteristics of wound healing after laser tissue treatment. The experiment was performed on white outbred rats and rabbits with modeling of an infected wound. A comparative analysis was carried out to evaluate wound healing after conventional laser tissue incision and after the application of a modified technique involving selective infrared laser exposure to the deep layers of the dermis followed by ultraviolet treatment of the wound surface. The results demonstrated that traditional laser incision leads to the formation of a coagulation necrosis zone which, under conditions of microbial contamination, may result in inflammation, wound edge separation, and healing by secondary intention. In contrast, the modified method provided a more favorable course of the wound process, characterized by preservation of superficial skin layers, reliable hemostasis, and wound healing predominantly by primary intention.

7 - 10

ВСТРЕЧАЕМОСТЬ КАРБОПЕНЕМРЕЗИСТЕНТНЫХ ШТАММОВ E.coli И Kl. РNEUMONIAE ВЫДЕЛЕННЫХ ОТ БОЛЬНЫХ С ИНФЕКЦИЯМИ

Мун Е.Р., Ахмедова Д.Р., Абдухалилова Г.К., Отамуратова Н.Х.

Особую тревогу вызывает распространение карбапенем-резистентных энтеробактерий (CRE - carbapenem-resistant Enterobacterales), поскольку карбапенемы традиционно используются в качестве препаратов резерва при лечении тяжёлых инфекций, вызванных мульти-резистентными грамотрицательными микроорганизмами.
Цель - оценить распространённость карбапенем-резистентных энтеробактерий среди клинических изолятов, в Узбекистане, и определить основные фенотипические характеристики выявленных штаммов.
Материалы и методы - Видовая идентификация 342 штаммов E.coli и Kl. pneumoniae проводили в референс-лаборатории ЦАМР (Центр Антимикробной резистентности) РСНПМЦЭМИПЗ. Идентификацию штаммов проводили с помощью панелей NID (REF)-448008 бактериологического анализатора BD Phoenix (США). Чувствительность и интерпретация результатов теста чувствительности к антимикробным препаратам (ТЧА) проводилось диск-диффузным методом используя руководства Европейского комитета по определению чувствительности к антимикробным препаратам (EUCAST 2025г.).
Заключение - Полученные данные демонстрируют высокий уровень резистентности к большинству β-лактамных антибиотиков и существенную распространённость карбапенемной резистентности, особенно среди штаммов Kl. pneumoniae, что требует усиления эпидемиологического надзора. Фенотипическая характеристика штаммов имеют важное микробиологическое значение, которые позволяют оценить распространение карбапенем-резистентных штаммов, выявить ключевые фенотипические профили и служат основой для лабораторного мониторинга, рационального выбора антибактериальной терапии.

11 - 17

КОРРЕКЦИОННЫЕ ПОДХОДЫ ПРИ МЕТАБОЛИЧЕСКОМ СИНДРОМЕ

Дустова Г.К., Иргашева Н.У.

В данной работе изучена эффективность применения сока чёрного винограда в коррекции метаболических нарушений, сформированных на фоне экспериментально индуцированного метаболического синдрома. Установлено, что использование данного природного средства способствует положительной динамике морфологических и функциональных изменений стенки тонкого кишечника у экспериментальных животных. На фоне проведённой коррекции наблюдалось восстановление структурно-функционального состояния кишечной стенки, а также улучшение общего состояния организма. Полученные результаты свидетельствуют о перспективности применения сока чёрного винограда в качестве коррекционного средства при метаболических нарушениях, ассоциированных с ожирением.

18 - 22

XORIJLIK TALABALAR SALOMATLIGINI SAQLASH VA TIBBIY XIZMATLARDAN FOYDALANISH HOLATINI KOMPLEKS TAHLIL QILISH

abbarova U.R.

Mazkur tadqiqot xorijlik talabalar salomatligini saqlash va ularning tibbiy xizmatlardan foydalanish holatini kompleks baholashga qaratilgan. Tadqiqot Samarqand davlat tibbiyot universiteti misolida 2025-2026-yillar davomida olib borilib, unda rasmiy statistik ma’lumotlar, tibbiy hujjatlar tahlili hamda 62 nafar xorijlik talaba ishtirok etgan so‘rovnoma natijalari asos sifatida qo‘llanildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, xorijlik talabalar orasida tibbiy xizmatlardan foydalanish darajasi yetarli emas bo‘lib, respondentlar tomonidan sog‘liqni saqlash tizimiga berilgan o‘rtacha baho 3,29±0,12 ballni tashkil etdi. Aniqlanishicha, tibbiy xizmatlardan samarali foydalanishga to‘sqinlik qiluvchi asosiy omillar sifatida til va kommunikativ to‘siqlar, sog‘liqni saqlash tizimi haqida yetarli axborotning mavjud emasligi, madaniy tafovutlar hamda psixologik stress holatlari namoyon bo‘lmoqda. Tibbiy murojaatlar tuzilmasida oshqozon-ichak kasalliklari, nafas yo‘llari infeksiyalari, allergik reaksiyalar va stress bilan bog‘liq holatlar ustunlik qilishi kuzatildi. Olingan natijalar xorijlik talabalar uchun moslashtirilgan, ko‘p tilli va madaniy jihatdan sezgir tibbiy xizmatlar modelini joriy etish zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, profilaktik tadbirlarni kuchaytirish, axborot-kommunikatsion qo‘llab-quvvatlashni rivojlantirish va psixologik xizmatlarni integratsiya qilish xorijlik talabalar salomatligini yaxshilashning muhim omillari sifatida asoslab berildi.

23 - 27

ENDOSCOPIC SINUS SURGERY AND MESOTHERAPY: CONTEMPORARY ADVANCES IN MINIMALLY INVASIVE MEDICAL INTERVENTIONS

Sabo N.K.

Minimally invasive medical interventions have become increasingly important in modern clinical practice due to their improved safety profiles, reduced recovery time, and enhanced patient outcomes. This study provides a comprehensive review of two minimally invasive approaches: endoscopic sinus surgery (ESS) and mesotherapy. A systematic literature review of publications from 2015 to 2026 was conducted using major scientific databases. From 342 identified publications, the 30 most relevant studies were selected for detailed analysis. The results demonstrate that ESS significantly improves sinonasal symptoms, quality of life, and olfactory function in patients with chronic rhinosinusitis refractory to medical therapy, while maintaining low complication rates. Technological advances such as microdebrider-assisted surgery, balloon sinuplasty, and image-guided navigation systems have further improved surgical precision and safety. Mesotherapy, based on targeted intradermal injections of pharmacological agents, has shown promising effectiveness in the treatment of androgenetic alopecia, musculoskeletal pain, and aesthetic conditions with minimal adverse effects. The findings suggest that both ESS and mesotherapy represent effective minimally invasive therapeutic strategies. Continued technological innovation, standardized treatment protocols, and high-quality clinical research are necessary to further optimize patient selection and improve clinical outcomes.

28 - 35

GENITAL PAPILLOMAVIRUS INFEKSIYASINI ERTA TASHXISLASHDA ZAMONAVIY LABORATOR DIAGNOSTIKA IMKONIYATLARI

Raxmanova N.Q., Aripov O.A.

Ushbu maqolada reproduktiv yoshdagi ayollarda jinsiy a’zolarning papillomavirus infeksiyasini erta aniqlash masalalari yoritilgan. Inson papillomavirusi infeksiyasi ayollar reproduktiv salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan, bachadon bo‘yni va boshqa genital a’zolar kasalliklari rivojlanishida muhim etiologik omillardan biri hisoblanadi. Shu sababli infeksiyani erta bosqichda aniqlash, xavf guruhlarini belgilash hamda asoratlarning oldini olish zamonaviy tibbiyotning dolzarb vazifalaridan biridir. Maqolada papillomavirus infeksiyasini aniqlashda qo‘llaniladigan sitologik, molekulyar-genetik va mikrobiologik tekshiruv usullarining diagnostik ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, kompleks yondashuv asosida erta tashxis qo‘yish imkoniyatlari va uning klinik samaradorligi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari reproduktiv yoshdagi ayollarda papillomavirus infeksiyasini o‘z vaqtida aniqlash, kasallikning rivojlanish xavfini kamaytirish va profilaktik chora-tadbirlarni takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

36 - 40

BOLALARDA NODIFFERENSIAL SHAKLDAGI BIRIKTIRUVCHI TO’QIMA DISPLAZIYASINI SKRINING-DIAGNOSTIKA USULLARI

Zokirova A.M., Muratxodjayeva A.V.

Biriktiruvchi to’qima displaziyasi hozirgi zamon tibbiyotining dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. uni erta aniqlash va diagnostika qilish ham o’zoga yarasha murakkab jarayon hisoblanadi. Chunki bu turdagi patologiyada aniq spetsifik belgilarni topish qifinchilik tug’dirmoqda. Ushbu maqolada mazkur patologik holatning skrining metodi bo’yicha tadqiqot keltirilgan.

