Том 1 № 12 (2026): ОСНОВЫ МЕДИЦИНЫ

						Показать Том 1 № 12 (2026): ОСНОВЫ МЕДИЦИНЫ
Том 1 № 12 (2026): ОСНОВЫ МЕДИЦИНЫ
Опубликован: 08-06-2026

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

МЕДИЦИНА И ЗДРАВООХРАНЕНИЕ

DISLIPIDEMIYA VA SURUNKALI BUYRAK KASALLIGI (SBK)NING TURLI KO‘RINISHLARI MAVJUD BEMORLARDA KASALLIKNING ERTA BOSQICHLARIDA BUYRAK KASALLIGI PROGRESSIYASI XAVFINI STRATIFIKATSIYA QILISHDA ENDOTELIAL FUNKSIYANING HOLATINI O‘RGANISH

Daminov B.T., Baxtiyorova U.A.

Tadqiqotga 19 yoshdan 55 yoshgacha bo‘lgan SBK I–IIIA bosqichidagi 86 nafar bemor (49 nafar erkak va 37 nafar ayol) kiritildi. Barcha bemorlar qon zardobidagi ADMA konsentratsiyasining dastlabki ko‘rsatkichlariga qarab ikki tadqiqot guruhiga ajratildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, ADMA ning past ko‘rsatkichlariga ega bo‘lgan SBK I–IIIA bosqichidagi bemorlarda YuZLP XS va ApoA lipoproteinlari darajasi bilan teskari korrelyatsiya mavjud bo‘lib, bu EDning ateroskleroz rivojlanish omillari bilan yaxshi ma’lum bo‘lgan o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatadi.

8-11

ВЛИЯНИЕ ДЛИТЕЛЬНОСТИ ЗАМЕСТИТЕЛЬНОЙ ПОЧЕЧНОЙ ТЕРАПИИ НА СОСТОЯНИЕ ГАСТРОДУОДЕНАЛЬНОЙ ЗОНЫ У ПАЦИЕНТОВ, ПОЛУЧАЮЩИХ ПРОГРАММНЫЙ ГЕМОДИАЛИЗ

Раимкулова Н.Р., Равшанова Ф.Р.

Изучено влияние длительности программного гемодиализа на состояние гастродуоденальной зоны у пациентов с хронической болезнью почек V стадии. Обследовано 60 пациентов, которым проведены клинико-лабораторные исследования и эзофагогастродуоденоскопия. Установлено, что увеличение длительности гемодиализа сопровождается ростом частоты хронического гастрита, дуоденита и эрозивных поражений слизистой оболочки желудка и двенадцатиперстной кишки. Полученные данные обосновывают необходимость регулярного эндоскопического мониторинга данной категории пациентов.

139-141

ЮЗ СИМПАТАЛГИЯЛАРИНИНГ РИВОЖЛАНИШ АСОСЛАРИ, КЛИНИК-ҚИЁСИЙ ТАВСИФИ ВА ТАШХИС ҚЎЙИШ МЕЗОНЛАРИ

Абдуллаева М.Б., Ядгарова Л.Б.

Мазкур мақола юз симпаталгияларининг патогенези, клиник хусусиятлари ва диагностикасига бағишланган. Ушбу патология юзнинг бир томонидаги оғриқ ва вегетатив симптомлар (гиперемия, лакримация, гипергидроз) билан намоён бўлади. Тадқиқотда 100 нафар бемор ўрганилиб, клиник гуруҳларга ажратилди. Оғриқ интенсивлиги ВАШ шкаласи орқали баҳоланди, шунингдек, IL-1β, IL-6 ва TNF-α каби яллиғланиш биомаркерлари таҳлил қилинди. Натижаларга кўра, оғриқ асосан кучли даражада бўлиб, клиник кўринишлар гуруҳлар бўйича фарқ қилди (p<0,05). Цитокинлар даражаси меъёрий чегарада бўлиб, системали яллиғланиш устун эмаслиги аниқланди. Хулоса қилиб, юз симпаталгиялари кўп омилли патогенезга эга бўлиб, диагностикада комплекс ёндашув ва индивидуал даволаш муҳим аҳамиятга эга.

