Том 1 № 9 (2026): ОСНОВЫ МЕДИЦИНЫ
МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ
Весь выпуск
МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ
СУРУНКАЛИ ИС ГАЗИ ИНТОКСИКАЦИЯСИДА ЎПКАДА МИКРОЦИРКУЛЯЦИЯ БУЗИЛИШЛАРИ ВА ГИПОКСИЯГА БОҒЛИҚ МОРФОФУНКЦИОНАЛ ЎЗГАРИШЛАР
Ушбу тадқиқот сурункали ис гази интоксикацияси шароитида ўпка тўқимасида микроциркуляция бузилишлари ва гипоксия билан боғлиқ морфофункционал ўзгаришларни ўрганишга бағишланган. Экспериментал тадқиқотлар оқ зотсиз каламушларда сурункали ис гази таъсири моделида ўтказилди. Гистологик таҳлиллар гематоксилин–эозин ва Ван-Гизон усуллари ёрдамида амалга оширилди. Тадқиқот натижалари ўпкада капиллярлар тўлақонлиги, микроциркуляциянинг издан чиқиши, интерстициал шиш, алвеолар девор қалинлашиши ҳамда тўқимавий гипоксия белгиларининг ривожланишини кўрсатди. Аниқланган морфофункционал ўзгаришлар ўпканинг газ алмашинуви самарадорлигини пасайтириб, сурункали гипоксияга мослашув механизмларининг шаклланишини акс эттиради. Олинган натижалар сурункали ис гази таъсирида ўпка шикастланишларини эрта ташхислаш ва патогенетик ёндашувларни такомиллаштириш учун илмий ва амалий аҳамиятга эга.
КЛИНИЧЕСКАЯ И МИКОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ГРИБКОВОГО НАРУЖНОГО ОТИТА
Грибковый наружный отит (отомикоз) является распространённым инфекционно-воспалительным заболеванием уха, отличающимся многообразием клинических проявлений, склонностью к хроническому течению и высоким риском рецидивирования. Целью настоящего исследования явилось комплексное изучение клинических и микологических особенностей грибкового наружного отита у пациентов с осложнённым и рецидивирующим течением заболевания. В работе представлены результаты длительного клинико-микологического наблюдения больных, находившихся на обследовании и лечении в специализированном ЛОР-отделении. Проведён анализ этиологической структуры возбудителей, их видового состава, а также взаимосвязи между микологическими данными и клиническими проявлениями заболевания. Полученные результаты свидетельствуют о доминирующей роли грибов родов Aspergillus и Candida, а также о выраженных различиях в клиническом течении наружного отита в зависимости от этиологического фактора. Данные исследования подчёркивают необходимость обязательной микологической диагностики и дифференцированного подхода к лечению пациентов с грибковым наружным отитом.
POLIANGIITLI GRANULEMATOZDA RINOSINUSITLARNI ODDIY SURUNKALI RINOSINUSITLARDAN FARQLASHDA SHILLIQ QAVAT FUNKSIONAL TESTLARINING O‘RNI
Maqsad – poliangiitli granulematoz (PG) da rinosinusitlar kechishini burun shilliq qavati funksional testlari asosida baholash va ularning oddiy surunkali rinosinusitlardan differensial diagnostik ahamiyatini aniqlash. Tadqiqotda PG bilan og‘rigan uch klinik guruh va surunkali rinosinusitli nazorat bemorlari ishtirok etdi. Bemorlarda saxarin testi yordamida mukosiliar klirens vaqti, shilliqning ajratuvchi (sekretor) xususiyati hamda Sagalovich usuli bo‘yicha so‘ruvchi (absorbtiv) funksiyasi o‘lchandi. PG guruhlarida mukosiliar klirensning sezilarli sekinlashuvi, shilliq gipersekresiyasi va absorbtiv qobiliyatning pasayishi aniqlanib, bu o‘zgarishlar kasallik davomiyligi va ANCA titri bilan bog‘liq ekanligi ko‘rsatildi. Nazorat guruhida esa ko‘rsatkichlar me’yor doirasida saqlangan. Shilliq qavat funksiyasining uch komponenti majmuaviy baholanishi PG bilan bog‘liq rinosinusitlarni oddiy surunkali rinosinusitlardan farqlash, kasallik og‘irligi va davolash samaradorligini kuzatishda muhim, nisbatan invaziv bo‘lmagan usul sifatida tavsiya etiladi.
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ, СПЕЦИФИЧНОСТЬ И ПОКАЗАТЕЛИ ПРОГНОСТИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ ДЛЯ АЛЛЕЛЕЙ, ПОВЫШАЮЩИХ РИСК ИССЛЕДУЕМЫХ ПОЛИМОРФИЗМОВ У ПАЦИЕНТОВ С НЕКРОТИЧЕСКИМИ ПРОЦЕССАМИ ЧЕЛЮСТНО-ЛИЦЕВОЙ ОБЛАСТИ
Генетические полиморфизмы, в частности однонуклеотидные полиморфизмы (SNP), играют важную роль в определении индивидуальной предрасположенности к заболеваниям, клинического течения и исходов лечения. В данном обзоре обобщены современные данные о чувствительности, специфичности и прогностической эффективности исследуемых полиморфизмов в группах пациентов, несущих аллели, повышающие риск. Анализ литературы показывает, что, несмотря на статистически значимые ассоциации многих полиморфизмов с риском заболевания и прогнозом, их индивидуальная диагностическая ценность часто ограничена вследствие небольших размеров эффекта и популяционной гетерогенности. Различия в генетическом фоне, факторах окружающей среды и дизайне исследований дополнительно влияют на прогностическую значимость отдельных аллелей. Современные подходы, основанные на комбинированном анализе нескольких полиморфизмов, включая полигенные рисковые оценки, демонстрируют более высокую чувствительность и специфичность по сравнению с анализом одиночных маркеров. Интеграция генетических данных с клиническими и демографическими показателями представляется ключевой для повышения точности прогноза. В целом, полученные данные подчеркивают как потенциал, так и ограничения генетических полиморфизмов в качестве прогностических биомаркеров и указывают на необходимость проведения крупных популяционно-специфических исследований для их внедрения в персонализированную медицину.
РЕЗУЛЬТАТЫ ЛЕЧЕНИЯ ГРИБКОВОГО СРЕДНЕГО ОТИТА
Грибковый средний отит остаётся одной из наиболее сложных проблем современной оториноларингологии, что обусловлено ростом частоты заболевания, изменением спектра возбудителей и увеличением числа рецидивирующих и осложнённых форм. Целью настоящего исследования явилась комплексная оценка результатов лечения грибкового среднего отита с учётом этиологического фактора, клинических форм заболевания и частоты рецидивов. Проведён ретроспективно-проспективный анализ 192 пациентов с рецидивирующим и осложнённым течением отомикоза, находившихся на лечении в ЛОР-отделении многопрофильной клиники Ташкентского государственного медицинского университета в период с 2000 по 2024 годы. В ходе исследования оценивались клиническая эффективность терапии, показатели стойкой ремиссии и частота рецидивов в течение одного года наблюдения. Установлено, что общая эффективность лечения грибкового среднего отита составила 69,3%, при этом при кандидозной форме она была выше, чем при аспергиллёзной. Наиболее неблагоприятные результаты отмечены при поражении, вызванном non-albicans Candida, характеризующемся высокой частотой рецидивов и сниженной чувствительностью к стандартной антимикотической терапии. Полученные данные подчёркивают необходимость индивидуализированного подхода к лечению грибкового среднего отита с обязательным учётом видовой принадлежности возбудителя и оценки факторов риска рецидивирования.
GEMOGLOBINOPATIYALARNING KLINIK VA LABORATOR XARAKTERISTIKASI
Maqolada gemoglobinopatiyalarning klinik va laborator dignostikasi xaqida keng ablumotlar berilgan. Gemoglobin zanjiridagi genetik buzilishlar tufayli kasalliklarga olib keladigan gemoglobinopatiyalar sifatida namoyon bo‘lishi yoki klinik ko‘rinishga ega bo‘lmagan patologik bo‘lmagan alohidalashgan kasallik bo‘lib qolishi mumkinligi xaqida so‘z yuritiladi.
CLINICAL AND DIAGNOSTIC ASPECTS OF CERVICAL NEOPLASIA: A PROSPECTIVE STUDY
This work highlights recent advancements in the field of cervical cancer, focusing on three critical areas: prevention, early detection, and prognostic evaluation. Emphasis is placed on the implementation of HPV vaccination programs, novel biomarkers, and molecular screening techniques that enhance early recognition of precancerous changes. Advances in imaging technologies and liquid-based cytology are also discussed as key tools for improving diagnostic accuracy. Furthermore, the study explores modern prognostic models, including genomic profiling and AI-based risk stratification, which aid in predicting disease progression and tailoring individualized treatment plans. Together, these innovations represent a significant step forward in reducing the incidence and mortality associated with cervical cancer.
DIFFERENSIAL TENGLAMALARNI YECHISHGA PARALLEL HISOBLASH USUL HAMDA ALGORITMLARINI QO'LLASH VA TADQIQ QILISH
Zamonaviy jamiyatning rivojlanish darajasini va uning intellektual imkoniyatlarini belgilovchi omillardan biri uning kompyuter texnologiyalari bilan jihozlanganligidir. Hozirgi vaqtda kompyuterlardan foydalanish doirasi shunchalik kengki, undan foydalanish nomaqbul bo‘z ladigan soha yo‘z q. Mazkur maqolada Differensial tenglamalarni analitik va sonli usullarda yechishni MAPLE dasturida keltirilgan.
AKUSHERLIK AMALIYOTIDA GEMMOROYNI ERTA ANIQLASH, OLDINI OLISH VA BOSHQARISHNING MULTIDISIPLINAR YONDASHUVLARI
Homiladorlik davrida gemmoroy keng tarqalgan muammo bo‘lib, perinatal davrda gemmoroy va anal yoriq kabi perianal kasalliklar taxminan 40% gacha uchrashi, ayniqsa III trimestr hamda tug‘ruqdan keyingi 1–2 kunlarda simptomlar kuchayishi mumkinligi qayd etilgan [1]. Prospektiv kohort kuzatuvlarda tug‘ruqdan keyingi gemmoroy rivojlanishi 34–35% atrofida baholanib, neonatal vaznning yuqoriligi, tana massasi indeksi, ikkinchi tug‘ruq bosqichining cho‘zilishi hamda ovqatlanish omillari bilan bog‘liqligi ko‘rsatilgan [2]. Biroq ayrim so‘rov asosidagi tadqiqotlarda homiladorlik davrida gemmoroy simptomlari bilan klassik modifikatsiya qilinadigan omillar (tolaga kambag‘al parhez, kam suyuqlik, kuchanish) o‘rtasida barqaror bog‘liqlik topilmasligi, aksincha “anamnezda gemmoroy” eng kuchli prediktor bo‘lishi mumkinligi ta’kidlanadi [3]. Shu bois, akusherlik amaliyotida gemmoroyni erta aniqlash, individual xavf profilini baholash, qabziyatni agressiv profilaktika qilish, xavfsiz konservativ davolash va zarur holatlarda koloproktologik konsultatsiyani o‘z ichiga olgan multidisiplinar yondashuv dolzarbdir. Ushbu maqolada 2019–2025 yillardagi klinik qo‘llanmalar va tizimli sharhlar asosida skrining, profilaktika hamda bosqichma-bosqich boshqaruv algoritmlari tahlil qilinadi; invaziv usullarni perinatal davrda qo‘llash mezonlari ham muhokama qilinadi [4–6].