41 - 45

СОВРЕМЕННЫЙ ВЗГЛЯД НА ПРОБЛЕМУ ПОСТОЖОГОВЫХ ГИПЕРТРОФИЧЕСКИХ И КЕЛОИДНЫХ РУБЦОВ

Низамходжаев Ш.З., Хосилов М.М.

Патологическое рубцевание после повреждений кожи остаётся одной из актуальных проблем современной клинической медицины, особенно в комбустиологии, хирургии и реконструктивной пластике. Наибольшие трудности в практике представляют келоидные рубцы и гипертрофические рубцовые деформации, формирование которых сопровождается выраженными кожными нарушениями, стойкими косметическими дефектами и снижением качества жизни пациентов. В основе их развития лежат нарушения регуляции репаративной регенерации, гиперактивность фибробластов, дисбаланс синтеза и деградации коллагена, а также персистирующее воспаление в зоне повреждения. Несмотря на наличие широкого спектра терапевтических методов, проблема профилактики рецидивов и оптимизации лечения остаётся нерешённой. В статье обобщены современные представления о патогенезе келоидных и гипертрофических рубцов, рассмотрены эпидемиологические особенности, клинические проявления, возможные осложнения и современные подходы к лечению. Подчёркивается необходимость дифференцированного и комплексного подхода к ведению пациентов с патологическим рубцеванием.

46 - 54

МИКРОСОСУДИСТАЯ ПЕРЕСТРОЙКА МАТКИ ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ ИНТОКСИКАЦИИ УГАРНЫМ ГАЗОМ

Рузиева Г.М., Джумаев К.Ш.

Угарный газ является одним из наиболее опасных токсических факторов окружающей среды. Его хроническое воздействие вызывает развитие гипоксии и приводит к нарушениям микроциркуляции. Матка является органом с интенсивным кровоснабжением, поэтому изменения микроциркуляции могут существенно влиять на её структуру и функцию. Целью исследования являлось изучение изменений микроциркуляторного русла матки при хроническом воздействии угарного газа. Эксперимент проведён на 40 белых лабораторных крысах. Результаты показали расширение капилляров, увеличение сосудистой плотности и признаки сосудистой перестройки в тканях матки.

55 - 58

СЕМИЗЛИКДА ТАНА ВАЗНИ ИНДЕКСИ 25 КГ/М² ТАШКИЛ ЭТГАНЛАРДА ОШҚОЗОН ШИЛЛИҚ ҚАВАТИНИ ПАТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИ

Акбаров Ф.С., Маҳкамов Н.Ж.

Семизликда ТВИ 25 кг/м² ошқозонда бариатрик жарроҳлик амалиёти қилинган ва ошқозон девори ва шиллиқ қаватлари ўрганилди. Унга кўра шиллиқ қаватни микроскопик жиҳатдан қуйидиглар аниқланди. Шиллиқ қаватни қопловчи эпителиал мукоцитлар пластинкаси ошқозонни ички юзаси бўйлаб пилорик соҳасигача қоплаган ва кескин метапластик ўзгаришлар аниқланмади. Аксарият қопловчи эпителий ҳужайралари бир хил кўринишида, цитоплазмаси гомоген пушти эозинофил кўринишда бўлиб, текис бир хил қалинликда. Кардиал соҳасида мукоцитларни деярли бир хил кўринишидаги цитоархитекгоникаси ўзгармаган, фундал соҳага ўтиш жойларида нисбатан баланд цитоплазмали кўринишида бўлиб, ўчоқли эрозив соҳалари аниқланади.

59 - 65

РЕМИНЕРАЛИЗУЮЩАЯ ТЕРАПИЯ В ДЕТСКОЙ СТОМАТОЛОГИИ: СИСТЕМАТИЗАЦИЯ СОВРЕМЕННЫХ ПРОФИЛАКТИЧЕСКИХ СРЕДСТВ

Гулямов С.С., Жабборов А.У.

В статье представлен анализ современных данных о реминерализующей терапии при начальных формах кариеса у детей. Рассмотрены механизмы деминерализации и реминерализации эмали, эффективность фторсодержащих зубных паст, кальций-фосфатных систем и аргинин-содержащих средств. Особое внимание уделено вопросам биодоступности ионов фтора, концентрации фтора в слюне и инструментальным методам оценки реминерализации (QLF). Показана необходимость комплексного подхода к выбору профилактических средств в детской стоматологии.

66 - 68

НАФАС ЙЎЛЛАРИ АЛЛЕРГИК КАСАЛЛИКЛАРИ: ЗАМОНАВИЙ ҚАРАШЛАР, АЛЛЕРГИК РИНИТ ВА БРОНХИАЛ АСТМАНИНГ КОМОРБИД КЕЧИШИ (АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ)

Орынбаева З.Н., Нурузова З.А.

Нафас йўллари аллергик касалликлари XXI асрда глобал тиббий-ижтимоий муаммолар қаторига кириб, уларнинг тарқалиши изчил ўсиш тенденциясига эга. Аллергик ринит ва бронхиал астма ушбу патологиялар орасида энг кўп учрайдиган шакллар бўлиб, аҳоли саломатлиги ва ҳаёт сифатига сезиларли таъсир кўрсатади. Турли эпидемиологик тадқиқотлар натижаларига кўра, аллергик касалликлар аҳолининг 30–40% қисмида учрайди, болалар орасида эса бу кўрсаткич янада юқори. Замонавий қарашларга кўра, аллергик ринит ва бронхиал астма “ягона нафас йўли касаллиги” концепцияси доирасида ўзаро боғлиқ патогенетик жараён сифатида баҳоланади. Уларнинг коморбид кечиши клиник аҳамиятга эга бўлиб, касаллик оғирлигини оширади. Ўзбекистон ва Марказий Осиё давлатларида ҳам ушбу касалликлар тарқалиши ортиб бормоқда, бу эса экологик омиллар, урбанизация ва диагностика имкониятлари билан боғлиқ. Шу сабабли, нафас йўллари аллергик касалликларини эрта аниқлаш, профилактика ва даволаш усулларини такомиллаштириш долзарб вазифа ҳисобланади.

69 - 74

O‘ZBEKISTONDA RAXITNI DAVOLASHGA AMALIY YONDASHUV: MODIFIKATSIYALAR VA NATIJALAR

Rasulova N.A.

Raxit bilan og'rigan bolalarning qon zardobida 25(OH)D3 darajasini aniqlash tekshirilganlarning 112 tasida (86,1%) past darajani, 18 tasida (13,8%) normal miqdorini ko'rsatdi. NTPZ bilan og'rigan 50 ta bola (68,4%) da esa 25 (OH) D ning darajasi past ekanligi aniqlandi, 23 tasida (31,5%) esa bu kursatgich normal darajada edi. Engil darajadagi raxit bilan og'rigan bolalarning qon zardobida 25(OH)D3 ning o'rtacha qiymati 15,23±1,32 nmol/l, o'rtacha darajada - 18,75±2,76 nmol/l ni tashkil etdi. Yengil darajadagi raxitda kaltsiy va fosfor darajasi mos ravishda 2,13±0,03 va 0,96±0,02 mmol/l, o‘rtacha og`irlikdagi raxitda mos ravishda 1,73±0,02 va 0,77±0,02 mmol/l ni tashkil qildi. Raxit va NTPZ bilan kasallangan bolalarda qon zardobida 25(OH)D3, kaltsiy va fosfor miqdori 17,4±4,24 nmol/l, 1,96±0,05 va 0,88±0,03 mmol/l ni tashkil etdi. Bolalarda qondagi Ca va P ning normal darajasi (mos ravishda 2,48±0,07 va 1,11±0,40 mmol/l) aniqlangan shuning uchun ular qo'shimcha kaltsiy preparatlarini qabul qilmasdan faqat D vitamini olishdi. Raxit bilan og'rigan bolalar uchun D vitamini preparatlarini kaltsiy preparatlari va umumiy quvvatlovchi davo bilan birgalikda individual sxema tarzida tavsiya etish davolash samaradorligini sezilarli darajada oshirdi. Shu bilan birga, raxitning klinik belgilarining, uning qoldiq asortlarining, spazmofiliya belgilarining pasayishi va qon zardobida 25 (OH) D3 miqdori ortishi kuzatildi.

75 - 79

A STUDY OF THE BIOCHEMICAL CHARACTERISTICS OBSERVED IN CHILDREN WITH SYMPTOMS OF RICKETS

Rasulov A.S., Rasulova N.A.