222-229

MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARDA ORTIQCHA VAZN VA SEMIZLIK KO‘RSATKICHLARI

Djumanazarova A.J.

Ushbu tadqiqotda bolalar va o‘smirlar orasida ortiqcha vazn va semizlik sharoitida jismoniy rivojlanish ko‘rsatkichlarining o‘ziga xos xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqotning maqsadi – turli yosh guruhlarida ortiqcha tana vazniga ega bo‘lgan bolalar va o‘smirlarda somatometrik ko‘rsatkichlarning o‘zgarishlarini aniqlash va baholashdan iborat.
Tadqiqot Qoraqalpog‘iston Respublikasida o‘tkazilib, unda umumiy o‘rta ta’lim maktablarida tahsil olayotgan 11–17 yoshdagi bolalar ishtirok etdi. Antropometrik ko‘rsatkichlar (tana vazni, bo‘y uzunligi va tana massasi indeksi) aniqlanib, statistik jihatdan tahlil qilindi. Natijalar ortiqcha vazn va semizlikka ega bolalarda tana vazni va BMI ko‘rsatkichlari sog‘lom tengdoshlariga nisbatan sezilarli darajada yuqori ekanligini ko‘rsatdi (p<0,001).
Xulosa qilib aytganda, ortiqcha vazn bolalar organizmida somatometrik ko‘rsatkichlarning sezilarli o‘zgarishiga olib keladi va bu esa kelajakda metabolik kasalliklar rivojlanish xavfini oshiradi.

323-325

БОЛAЛAРДA НЕФРОБЛAСТОМAНИ AНИҚЛAШ ВA ДAВОЛAШГA ЯНГИЧA ЁНДAШУВЛAР

Мустафоев Т.Қ.

Мақолада нефробластоманинг T2-3 N0-1 M0 босқичи аниқланган 45 нафар бемор болаларда ташхислаш ва даволаш натижалари келтирилган. Беморларга стандарт усулдаги текширувлардан ташқари МСКТ-ангиография, цитогенетик ва иммуногистохимия текширувлари ўтказилди. Беморлар 2 гуруҳга бўлиб ўрганилган. Иммуногистохимия текширувида онкопротеин Bcl-2 ва онкоген P-53 ларнинг экспрессияси юқори бўлганида касаллик жараёнининг кечиши агрессив тарзда бўлиши маълум бўлди. Ушбу ҳолларда полихимиотерапиянинг агрессив дастурлари ўрганилди. Асосий прогностик омилларни ҳисобга олган ҳолда даволаш усулларини қўллаш даволаш натижаларининг яхшиланишига олиб келди.

418 - 422

REPRODUKTIV YOSHDAGI AYOLLARDA JINSIY A’ZOLARNING PAPILLOMAVIRUS INFEKSIYASINI ERTA ANIQLASHDA PZR, SITOLOGIK VA MIKROBIOLOGIK TEKSHIRUVLARNING AHAMIYATI

Raxmanova N.Q., Xadjimetov A.A., Orifjon A.A.

Inson papillomavirusi infeksiyasi ayollar reproduktiv salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan, bachadon bo‘yni va boshqa genital a’zolar kasalliklari rivojlanishida muhim etiologik omillardan biri hisoblanadi. Shu sababli infeksiyani erta bosqichda aniqlash, xavf guruhlarini belgilash hamda asoratlarning oldini olish zamonaviy tibbiyotning dolzarb vazifalaridan biridir. Reproduktiv yoshdagi ayollarda jinsiy a’zolarning papillomavirus infeksiyasini erta aniqlashda polimeraza zanjir reaksiyasi, sitologik va mikrobiologik tekshiruvlarning ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda HPV16 bo‘yicha PZR natijalari, vaginal mikroflora haqidagi mikrobiologik hisobotlar hamda sitologik materiallar birgalikda baholandi. Olingan natijalar klinik amaliyotda kompleks laborator yondashuv muhim ekanini ko‘rsatadi.