ПОЛОЖИТЕЛЬНОЕ ВЛИЯНИЕ ЗДОРОВОГО ПИТАНИЯ НА СОСТОЯНИЕ ЗДОРОВЬЯ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА И ДЕТЕЙ, ПОСЕЩАЮЩИХ ДОШКОЛЬНЫЕ УЧЕБНЫЕ ЗАВЕДЕНИЯ
Введение: В организме человека клетки являются самыми маленькими, но в то же время самыми сложными структурами. Это простое понятие, выраженное простым языком, заключается в том, что все процессы в организме человека происходят в соответствии с качеством, составом, минералами и микроэлементами, а также состоянием и структурой веществ, составляющих различные органические и неорганические компоненты потребляемых питательных веществ. Человеческий организм также представляет собой сложную систему, которая на протяжении всей жизни подвергается многочисленным изменениям и сдвигам, процессу восстановления и обновления, который повторяется непрерывно до самой смерти организма. Понятия здоровья, благополучия, нормальности и соответствия возрасту на протяжении многих лет и в разные периоды времени воплощают в себе сложное состояние, проходящее через различные изменения, и интернализируют процесс адаптации. Существует много различных типов воздействия. К ним относятся: прямое (процесс между непосредственной прямой причиной и следствием), косвенные (процесс, включающий фактор или вещества, которые ускоряют взаимодействие между влияющим фактором и подверженным влиянию) и смешанные (когда прямые и косвенные влияния действуют вместе в процессе). Не будет преувеличением сказать, что процесс питания является неотъемлемой частью нашей жизни, напрямую влияя на наше здоровье и физическую форму. Питание является важнейшей составляющей здорового роста и развития подрастающего поколения.
Цель: Изучение положительного влияния здорового питания на состояние здоровья детей дошкольного возраста и детей, посещающих дошкольные учебные заведения, является отличным примером.
Материалы и методы: Для составления материалов, собранных для данной статьи, государственные дошкольные учебные заведения, частные дошкольные учебные заведения, принадлежащие коммерческим организациям, продукты питания, рекомендованные для ежедневного рациона детей, находящихся на попечении в частных дошкольных учебных заведениях, созданных на основе государственно-частного партнерства, и их потребление. В качестве примера были составлены рекомендуемые суточные рационы питания и дни недели, в которые они подаются. Эта информация была собрана во время посещений дошкольных учебных заведений с учащимися.
Результаты: поскольку спрос на учреждения по уходу за детьми младшего возраста растет с каждым днем, поскольку многие показатели здоровья, связанные с воспитанием и развитием, относятся к этому периоду, были проанализированы данные, собранные о детях этого возраста. Кроме того, сбалансированное питание оказывает значительное влияние на их здоровье.
Заключение: В заключение можно сказать, что различные виды потребляемых пищевых продуктов играют важную роль в метаболизме. В ходе исследования положительного влияния здорового питания на показатели здоровья воспитанников дошкольных учебных заведений и детей дошкольного возраста, их нормальное физиологическое функционирование, мы ясно видим, что период и качество их сна, а также правильное распределение умственной и физической активности также играют значительную роль. Основной причиной этого является физическая активность и ее динамизм во время процесса пищеварения после потребления пищи, а также продолжительность этого явления.
YUZ-JAG‘ SOHASIDAGI YIRINGLI-NEKROTIK ASORATLARNI ERTA ANIQLASHNING KLINIK-LABORATOR TEKSHIRUV NATIJALARI
Vegener granulematozi (VG) - multisistemali, autoimmun kelib chiqishi bilan boshlanuvchi vaskulit bo‘lib, kichik va o‘rta tomirlarning nekrotik yallig‘lanishi bilan tavsiflanadi. Kasallik ko‘pincha respirator tizim va buyraklarni ta’sir qiladi, ammo yuz-jag‘ sohasidagi yiringli-nekrotik jarayonlar ham bemorlar salomatligi va hayot sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqot 2023–2026 yillarda Toshkent davlat tibbiyot universiteti Ko‘p tarmoqli klinikasi revmatologiya va Kattalar LOR va yuz-jag‘ jarrohligi bo‘limlarida olib borilgan. Ushbu patologiya, ayniqsa, dastlabki klinik belgilarsiz rivojlangan hollarda, suyak va yumshoq to‘qimalarda qaytarib bo‘lmaydigan o‘zgarishlar keltirib chiqaradi. Yuz-jag‘ sohasidagi nekrotik jarayonlar VG bemorlarida tez-tez uchraydi va ularni erta aniqlash - kasallikning oqibatlarini kamaytirish, jarrohlik va konservativ davolashni samarali rejalashtirishda muhim ahamiyatga ega. Shu sababli integratsiyalashgan diagnostika yondashuvi - klinik belgilarga, laborator indikatorlarga va zamonaviy rentgenologik tekshiruvlarga asoslangan algoritm - VG bilan kasallangan bemorlarni samarali kuzatish va davolash imkonini beradi. Vegener granulematozi bilan kasallangan bemorlarning yuz-jag‘ sohasidagi yiringli-nekrotik jarayonlarini erta aniqlashda klinik-laborator va rentgenologik tekshiruvlarning samaradorligini baholash va ularni kasallik faolligi bilan bog‘lash.
МОНИТОРИНГ РЕЗУЛЬТАТОВ СРАВНЕНИЯ ВАЖНОСТИ ПИТАНИЯ И МЕТАБОЛИЧЕСКИХ ПРОЦЕССОВ В ПОКАЗАТЕЛЯХ ЗДОРОВЬЯ У ПАЦИЕНТОВ С СЕРДЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТЬЮ
Введение: В настоящее время ежедневное потребление энергии, рациональное питание и здоровье, здоровый образ жизни, его изменения и нестабильное или неблагоприятное воздействие на пациентов с сердечно-сосудистыми заболеваниями и диагностированной сердечной недостаточностью, проходящих лечение, анализируются в этом небольшом исследовании. предоставляются подробные рекомендации по снижению осложнений, возникающих в результате сопутствующих заболеваний, таких как артериальная гипертензия и инсулинозависимый и инсулиннезависимый диабет. При анализе данных Всемирной организации здравоохранения. Согласно собранным данным, сердечно-сосудистые заболевания и сердечная недостаточность поражают более 2,3% населения мира, и эта цифра нестабильна. Если рассматривать только данные по США, то более 6,21 млн человек страдают этой патологией, а в Европе этот показатель почти в 2,2 раза выше.
Цель: Мониторинг влияния питания на показатели здоровья и результаты сравнения метаболических процессов у пациентов с сердечной недостаточностью можно считать очень простым, но эффективным подходом к решению этой проблемы. Основная цель исследования — оценить важность питания для показателей здоровья и отслеживать метаболические процессы у пациентов с сердечной недостаточностью, а также определить решающую роль лечебной терапии в соответствии с диетическими таблицами. Кроме того, целью было оценить эффективность диетических таблиц, рекомендованных для этих видов лечения, по сравнению со стандартными терапевтическими методами и подчеркнуть их превосходные результаты.
Материалы и методы: для составления материалов к данной статье был проведен анализ клинических наблюдений по результатам 130 пациентов, обратившихся в Центр политравмы Департамента здравоохранения Иштикхона в Самаркандской области, вместе с их антропометрическими данными. Исследование проводилось на основе статистического анализа собранных данных.
Результаты: у пациентов с сердечной недостаточностью при сравнении важности питания с метаболическим процессом в показателях здоровья, источниках и составе питательных веществ, а также веществ высокой плотности, необходимых для организма, мы видим, что диапазон негативного и положительного воздействия на сердечно-сосудистую систему различных ионов и высокоплотных веществ, необходимых организму, с точки зрения их источника и состава, имеет большое значение.
Заключение: Результаты нашего исследования показывают, что у пациентов с сердечной недостаточностью строгое соблюдение сбалансированной диеты и режима питания имеет большое физиологическое и клиническое значение, эффективно улучшает общее состояние пациентов и снижает осложнения, вызванные заболеванием. Сбалансированный подход к питанию, то есть диетотерапия, помогает улучшить эти показатели при повышенном артериальном давлении, уровне сахара в крови и холестерина. Поэтому пациентам с сердечной недостаточностью следует рекомендовать сбалансированную диету, то есть диетотерапию. Кроме того, важно дополнительно подтвердить эффективность этой методики путем проведения долгосрочных крупномасштабных наблюдательных исследований. Пациенты с сердечной недостаточностью. Для пациентов с сердечной недостаточностью сбалансированный режим питания, то есть диетотерапия, играет решающую роль в значительном облегчении или снижении нагрузки на пораженное сердце и в благоприятном изменении течения заболевания.
TO‘SATDAN O‘LIM HOLATLARIDA PERIKARDIAL SUYUQLIKNING BIOKIMYOVIY TARKIBINI O‘RGANISHNING AMALIY AHAMIYATI
Mazkur tadqiqot to‘satdan o‘lim holatlarida perikardial suyuqlikning biokimyoviy tarkibini o‘rganish hamda ushbu ko‘rsatkichlarning sud-tibbiy amaliyotdagi ahamiyatini baholashga bag‘ishlangan. Perikardial suyuqlikdagi asosiy biokimyoviy parametrlar — elektrolitlar, fermentlar va metabolitlar darajasining o‘zgarishi turli o‘lim mexanizmlarini aniqlashda muhim diagnostik mezon sifatida tahlil qilindi. Olingan natijalar perikardial suyuqlik biokimyoviy tahlili to‘satdan o‘lim holatlarida yashirin patologik jarayonlarni aniqlash, yurak faoliyatiga oid buzilishlarni baholash hamda sud-tibbiy xulosaning aniqligi va ishonchliligini oshirishda amaliy ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatdi.
THE IMPORTANCE OF DIET AND HYGIENE IN PATIENTS WITH HEART DISEASE
Introduction. The article highlights that one of the consequences of today's hygienically improper dietary organization and failure to adhere to a healthy lifestyle is cardiovascular diseases, myocardial infarction, and the importance of nutrition.