Violations of calcium-phosphate metabolism are manifested by various diseases and clinical syndromes. 466 children under the age of 1 year were examined. To fulfill the tasks and clarify the diagnosis, we carried out biochemical analyzes (determination of the level of 25(OH)D3, calcium and phosphorus in the blood serum). An analysis of the level of calcium and phosphorus in the blood serum of children with rickets showed their low content (1.99±0.019 and 0.92±0.011 mmol/l, respectively), and a low level of 25(OH)D in the blood serum of 19.8±1 .98 nmol/l. At the same time, in children with PPNS, their content in blood serum was 2.22±0.0524 and 1.21±0.044 mmol/l, and the content of 25(OH)D was 36.7±5.04 nmol/l.

80 - 82

YANGI TUG‘ILGAN CHAQALOQLARDA SARIQLIKLARNING RIVOJLANISH XAVF OMILLARI

Xusainova Sh.K.

Zamonaviy tibbiyot va biologiyaning dolzarb muammolaridan biri homila va naslning rivojlanishiga tashqi omillarning ta’sirini o‘rganishdir. Chaqaloqlik davri patologiyasining dolzarb muammolaridan biri neonatal giperbilirubinemiyadir. Neonatal sariqlikning o‘ziga xos xususiyatlari shundaki, ular fiziologik bo‘lishi, sog‘lom bolada uchrashi va shu bilan birga bir qator kasalliklarning namoyon bo‘lishi mumkin. Shuning uchun neonatal sariqlik xavf belgisi sifatida qaralishi kerak. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bilirubin almashinuvini o‘rganish va giperbilirubinemiyani davolashda erishilgan yutuqlarga qaramay, antenatal davrda eng muhim xavf omillarini aniqlash masalalari yetarlicha o‘rganilmagan va aniqlashtirishni talab qiladi.

83 - 87

МАГНИТНЫЕ ПОЛЯ СЛОЖНЫХ ХАРАКТЕРИСТИК В РЕАБИЛИТАЦИИ ПАЦИЕНТОВ ПОСЛЕ ДИСКЭКТОМИИ

Тиляков Х.А., Хушмурадов У.Р.

В исследование были включены 83 пациента, перенёсшие поясничную дискэктомию. Участники контрольной группы (41 пациент) получали базисную терапию, включающую медикаментозное лечение, специальные упражнения для поясничного отдела позвоночника, а также гидрокинезотерапию. Пациенты основной группы дополнительно к базисной терапии получали общую магнитотерапию.
Результаты исследования показали, что общая магнитотерапия оказывает положительное влияние на процесс реабилитации пациентов после дискэктомии, способствуя снижению болевого синдрома и уменьшению воспалительных процессов в области оперативного вмешательства на позвоночнике.

88 - 90

РОЛЬ АНГИОГЕННЫХ НАРУШЕНИЙ В РАЗВИТИИ ГНОЙНО-НЕКРОТИЧЕСКИХ ОСЛОЖНЕНИЙ И ВЫБОРЕ ХИРУРГИЧЕСКОЙ ТАКТИКИ ПРИ ОСТРОМ ПАНКРЕАТИТЕ

Хужамбердиев И.Р., Салахиддинов К.З., Василевский Э.А., Дадабаев О.Т.

Исследование посвящено оценке роли ангиогенных нарушений, в частности полиморфизма VEGFA rs2010963 и уровня сывороточного VEGF, в прогнозировании масштаба панкреонекроза и выборе хирургической тактики при остром панкреатите. Проанализированы клинико-генетические данные 91 пациента. Установлено, что при тяжелом течении заболевания уровень VEGF у носителей рискового генотипа СС был в 2,6 раза выше, чем при протективном генотипе GG (647,4 против 248,6 пг/мл; p<0,001). Наличие генотипа СС ассоциировалось с развитием обширного панкреонекроза (более 30% паренхимы) у 42,9% больных против 7,1% в группе GG, а также с выраженной корреляцией уровня VEGF на 48-м часу с КТ-индексом тяжести (r=0,79 против r=0,41). Частота инфицирования очага некроза у СС-носителей достоверно возрастала до 28,6% в сравнении с 7,1% у пациентов с генотипом GG. Выявлено, что неблагоприятный генетический профиль независимо связан с необходимостью перехода к более травматичным хирургическим вмешательствам, вплоть до открытой некрэктомии. Таким образом, молекулярно-генетическое тестирование по VEGFA rs2010963 совместно с мониторингом уровня VEGF на 48-м часу заболевания значимо улучшает раннее прогнозирование хирургических рисков и позволяет своевременно оптимизировать объем операции.

91 - 97

ОСОБЕННОСТИ КЛИНИЧЕСКОГО ТЕЧЕНИЯ ЦЕРВИКАЛЬНЫХ ТИКОВ У ДЕТЕЙ

Нурматова Д.А.

Цервикальные тики являются одной из частых форм моторных тикозных расстройств у детей, однако вопросы этапности формирования, клинического полиморфизма и коморбидных нарушений остаются недостаточно изученными. Цель - изучить клинико-динамические закономерности цервикальных тиков у детей для оптимизации диагностики и терапии. Обследовано 76 пациентов в возрасте 7–16 лет (76,3% мальчиков, 23,7% девочек) с диагнозом цервикальные тики (критерии МКБ 10). Проведены клинико-неврологическое обследование, анализ анамнеза, ЭЭГ, нейропсихологическое тестирование, оценка тяжести по Йельской шкале (YGTSS). Статистическая обработка выполнена с использованием критерия χ² (p < 0,05). Выделены последовательные этапы развития тиков: продромальный, дебюта, клинического формирования, хронизации, стабилизации/регресса. Пик дебюта приходится на 7–9 лет (41,0%). Преобладают повороты головы (40,8%), наклоны (25,0%), реже тоническое напряжение (13,1%). У 28,9% наблюдались комбинированные формы. Волнообразное течение отмечено у 64,5% пациентов. Усиление симптомов провоцируется стрессом (56,6%) и переутомлением (38,2%). Коморбидные расстройства выявлены у 61,8%: СДВГ (27,6%), тревожные состояния (22,4%), обсессивно-компульсивные проявления (11,8%). Инструментальные методы не выявили грубой органической патологии. Цервикальные тики у детей характеризуются стадийностью, полиморфизмом, высокой частотой коморбидных нарушений и зависимостью от психоэмоциональных факторов. Полученные данные обосновывают необходимость комплексного подхода к диагностике и лечению с учётом этапа и сопутствующих расстройств.

98 - 103

СЕМИЗЛИК ФОНИДА ГОНАРТРОЗ РИВОЖЛАНИШИНИНГ ЎЗИГА ХОС ЭТИОПАТОГЕНЕТИК ЖИҲАТЛАРИ: АДАБИЁТЛАР ШАРҲИ

Андақулов Э.Б., Акрамов В.Р.

Гонартроз бўғимларнинг кенг тарқалган дегенератив касалликларидан бири бўлиб, семизлик унинг ривожланиши ва прогрессиясида муҳим хавф омилларидан бири сифатида қаралади. Ушбу адабиётлар шарҳининг мақсади семизлик фонида гонартроз шаклланишининг этиопатогенетик механизмлари ҳақидаги замонавий маълумотларни умумлаштириш. Халқаро маълумотлар базалари (PubMed, Scopus, Web of Science) материаллари таҳлили шуни кўрсатдики, касаллик патогенези кўп омилли характерга эга. Ортиқча тана вазни тизза бўғимига механик юкланишни оширади ва тоғай тўқимасининг тезроқ емирилишига олиб келади. Шу билан бирга, адипоз тўқима эндокрин аъзо сифатида фаолият кўрсатиб, адипокинлар ва яллиғланиш медиаторларини ишлаб чиқаради, бу эса сурункали яллиғланиш ва бўғим тузилмаларининг деградациясини кучайтиради. Шундай қилиб, семизлик гонартроз ривожланишига комплекс таъсир кўрсатади, бу эса профилактика ва даволашда комплекс ёндашувни талаб қилади.

104 - 112

МЕТАБОЛИЧЕСКИЙ СИНДРОМ И ГИПЕРПЛАЗИЯ ЭНДОМЕТРИЯ У ЖЕНЩИН В ПРЕМЕНОПАУЗАЛЬНОМ ПЕРИОДЕ

Эшонова К.Г., Азизова Г.Дж.

Гиперплазия эндометрия у женщин в пременопаузальном периоде является актуальной проблемой гинекологии из-за высокой распространённости и риска малигнизации. Метаболический синдром и ожирение существенно повышают вероятность развития патологических изменений эндометрия, сопровождаясь нарушениями менструального цикла, бесплодием и ранним менархе. В исследовании 42 женщин выявлено, что легкая степень ожирения отмечалась у 40%, умеренная — у 35%, тяжелая — у 15% пациенток. Полученные данные подчеркивают значительное влияние метаболических нарушений на формирование гиперплазии эндометрия в пременопаузе и необходимость внимательного клинического наблюдения за пациентками с факторами риска.