71-75

CYPERUS ROTUNDUS L. O‘SIMLIGI TARKIBIDAGI UGLEVODLAR MIQDORINI TAHLILI

Qodirova G.Y.

Mazkur tadqiqotda Cyperus rotundus L. o‘simligi tarkibidagi uglevodlar miqdori aniqlanib, ularning sifat va miqdoriy ko‘rsatkichlari baholandi. Tahlil natijalariga ko‘ra, o‘simlik tarkibida asosiy eruvchan uglevodlar sifatida fruktoza, glyukoza, saxaroza va maltoza aniqlangan. Miqdoriy ko‘rsatkichlar mos ravishda: fruktoza – 0,197 mg/g, glyukoza – 0,482 mg/g, saxaroza – 0,133 mg/g va maltoza – 0,114 mg/g ni tashkil etdi. Umumiy uglevodlar miqdori 0,926 mg/g ga teng bo‘ldi.
Olingan natijalarga ko‘ra, uglevodlar orasida eng yuqori ulush glyukozaga to‘g‘ri kelib, u umumiy miqdorning asosiy qismini tashkil etadi. Bu holat o‘simlikning energiya almashinuvi jarayonlarida monosaxaridlarning ustuvor ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Disaxaridlar (saxaroza va maltoza) miqdori nisbatan past bo‘lib, ularning umumiy uglevodlar tarkibidagi ulushi kamroq ekani aniqlandi.
Tadqiqot natijalari Cyperus rotundus L. o‘simligining biokimyoviy tarkibini baholashda muhim ahamiyat kasb etadi hamda undan farmatsevtika, fitoterapiya va oziq-ovqat sanoatida foydalanish imkoniyatlarini ilmiy asoslashga xizmat qiladi.

117-120

KESAR KESISHDAN KEYINGI YIRINGLI-SEPTIK ASORATLARNI ERTA PROGNOZLASHDA LEYKOTSITAR INDEKSLARNING KLINIK VA STATISTIK AHAMIYATI

Asrankulova D.B., Nishonova D.A.

Mazkur tadqiqotda kesar kesishdan keyingi yiringli-septik asoratlarni erta aniqlash va prognozlashda leykotsitar indekslarning diagnostik va prognostik ahamiyati baholandi. 110 nafar bemorda retrospektiv-prospektiv tahlil o‘tkazildi. Leykotsitar intoksikatsiya indeksi (LII), neytrofil-limfotsit nisbati (NLR) va trombotsit-limfotsit nisbati (PLR) ko‘rsatkichlari o‘rganildi. Natijalarga ko‘ra, ushbu indekslar infeksion asoratlarning ishonchli erta markerlari ekanligi aniqlandi.

196-198

МОРФОМЕТРИЧЕСКИЕ И ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ ЖЕЛУДКА 3-МЕСЯЧНЫХ КРЫС ПРИ КОМБИНИРОВАННОМ ДЕФИЦИТЕ МИКРОЭЛЕМЕНТОВ

Хасанова Д.А., Абосов А.С.

В статье представлены результаты экспериментального морфологического, морфометрического и иммуногистохимического исследования желудка 3-месячных белых беспородных крыс при комбинированном алиментарном дефиците магния, железа, цинка и селена. Исследование включало две группы 3-месячных самцов крыс: контрольную группу, получавшую стандартный сбалансированный рацион, и экспериментальную группу, получавшую рацион с комбинированным дефицитом Mg+Fe+Zn+Se. Морфометрический анализ включал оценку толщины слизистой оболочки желудка, подслизистой основы, мышечной оболочки и серозной оболочки, глубины желудочных ямок, длины и плотности желудочных желез, количества складок слизистой оболочки, париетальных и главных клеток. Иммуногистохимическое исследование проводили с использованием маркера Ki-67