Objective: The importance of dietary hygiene in patients with cardiovascular diseases.
Materials and methods. Patients who presented to the Ishtixon District Health Department's Polytrauma Center in Samarqand Province with complaints of poor health and who were provided with dietary guidelines and instructions on diet and its application in nutrition hygiene and dietetics were used.
Results. As socio-economic development continues to advance, various diseases, particularly those related to the heart, are also becoming more sophisticated. We can see that not only the factors mentioned above, but also dietary habits and food hygiene play a very significant role in this process.
Conclusion. The population's adherence to a healthy lifestyle and the extent to which they follow it is an integral process linked to food hygiene. In our era, when cardiovascular diseases are on the rise, the science of dietetics and food hygiene is also advancing rapidly. Health is the guarantee of a long life. Therefore, to protect the heart and keep the cardiovascular system healthy in this lifestyle, it is necessary to reduce or completely eliminate certain foods. To reduce the amount of bad cholesterol accumulated in the arteries, physical exercise and activity must be combined with a healthy diet.
OYOQ CHUQUR VENALARI TROMBOZIDA UTT VA SUN’IY INTELLEKTNING INTEGRAL DIAGNOSTIK IMKONIYATLARI (ADABIYOTLAR SHARHI)
Oyoq chuqur venalari trombozi (OChVT) venoz tromboemboliyaning eng keng tarqalgan shakllaridan biri bo‘lib, o‘pka arteriyasi tromboemboliyasi kabi hayot uchun xavfli asoratlar rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Kasallikni erta va aniq diagnostika qilish zamonaviy tibbiyotning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada oyoq chuqur venalari trombozini aniqlashda ultratovush tekshiruvi (UTT) va sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining integral diagnostik imkoniyatlari tahlil qilindi. Ilmiy adabiyotlar sharhi asosida kompression ultratovush, rangli dopplerografiya hamda chuqur o‘rganishga asoslangan algoritmlarning diagnostik samaradorligi baholandi. Sun’iy intellekt modellarining ultratovush tasvirlarini avtomatik tahlil qilish orqali inson omiliga bog‘liq xatoliklarni kamaytirishi, diagnostik aniqlikni oshirishi va klinik qaror qabul qilish jarayonini optimallashtirishi ko‘rsatib berildi. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarining prognostik baholash va individual davolash strategiyalarini ishlab chiqishdagi istiqbollari muhokama qilindi. Olingan natijalar ultratovush va sun’iy intellekt integratsiyasining oyoq chuqur venalari trombozi diagnostikasida istiqbolli va innovatsion yondashuv ekanligini tasdiqlaydi.
VIRUSLI GEPATIT B: EPIDEMIOLOGIYA VA DAVOLASHDAGI ZAMONAVIY KASHFIYOTLAR
Ushbu maqola virusli gepatit Bning global va mintaqaviy (Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston) epidemiologiyasi, yuqish yo‘llari, genotiplarining klinik ahamiyati va zamonaviy antiviral davolash strategiyalari bo‘yicha so‘nggi ilmiy ma’lumotlarni tizimli tahlil qilishni maqsad qilgan. Tadqiqotda O‘zbekistondagi virusli gepatit B tarqalishining yirik aholi guruhlari orasidagi farqlari, uning xavf omillari, shuningdek, profilaktika, erta tashxis va davolashni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan. Sharhda B virusli gepatitning yuqish mexanizmlari, o‘zgarmas va vertikal tarqalish yo‘llari, shuningdek, genotiplar va ularning kasallik kechishiga ta’siri haqida so‘nggi ma’lumotlar tizimli tarzda keltirilgan. Markaziy Osiyo va O‘zbekistondagi epidemiologik holat, milliy skrining dasturlari va emlash strategiyalarining samaradorligi hamda virusli gepatit Bning tarqalishining qisqacha tahlili taqdim etilgan. Bu ishlanma tibbiyot va sog‘liqni saqlash sohasidagi mutaxassislar uchun foydali bo‘lib, gepatit Bni erta aniqlash va davolashning samarali strategiyalarini ishlab chiqish imkonini beradi.
ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ МАҲСУЛОТЛАРНИНГ ЕТИШТИРИЛИШИДА ТАЪСИР КЎРСАТУВЧИ РАДИОАКТИВ МОДДАЛАР ТАРКИБИНИ ЎРГАНИШДА НАССР ҲАЛҚАРО ТИЗИМИНИНГ ТУТГАН ЎРНИ
Дунёда озиқ-овқат маҳсулотларининг радиацион хавфсизлигини таъминлаш борасида ҳам кенг қамровли ишлар олиб борилмоқда. Ушбу ўзгаришларнинг барчаси асосан соғлиқни сақлаш тизимининг ривожланиши ва аҳолининг соғлиғини мухофаза қилишга ижобий таъсир кўрсатмокда. Атроф-муҳит муаммолари, ўз навбатида, одамлар соғлиғига, биринчи навбатда, озиқ-овқат ва ичимлик сувнинг ифлосланиши орқали таъсир қилади. Атроф-муҳит муаммолари, ўз навбатида, одамлар соғлиғига, биринчи навбатда, озиқ-овқат ва ичимлик сувнинг ифлосланиши орқали таъсир қилади. Шу билан боғлиқ ҳолда, озиқ-овқат маҳсулотлари ва ичимлик сувига бўлган атроф-муҳит босимини камайтиришга қаратилган чора тадбирларни ишлаб чиқиш ва озиқ-овқат маҳсулотларининг биологик қийматини таҳлил қилиш, етиштириш, қайта ишлаш ва сотишда HACCP тизимидан фойдаланишни амалга ошириш ишлари жуда ҳам муҳимдир.
Мақсад: HACCP ҳалқаро тизимидан фойдаланган ҳолда озиқ-овқат маҳсулотлари ва ичимлик сувига бўлган атроф-муҳит босимини камайтиришга қаратилган чора тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, ҳозирги ва келажак авлодлар учун атроф-муҳит ва радиоактив моддалар хавфини камайтириш.
Тадқиқот материалари ва усуллари: Тадқиқот объекти сифатида Қорақалпоғистон Республикасидаги қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг радиологик кўрсаткичлари, хом ашё ва тайёр маҳсулотларнинг физико-кимёвий хусусиятлари ва лабораториялардан олинган баённомалар олинди. Анкета ва сўров усуллари, санитар-гигиеник, радиометрия, статистик тадқиқот усулларидан фойдаланилди.
Натижа: Дунё бўйича олиб қаралганда ўртача радиацион фон 0,04-0,24 мкЗв/соат оралиғида жойлашиши аниқланган. 2022–2024 йилларда ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, Қорақалпоғистон Республикаси Мўйнақ ва Кунград туманларидан олинган деярли барча маҳсулотларни таҳлил қилинганда улар таркибида стронций-90 ва цезий-137 элементларининг ҳақиқатдан ҳам мавжуд эканлиги исботланди. Беруний туманида эса маҳсулотларни таҳлил қилиш кўрсаткичлари нисбатан паст бўлиб (сўйилган 26,5±0,9; 28,2±1,6; бодринг 16,7±1,2; 18,2±1,6; помидор 21,6±0,5; 24,6±1,6; қизил чўчқор 21,3±0,3; 24,6±1,2; сабзи 23,6±1,0; 27,6±1,2; пиёз – 24,6±1,5; 26,5±0,6), (P<0,01) ни ташкил эътди.
Хулоса: Қишлоқ хўжалик маҳсулотларининг (дон, кўкат, сабзавотлар, турли ҳайвон гўшти) ифлосланиш даражасини НАССР ҳалқаро тизимига асосланган холда баҳолаш СанПиН 0366-19 қонуний меъёрларига мувофиқлигини кўрсатди. Қорақалпоғистон аҳолисининг рационда қишлоқ хўжалик маҳсулотлари орқали радиоактив элементлар меъёри аниқланганда, Мўйнақ ва Кунград туманларида нисбатан юқори меъёри аниқланди. Радиоактив элементларнинг бир оз меъёрдан юқори эканлиги Мўйнақ ва Кунград туманларидаги Қуруқ Орол денгизи табиий фонидаги турли саноат комплекслари билан боғлиқ эканлигида деган хулосага келинди.
ТАБИИЙ ШАКАР ЎРНИНИ БОСУВЧИ МОДДАЛАРНИНГ ИНСОН ОРГАНИЗИМИДА ТУТГАН ЎРНИ
Бугунги кунда дунёда табиий шакар ўрнини босувчи моддаларнинг инсон организмида тутган ўрни жуда хам долзарб масалалардан бири бўлиб келмоқда. Сабаби — қандли диабет, семизлик, юрак-қон томир касалликлари каби муаммоларнинг тобора кўпайиб бораётганлигидадир. Шу боис кўплаб давлатларда оддий шакар истеъмолини камайтириш ва уни табиий ширин таъм берувчи бошқа моддалар билан алмаштиришга катта эътибор берилмоқда. ЖССТ кардиометаболик касалликлар сонини камайтириш мақсадида тана вазнини назорат қилиш ва энергия истемолини камайтириш учун шакар ўрнига калориясиз шакар ўрнини босувчилардан (ШЎБ) фойдаланишни тавсия қилган. Дунё миқёсида стевия, эритритол, ксилит, сорбит, фруктоза каби табиий шакар ўрнини босувчи моддалар кенг қўлланилмоқда. Улар кам калорияли бўлиб, қондаги глюкоза миқдорини кескин оширмайди ва инсон организми учун нисбатан хавфсиз деб баҳоланади. Айниқса, АҚШ, Европа Иттифоқи, Япония ва Жанубий Корея каби мамлакатларда соғлом овқатланиш сиёсати доирасида ушбу моддалар асосида тайёрланган маҳсулотлар сони кундан-кунга ортиб бормоқда.
Илмий тадқиқотлар натижасига кўра, табиий шакар ўрнини босувчи моддаларни меъёрда истеъмол қилиш организмнинг моддалар алмашинувини яхшилашга, инсулинга бўлган юкламани камайтиришга ва умумий саломатликни қўллаб-қувватлашга хизмат қилади. Яна шуни хам такдлаб ўтиш жоизки, уларни назоратсиз қолдириш ва ортиқча истеъмол қилиш хам кўплаб салбий оқибатларга олиб келиши мумкин.
Мақсад: Аҳолини шакарга бўлган эҳтиёжини озиқ-овқат саоатида кенг қўлланилаётган шакар ўрнини босувчи ва ширин таъм берувчи моддаларининг углевод алмашинувига тасирини баҳолаш орқали инсонга салбий таъсир кўрсатувчи моддаларни камайтириш. Ушбу кўрсатмаларга қандли диабетга чалинган беморлардан бошқа аҳоли қатламларини ҳам жалб қили.