113 - 118

ОСОБЕННОСТИ ПРАВИЛЬНОГО ПИТАНИЯ ЖЕНЩИН ВО ВРЕМЯ КЛИМАКСА (ПОСТМЕНОПАУЗЫ)

Саидова Г.Т.

Здоровое питание необходимо в любом возрасте, но в пожилом возрасте особенно важно избегать рисков, связанных с заболеваниями сердца, диабетом, ожирением и прочими хроническими недугами. Количество и качество пищи определяются возрастом, полом и характером выполняемой работы. Диета людей пожилого возраста существенно отличается от диеты молодых. Пожилому человеку требуется меньше калорий, чем молодому, что связано со снижением физической активности и особенностями обмена веществ. Но уменьшенный по калорийности рацион должен содержать достаточное количество минеральных солей, витаминов, белков. Общую калорийность суточного рациона для пожилых людей необходимо снижать преимущественно за счет животных жиров и простых углеводов.

119 - 123

ОПТИМИЗАЦИЯ ДИАГНОСТИКО-ЛЕЧЕБНОГО АЛГОРИТМА ПРИ ОСТРОЙ СПАЕЧНОЙ ТОНКОКИШЕЧНОЙ НЕПРОХОДИМОСТИ

Муcтафакулов И.Б., Чориев Х.К., Джураева З.А., Данаев Б.Ф., Сагираев Н.Ж.

Острая спаечная тонкокишечная непроходимость (ОСТКН) остаётся одной из наиболее частых причин экстренных госпитализаций в абдоминальной хирургии и характеризуется высоким риском ишемии кишечника и послеоперационных осложнений. Оценить эффективность оптимизированного диагностико-лечебного алгоритма у пациентов с ОСТКН. Проведён анализ результатов лечения пациентов с ОСТКН, включающий клиническую оценку, лабораторные показатели, инструментальные методы (рентгенография, УЗИ, КТ по показаниям) и динамическое наблюдение в первые часы госпитализации. Разработаны критерии выбора консервативной тактики и показания к раннему хирургическому вмешательству. Применение алгоритма позволило повысить точность раннего выявления осложнённых форм непроходимости, сократить сроки принятия решения об операции и снизить частоту послеоперационных осложнений. Оптимизированный алгоритм обеспечивает рациональный выбор тактики лечения и способствует улучшению клинических исходов у пациентов с ОСТКН.

124 - 130

BACHADONIDA CHANDIG‘I BO‘LGAN HOMILADOR VA TUQQAN AYOLLARDA KLINIK – IMMUNOLOGIK KO‘RSATKICHLAR

Magzumova N.M., Soatova N.A., Chutboyev B.R., Musaxodjayeva D.A.

Klinik – immunologik ko‘rsatgichlar homiladorlikning 38-40 haftalarida 90 nafar homilador ayolni tekshirish natijalari keltirilgan. Tadqiqotning maqsadi kesar kesish yo‘li bilan tug‘dirilgan homilador ayollarda pro- (IL-1β, IL-6) va yallig‘lanishga qarshi (IL-10) sitokinlar darajasini qiyosiy baholashdan iborat. Qon plazmasi va homila chiqarilgandan so‘ng darhol olingan endometriydagi yallig‘lanishni qo‘llovchi va yallig‘lanishga qarshi sitokinlar (IL-1β, IL-6, IL-10) miqdori aniqlandi.

131 - 136

СРАВНИТЕЛЬНАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ ЛАПАРОСКОПИЧЕСКОГО И ОТКРЫТОГО АДГЕЗИОЛИЗИСА ПРИ ОСТРОЙ СПАЕЧНОЙ ТОНКОКИШЕЧНОЙ НЕПРОХОДИМОСТИ

Чориев Х.К., Данаев Б.Ф., Сагираев Н.Ж., Муcтафакулов И.Б., Джураева З.А.

Острая спаечная тонкокишечная непроходимость (ОСТКН) занимает ведущие позиции среди причин экстренных хирургических вмешательств на органах брюшной полости. Выбор оптимального доступа (лапароскопический или лапаротомный) остаётся дискуссионным ввиду различий в тяжести спаечного процесса, риске повреждения кишечника и необходимости резекции. Сравнить непосредственные результаты лапароскопического и открытого адгезиолизиса при ОСТКН. Оценивались структура операций, частота резекций тонкой кишки, необходимость конверсии, послеоперационные осложнения и клинические исходы.
В основной группе видеолапароскопический адгезиолизис выполнен у 60,0% пациентов, лапароскопически-ассистированная резекция кишки — у 26,1%, конверсия в лапаротомию потребовалась в 13,9% случаев. В контрольной группе резекция кишки выполнена у 48% пациентов. Полученные данные подтверждают эффективность лапароскопических технологий при строгом отборе пациентов. Лапароскопический адгезиолизис является перспективным методом хирургического лечения ОСТКН, позволяющим снизить травматичность вмешательства и улучшить послеоперационное восстановление, однако требует соблюдения критериев отбора и готовности к конверсии при осложнённых формах заболевания.

137 - 141

SURUNKALI KOLITLARDA TURLI XIL FORMALARINING KELIB CHIQISHINING KLINIK-BAKTERIOLOGIK XUSUSIYATLARINI ANIQLAB TAXLIL QILISH

Axmedova S.T., Xolbekov B.B., Muxammadiyev O.B., Abduraxmonov Z.A.

Soʻnggi yillarda oʻtkazilgan tadqiqotlar tufayli me’da-ichak yoʻliga morofokinetik ta’sir va oqsillar, uglevodlar, lipidlar, vitaminlar metabolizmi bilan ifodalangan organizmning immunobiologik rezistentligi shakllanishida normal mikrofloraning roli toʻgʻrisida yetarlicha materiallar toʻplandi. Ichak mikrobiosenozi xoʻjayin organizmi bilan oʻzaro bogʻlanishda makroorganizmning oʻziga xos ekstrakorporal a’zosi sifatida koʻzdan kechiriladi.

142 - 144

TIBBIY SOHADAGI AYOL: DAVOLASH OB’EKTIDAN TUSHUNISH SUB’YEKTIGA

Xudoykulova Z.B.

Ushbu maqola tibbiyot sohasidagi ayollar qiyofasining o'zgarishini davolash obyektidan tushunish sub'ektiga aylanishini tahlil qiladi. Virjiniya Vulfning asarlaridan misol sifatida foydalanib, tibbiyotning gender jihatlari va ularning adabiyotda aks etishiga alohida e'tibor qaratiladi. Tibbiy diskurs, ayollarning ruhiy holati va ularning ijtimoiy roli o'rtasidagi bog'liqlik o'rganiladi.

145 - 147

TRIGONELLA FOENUM GRAECUM DORIVOR O’SIMLIK XUSUSIYATLARI VA OZIQ-OVQAT SANOATIDA QO’LLANILISHI

Shukurova Sh.T.

Trigonella foenum graecum (o‘zbekcha: “grek shambalasi” yoki “shambalila”) — qadimdan dorivor, ziravor va oziq-ovqat o‘simligi sifatida ishlatilgan dukkakli o‘simlik bo‘lib, uning urug‘lari, barglari va boshqa qismlari oziq-ovqat sanoati, dorivor preparatlar va biotexnologiyada keng qo‘llanadi. Bu maqolada biz fenugreek (shambalila) ning biotexnologik jihatlarini, uning bioaktiv komponentlarini, oziq-ovqat sanoatidagi amaliy qo‘llanilishi hamda istiqbolli yo‘nalishlarini keng ko‘lamda ko‘rib chiqamiz.

148 - 150

ГИПОФИЗ И ЕГО РОЛЬ В ПОДРОСТКОВОМ ВОЗРАСТЕ: ДВОЙСТВЕННОЕ ВЛИЯНИЕ НА ПСИХОФИЗИОЛОГИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ

Нурова З.А., Сувонов А.Н., Якибжанова У.З., Уразова З.У., Абдурахманов З.А.

Актуальность: Подростковый возраст характеризуется сложными нейро-эндокринными перестройками, в которых гипофиз играет определяющую роль. Изучение его влияния на формирование психофизиологических характеристик представляет существенный научный и практический интерес для современной медицины. Особую значимость приобретает исследование взаимосвязи между гормональным статусом и процессами нейрокогнитивного развития в пубертатный период, учитывая высокую распространенность поведенческих и эмоциональных нарушений среди подростков.

151 - 153

TIBBIY TA’LIM MUASSASALARIDA “TIBBIY BIOLOGIYA UMUMIY GENETIKA” FANLARINI O’QITISHDA INTERFAOL METODLAR SAMARADORLIGI

Qo‘ng‘irotova A.I.