289-294

ЙИРИНГЛИ ЖАРОҲАТЛАРНИ БИОТИББИЁТ МУҲАНДИСЛИГИ АСОСИДА ОЛИНГАН ЯНГИ ҚОПЛОВЧИ МАТЕРИАЛ ЁРДАМИДА ЭКСПЕРИМЕНТАЛ УСУЛДА ДАВОЛАШ

Абдусаломов Б.А., Эргашев У.Ю., Ирискулов Б.У., Хегай Л.Н., Цеомашко Н.Е., Арипова С.Ф., Сайфуллаева С.А.

Йирингли жароҳатларнинг асоратларини даволаш муаммоси кўп йиллардан бери долзарб бўлиб келмоқда. Сўнгги йилларда янги даволаш усулларини жорий этилиши ва мавжуд даволаш усулларини такомиллаштирилишига қарамасдан, юмшоқ тўқималарнинг йирингли яра касалликлари юқори даражада сақланиб қолмоқда. Бизнинг тадқиқотимиз, янги кўп компонентли дори воситаларини, тери ва юмшоқ тўқималарнинг йирингли яраларни махаллий даволаш концепциясига бағишланган. Бу концепция тери ва юмшоқ тўқималарнинг йирингли яра жараёнлари билан оғриган экспериментал каламушларни даволашда индивидуал ёндашувни амалга оширишга қаратилган.
Тадқиқотнинг мақсади: Экспериментал шароитда йирингли жароҳатларни комплекс даволашда Convolvulus subhirsutus махаллий ўсимликдан ажратилган алкалоид филлальбинли гельсимон коллагеннинг бактериологик контаминациясини камайтиришга ва унинг битишига таъсир самарадорлигини патогенетик асослаш.
Тадқиқотнинг материаллари ва усуллари: Экспериментал тадқиқотлар ТДТУ вивариумида сақланаётган оғирлиги 190-240 г бўлган 170-та наслсиз оқ эркак жинсли каламушларда ўтказилди. Каламушлар юмшоқ тўқималарининг йирингли жароҳатини келтириб чиқариш учун "Йирингли жароҳатларни экспериментда моделлаштириш усули" дан (Гувоҳнома №1394,2023й.) фойдаланилди. Йирингли жароҳатга эса биотиббиёт муҳандислиги асосида олинган алкалоид филлальбинли гельсимон коллаген қопловчи материалидан фойдаланилди (Арипова С.Ф., Цеомашко Н.Е., Абидова А.Д., Хегай Л.Н., Ирискулов Б.У. ва б. томонидан “Турли генездаги жароҳатларни қоплаш учун регенератив ва антимикроб хусусиятга эга бўлган восита” олинган патент № IАP 06668, ҳамда Ўзбекистон Республикаси инновацион ривожланиш вазирлигининг 211/14-сонли тижоратлаштиришга тайёрлаш гранти асосида ушбу илмий иш олиб борилди). Унинг таъсир самарадорлигини эса бактериологик ва иммунофермент усул орқали динимикада аниқланди.
Натижалар: Асосий гуруҳ каламушларида олиб борилган филлальбинли гельсимон коллагеннинг таркибидаги филлальбиннинг антисептик таъсири сабаб бактерияларнинг 7-куни камайиб, 10-куни бутунлай нобуд бўлганини кузатдик. Жароҳатдаги йирингли жараённинг тизимли яллиғланинш синдроми жавоб реакцияси омилларининг, яъни интерлейкинлар (ИЛ-1β, ИЛ-2, ИЛ-10) 10-куни нормал кўрсаткичларга етганлигини ва прокалцитонин кўрсаткичининг 24 соатдан 36 соатгача критик прогрессияланишини кузатдик, бу ўзгаришларга эса коллагеннинг таъсир самараси юқори эканлигидан далолат беради. Бундан ташқари қон томир-эндотелиал ўсиш омилининг (VEGF) бириктирувчи тўқима архитектоникаси шакллаши динмикада ўрганиди.
Хулоса: Биотиббий ҳужайравий қопловчи материални қўллаган ҳолда комплекс даволаш натижасида патофизиологик кўрсаткичларнинг динамикада яхшиланиши ва жароҳат битишининг тезлашиши кузатилди. Экспериментал гуруҳда жароҳатнинг тўлиқ битиши таққослаш гуруҳига нисбатан ўртача 4 кунга эртароқ қайд этилди. Олинган натижалар мазкур материалнинг юмшоқ тўқималарнинг йирингли жароҳатларини даволашда потенциал тиббий самарадорлигини кўрсатади.