Тадқиқот материалари ва усуллари: Шакар ўрнини босувчи – фруктоза ва стевиа моддалари. Тадқиқот давомида биокимёвий ва статистик усулларидан фойдаланилган.
Натижа: Олинган натижалардан шу нарса маълум бўлдики, инсон организимида глюкоза миқдорининг кескин ортиб бориши бу қонга фруктозанинг узоқ ва доимий равишда киритиб борилиши натижасида юзага келиши қайд эътилди. Тажрибанинг 30-куни глюкоза миқдори бошланғич кўрсаткичдан 58,9 % га, 60-куни эса 75,7 % гача кўтарилганлиги қайд эътилди. Шу билан бир қаторда, фруктозанинг жигар ферментларига таъсири ўрганилганда фақат АЛТ фаоллигини 30- ва 60-кунларида бошланғич миқдорига нисбатан 55,5 ва 68,3 % га юқорилиги эканлиги қайд қилинди. Стевиа моддаси киритилганида эса АЛТ активлиги тажрибанинг 30 чи ва 60 чи кунлари давомида 47,8 ва 35,4 % га юқори эканлиги аниқланди.
Хулоса: Дунёда табиий шакар ўрнини босувчи моддалардан фойдаланиш ҳолати ривожланиш босқичида, улар инсон организми учун муҳим деб баҳоланмоқда ва келажакда янада кенг қўлланилиши кутилмоқда. Олиб борилган тадқиқот натижасида шу нарса маълум бўлдики, шакар ўрнини босувчи (фруктоза ва стевиа) моддалари инсон организмига рухсат этилган суткалик меъёрларда доимий киритилганда қонда глюкоза, гликирланган гемоглобин миқдорининг кескин ортиб боришига сабаб бўлган.
ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ МАҲСУЛОТЛАРИНИ ЭКОЛОГИК ТОМОНДАН НОҚУЛАЙ ШАРОИТЛАРДА ЕТИШТИРИШДА НАССР ХАЛҚАРО ТИЗИМИНИНГ ТУТГАН ЎРНИ
Дунёда озиқ-овқат маҳсулотларининг радиацион хавфсизлигини таъминлаш борасида, шаҳар ва қишлоқ аҳолиси орасида турли хил озиқ-овқат маҳсулотларини мавсумлар бўйича ҳақиқий истеъмолини баҳолаш, технологик ишлаб чиқариш жараёнида озиқ-овқат маҳсулотларининг ифлосланиш хавф омилларини аниқлаш, озиқ-овқат маҳсулотларини етиштириш ва ишлаб чиқаришда НАССР тизимига асосланган холда барча назорат нуқталарда меъёрларни ишлаб чиқиш. Шу билан бир қаторда озиқ-овқат маҳсулотларининг озиқавий ва биологик қийматини таҳлил қилиш ҳамда кимёвий, микробиологик ва санитар-гигиеник кўрсаткичлар бўйича маҳсулотларини етиштириш, қайта ишлаш ва экспорт қилиш жараёнида халқаро НАССР тизимидан фойдаланган холда унинг самарадорлигини баҳолашга қаратилган илмий тадқиқотлар жуда хам катта аҳамият касб этади. Бизнинг мамлакатимизда соғлиқни сақлаш тизимини ривожлантириш, тиббиёт соҳасини жаҳон стандартлари талабларига мослаштириш, жумладан аҳолига юқори малакали тиббий ёрдам кўрсатиш, озиқ-овқат билан боғлиқ касалликларнинг олдини олишга қаратилган муайян чора-тадбирлар амалга оширишда бу тизимни қўллаш самарали хисобланади.
Мақсад: НАССР халқаро тизимининг тадбиқ эътиш орқали, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг сифатини ошириш ва истеъмолчи хавфсизлигини сақлаш ҳамда экологик томондан ноқулай шароитларда, хавфларни илгари аниқлашда, назоратни самарали ташкил қилиш ва маҳсулот хавфсизлигини таъминлашдан иборат.
Тадқиқот материалари ва усуллари: Тадқиқот объекти сифатида Қорақалпоғистон Республикаси далаларида етиштирилган маҳсулотларининг радиологик кўрсаткичлари, хом ашё ва тайёр маҳсулотларнинг физико-кимёвий хусусиятлари ва лабораториялардан олинган баённомалар олинди. Анкета ва сўров усуллари, санитар-гигиеник, радиометрия, статистик тадқиқот усулларидан фойдаланилди.
Натижа: Атроф-муҳитнинг ифлосланиши, масалан, симоб, кадмий, пестицидлар ва диоксинлар каби барқарор кимёвий моддалар озиқ-овқат махсулотлари билан боғлиқ муаммоларга олиб келиши мумкин. Очиқ ва ёпиқ шароитларда етиштирилган сабзавот ва мевали маҳсулотларининг гигиеник мезонларини ўрганиш натижалари шуни кўрсатдики, хавфсизлик мезонлари Ўзбекистонда қабул қилинган меъёрларга мос келиши кузатилди. Тажриба олиб борилган деҳқончилик далаларида ёпиқ усулда етиштирилган мевали-сабзавот маҳсулотлари таркибида учраган токсик моддалар, хусусан кадмий, қўрғошин, руҳ ва нитратлар миқдори очиқ ер далаларида етиштирилган намуналарга нисбатан 30–40% кам эканлиги исботланди. Шу билан бирга, тадқиқ этилган барча маҳсулот намуналарида қўрғошин, кадмий, руҳ ва нитратлар хавфсизликнинг унча ҳам юқори бўлмаган даражасида мавжуд эканлиги аниқланди.
Хулоса: Ноқулай шароитларда етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини НАССР формуласи бўйича қўрғошин, кадмий, руҳ ва нитратлар билан ифлосланиш даражаси ҳисоб-китобларда юқори бўлса-да, хавф даражаси баргли маҳсулотларга нисбатан 2 баробар паст бўлиб, бу юзага келаётган хавф берувчи омилларнинг оғирлигининг пастлиги билан боғлиқ. Ушбу ҳолат қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқаришда хавф-хатарларни объектив баҳолаш ва бошқариш учун Кодекс Алиментариус меъёрлари, талаблари ва мезонлари бўйича хавф берувчи омилларни баҳолашнинг аҳамиятини кўрсатади.
O‘ZBEKISTONDA KOLOPROKTOLOGIK YORDAM TIZIMINI MODERNIZATSIYA QILISHDA RAQAMLASHTIRISH VA TELEMEDITSINANING O‘RNI
O‘zbekistonda koloproktologiya sohasida maxsus mutaxassislar yetishmasligi va tibbiy yordamning hududlar bo‘yicha notekis taqsimlangani sharoitida raqamli yechimlar va telemeditsina sog‘liqni saqlash tizimini modernizatsiya qilishning asosiy yo‘nalishlariga aylanmoqda. Ushbu maqola mazkur tendensiyani tematik tahlil qilishga bag‘ishlanib, koloproktologik ixtisoslashgan yordamning aholiga yetib borishi, sifati va klinik samaradorligini oshirishda raqamli texnologiyalarning salohiyatini o‘rganishga qaratilgan. Tahlil markazida - Tibbiyot xodimlarining malakasini oshirish markazi qoshidagi ko‘p tarmoqli klinikasi bazasida joriy etilgan raqamli modelning tajriba asosidagi amaliyotlari turadi. Ushbu model elektron yo‘naltirish, diagnostika jarayonlarini avtomatlashtirish, laborator-gistologik integratsiya hamda masofaviy maslahatlashuvlarni o‘z ichiga oladi. Natijalar shundan dalolat beradiki, tashxis qo‘yish muddati qisqardi, bemorlarning davolanishga sadoqati oshdi va umumiy qoniqish darajasi yuksaldi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalar tizim barpo etuvchi vazifani bajaradi va koloproktologik xizmatdagi islohotlarning strategik yo‘nalishi sifatida qaralishi lozim.
SEMIZLIK BILAN OG‘RIGAN BEMORLARNI DAVOLASH SAMARADORLIGINI TAXLIL QILISH
Dunyo miqyosida semizlik muammosi va uning oqibatida insonlar hamda sog‘liqni saqlash tizimiga tushayotgan yuk tobora ortib bormoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda dunyodagi katta yoshli aholining taxminan 16 foizi semiz deb topilgan. Bu statistik ma’lumot, ayniqsa, 1990-yildan beri semizlikning global tarqalishi kattalarda ikki baravar, o‘smirlarda esa to‘rt baravar oshganini hisobga olsak, tashvishli holat hisoblanadi. Shularni hisobga olgan holda bugungi kunda semizlikni davolash dolzarb masalaga aylanib qoldi. Bu yo‘nalishda konservativ davolash usullari, to‘g‘ri ovqatlanish va sport bilan shug‘ullanish foyda bermagan taqdirda, shu bilan bir qatorda bemorlarda qandli diabet 2-tip bilan kasallangan bo’lsa ularga xirurgik usulda ortiqcha vazndan xalos bo’lish operatsiyalarini qo’llash maqsadga muvofiq bo‘ladi. Hozirgi paytda bariatrik operatsiyalar ya’ni ortiqcha vazndan xalos bo‘lish operatsiyalarining ham bir necha usullari mavjud. Ular bemorning tana massasi, hamroh kasalliklarini inobatga olingan holda tanladi. Ushbu maqolada ortiqcha tana vaznining kelib chiqish sabablari, shunday bemorlarni davolash usullarining samaradorligi tahlil qilib chiqiladi.
RARE FORMS OF CLINICALLY SIGNIFICANT SCOLIOSIS
This paper describes rare forms of scoliosis, their clinical manifestations, the causal factors behind their development, and treatment methods, focusing on preventive measures. All of this was described based on a literature review.
ТАКТИКА ВЕДЕНИЯ ПАЦИЕНТОВ С ОПУХОЛЯМИ ГОЛОВНОГО МОЗГА В ПОСЛЕОПЕРАЦИОННОМ ПЕРИОДЕ: ПРОФИЛАКТИКА И КОРРЕКЦИЯ НЕВРОЛОГИЧЕСКИХ НАРУШЕНИЙ
Цель. Оценить частоту и характер послеоперационных неврологических осложнений у пациентов с опухолями головного мозга, а также проанализировать эффективность включения препарата Мавикс в комплексную терапию для профилактики и коррекции когнитивных нарушений.
Материал и методы. В исследование включено 100 пациентов в возрасте от 19 до 67 лет (средний возраст — 43,3 ± 1,27 года), перенесших нейрохирургическое удаление опухолей головного мозга. Морфологическая структура представлена менингиомами (22%), глиобластомами (19%), глиомами различной степени злокачественности (19%) и метастатическими опухолями (16%). Для оценки состояния использовались магнитно-резонансная и компьютерная томография, электроэнцефалография, нейропсихологическое тестирование (MoCA), а также шкала качества жизни SF 36. В основной группе к стандартному лечению был добавлен моносиаловыйганглиозид (Мавикс) в дозе 25–50 мг/сут в течение 3 месяцев после операции.