Hozirgi kunda oliy o'quv yurtlari protessor o'qituvchilarining oldiga qo'yilgan asosiy vazifalardan biri zamon talablariga javob beradigan yangi innovatsion texnologiyalar asosida darslarni olib borish hamda talabalarni mustaqil ta'lim olishga bo'lgan intilishini rivojlantirishga yo'naltirilgan zamonaviy yangi texnik elektron vositalaridan foydalanish usullarini o'rganish maqsad qilib olngan. talabani faollashtiradigan, o’zi o’rganuvchi uchun qulay yo’llarni, usul va uslublarni, o’qitish shakllarini va vositalarini izlaydigan, ularni amaliyotda qo’llab takomillashtira oladigan bo’lishi zarur. «Tibbiy biologiya Umumiy genetika» fanini o'qitishda biologik qonuniyatlariga urg'u bergan holda odamni biosotsial mavjudot sifatida o'rganish, amaliy sog'liqni saqlashga qiziqish uyg'otish, nazariy va amaliy ko'nikmalar orqali talabalarni ta'limga tayyorlash hamda tanqidiy fikrlashni va genetik ma'lumotlarni tahlil qilish qobiliyatini rivohlantirish, genetik bilimlarni tibbiyotda, shuningdek, kasalliklarni tashxislash va davolashda qo'llash uchun asos yaratishdan iborat.

154 - 156

TAJRIBAVIY SHAROITDA QANDLI DIABET YOZDIRILGAN LABORATORIYA HAYVONLARIDA NAFAS OLISH TIZIMINING MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARI

Sobirova D.R.

Mazkur ilmiy ishda tajribaviy sharoitda qandli diabetning yuzaga kelishi, uning rivojlanish mexanizmlari va oqibatlari tahlil etiladi. Qandli diabet bugungi kunda eng ko‘p uchraydigan metabolik kasalliklardan biri bo‘lib, insulin yetishmovchiligi yoki insulin ta’sirining pasayishi tufayli glyukoza miqdorining ortishi bilan tavsiflanadi. Tadqiqot davomida diabetning eksperimental modellari qo‘llanilib, kasallik patogenezi, insulin rezistentligi, giperglikemiya jarayoni keng o‘rganildi. Shuningdek, kasallikning yurak-qon tomir tizimi, asab tizimi va buyraklarda yuzaga chiqaradigan asoratlari haqida ma’lumotlar keltirildi. Yangi dori vositalari va davolash usullarining samaradorligi baholanib, qandli diabetni oldini olish va davolashning zamonaviy usullari taklif qilindi. Olingan natijalar keyingi klinik izlanishlar uchun muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.

157 - 159

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДОВ ЛЕЧЕНИЯ НАРУШЕНИЙ СОЕДИНИТЕЛЬНОЙ ТКАНИ ПРИ КЛИНИЧЕСКОМ ТЕЧЕНИИ БРУЦЕЛЛЕЗА

Нурова З.А., Сувонов А.Н., Якибжанова У.З., Абдурахманов З.А., Рахмонова Л.И.

В статье рассмотрены актуальные вопросы диагностики и лечения поражений соединительной ткани у пациентов с хроническими формами бруцеллеза. Проанализированы limitations современных терапевтических схем, в частности, их недостаточная эффективность в отношении купирования стойкого болевого и суставного синдромов. На основе проспективного наблюдения 45 пациентов предложен комплексный алгоритм лечения, включающий пролонгированную этиотропную терапию (доксициклин + рифампицин в сочетании с амикацином), противовоспалительные средства (Нимесулид) и патогенетическую коррекцию (Пентоксифиллин, Актовегин). Применение разработанного алгоритма позволило достичь достоверного (p<0,05) сокращения сроков регрессии основных клинических симптомов и улучшения качества жизни пациентов по сравнению со стандартной схемой лечения.

160 - 162

ФИЗИОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОЦЕССЫ В ОРГАНИЗМЕ ПОД ВЛИЯНИЕМ ГОРМОНОВ ЭНДОКРИННОЙ СИСТЕМЫ

Нурова З.А., Назарова Н.З., Урмонбекова Д.С., Уразова З.У., Абдурахманов З.А.

Актуальность: Изучение физиологических процессов, регулируемых гормонами эндокринной системы, представляет фундаментальный интерес для современной медицины и биологии. Особую важность приобретает комплексное понимание механизмов гормональной регуляции в поддержании гомеостаза и адаптации организма к изменяющимся условиям внешней и внутренней среды. В связи с ростом эндокринных заболеваний актуальность исследования молекулярных основ гормональной регуляции становится особенно значимой. Последние достижения в области молекулярной эндокринологии позволяют по-новому взглянуть на патогенез многих заболеваний и разработать инновационные подходы к их терапии.

163 - 165

LOTIN TILI VA TIBBIY TERMINLARNING TIBBIYOTDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI

Berdiyeva Z.U.

Ushbu maqolada lotin tilining ahamiyati, tarixiy rivojlanishi va zamonaviy davrdagi istiqbollari tahlil qilingan. Maqolada lotin tilining ilm-fan, tibbiyot, xalqaro aloqalar va IT sohasi kabi turli jabhalarda qo‘llanilishi, uning muasirlashtirilishi va rivojlanishi haqida ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek, lotin tilining tarixiy o‘zgarishlari va bugungi kundagi roli tahlil qilinib, tilning kelajakdagi istiqbollari haqida fikr yuritilgan.

166 - 168

HYGIENIC ASSESSMENT OF INDIAN WOMEN WITH DIFFERENT LEVELS OF PHYSICAL ACTIVITY USING THE BIOIMPEDANCE METHOD

Buriboev E.M., Doniyorova M.D.

The study aimed to conduct a hygienic assessment of Indian female students with different levels of physical activity using the bioimpedance analysis method. The participants were divided into two groups according to their physical activity indicators. Anthropometric and body composition parameters were assessed, including body mass index, body fat percentage, muscle mass, water content, and basal metabolism. The results revealed significant differences between the groups, indicating the influence of physical activity on body composition and metabolic characteristics. The findings emphasize the importance of adequate physical activity in maintaining optimal body composition and metabolic health among female students.

169 - 173

ВЛИЯНИЕ МЕНОПАУЗЫ НА КАЧЕСТВО ЖИЗНИ У ЖЕНЩИН

Саидова Г.Т.

Здоровое питание необходимо в любом возрасте, но в пожилом возрасте особенно важно избегать рисков, связанных с заболеваниями сердца, диабетом, ожирением и прочими хроническими недугами. Количество и качество пищи определяются возрастом, полом и характером выполняемой работы. Диета людей пожилого возраста существенно отличается от диеты молодых. Пожилому человеку требуется меньше калорий, чем молодому, что связано со снижением физической активности и особенностями обмена веществ. Но уменьшенный по калорийности рацион должен содержать достаточное количество минеральных солей, витаминов, белков. Общую калорийность суточного рациона для пожилых людей необходимо снижать преимущественно за счет животных жиров и простых углеводов.

174 - 177

FUQARO MUHOFAZASI TIZIMIDA ZAMONAVIY XAVF-XATARLARNI BOSHQARISHNING INSTITUTSIONAL VA TASHKILIY MEXANIZMLARI

Eshkuvatov K.R.

Ushbu maqolada fuqaro muhofazasi tizimida zamonaviy xavf-xatarlarni boshqarishning institutsional va tashkiliy mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Global miqyosda iqlim o‘zgarishi, texnogen avariyalar, epidemiologik tahdidlar va tabiiy ofatlar sonining ortib borishi fuqaro muhofazasi tizimini takomillashtirish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Tadqiqotda zamonaviy xavf-xatarlar tushunchasi, ularning tasnifi hamda fuqaro muhofazasi tizimidagi boshqaruv subyektlarining o‘zaro hamkorligi masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, institutsional tuzilmalarning samaradorligi, tashkiliy boshqaruv mexanizmlarining roli va ularni optimallashtirish yo‘nalishlari tahlil qilingan. Xalqaro tajriba asosida xavf-xatarlarni boshqarishda kompleks yondashuvning ahamiyati asoslab berilib, fuqaro muhofazasi tizimini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ilgari surilgan.

178 - 180

MAKTABGACHA TALIM MUASSASALARIDA SOG’LOM OVQATLANISH TEXNOLOGIYALARINI JORIY ERISHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI

Mirsidiqova N.M.

Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim muassasalarida sog‘lom ovqatlanish texnologiyalarini joriy etishning nazariy asoslari va amaliy samaradorligi o‘rganildi. Tadqiqot jarayonida tajriba va nazorat guruhlaridagi bolalarning jismoniy rivojlanishi, immun holati, ovqatlanish odatlari va ota-onalar fikrlari tahlil qilindi. Sog‘lom ovqatlanish asosida tuzilgan menyular bolalarda tana vazni va bo‘y o‘sish sur’atlarini oshirish, ovqatga bo‘lgan ishtahani yaxshilash, kasallanish holatlarini kamaytirish va ijobiy ovqatlanish odatlarini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Muallif sog‘lom ovqatlanish texnologiyalarini keng joriy etish va ota-onalar, tarbiyachilar bilan hamkorlikni kuchaytirishga doir qator amaliy tavsiyalarni ilgari suradi.