384-398

BOLALARDA SURUNKALI BUYRAK KASALLIGINI ERTA ANIQLASHDA SISTATIN C BIOMARKERINING DIAGNOSTIK AHAMIYATI

Aktamov A.F.

Mazkur maqolada bolalarda surunkali buyrak kasalligini (SBK) erta aniqlashda yangi avlod biomarkeri sifatida Cystatin C ning diagnostik ahamiyati o‘rganiladi. Kreatinin bilan solishtirganda ushbu biomarkerning sezgirligi va spetsifikligi yuqori ekanligi asoslab beriladi. Tadqiqotda Cystatin C asosida GFRni aniqlashning afzalliklari hamda klinik amaliyotdagi o‘rni yoritiladi.

45-48

OQSIL-ENERGETIK TANQISLIKDA METABOLIK GOMEOSTAZNING ASOSIY BO‘G‘INIGA YANGI AMINOKISLOTALI QON O‘RNINI BOSUVCHINING TA’SIRI

Xasanov N.A.

Oqsil-energetik yetishmovchilik turli patologik holatlarda metabolik gomeostaz buzilishlari bilan kechadigan muhim tibbiy muammolardan biri hisoblanadi. Ushbu tadqiqotning maqsadi yangi aminokislotalarga asoslangan qon o‘rnini bosuvchi vosita Aminoyantarning eksperimental oqsil-energetik yetishmovchilik sharoitida metabolik gomeostaz ko‘rsatkichlariga ta’sirini baholashdan iborat bo‘ldi. Tadqiqot 120 ta laboratoriya kalamushida o‘tkazildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, oqsil-energetik yetishmovchilik eritroid ko‘rsatkichlarda, shuningdek oqsil va energiya almashinuvida hamda antioksidant himoya tizimida sezilarli o‘zgarishlarga olib keladi. Aminoyantar qo‘llanilishi ushbu ko‘rsatkichlarning yaxshilanishiga sabab bo‘ldi va Infesol-40 bilan solishtirganda yuqori samaradorlikni namoyon etdi.
Olingan natijalar Aminoyantarning oqsil-energetik yetishmovchilik sharoitida metabolik gomeostazni korreksiya qilishda samarali vosita ekanligini ko‘rsatadi.

95-98

ОШҚОЗОН ВА ЎН ИККИ БАРМОҚЛИ ИЧАК ЯРАСИ АСОРАТЛАРИ – ҚОН КЕТИШЛАРДА ЖАРРОҲЛИК ТАКТИКАСИНИ ТАНЛАШНИ ОПТИМАЛЛАШТИРИШ

Қараев М.Н., Хурсанов Ё.Э.

Ушбу илмий ишда гастродуоденал ярадан қон кетиш (ГДЯК) ҳолатларини жарроҳлик йўли билан даволашдаги замонавий тактик ва техник ёндашувларнинг аҳамияти ва самарадорлиги таҳлил қилинган. ГДЯК қорин бўшлиғи шошилинч жарроҳлигидаги жиддий муаммолардан бири бўлиб, беморларнинг ўлими юқори даражада сақланиб қолмоқда. Тахминан 20–25% ҳолларда бирламчи эндоскопик усуллар билан қон кетишни тўхтатишга эришилмайди ва жарроҳлик аралашуви талаб этилади.Ваготомия каби органни сақлайдиган усуллар ГДК (гастродуоденал қон кетишлар)ни самарали даволашда асосий ўринни эгаллайди. Эндоскопик ва мини-инвазив аралашувларнинг клиник амалиётда кенг қўлланиши жарроҳлик кўрсатмаларини аниқлашда муҳим аҳамият касб этади.Тадқиқот натижаларига кўра, замонавий технологик ёндашувлар ва органни сақловчи операциялар қон кетишни самарали тўхтатиш, асоратларни камайтириш ва беморларнинг яшаш прогнозини яхшилашда муҳим омил ҳисобланади.