Результаты. Послеоперационные осложнения выявлены у значительной части пациентов: симптоматическая эпилепсия — у 48%, нарушения равновесия — у 44%, двигательные дефициты — у 27%, нарушения слуха и зрения — у 16% и 14% соответственно. До операции средний показатель MoCA составил 21,9 ± 0,3 (что соответствует лёгкому когнитивному дефициту). Спустя три месяца у пациентов контрольной группы этот показатель повысился до 25,2 ± 0,4, тогда как у больных, получавших Мавикс, — до 27,3 ± 0,2 (p < 0,05). Наибольшая положительная динамика отмечена в сферах внимания, памяти и исполнительных функций. Результаты анкетирования по SF 36 подтвердили преимущество комплексной терапии: у пациентов основной группы зафиксировано значимое улучшение показателей физического функционирования, жизненной активности, эмоционального состояния и качества жизни по сравнению с контрольной.
Заключение. Наиболее частыми послеоперационными осложнениями были эпилептические приступы и нарушения равновесия, частота которых коррелировала с локализацией опухоли. Включение Мавикс в состав комплексной реабилитационной терапии позволило существенно ускорить восстановление когнитивных функций и улучшить показатели качества жизни, что подтверждает целесообразность его применения в послеоперационном ведении больных с опухолями головного мозга.
ВИРУСЛИ ГЕПАТИТ БИЛАН КОМОРБИД ҲОЛАТДА КЕЧУВЧИ ДОРИ ВОСИТАЛАРИГА ЧИДАМЛИ ТУБЕРКУЛЁЗДА ЗАМОНАВИЙ ПРОФИЛАКТИК ЁНДАШУВЛАР
Вирусли гепатит билан боғлиқ ҳолатларда ривожланадиган дорига чидамли туберкулёзда замонавий профилактика чора-тадбирлари ва стратегиялари таҳлил қилинган [34,10]. Дорига чидамли туберкулёз ва вирусли гепатитнинг коморбид ҳолатда кечиши клиник муаммоларни ва терапевтик мураккабликларни келтириб чиқаради, шунинг учун самарали профилактика чораларини ишлаб чиқиш катта аҳамиятга эга [11,33]. Мақолада замонавий профилактика усуллари, инфекцияни олдини олиш ва даволаш самарадорлигини оширишда қўлланиладиган илмий асослар, шунингдек, профилактик тадбирларнинг клиник ва эпидемиологик аҳамияти таҳлил қилинган [32,12]. Тадқиқот натижалари дорига чидамли туберкулёз ва вирусли гепатит билан боғлиқ муаммоларни бартараф этишда замонавий стратегияларни ишлаб чиқишга замин яратади [9,31].
ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, МЕДИКО-СОЦИАЛЬНЫЕ АСПЕКТЫ ЙОДОДЕФИЦИТНЫХ СОСТОЯНИЙ C СИНДРОМОМ ВЕГЕТАТИВНОЙ ДИСФУНКЦИИ
Синдром вегетативной дисфункции (СВД) — патологическое состояние, характеризующееся нарушением вегетативной регуляции работы внутренних органов, сосудов, обменных процессов (сердечно-сосудистой системы, желудочно-кишечного тракта, органов дыхания, желез внутренней секреции и т. д.) в результате первично или вторично возникших морфологических и функциональных изменений в вегетативной нервной системе (ВНС), йододефицитные состояния (недостаток йода) могут быть одной из причин или усугублять ВСД, влияя на щитовидную железу, которая регулирует метаболизм и работу нервной системы.
REVMATOID ARTRIT BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA DEPRESSIYA VA XAVOTIR DARAJASINING HAYOT SIFATI KO’RSATKICHLARIGA TA’SIRI
Mazkur tadqiqot revmatoid artrit bilan og‘rigan bemorlarda depressiya va xavotir darajasining hayot sifati ko‘rsatkichlariga ta’sirini kompleks baholash hamda psixoterapevtik aralashuv samaradorligini aniqlashga qaratildi. Tadqiqot davomida bemorlarning psixoemotsional holati, kasallik faolligi darajasi va hayot sifati ko‘rsatkichlari HADS hamda SF-36 standart psixodiagnostik shkalalari asosida o‘rganildi.
Natijalar revmatoid artrit bilan og‘rigan bemorlarning sezilarli qismida klinik va subklinik darajadagi xavotir hamda depressiv buzilishlar mavjudligini ko‘rsatdi. Psixoemotsional buzilishlar og‘riq intensivligi, jismoniy faollikning cheklanishi, ijtimoiy moslashuv pasayishi va umumiy hayot sifati yomonlashuvi bilan bog‘liq ekani aniqlandi. Psixoterapevtik aralashuv, ayniqsa kognitiv-bixevioral terapiya qo‘llangan bemorlarda xavotir va depressiya darajasining sezilarli kamayishi, og‘riq sezgisining pasayishi hamda hayot sifati ko‘rsatkichlarining ijobiy tomonga o‘zgarishi kuzatildi. Ratsional psixoterapiya qo‘llangan guruhda ham ijobiy dinamika qayd etilgan bo‘lsa-da, o‘zgarishlar nisbatan kamroq ifodalandi.
YURAK RITMINING BUZILISHI REVMATOID YURAK KASALLIKLARINING KO'RINISHI SIFATIDA
Tadqiqotda ARA mezonlariga ko'ra, o'rtacha yoshi 46,9 ± 1,2 yil bo'lgan revmatoid artrit (RA) ishonchli tashxisi bo'lgan 70 bemor (82% ayollar) ishtirok etdi. Umumiy klinik usullar bilan bir qatorda, barcha bemorlar 2D ekokardiyografi va kundalik Xolter EKG monitoringi (HM) dan o'tkazildi. 68,6% seropozitiv RA tashxisi qo'yilgan. 2D exokardiografiya ma'lumotlariga ko'ra, bemorlarning 12,9 foizida perikardning shikastlanishi, 32,8 foizida yurak klapanlari endokardining shikastlanishi aniqlangan. Xolter monitoringidan so'ng 65,7% hollarda yuqori darajadagi qorincha ekstrasistollari (QE) mavjudligi aniqlandi, ular orasida 48,6% da juftlashgan QE, 5,7% da beqaror taxikardiya epizodlari va 11,4% bemorlarda erta "R na T". Bunday holda, yurak ishemik kasalligi klinik belgilari va / yoki og'riqsiz miokard ishemiyasi epizodlari kuzatilmadi. Yuqori darajadagi qorincha aritmiyalari sonining ko'payishining aniq tendentsiyasi yurak klapanlari endokardining shikastlanishi va / yoki perikardning RA faolligi oshishi bilan namoyon bo'ldi, bu yurak shikastlanishining yallig'lanish xarakterini ko'rsatadi va revmatoid karditning subklinik ko’rinishini aks ettiradi. Olingan natijalar revmatoid yurak kasalligining klinik va instrumental belgilarining polimorfizmini ko'rsatadi, bu uning o'z vaqtida tashxisini sezilarli darajada murakkablashtiradi.
ПРИМЕНЕНИЕ PRF-ТЕХНОЛОГИЙ ПОСЛЕ СЛОЖНОГО УДАЛЕНИЯ ЗУБОВ (литературный обзор)
Сложное удаление зубов нередко сопровождается значительной травматизацией костной и мягких тканей, что повышает риск развития послеоперационных осложнений: альвеолита, замедленной регенерации, болевого синдрома и воспалительных реакций. В последние годы в хирургической стоматологии активно внедряются аутологичные регенеративные методики, в частности технологии PRF — фибрин, обогащённый тромбоцитами. Данный обзор посвящён анализу научных данных, обосновывающих целесообразность применения PRF после сложного удаления зубов. Рассматриваются механизмы действия PRF, его влияние на репаративные процессы, клиническая эффективность и преимущества по сравнению с традиционными методами ведения послеоперационной лунки.
ОСОБЕННОСТИ КЛИНИЧЕСКОГО ТЕЧЕНИЯ И ЦЕНТРАЛЬНОЙ ГЕМОДИНАМИКИ У БОЛЬНЫХ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА С ИЗБЫТОЧНОЙ МАССОЙ ТЕЛА ПОСЛЕ ЧРЕСКОЖНОГО КОРОНАРНОГО ВМЕШАТЕЛЬСТВА
В статье представлены результаты проспективного исследования особенностей клинического статуса и показателей центральной гемодинамики у пациентов с ишемической болезнью сердца (ИБС) и избыточной массой тела (ИзМТ) в течение 12 месяцев после чрескожного коронарного вмешательства (ЧКВ). Установлено, что наличие ИзМТ ассоциировано с более высокой частотой сохранения симптомов стенокардии и более выраженными процессами ремоделирования левого желудочка (ЛЖ). Несмотря на успешную реваскуляризацию, группа пациентов с ИзМТ характеризовалась более высокими темпами роста конечно-диастолического объема и индекса массы миокарда ЛЖ по сравнению с лицами с нормальной массой тела [2,4]. Выявленные закономерности подчеркивают необходимость персонализированного подхода к реабилитации данной категории больных [5–7].
AKUSHER-GINEKOLOG AMALIYOTIDA TEMIR TANQISLIGI KAMQONLIKLARINI BAHOLASH
Temir tanqisligi kamqonligi (TTK) klinik amaliyotda eng ko‘p uchraydigan patologik holatlardan biridir. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, TTK butun dunyo bo‘ylab 1,4 milliard odamda uchraydi. Rivojlangan Yevropa mamlakatlari va Rossiyada tug‘ish yoshidagi ayollarning taxminan 14 foizi TTKdan aziyat chekadi.
Dunyo bo‘ylab, jumladan, rivojlanayotgan mamlakatlarda homilador ayollarda temir tanqisligi anemiyasining tarqalishi 69 % ga yetadi. Rossiyada, Sog‘liqni saqlash va ijtimoiy rivojlanish vazirligining ma’lumotlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 39,7% ni tashkil qiladi.O‘zbekistonda ham fertil yoshidagi ayollarda TTK bilan og‘rish ko‘rsatkichi yuqoriligicha qolmoqda.