181 - 185

ВЛИЯНИЕ ЭЛЕКТРОМАГНИТНЫХ ИЗЛУЧЕНИЙ НА ЗДОРОВЬЕ ЧЕЛОВЕКА

Нурмухамедов Х.К.

Защита населения от вредного воздействия магнитных и электрических полей сегодня актуальна, как никогда. Статистика показывает, что парк бытовых электроприборов и изделий электронной техники из года в год растет, усложняя экологию и условия выживания человека. Соблюдение простых правил совместно с систематическим мониторингом среды обитания позволит не допустить превышения норм ПДУ излучений и не получить неприятных проблем, связанных со здоровьем.

186 - 187

ISHCHILARDA KASALLANISH VA UNING GIGIYENIK TAHLIL

Ortiqov B.B.

Olib borilgan tadqiqot ishchilarning kasallanish holatlarini yosh, jins va ish tajribasiga bog‘liq holda tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, kasallanishning eng yuqori ulushi 30–39 yoshdagi ishchilarda (38,1±1,84 %) va 40–49 yosh guruhida (33,6±1,79 %) qayd etilgan. Vaqtincha mehnat qobiliyatini yo‘qotish davomiyligi erkaklarda 30 yoshgacha bo‘lganlarda o‘rtacha 8,6 kunni, ayollarda esa 30–39 yosh guruhida 8,0 kunni tashkil qilgan. Kasallanishlar strukturasida erkak ishchilar orasida siydik-tanosil tizimi (30,3±1,37 %) va hazm tizimi kasalliklari (22,4±1,24 %) yetakchi o‘rinni egallagan. Ayol ishchilarda esa qon va qon yaratuvchi a’zolar kasalliklari (24,2±1,28 %), siydik-tanosil tizimi (23,7±1,27 %) va hazm tizimi kasalliklari (21,5±1,22 %) yuqori ulushni tashkil etgan. Ish tajribasi bo‘yicha tahlilda 26 yil va undan ortiq ish stajiga ega ishchilarda kasallanish darajasi yuqoriligi aniqlangan. Olingan natijalar ishchilar salomatligini muhofaza qilishda yosh, jins va ish tajribasini hisobga olgan holda profilaktik chora-tadbirlarni kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi.

188 - 190

ПРИНЦИПЫ РАЦИОНАЛЬНОГО ПИТАНИЯ ЖЕНЩИН В ПОСТМЕНОПАУЗАЛЬНОМ ПЕРИОДЕ С УЧЁТОМ ВОЗРАСТНЫХ ИЗМЕНЕНИЙ

Саидова Г.Т.

Постменопауза представляет собой определённый этап в жизни женщины, характеризующийся глубокой перестройкой гормональной регуляции и функционального состояния организма в целом. Для обеспечения более благоприятного течения климактерического периода особое значение приобретает соблюдение принципов рационального питания. Адекватно организованный пищевой рацион способствует снижению стрессовой нагрузки на организм, а также служит важным фактором профилактики заболеваний, часто возникающих в постклимактерическом периоде, включая атеросклероз, сахарный диабет и ожирение.
В связи с этим возникает объективная необходимость пересмотра и коррекции пищевого рациона в период климакса. Рациональное питание в данном возрастном периоде прежде всего должно быть сбалансированным и обеспечивать организм оптимальным соотношением основных макронутриентов — белков, жиров и сложных углеводов, необходимых для поддержания метаболического равновесия и сохранения здоровья женщины.

191 - 196

ASPERGILLUS VA PENICILLIUM ZAMBURUG‘LARIGA SEZUVCHANLIK VA UNING PROFILAKTIKASI

Xakberdiev X.R., Bakiyeva M.T.

Maqola hozirgi kunda issiq iqlim sharoitida zamburug‘larga sezuvchanlik tarqalishi hamda uning profilaktikasini o‘rganishga bag‘ishlangan. Dunyoning turli mamlakatlarida zamburug‘lar allergik kasalliklarning etiologik omili sifatida ma’lum bo‘lib, bemorlardan to‘liq yig‘ilgan anamnez asosida va in vitro zamonaviy tashxisot yordamida zamburug‘ allergenlariga sezuvchanlikni o‘rganish mumkin. Iqlimning issiq sharoitlariida Aspergillus, Penicillium, Cladosporium kabi achitqi va mog‘or zamburug‘lariga nisbatan tashxisot va davolashga, immunoglobulin Ye antitanachalarni aniqlash faqatgina alohida yondashuv yordamida muvaffaqiyatga erishish mumkin.

197 - 199

SURXONDARYO VILOYATI AHOLISI ORASIDA SURUNKALI PANKREATITNING KLINIK KECHISHI VA NOINVAZIV DIAGNOSTIK MARKERLARNING AHAMIYATI

Shamsutdinova M.I., Umbarov M.O., Mengliyeva R.B.

Surunkali pankreatit oshqozon osti bezining surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, kasallikning uzoq davom etishi bezning ekzokrin va endokrin funksiyalarining buzilishiga olib keladi. Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati aholisi orasida surunkali pankreatit bilan kasallangan bemorlarda kasallikning klinik kechishi hamda noinvaziv diagnostik usullar — siydikda tripsin va najasda fekal elastaza-1 tekshiruvlarining amaliy ahamiyati baholandi. Tadqiqot 44 nafar bemorning klinik kuzatuvlari va adabiyotlar tahliliga asoslangan. Olingan ma’lumotlar surunkali pankreatitda fekal elastaza-1 oshqozon osti bezining ekzokrin yetishmovchiligini baholashda muhim marker ekanligini, siydikda tripsin esa kasallikning xuruj davrini aniqlashda diagnostik ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Ushbu noinvaziv usullarni amaliyotga joriy etish kasallikni erta tashxislash va asoratlarning oldini olishga xizmat qiladi.

200 - 203

VIRUSLI GEPATIT E KASALLIGINING EPIDEMIOLOGIK XUSUSIYATLARI HAMDA PROFILAKTIK CHORA-TADBIRLARNI TAKOMILLASHTIRISHGA OID ILMIY ADABIYOTLAR TAHLILI

Сhutbоуеv B.R., Tоshpо‘lаtоv А.Y., Tursunov Q.

Ushbu adabiyotlar sharhida virusli gepatit E (VGE)ning global va mintaqaviy epidemiologiyasi, yuqish yo‘llari, klinik kechishi hamda immunopatogenetik mexanizmlari bo‘yicha so‘nggi yillarda chop etilgan ilmiy manbalar tizimli tahlil qilindi. Tadqiqotlarda VGE ning asosan fekal–oral yo‘l bilan yuqishi, suv va oziq-ovqat omili bilan bog‘liqligi, shuningdek, homilador ayollarda kasallikning og‘ir kechishi va letallik darajasining yuqoriligi alohida ta’kidlanadi. Adabiyotlar ma’lumotlariga ko‘ra, virusga qarshi immun javobda sitokinlar muvozanatining buzilishi (IL-1, IL-6, IL-10) va hujayraviy immunitet faolligining o‘zgarishi kasallik patogenezida muhim o‘rin tutadi. Sharh natijalari VGE ni erta aniqlash, xavf guruhlarini belgilash va profilaktik chora-tadbirlarni takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi.

204 - 206

ҚУРОЛЛИ КУЧЛАР СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ТИЗИМИДА БИРЛАМЧИ ТИББИЙ БЎҒИННИНГ ФУНКЦИОНАЛ АҲАМИЯТИ ВА РОЛИ

Мухамедова М.Г., Ашуров О.А.

Илмий манбалар таҳлилига кўра, бирламчи бўғиндаги тиббий хизмат бўлинмалари, қисмлари ва муассасаларида кўрсатилаётган тиббий ёрдамнинг сифати, айниқса ҳарбий ва амбулатория-поликлиника бўғинларида, ҳануз замонавий стандартлар даражасига тўлиқ жавоб бермайди. Беморларга тиббий хизмат кўрсатиш жараёнида аниқланаётган камчиликлар сонининг ортиб бориши тиббий ёрдам самарадорлигининг етарли эмаслигини кўрсатувчи муҳим кўрсаткич сифатида баҳоланади. Масалан, 2004 йилда олдинги йилга нисбатан тиббий ёрдамдаги камчиликлар улуши 51,5 % дан 53,1 % гача ошган бўлиб, уларнинг 71,5 % и шифохонагача бўлган босқичда яъни қўшин бўғинидаги даволаш-диагностика жараёнларида қайд этилган [24,25]. Ушбу мақолада Қуролли Кучлар соғлиқни сақлаш тизимида бирламчи тиббий бўғиннинг функционал аҳамияти ва роли, шунингдек, бирламчи бўғиндаги тиббий хизмат бўлинмалари, қисмлари ва муассасаларида кўрсатилаётган тиббий ёрдам кўрсатиш сифати ҳақида фикр юритилади. Тадқиқотимиз давомида Scopus, Web of Science, PubMed, Google scholar, Cyberleninka каби ҳалқаро илмий манбааларда мавзуга доир 26 та илмий мақолалар ўрганилиб, бирламчи тиббий бўғиннинг функционал аҳамияти ва ўзига хослиги ҳамда тиббий ёрдам самарадорлиги каби кўрсаткичлар ўрганилди.