172-178

САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ПОМЕЩЕНИЙ И ОБОРУДОВАНИЯ КОМПЬЮТЕРНЫХ КЛАССОВ В ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛАХ

Курбанбаева А.Ж., Нуруллаев Ё.Э.

В статье представлена санитарно-гигиеническая оценка условий обучения в компьютерных классах общеобразовательных школ города Ташкента. Проведен анализ показателей наполняемости школ, освещенности, микроклимата, а также обеспеченности учебных заведений компьютерным оборудованием.

266-269

ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКИЕ, ГИСТОХИМИЧЕСКИЕ И ЦИТОМОРФОМЕТРИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ ВОСПАЛЕНИИ МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ

Равшанова Н.Б., Шакиров С.А.

В статье представлены результаты морфологического исследования ткани молочной железы при хроническом воспалении. Установлены патоморфологические, гистохимические и цитоморфометрические особенности процесса с учетом возрастных изменений ткани. Показано, что хроническое воспаление сопровождается клеточной инфильтрацией, стромальным ремоделированием, фиброзом и реактивной перестройкой эпителиального компонента. Выявленные изменения имеют значение для дифференциальной патоморфологической диагностики.

352-355

QONNING TIZIMLI KASALLIKLARI BILAN KASALLANGAN BEMORLARDA YUQUMLI ASORATLARNI PROFILAKTIKASI

Abdiyev K.M.

Ushbu maqolada qon kasalliklari bilan kasallangan bemorlarda yuqumli asoratlarning profilaktikasi masalalari keng yoritilgan. Ayniqsa neytropeniya davrida yuqumli asoratlar xavfi yuqori ekanligi ta'kidlanib, profilaktik terapiyaning ahamiyati asoslangan. Bakterial infeksiyalar profilaktikasi cheklangan hollarda, ya'ni ichak mikroflorasida polirezistent mikroorganizmlar kolonizatsiyasi bo‘lmagan bemorlarda qo‘llanilishi ko‘rsatilgan. Pnevmotsist pnevmoniyasi profilaktikasi uchun trimetoprim/sulfametoksazol asosiy dori sifatida tavsiya etiladi. Zamburug‘li yuqumli asoratlarini profilaktikasida birlamchi va ikkilamchi profilaktika usullari, xavf guruhlari va qo‘llaniladigan antimikotik dorilar bayon etilgan. Shuningdek, gerpes virusi infeksiyalari, jumladan Varicella-zoster virusi profilaktikasida asiklovir va valasiklovirning samaradorligi ko‘rsatilgan. Maqolada profilaktik davolashning muddatlari va uni bekor qilish mezonlari ham aniq bayon qilingan.

142-146

ҒАРБ ПАРҲЕЗИ (WЕSTERN DIET) ТАЪСИРИДА ЧАҚИРИЛГАН НАЖЁГ ДИНАМИКАСИДА ҚАЛҚОНСИМОН БЕЗНИНГ ГИСТОМОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАРИ: ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ТАДҚИҚОТ

Гафурова Д.С., Иноятова Ф.Х.