БОЛАЛАРДА СУРУНКАЛИ БИЛИАР ТРАКТ КАСАЛЛИКЛАРИНИНГ КЛИНИК-ФУНКЦИОНАЛ ХУСУСИЯТЛАРИ ВА АСОРАТЛАРИНИНГ ПАТОГЕНЕТИК ЖИҲАТЛАРИ
Болаларда ўт йўллари касалликлари 2026 йил ҳолатига кўра педиатриянинг энг долзарб муаммоларидан бири бўлиб қолмоқда. Сўнгги йилларда болалар ва ўсмирлар орасида ўт йўллари патологиялари, хусусан, ўт-тош касаллиги (холелитиаз) билан оғриш ҳолатлари кескин кўпайган. Ҳозирда бу касаллик болалар орасида тарқалиши бўйича юрак-қон томир ва қандли диабет хасталикларидан кейин учинчи ўринни эгалламоқда. Болаларда ўт йўллари касалликларини эрта ташхислаш ва олдини олиш 2026 йилда соғлиқни сақлаш тизимининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади, чунки бу касалликлар даволанмаса, жигар циррози ва бошқа сурункали асоратларга олиб келиши мумкин
КАРДИООНКОЛОГИЯ ВЗГЛЯД ЗА ПРЕДЕЛЫ АНТРАЦИКЛИНОВ И ФРАКЦИИ ВЫБРОСА
Рак остаётся одной из ведущих причин смертности в мире, однако улучшение ранней диагностики и противоопухолевой терапии привело к существенному росту числа пациентов, переживших онкологическое заболевание. На фоне увеличения выживаемости возрастает значение сердечно-сосудистых осложнений, обусловленных как общими факторами риска, так и кардиотоксичностью противоопухолевого лечения; у пациенток с раком молочной железы сердечно-сосудистая смертность в долгосрочном наблюдении может превосходить риск рецидива опухоли. Это подчёркивает необходимость системной оценки сердечно-сосудистого риска и его активного модифицирования на всех этапах онкопроцесса.
Материал и методы. В работе обобщены современные представления о кардиоонкологии как междисциплинарной области, интегрирующей кардиологию, онкологию, гематологию и первичную медико-санитарную помощь. Рассматриваются ключевые компоненты базовой стратификации сердечно-сосудистого риска у пациентов с впервые диагностированным раком с учётом традиционных факторов риска, предшествующего сердечно-сосудистого заболевания, антрациклиновой и лучевой терапии, типа опухоли и планируемого лечения. Особое внимание уделяется возможностям индивидуализации противоопухолевой терапии и профилактики кардиотоксичности, включая использование интегральных индексов риска.
Заключение. Кардиоонкология играет центральную роль в оптимизации онкологического лечения, позволяя сочетать максимальную противоопухолевую эффективность с минимизацией сердечно-сосудистых осложнений и ненужных перерывов терапии. Внедрение стандартизированной оценки сердечно-сосудистого риска и расширение применения доказанных кардиопротективных стратегий является ключевым условием снижения долгосрочной заболеваемости и смертности в растущей когорте выживших после рака
ЮҚУМЛИ ЎТКИР ИЧАК КАСАЛЛИКЛАРИНИ ТАШҲИСЛАШДА ЗАМОНАВИЙ МОЛЕКУЛЯР-ГЕНЕТИК УСУЛЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ ВА КЎЛЛАНИЛИШИ
Ўткир ичак касалликлари (ЎИК) этиологиясини аниқлашда замонавий молекуляргенетик усулларнинг аҳамияти катта. ПЗР, multiple PCR, real-time PCR, digital PCR, MALDI-TOF массспектрометрия, шунингдек NGS ва WGS технологиялари микроорганизмларни юқори сезгирлик ва аниқлик билан идентификация қилиш имконини беради. Ушбу усуллар анъанавий бактериологик ва серологик методларга нисбатан тезроқ ва кенг қамровли таҳлилни таъминлайди, шу билан бирга антибиотикларга чидамлилик (AMR)ни ҳам аниқлайди. Республика ва хорижда олиб борилган тадқиқотлар ЎИКнинг кўпинча аралаш этиологияга эга эканлигини кўрсатмоқда, бу эса замонавий молекуляр ташхис усулларининг клиник амалиётда аҳамиятини янада оширади. Молекуляр усуллар патогенларни тез ва аниқ аниқлаш, самарали даволаш стратегиясини танлаш ва антибиотикларни нотўғри қўллашни камайтириш имконини беради.
ДИАГНОСТИЧЕСКАЯ ЗНАЧИМОСТЬ ГАПТОГЛОБИНА ПРИ ЛЕТАЛЬНЫХ СОЧЕТАННЫХ НАРКОТИКО-АЛКОГОЛЬНЫХ ПОРАЖЕНИЯХ ПЕЧЕНИ
Наркомания и алкоголизм сохраняют высокую эпидемиологическую и социальную значимость, преимущественно поражая лиц молодого и репродуктивного возраста. Печень является основным органом-мишенью хронического токсического воздействия наркотических веществ и алкоголя, а характер её поражения во многом определяет летальный исход.
Цель исследования. Изучить распределение фенотипов гаптоглобина и патоморфологические изменения печени при летальных исходах хронического наркотического отравления на фоне алкогольной интоксикации и оценить их судебно-медицинское диагностическое значение.
Материалы и методы. Проведено аутопсийное, гистологическое и биохимическое исследование 117 случаев смерти от хронического наркотического отравления в сочетании с алкоголем; контрольную группу составили 59 случаев насильственной смерти. Фенотипы гаптоглобина определяли в сыворотке крови.
Результаты. При сочетанном токсическом поражении печени преобладали выраженные дистрофические и некротические изменения паренхимы с развитием жировых некрозов, липогранулём и склеротических процессов. В основной группе достоверно чаще выявлялся фенотип гаптоглобина Hp 2-2 по сравнению с контролем.
Заключение. Фенотип Hp 2-2 может рассматриваться как дополнительный генетически детерминированный маркер неблагоприятного течения токсического поражения печени и использоваться в комплексе судебно-медицинской диагностики причины смерти.
ГИПЕРТРОФИК ЧАНДИҚЛАР ВА КЕЛОИД ЧАНДИҚЛАРНИ ДАВО САМАРАДОРЛИГИНИ ЯХШИЛАШНИ ТАЖРИБАДА ЎРГАНИШ
Гипертрофик чандиқлар ва келоидлар терининг тикланиш жараёни бузилганидан кейин, асосан куйишлар ва травматик шикастланишлардан сўнг юзага келади. Улар кўпинча қичишиш, оғриқ ва терининг тирнаш хусусияти каби субйектив белгилар билан кечади. Куйиш терапияси ва посттравматик реабилитация соҳасидаги ютуқларга қарамасдан, чандиқ тўқималарнинг ҳосил бўлиши — айниқса, функционал бузилишлар ва деформацияларга олиб келади. Шуларни бартараф қилиш мақсадида лазер нурларидан қўллаб даволаш ижобий натижаларга олиб келди.
КЛИНИКО-ФУНКЦИОНАЛЬНАЯ ОЦЕНКА ФЕТОПЛАЦЕНТАРНОЙ СИСТЕМЫ ПРИ ПРЕЖДЕВРЕМЕННЫХ РОДАХ
Одним из приоритетных направлений в акушерстве продолжает оставаться проблема недонашивания беременности. Частота преждевременных родов составляет 5-12 % от общего числа родов. С их увеличением взаимосвязаны такие показатели, как перинатальная и ранняя неонатальная заболеваемость и смертность. На долю недоношенных детей приходится до 50% случаев мертворождений, 60-70% - ранней неонатальной и 65-75% - детской смертности.
ЭНДОМЕТРИЙНИНГ ГИПЕРПЛАСТИК ҲОЛАТЛАРИНИ БАРВАҚТ АНИҚЛАШ ВА ДАВОЛАШНИНГ ИЛМИЙ АСОСЛАНГАН ЗАМОНАВИЙ ЁНДАШУВЛАРИ
Эндометрийнинг пролифератив жараёнларининг айрим жиҳатларига бағишланган мавжуд тадқиқотларда эндометрийда патологик жараёнларнинг шаклланишида иштирок этувчи ҳужайра ичи метаболик механизмларнинг комплекс баҳоланиши, шунингдек, уларни ҳужайравий ва субҳужайравий даражада бошқарувчи омилларнинг тизимли тавсифи етарли даражада ёритилмаган. Шу муносабат билан эндометрийнинг гиперпластик жараёнларида ҳужайра ва субҳужайра механизмларини аниқлаш, уларни эрта ташхислаш ҳамда даволашнинг замонавий ёндашувларини ишлаб чиқиш илмий ва амалий жиҳатдан долзарб ҳисобланади.
АЦЕТИЛЛАШ ФАОЛЛИГИ: ТИББИЁТДАГИ АҲАМИЯТИ, ТУРЛИ КАСАЛЛИКЛАРНИНГ КЛИНИК КЕЧИШИ ВА АСОРАТЛАРИНИ БАШОРАТЛАШДАГИ АҲАМИЯТИ
Ацетиллаш фаоллиги инсон организмида ксенобиотик ва эндоген моддаларнинг метаболизмида муҳим ўрин тутади ва унинг даражаси шахсий метаболик фенотипни белгилайди. Бу фаоллик N-ацетилтрансфераза (NAT) ферментлари фаолияти билан боғлиқ бўлиб, индивидуал генетик фарқларга кўра “тез” ва “секин” ацетилловчи фенотиплар шаклланади. Ушбу обзорда ацетиллаш фаоллигининг молекуляр-биологик асослари, уни аниқлаш усуллари ҳамда турли касалликлар, жумладан, онкологик, юрак-қон томир, гастроэнтерологик ва фармакологик ҳолатлардаги диагностик ва прогностик аҳамияти кўриб чиқилади. Хулоса сифатида, ацетиллаш фаоллигини клиник амалиётдаги жорий имкониятлар ва келгусидаги илмий-тадқиқот йўналишлари муҳокама қилинади.
ЗНАЧЕНИЕ ЦИСТАТИНА -С В ОПРЕДЕЛЕНИИ ПОЧЕЧНОЙ ДИСФУНКЦИИ У ПАЦИЕНТОВ С ХРОНИЧЕСКОЙ ОБСТРУКТИВНОЙ БОЛЕЗНЬЮ ЛЕГКИХ И САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ 2 ТИПА С ДИАБЕТИЧЕСКОЙ НЕФРОПАТИЕЙ
Цель исследования - определить значение Цистатина -С в определении почечной дисфункции у пациентов с хронической обструктивной болезнью легких и сахарным диабетом 2 типа с диабетической нефропатией
Материал и методы исследования. Нами были изучены 58 пациентов с с хронической обструктивной болезнью легких и сахарным диабетом 2 типа (из них мужчины – 38, женщины -20). Средний возраст мужчин составил 56,5 лет, женщин - 50, 1 лет Давность заболевания колебалась в пределах от 5 до 10 лет.