207 - 210

ФЕРТИЛ ЁШДАГИ АЁЛЛАРДА ЛАКТАЦИЯ ДАВРИДА ТАЬСИР КИЛУВЧИ ОМИЛЛАРНИНГ КЛИНИК АХАМИЯТИ

Ҳайдаров Н.Қ., Сирожиддинова Н.Ш.

Хомиладорлик даврида мобил телефондан фойдаланиш аёл-ларда хулқ-атвор бузилишлари, эмоцияларни намоён қилишда яъни атроф билан боғлиқ бўлган таасуротларга организмнинг жавоб реакциясини ноа-дикват намоён қилишида, мулоқот қилишида рухий ва когнитив фаолияти ни тенгдошларига нисбатан орқада колишида ёки мулокот вақтида турли хил мослаша олмаслик муаммоларига эга бўлган бола туғилиш хавфини ошира-ди. Шунингдек, бола туғилиб ўсиш ва шаклланиш жараёнида юқорида кел тириб ўтилган муаммоларни ошиш ҳавфини 80% гача учраши амалда тасдикланган, олимлар ҳозирча бу холатга аник изоҳ бера олмаяпти.

211 - 219

AHOLI ORASIDA LEGIONELLYOZLI PNEVMONIYA TARQALISHIGA SABABCHI XAVF OMILLARINI ANIQLASH

Rasulov Sh.M., Abduraxmanov B.Sh., Allayorova Z.P.

JSST ma’lumotlariga qaraganda Covid-19 pandemiyasidan keyin sezilarli darajada pnevmoniya bilan kasallanishlar ko‘paydi. Bu bilan bir qatorda O‘zbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyatida ham pnevmoniya bilan kasallanish holatlari ko‘p qayd qilinmoqda. Pnevmoniyaning klinik kechishi tipik pnevmoniya klinik belgilaridan farq qiladi. Kasallikning klinik belgilari atipik pnevmoniyalardan biri legionellyozli pnevmoniya o‘xshashlik borligi uchun infeksiyaning yuqish xavf omillarini aniqlash maqsadida 200 ta xonadonda so‘rovnoma o‘tkazildi. So‘rovnoma natijalariga asosan baholandi.

220 - 221

ХАРАКТЕРИСТИКА ПАРАМЕТРОВ МОЧИ У КРЫС ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ОСТРОМ ОБЕЗВОЖИВАНИИ

Алимова Н.М., Ахмедов К.Х., Окиев М.Ж.

Проведённое исследование показало, что острое обезвоживание вызывает выраженное снижение диуреза, повышение уровня белка и появление кетоновых тел в моче, отражая развитие метаболического стресса и начальные проявления почечной дисфункции. Полученные данные раскрывают механизмы адаптации почек к водному дефициту и могут служить основой для разработки патогенетических подходов к профилактике дегидратационных нарушений.

222 - 224

ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ УСОВЕРШЕНСТВОВАННЫХ ПРОФИЛАКТИЧЕСКИХ МЕРОПРИЯТИЙ ПРИ ХРОНИЧЕСКИХ РЕСПИРАТОРНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЯХ: КЛИНИКО-СОЦИАЛЬНЫЙ АНАЛИЗ

Ибрагимов А.У., Хомидов Ф.К.

В работе представлена клинико-социальная оценка эффективности усовершенствованных профилактических мероприятий при хронических респираторных заболеваниях (ХРЗ) — хронической обструктивной болезни лёгких (ХОБЛ) и бронхиальной астме (БА). В исследование включено 300 взрослых пациентов в возрасте 18–70 лет, проживающих в южных регионах Узбекистана. Основная группа (160 человек) участвовала в комплексной программе профилактики, включающей обучение дыхательной гимнастике, отказ от курения, экологическую коррекцию, вакцинацию и телемедицинский контроль. Контрольная группа (140 человек) получала стандартные рекомендации. Через 12 месяцев отмечено снижение частоты обострений на 33,2 %, госпитализаций — на 29,4 %, рост информированности о профилактике на 41,8 % и улучшение качества жизни по шкале SF-36 на 22 %. Выявлено значительное улучшение функции дыхания (FEV₁ увеличился с 67,3 ± 2,4 % до 74,6 ± 2,1 %, p < 0,01). Социально-экономическая эффективность программы выражена снижением прямых медицинских расходов на 24 %. Полученные результаты подтверждают высокую результативность комплексного подхода и необходимость его внедрения в систему первичной медико-санитарной помощи в рамках национальной стратегии профилактики ХРЗ.

225 - 229

ЭФФЕКТИВНОСТЬ НАЦИОНАЛЬНЫХ СТРАТЕГИЙ РАННЕГО ВЫЯВЛЕНИЯ И ПРОФИЛАКТИКИ ЗАБОЛЕВАНИЙ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН

Саидмуратов М.А., Хомидов Ф.К.

В статье представлены результаты анализа эффективности реализации национальной стратегии по раннему выявлению и профилактике заболеваний щитовидной железы в Республике Узбекистан. В исследование включено 230 человек, проживающих в регионах с различной степенью йодного дефицита. Комплекс мероприятий включал лабораторный скрининг (ТТГ, fT4, АТ-ТПО), ультразвуковое обследование, коррекцию питания и образовательные программы. Через 12 месяцев отмечено снижение распространённости гипотиреоза с 28,9 до 20,2 процента, эндемического зоба — с 33,5 до 22,8 процента, медиана йода в моче увеличилась с 85 до 121 мкг/л (p<0,01). Уровень информированности населения о значении йодирования соли вырос с 45 до 82 процентов. Полученные результаты подтверждают высокую эффективность национальной стратегии, основанной на интеграции профилактических, лабораторных и образовательных компонентов.

230 - 234

НАУЧНОЕ ОБОСНОВАНИЕ И ВНЕДРЕНИЕ СИСТЕМЫ РАННЕГО ВЫЯВЛЕНИЯ И ПРОФИЛАКТИКИ ЗАБОЛЕВАНИЙ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ СРЕДИ НАСЕЛЕНИЯ УЗБЕКИСТАНА

Бердиев А.Х., Хомидов Ф.К.

В статье представлены результаты комплексного исследования, направленного на разработку и внедрение системы раннего выявления и профилактики заболеваний щитовидной железы в условиях Республики Узбекистан. Обследованы 180 человек в возрасте от 18 до 65 лет, из них 140 пациентов с различными формами тиреоидной патологии и 40 здоровых лиц контрольной группы. Применялись клинические, лабораторные, ультразвуковые и эпидемиологические методы. Разработанный алгоритм включал оценку йодного статуса, гормонального профиля (ТТГ, Т4, Т3, АТ-ТПО), анкетирование и просветительские программы. После внедрения профилактических мер частота зоба снизилась на 32%, гипотиреоза — на 28%, а уровень обеспеченности йодом повысился с 85 до 118 мкг/л (p<0,01). Система раннего выявления позволила диагностировать субклинические формы у 16% обследованных. Полученные результаты подтвердили высокую эффективность предложенной модели, что обосновывает её применение в рамках национальной стратегии эндокринологического здоровья.

235 - 240

СОВРЕМЕННОЕ ПРЕДСТОВЛЕНИЕ О НЕБЛАГОПРИЯТНЫХ ВОЗДЕЙСТВИЯХ ПЕСТИЦИДОВ НА ОРГАНИЗМ ЧЕЛОВЕКА И ЖИВОТНЫХ

Хамраев А.Х., Индиаминов С.

В статье изложены результаты анализа научной литературы, посвященные современным представлениям о неблагоприятных воздействиях пестицидов нового поколения на организм человека и животных. Подчеркивается, что в современности критерии безопасности и регулирования применения пестицидов разработаны недостаточно, в связи с этим сохраняется опасения по поводу потенциальных рисков токсического воздействия их на окружающую среду, а также на здоровые человека и животных. Определено, что, в современной литературе относительно достаточной степени представлена информация по функционально-морфологических изменениях в структурах внутренних органов при интоксикациях пестицидами, в то же время литература, посвященная к изучению состояний биологических барьеров головного мозга при этих состояниях весьма немногочисленна, что и определяет перспективы исследования в этом направление.