Юқори ёғли парҳез ёрдамида ёғли гепатоз моделлаштирилди. Ёғли гепатозда жигарда морфофункционал ўзгаришлар ҳамда қалқонсимон безнинг ҳам морфофункционал ҳолати динамикада ўрганилди. Юқори ёғли парҳезда жигарда стеатоз, пуфакчалар ва оғир фиброзни келиб чиқиши ва қалқонсимон без функционала фаоллигининг камайиши аниқланди. Олинган натижалар ёғли гепатозда гепатоцитларда липопероксидланиш жадаллашиши ва антиоксидант тизим фаоллиги пасайиши ҳисобига структур функционал имкониятлари бузилишидан далолат беради. Ва ўз навбатида қалқонсимон без гармонларининг метаболизми жиагрда кечиши ва бунда асосий фермент деёдиназа 1 тип қатнашиши жигар ёғли гепатозида қалқонсимон без гармонлари алмашинуву бузилишига сабаб бўлади.Ҳамда қалқонсимон без гармонларининг ўзгариши жигар фибрози ҳақида диагностиc критерия ҳисобланади

230-235

ПАСТКИ ЖАҒ ЖАРРОХЛИК АМАЛИЁТЛАРИДА ПАСТКИ АЛЬВЕОЛЯР НЕРВНИ ЗАРАРЛАНИШИНИ ДАВОЛАШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

Нурмаматзода О.А., Ҳайдаров Н.Қ., Абдуллаева М.Б., Дадажонов З.А., Халилов Д.Р.

Мақола пастки жағ жароҳатларидан кейин пастки альвеоляр нерв (ПАН) зарарланишини даволашда комплекс ёндашув самарадорлигини баҳолашга бағишланган. Тадқиқотда 100 нафар бемор (асосий ва солиштирма гуруҳлар) ҳамда 20 нафар соғлом шахс иштирок этди. Клиник, функционал ва нейрофизиологик баҳолаш усуллари (VAS, сезгирлик тестлари, ЭНМГ) қўлланилди. Натижаларга кўра, асосий гуруҳда оғриқ сезиларли камайиб, сезги функцияси ва нерв ўтказувчанлиги деярли нормагача тикланди. Солиштирма гуруҳда ижобий динамика кузатилган бўлса-да, у камроқ даражада намоён бўлди. Хулоса қилиб, комплекс даволаш усули ПАН зарарланишида юқори самарадорликка эга бўлиб, клиник ва нейрофизиологик кўрсаткичларнинг барқарор яхшиланишини таъминлайди.

326-331

SUD- TIBBIY EKSPERTIZA MUASSASALARIDA KOMISSIYA EKSPERTIZA FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH

Kurbanov A.A., Rasulova M.M.

Mazkur ilmiy maqola tadqiqoti sud tibbiy ekspertiza muassasalarida komission ekspertiza faoliyatining tashkiliy, huquqiy va metodologik jihatlarini o‘rganishga bag’ishlangan. Tadqiqotda komission ekspertizalarning samaradorligi, ekspertlar kasbiy tayyorgarligining holati, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari va tashkiliy muammolar tahlil qilinadi. Shuningdek, komission ekspertiza jarayonlarini standartlashtirish, nazorat mexanizmlarini takomillashtirish hamda ekspertlar malakasini oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi. Xalqaro tajriba o‘rganilgan holda milliy amaliyotga moslashtirilgan yechimlar taklif etiladi. Olingan natijalar asosida sud- tibbiy ekspertiza tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar beriladi.

76-80

REPRODUKTIV YOSHDAGI AYOLLARDA GIPERANDROGENIYA VA METABOLIK BUZILISHLAR O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK (KLINIK KO‘RINISH MISOLIDA)

Asrankulova D.B., Saidova G.O.