По степени хронической болезни почек (ХБП) больные были разделены на 3 группы:1 гр. – 25 (43,1%) больных с легкой ХОБЛ и СД2 диабетической нефропатией 3 стадии, 2 гр. – 18 (31,0%) больных со средней тяжХОБЛ и СД2 без диабетической нефропатии, 3 гр. - 15 (25,9%) больных с тяжелой ХОБЛ без СД 2 и с диабетической нефропатией 3 стадии. Группу контроля составили 20 лиц с СД 2 типа без ХОБЛ и без ХБП ХБП.
Выполнялись все исследования, включавшие общеклинические (общий анализ крови, общий анализ мочи и по Нечипоренко), биохимические (сахар крови, гликемический профиль, HbA1C, мочевина, креатинин, электролиты крови, липидный спектр, коагулограмма и др.), гормональные исследования крови (С-пептид, инсулин), ЭКГ, рентгенография органов грудной клетки, УЗИ внутренних органов, консультация кардиолога, нефролога, окулиста, и др. исследования.
Результаты исследования. Исследование показало статистически значимую связь между частотой обострений ХОБЛ и скоростью снижения скорости клубочковой фильтрации (СКФ). У пациентов, перенесших частые обострения, наблюдались более высокие средние значения СКФ и более частые случаи снижения СКФ ниже 60 мл/мин/1,73 м², что подтверждается данными χ²=45,74 (р=0,314).
У пациентов всех трех групп наблюдалось снижение функции почечной фильтрации, подтвержденное результатами определения уровня креатинина и цистатина С.
Выводы: 1. Наибольшее диагностическое значение в определении почечной дисфункции у пациентов с ХОБЛ и СД 2 типа имеет оценка Цистатина -С.
2.У пациентов всех трех групп наблюдалось снижение функции почечной фильтрации, подтвержденное результатами определения уровня креатинина и цистатина С.
РЕВМАТОИД АРТРИТ БИЛАН КАСАЛЛАНГАН БЕМОРЛАРДА ЛЕЙКОЦИТЛАР СУБПОПУЛЯЦИЯСИНИНГ ЁШГА БОҒЛИҚ ЎЗГАРИШЛАРИ
Ревматоид артрит (РА) касаллигини этиологияси тўлиқ ўрганилмаган, касаллик ривожланиш патогенезида турли хил генетик, иммун, эндокрин омиллар ва яллиғланиш цитокинлари мувозанатининг бузилиши оқибатида кўп сабабли мураккаб ривожланишлар билан юзага келадиган бўғимларда сурункали эрозив яллиғланиш билан кечадиган аутоиммин касаллик деб ҳисобланади.
Ишнинг мақсади: Ревматоид артрит билан касалланган беморларда лейкоцитлар субпопуляциясининг ёшга боғлиқ ўзгаришларини ўрганиш.
Тадқиқот материали ва усуллари: 117 нафар (102 нафар (87,2%) аёл, 15 нафар (12,8%) эркак) беморлар периферик қонда лейкоцитлар умумий сони ва уларнинг субпопуляция таркиби аниқланди.
Тадқиқот натижалари ва муҳокама: 18–40 ёшли беморлар гуруҳида периферик қонда Т-лимфоцитлар умумий улушининг нисбатан сақланганлиги, бироқ Т-хелпер ҳужайралари миқдорининг пасайиши ва цитотоксик Т-лимфоцитлар улушининг ортиши қайд этилди. 41–60 ёшли беморлар гуруҳида Т-лимфоцитлар умумий сонининг янада камайиши, В-лимфоцитлар улушининг нисбий ортиши ҳамда NK-ҳужайралар фаоллигининг пасайиши кузатилди. 60 ёшдан юқори беморларда Т-лимфоцитлар миқдорининг кескин камайиши, В-лимфоцитлар ва нейтрофил лейкоцитлар улушининг ортиши кузатилди.
Хулоса: Ревматоид артрит билан касалланган беморларда ёш ошиши билан лимфоцитлар ва уларнинг асосий субпопуляциялари, айниқса CD4⁺ Т-хелпер ва В-лимфоцитлар миқдорининг камайиши, иммун тизимининг функционал резервлари пасайиб боришини кўрсатади.
НЕИНФЕКЦИОННЫЕ ПОРАЖЕНИЯ ТВЁРДЫХ ТКАНЕЙ ЗУБОВ У ДЕТЕЙ: СОВРЕМЕННЫЙ ЭТИОПАТОГЕНЕЗ, КЛИНИЧЕСКИЕ ПРОЯВЛЕНИЯ И СТРАТЕГИИ ПРОФИЛАКТИКИ
Неинфекционные поражения твердых тканей зубов (НИПТЗ) у детей представляют собой одну из ключевых проблем современной педиатрической стоматологии, характеризующуюся высокой распространенностью, многофакторной этиологией и ранним дебютом. В структуру НИПТЗ входят эрозия эмали, гипоплазия, абфракционные дефекты, клиновидные дефекты и патологическая стираемость. Настоящий обзор литературы посвящен анализу современных данных о распространенности, механизмах развития, клинических особенностях и профилактических подходах к НИПТЗ у детей. Основной акцент сделан на роли слюны, местных и системных факторов риска, а также на индивидуализированных стратегиях профилактики, включая применение реминерализующих средств и междисциплинарный подход. Результаты анализа подчеркивают необходимость ранней диагностики и комплексных профилактических программ для снижения риска прогрессирования патологии и сохранения стоматологического здоровья детей.
СЛУЧАЙ КЛИНИЧЕСКОГО НАБЛЮДЕНИЯ БОЛЬНОГО С ФЛЕГМОНОЙ ОРБИТЫ И СОПУТСТВУЮЩЕЙ ГИПОТРОФИЕЙ III СТЕПЕНИ
В работе представлены результаты лечения ребенка с флегмоной орбиты и сопутствующей гипотрофией III степени. Затронуты вопросы диагностики включающей обязательное проведение УЗИ и УЗДГ сосудов глаза, консультаций таких специалистов, как невролога, анестезиолога, онкоофтальмолога, педиатрии проведения консервативного и хирургического лечения.
THE ROLE OF THE RISK OF AN INADEQUATE IMMUNE RESPONSE TO MEASLES VACCINE PROPHYLAXIS IN CHILDREN WITH HEALTH CONDITIONS
Purpose of the study. To study the role of the risk of an inadequate immune response of measles vaccination in children with health problems.
Materials and methods. The article presents data from 111 children, of which 76 children with health problems aged 1 to 2 years, 34 boys (44.74%) and 42 girls (55.26%) vaccinated against measles. The control group consisted of 35 relatively healthy children.
Conclusion. The results of the study showed that the development of post-vaccination immunity to measles in children can be influenced by frequent illnesses. The results obtained allow us to consider children with health problems as a high-risk group for ineffective vaccination not only against measles, but also against other infections, which urgently requires additional immunocorrective measures.
ХАРАКТЕРИСТИКА ГОРМОНАЛЬНЫХ НАРУШЕНИЙ У МУЖЧИН С БЕСПЛОДИЕМ
Данное исследование посвящено изучению основных типов гормональных нарушений, связанных с бесплодием у мужчин, и механизмов их развития. В исследовании анализируется влияние изменений уровней тестостерона, фолликулостимулирующего гормона (ФСГ), лютеинизирующего гормона (ЛГ) и пролактина на сперматогенез. Подчеркивается клиническое значение гормональных дисбалансов, методы диагностики и их роль в улучшении репродуктивного здоровья мужчин.
БОШ МИЯ ҚОН АЙЛАНИШИНИНГ БУЗИЛИШИГА ЭГА БЎЛГАН АЁЛЛАРДА ГЕСТАЦИОН АСОРАТЛАРНИ БАШОРАТЛАШ
Ўз моҳияти бўйича бош мия қон айланишининг ўткир бузилиши замонавий жамиятнинг нафақат тиббий, балки, ижтимоий-иқтисодий муаммоси ҳисобланади. Мазкур патологияга оид тўпланган маълумотларнинг анча кенг кўламига қарамасдан, касалликни ўрганиш ушбу масалалар билан шуғулланаётган фанларнинг долзарб вазифаси бўлиб қолмоқда.
Мақсад – ҳомиладор аёлларда бош мия қон айланишининг ўткир бузилиши ривожланишининг асосий ҳавф омилларини аниқлаш.
Материал ва усуллар. Инсультни ривожланиш ҳавф омилларининг таҳлили ўтказилди, жумладан: гинекологик ва аллергик анамнез, тамаки чекиш ва ҳомиладорликдан аввал контрацепция воситаларини қабул қилиш, сурунқали касалликлар мавжудлиги, гемостаз тизими ва липидли спектр кўрсатқичлари, тромбофилия генлари полиморфизми.
Натижалар. Ҳомиладорлик билан боғлиқ бўлган инсульт ва потенциал ҳавф омиллари ўртасидаги ўзаро алоқани аниқлаш учун бинар логистик регрессияли таҳлил ўтказилган, ҳамда юқори ўзига ҳослиги ва сезувчанлигига эга бўлган (тегишлича, 81% ва 75%) башоратлаш шкаласи ишлаб чиқилган.
СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКАЯ ОЦЕНКА СЛУЧАЕВ ВНЕЗАПНОЙ СМЕРТИ ДЕТЕЙ: РАЗРАБОТКА СИСТЕМЫ КРИТЕРИЕВ И ДИАГНОСТИЧЕСКОГО АЛГОРИТМА
В статье рассматривается проблема совершенствования судебно-медицинской диагностики внезапной смерти детей (ВСД). На основании анализа 137 случаев за период 2021–2025 гг. проведено комплексное исследование морфологических, лабораторных и клинико-анамнестических данных. Авторами предложена система объективных критериев и разработан алгоритм проведения экспертизы, включающий современные методы иммуногистохимии и молекулярной генетики. Внедрение данных подходов позволяет стандартизировать экспертную деятельность и повысить доказательность заключений.
ОСТЕОПОРОЗ ВА УМУРТҚА ПОҒОНАСИ ПАТОЛОГИК СИНИШЛАР ТАРҚАЛИШИ МАСАЛАСИ ҲАҚИДА
Умуртқа поғонасининг патологик синишлари, айниқса катта ёш гуруҳи вакилларида остеопорознинг энг оғир ва тарқалган асоратларидан бири деб ҳисобланадилар. Мазкур мақолада, минтақавий, шу жумладан Ўзбекистон ва Ўрта Осиё мамлакатлари, ҳусусиятларига урғу берилган ҳолда, умуртқа танаси остеопоротик синишлари эпидемиологияси бўйича замонавий маълумотлар шарҳи тақдим этилган. Уларнинг клиник-диагностик жиҳатлари ёритиб берилган, шу жумладан, “индамас” кечиши, барвақт аниқлаш қийинчилиги, ҳамда рентгенологик ва денситометрик усулларнинг аҳамияти.Остеопороз фонида компрессион синишларни олган беморларни дори-дармонли ва дори-дармонсиз даволаш, профилактика ва реабилитация қилишнинг замонавий стратегиялари кўриб чиқилган. Алоҳида эътибор ногиронлашишни пасайтириш, ҳаёт сифатини яхшилаш ва такрорий синишларни олдини олишга йўналтирилган фанлараро ёндашув заруратига қаратилган. Тақдим этилган маълумотлар турли мутаҳассисликлар шифокорлари, жумладан, терапевтлар, ревматологлар, неврологлар, травматологлар, шунингдек реабилитация мутаҳассислари учун фойдали бўлиши мумкин.