241 - 245

SURGICAL TACTICS IN THE PRINCIPLES OF PROPHYLAXIS OF POSTOPERATIVE BRONCHO-PULMONARY COMPLICATIONS IN COMBINED THORACIC AND ABDOMINAL INJURIES

Mutafakulov I.B., Norov M.Ch., Ergashov M.A., Djuraeva Z.A.

Simultaneous injuries of the chest and abdominal organs are one of the most severe traumatic conditions, characterized by a high incidence of postoperative bronchopulmonary complications and significantly affecting the results of treatment. This article presents an analysis of modern scientific literature devoted to the epidemiology, pathophysiological mechanisms and clinical and surgical aspects of bronchopulmonary complications in thoracoabdominal injuries. The main risk factors are covered, such as the severity of the injury, the volume of surgical intervention, the characteristics of artificial respiration and the systemic inflammatory response. The role of diagnostic delays and tactical errors in the development of adverse outcomes is emphasized. The prospects of minimally invasive surgical methods and complex preventive measures in reducing bronchopulmonary complications and mortality are indicated.

246 - 250

MODERN APPROACHES TO DIAGNOSIS AND TREATMENT OF THORACOABDOMINAL WOUNDS

Otamurodov F.A., Mustafakulov I.B., Norov M.Ch., Djuraeva Z.A.

Thoracoabdominal injuries involve combined trauma to the thoracic and abdominal cavities, characterized by obligatory injury to the diaphragm and peridiaphragmatic structures. These injuries are distinguished by a severe clinical course, a high frequency of diagnostic errors, and a significant mortality rate, which can reach up to 90% in certain injury patterns. The primary challenge lies in the low efficacy of preoperative diagnosis; the sensitivity of traditional imaging modalities remains insufficient, leading to delayed detection of diaphragmatic defects and the development of severe complications, including strangulated diaphragmatic hernias.
Currently, there is no consensus on surgical management, and the choice of intervention is often determined by the surgeon's subjective experience, thereby increasing the risk of tactical errors. Contemporary research underscores the importance of a rational selection of surgical approach and the expanded use of minimally invasive technologies—specifically laparoscopy and thoracoscopy—which possess high diagnostic value and facilitate simultaneous therapeutic interventions.
In the context of ongoing healthcare reforms in the Republic of Uzbekistan, special attention is being directed toward the development of emergency medical care, the equipping of clinics, and personnel training. These efforts create the necessary prerequisites for the broader implementation of endovisual technologies. The authors emphasize the necessity of developing unified diagnostic and treatment algorithms to reduce complication rates and improve outcomes in patients with thoracoabdominal injuries.

251 - 254

BRONCHOPULMONARY COMPLICATIONS IN COMBINED INJURIES OF THE CHEST AND ABDOMINAL ORGANS: MODERN ASPECTS OF THE PROBLEM

Mustafakulov I.B., Norov M.Ch., Sagirayev N.J., Djuraeva Z.A.

Combined injuries of the thoracic and abdominal cavities represent one of the most severe categories of injury in emergency surgery, characterized by extremely high mortality rates. A significant proportion of lethal outcomes is associated with the development of postoperative complications affecting the bronchopulmonary system. This review analyzes and systematizes recent studies by domestic and international authors regarding the epidemiology of concomitant injuries, the pathophysiological features leading to respiratory disorders, and key organizational, diagnostic, and tactical approaches to patient management. Special emphasis is placed on minimally invasive surgical technologies, such as video-assisted thoracoscopic surgery (VATS) and videolaparoscopy, as promising methods for minimizing surgical trauma and preventing respiratory complications. Furthermore, the review highlights the necessity of developing unified diagnostic algorithms and tailoring surgical strategies based on individual risk factors for bronchopulmonary complications.

255 - 258

ХИРУРГИЧЕСКОЕ ЛЕЧЕНИЕ ОСЛОЖНЕННЫХ ФОРМ БОЛЕЗНИ КРОНА ТОНКОЙ И ТОЛСТОЙ КИШКИ

Тагаев Ш.Б., Норбаев О.И., Хасанов Б.Г.

В статье расматривается особенности клинического течения болезни Крона у больных с поражением тонкой и толстоцй кишки. Особое внимание уделено осложнениям болtзни Крона тонкой и толстой кишки. Преимущественно это заболевание описывается как неспецифическое воспалительное поражение желудочно- кишечного колита, с гранулематозными изменениями кишечной стенки, изъязвлениями слизистой, образованием свищей и стеноза просвета кишки. Проведенные исследования показали, что осложнениями болезни крона явились кровотечения из толстой кишки, стриктуры тонкой и толстой кишок, псевдополипоз толстой кишки, межкишечные и межорганные свищи , свищи прямой кишки.

259 - 262

FEATURES OF THE TRANSLOCATION CAPACITY OF BACTERIA FROM THE LARGE INTESTINE TO INTERNAL ORGANS AT DIFFERENT TIMES AFTER TIMECTOMY

Nuralieva U.M.

The immune system plays an important role in the formation of normal microflora in human biotopes. Cells of this system participate in the regulation of normal microflora activity, the quantitative composition of the microbiocenosis of human biotopes, and dosed antigenic stimulation using transient bacteraemia. Transient bacteraemia leads to constant antigenic stimulation of the immune system, ensuring its normal functioning. However, when the immune system's regulation of the quantitative and qualitative composition of the normal microflora of the large intestine is disrupted, there is an increase in the translocation of microorganisms from the intestine, which is called the ‘bacterial translocation phenomenon,’ leading to the appearance of signs of endogenous intoxication.

263 - 268

МИОКАРД ИНФАРКТИ ЎТКИР ДАВРИДА ВАФОТ ЭТГАН ЎРТА 45-59 ЁШЛИЛАР КОНТИНГЕНТИДА БУЙРАКЛАРНИНГ ПАТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИ

Сардор Абдусаминович Шакиров

Юрак ишемик касаллиги (юик) билан хасталанган 45-59 ёшли беморларда ўртача 47,4% да семизликни 2-даражаси, атеросклероз ва гипертония касаллиги эса, ўртача 71% да учраганлигини инобатга олиш зарурдир. Бу гурухдаги ўрганилаётганларни хаётини иккинчи яримида ижтимоий, иқтисодий, касбий фаолиятига боғлиқ бўлиб, 60,13%да хаёт шакли кам харакатли турмуш тарзида эканлиги аниқланди. Юрак ишемик касалликларини юзага келиш жараёни ўткир эмас балки сурункали таъсирловчи омилларда модификацияловчи омилларни таъсирида фақат юрак коронар томирлари эмас, балки барча ички аъзоларни қон томирларида хам иккиламчи ўзгаришлар атеросклерозда пилакчалар юзага келса, гипертония касаллигида қон томирларни гиалинози ва склерози юзага келишини инобатга олиш зарур бўлиб, айни тадқиқотимизда миокард инфаркти оқибатида буйраклардаги ўзгаришларни индуцирлангани аниқланди. 

269 - 274

ЮРАК ИШЕМИК КАСАЛЛИГИ (ЮИК) БИЛАН ХАСТАЛАНГАН 18-44 ЁШЛИ БЕМОРЛАРДА БУЙРАКЛАРНИНГ ПАТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИ

Сардор Абдусаминович Шакиров

Юрак ишемик касаллиги (ЮИК) билан хасталанган 18-44 ёшли беморларда буйракларнинг патоморфологик ўзгаришлари. Ёшга доир патоморфологик хусусиятлари бўйича, 1-гурухда 18-44 ёшлиларда юрак ишемик касалликларида буйракларда даврий давомли гемодинамик бузлишилар фақат буйрак коптокчаларида функционал ўзгаришлар: коптокчаларда фильтрацияни камайиши, проксимал ва дистал каналачаларда бирламчи сийдик изларини жуда кам бўлиши, каналча эпителийлари цитоплазмасида гомген эозинофил оқсил киритмаларини бўлиши гиалин томчили дистрофик ўзгаришлар билан намоён бўлди. Гипертония касаллигида доимий равишда артерия томирларини турғун торайиши буйрак коптокчаларида фильтрацияни бузилишига олиб келиши натижасида гломерулосклерозни юзага келиши билан жараён қайтмас тус олгани аниқланди. 

275 - 280

ПОЧЕЧНЫЕ ОСЛОЖНЕНИЯ ПРИ МНОЖЕСТВЕННОЙ МИЕЛОМЕ: ЛАБОРАТОРНЫЕ МАРКЕРЫ И ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ

Нигора Мирфозил Асрарова

Множественная миелома (ММ) представляет собой злокачественное заболевание плазматических клеток, сопровождающееся поражением костного мозга, костной ткани и внутренних органов. Одним из наиболее тяжёлых проявлений ММ являются почечные осложнения, которые существенно ухудшают прогноз и качество жизни пациентов. В статье рассматриваются ключевые лабораторные маркеры, отражающие развитие миеломной нефропатии, а также взаимосвязь костных и почечных нарушений.

281 - 284