ОРОЛ ДЕНГИЗИНИНГ ҚУРИШИ ОҚИБАТИДА ЎЛАТ (YERSINIA PESTIS) БЎЙИЧА ЭПИЗООТИК ҲУДУДЛАРНИНГ КЕНГАЙИБ БОРИШИГА ҚАРШИ ЎТКАЗИЛАДИГАН ЧОРА-ТАДБИРЛАРНИ ТАШКИЛЛАШТИРИШ СТРАТЕГИЯСИ
Қизилқум ва Устюрт ўлатнинг табиий ўчоқларида эпизоологик ва эпидемиoлогик ҳолатнинг ўзгаришига асосан иқлим шароити, экологик вазиятнинг кескин ўзгариши, қазилма бойликларни излаш, газ, нефт, автомобил, темир йўллари қурилишларининг жадаллашиб бориши натижасида кемирувчилар миграциясининг ошишига сабаб бўлмоқда. Орол денгизининг янгидан пайдо бўлган сувдан қуриган қисми ва унинг атрофида пайдо бўлган ўлатнинг Оролқум автоном ўчоғининг фаоллашуви эпизоотик ареални кенгайиб бораётганлигидан далолат беради.
ОСОБЕННОСТИ СИНДРОМА ВЕГЕТАТИВНОЙ ДИСФУНКЦИИ У ДЕТЕЙ И ПОДРОСТКОВ С САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ 1-ТИПА
У детей, страдающих сахарным диабетом 1-типа (СД1), нередко наблюдаются разнообразные проявления вегетативной дисфункции. Эти нарушения носят вторичный характер и оказывают существенное негативное влияние на течение основного заболевания. Степень выраженности симптомов СВД определяется возрастом пациента, доминирующим вегетативным тонусом и присутствием эмоциональных расстройств. Развитие этих нарушений начинается еще в детстве. Информация о частоте и специфике вегетативных расстройств у детей с СД1 ограничена, что подчеркивает необходимость дальнейших исследований, направленных на выявление ранних признаков дисфункции ВНС.
КЛИНИКО-ОРГАНИЗАЦИОННЫЙ АНАЛИЗ ЭФФЕКТИВНОСТИ ТОРАКОХИРУРГИЧЕСКОЙ ПОМОЩИ ПРИ ТУБЕРКУЛЁЗЕ ЛЁГКИХ НА ОСНОВЕ СРАВНИТЕЛЬНОЙ ОЦЕНКИ
Ретроспективное сравнительное исследование, проведённое в 2023–2024 годах в торакохирургическом отделении Ташкентского областного центра фтизиатрии и пульмонологии, показало положительную динамику хирургической деятельности отделения. В 2024 году количество выполненных операций увеличилось с 166 до 214, а оперативная активность выросла с 43,5% до 53,7%. При этом послеоперационная летальность и случаи реторакотомий не зарегистрированы. Анализ показал снижение доли открытых резекционных вмешательств и значительное увеличение объёма малоинвазивных видеоторакоскопических (VATS) операций. Так, доля VATS плеврэктомий и декортикаций увеличилась с 4,2% до 8,5%, комбинированных резекций — с 1,8% до 11,2%. Одновременно процедуры дренирования плевральной полости увеличились с 15,1% до 39,2%, а количество торакоцентезов снизилось. Количество коек в отделении (20) осталось неизменным, однако средняя продолжительность госпитализации сократилась с 19,6 койко-дня до 18,3 койко-дня. Это позволило сохранить клинико-организационную эффективность при увеличении объёма хирургической помощи и рационально использовать коечный фонд.
ОҒИР ДАРАЖАДАГИ БОШ МИЯ ЖАРОҲАТЛАРИДАН КЕЙИН ТИМУСДАГИ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИНИ ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ МАРКЁРЛАР БИЛАН ЎРГАНИШ
Оғир даражадаги бош мия жароҳати оқибатида тимусда тўқимавий дезорганизация, лимфоид тўқиманинг пасайиши, эпителиал ва фиброз тўқималарнинг ўсиши билан намоён бўладиган жиддий структуравий ўзгаришлар юз беради. Бу жараён иммун тизимнинг сусайишига, т-жавобнинг пасайишига ва қайтариш механизмларининг кечикишига олиб келади. Морфометрик ва гистологик кўрсаткичлар асосида, бу ўзгаришлар стресс-индуцирланган, яллиғланиш билан кечувчи ва кўп ҳолларда тикланиш қобилияти чекланган жараён эканини кўрсатади. Бу натижалар асосида оғир бош мия жароҳатидан кейин иммун тизимни сақлаш ва тиклашга қаратилган иммуномодулятор терапия стратегияларини ишлаб чиқиш зарурлиги аниқланади. Бош мия жароҳатлари даражаси ортиши билан тимусда CD68-позитив ҳужайралар сонининг кескин кўпайиши, фагоцитар фаолликнинг ошиши ва яллиғланиш реакциясининг кучайиши қайд этилди. Ушбу ҳолат макрофаглар орқали амалга ошадиган иммун жавоб реакциясининг даражасини намоён этади.
ОСОБЕННОСТИ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ГЛАУКОМЫ, СОЧЕТАННОЙ С ВРОЖДЁННЫМИ АНОМАЛИЯМИ РАЗВИТИЯ
Проведён анализ результатов хирургического лечения у 10 детей (20 глаз) с врождённой глаукомой, сочетанной с врождёнными аномалиями развития. Возраст пациентов варьировал от 1 месяца до 7 лет. Всем детям было выполнено хирургическое лечение. Послеоперационном периоде в течение одного года нормальный уровень внутриглазного давления (ВГД) сохранялся на 8 глазах (40%). У одного пациента (2 глаза) с аномалией Петерса отмечалось повышение ВГД до 30,7 ± 1,5 мм рт. ст., а у одного ребёнка с аномалией Аксенфельда–Ригера (2 глаза) — умеренное повышение ВГД до 26,56 ± 0,9 мм рт. ст., что в совокупности с эхобиометрическими показателями явилось показанием к повторному хирургическому вмешательству. Применение комбинированных фильтрующих антиглаукоматозных операций, направленных на воздействие на три пути оттока внутриглазной жидкости, обеспечивало компенсацию глаукомного процесса в среднем на протяжении 1,5 года.
ДИНАМИКА ЗАБОЛЕВАЕМОСТИ КОРЬЮ И СОСТОЯНИЕ КОЛЛЕКТИВНОГО ИММУНИТЕТА СРЕДИ ДЕТЕЙ РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН
В статье представлены результаты исследования по оценке эпидемиологической ситуации по кори среди детского населения Республики Каракалпакстан в 2020–2024 годах. Целью работы явился сравнительный анализ динамики заболеваемости и уровня коллективного иммунитета среди детей до 14 лет. Использованы официальные данные о заболеваемости и результаты серомониторинга, проведённого методом ИФА в возрастных группах 1-3, 4-6 и 7-14 лет. Установлено, что заболеваемость корью увеличилась более чем в три раза - с 14,6 до 48,3 на 100 тыс. населения, при этом наиболее высокие показатели зарегистрированы в Тахтакупырском, Муйнакском, Ходжелинском и Чимбайском районах, а также в городе Нукус. Уровень защитных антител к вирусу кори составил 32,4% у детей 1-3 лет, 7,9% -у детей 4-6 лет и 17,3% - у школьников, что значительно ниже эпидемиологического порога (95%). Результаты подчёркивают необходимость усиления иммунизации, расширения серомониторинга и совершенствования эпидемиологического надзора для предупреждения дальнейших вспышек кори.
ОСОБЕННОСТИ РАСПРОСТРАНЕННОСТИ И КЛИНИЧЕСКОГО ТЕЧЕНИЯ ХРОНИЧЕСКОГО РЕЦИДИВИРУЮЩЕГО АФТОЗНОГО СТОМАТИТА (ХРАС)
В статье представлены результаты клинического исследования показателей поражаемости и тяжести течения хронического рецидивирующего афтозного стоматита (ХРАС). Установлено, что частота возникновения заболевания в основной группе в 2,62 раза превышает показатели контроля. Проведен сравнительный анализ клинических форм (легкой, средней и тяжелой) в зависимости от анамнеза заболевания и состояния микробиоценоза. Доказано, что наличие рецидивов в прошлом и дисбиотические нарушения достоверно утяжеляют клиническую картину, увеличивая долю тяжелых форм до 9,23%. Обоснована необходимость комплексного подхода к диагностике и лечению ХРАС с учетом состояния желудочно-кишечного тракта.
NA-КМЦ АСОСИДАГИ ГИДРОГЕЛНИНГ АНТИГЛАУКОМАТОЗ ЖАРРОҲЛИКДА ОПЕРАЦИЯДАН КЕЙИНГИ ФИБРОЗНИ ОЛДИНИ ОЛИШДАГИ САМАРАДОРЛИГИ: IN VIVO ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ТАДҚИҚОТ
Антиглаукоматоз операциядан кейин ривожланадиган фиброз фильтрацион ёстиқчанинг функционал фаолиятини пасайтириб, операциянинг узоқ муддатли самарадорлигини чеклайди. Антиметаболитлар (митомицин С, 5-фторурацил) қўлланилиши маълум даражада фиброзни камайтирсада, уларнинг ножўя таъсирлари клиник қўлланилишини чеклайди. Шу муносабат билан Na-КМЦ асосидаги биомослашувчан гидрогелдан барьер восита сифатида фойдаланиш истиқболли ёндашув ҳисобланади. Экспериментал тадқиқотда 3,5% Na-КМЦ гидрогели антиглаукоматоз операцияда дренаж сифатида қўлланилганда фильтрацион ёстиқчанинг (ФЁ) морфологик ва функционал кўрсаткичлари барқарор сақланиши, васкуляризация ва фиброз трансформацияси хавфининг камайиши аниқланди. Олинган натижалар самарадорлик жиҳатидан вискоэластикдан кам эмас ёки айрим кўрсаткичлар бўйича устун эканлигини кўрсатди. Шу тариқа, Na-КМЦ асосидаги гидрогель глаукомани хирургик даволашда операциядан кейинги фиброзни профилактика қилиш учун самарали ва истиқболли барьер восита сифатида тавсия этилиши мумкин.