Giperandrogeniya reproduktiv yoshdagi ayollarda keng tarqalgan endokrin buzilishlardan biri bo‘lib, androgen gormonlarining ortiqcha ishlab chiqarilishi bilan tavsiflanadi va reproduktiv hamda metabolik jarayonlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu sindrom nafaqat gormonal muvozanatning buzilishiga, balki insulinrezistentlik, semizlik va polikistik tuxumdon sindromi (PTTS) rivojlanishiga ham olib keladi.
Ayollarda giperandrogeniya reproduktiv davr davomida gormonal regulyatsiyaning buzilishi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, tuxumdon funksiyasining izdan chiqishi, hayz siklining buzilishi, anovulyatsiya va bepushtlikka sabab bo‘ladi. Shu bilan birga, glyukoza almashinuvi buzilishi, dislipidemiya va metabolik sindrom kabi holatlar ham tez-tez uchraydi, bu esa kasallikning tizimli xarakterga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Zamonaviy tadqiqotlar giperandrogeniya va insulinrezistentlik o‘rtasida uzviy bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatmoqda, bunda giperinsulinemiya androgenlar sintezini kuchaytirib, patologik aylanishni yuzaga keltiradi. Bu esa o‘z navbatida yurak-qon tomir kasalliklari va metabolik asoratlar xavfini oshiradi.
Klinik jihatdan giperandrogeniya bilan og‘rigan bemorlarda girsutizm, akne, tana vaznining ortishi kabi belgilar kuzatiladi, bu esa bemorlarning hayot sifati va psixoemotsional holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bioimpedans tahlili, gormonal va laborator tekshiruvlarni kompleks qo‘llash kasallikni erta aniqlash va to‘liq baholash imkonini beradi.
Giperandrogeniyani samarali boshqarish uchun endokrinologiya, ginekologiya va metabolik yo‘nalishlarni birlashtirgan kompleks yondashuv zarur. Erta tashxis va individual davolash yondashuvi uzoq muddatli asoratlarning oldini olish va reproduktiv natijalarni yaxshilashga xizmat qiladi.

121-124

РОЛЬ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА ДЛЯ ЦИФРОВИЗАЦИИ СУДЕБНО-МЕДИЦИНСКОЙ ЭКСПЕРТИЗЫ

Ешмуратов Б., Бахриев И.И.

Цифровизация медицины и развитие технологий искусственного интеллекта (ИИ) открывают новые возможности для повышения эффективности судебно-медицинской экспертизы. Целью явилось оценить возможности применения технологий искусственного интеллекта в практической деятельности судебно-медицинской экспертизы и определить перспективные направления их внедрения. Проведен аналитический обзор научных публикаций 2020-2025 годов, индексируемых в международных базах данных (Scopus, PubMed), а также анализ практических кейсов применения ИИ в судебно-медицинской и смежной экспертной деятельности. Установлено, что наиболее развитые направления применения ИИ включают судебно-медицинскую визуализацию, идентификацию личности, анализ ДНК-данных, оценку возраста и цифровой анализ повреждений. Показано, что наибольшая практическая эффективность достигнута в задачах идентификации личности (системы Bonaparte, I-Familia, Facial Recognition System). Использование алгоритмов машинного обучения позволяет повысить точность анализа, ускорить обработку данных и снизить влияние субъективного фактора. Искусственный интеллект на современном этапе является вспомогательным инструментом, повышающим эффективность судебно-медицинской экспертизы. Его дальнейшее внедрение требует стандартизации, валидации, правового регулирования и обеспечения защиты чувствительных данных.

199-202

ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ МЕРОПРИЯТИЙ ПО ПРОФИЛАКТИКЕ ТУБЕРКУЛЁЗНОЙ ИНФЕКЦИИ СРЕДИ ДЕТЕЙ, НАХОДИВШИХСЯ В КОНТАКТЕ С БОЛЬНЫМИ ТУБЕРКУЛЁЗОМ СРЕДИ НАСЕЛЕНИЯ ГОРОДА ТАШКЕНТА

Джурабаева М.Х., Аккиев М.И., Абдугаппаров Ф.Б.

Латентная туберкулёзная инфекция (ЛТИ) — это состояние длительного носительства Mycobacterium tuberculosis без клинических проявлений, рентгенологических изменений в лёгких и бактериовыделения. По оценкам Всемирной организации здравоохранения, около одной трети населения Земли инфицировано микобактериями, и в 5–10% случаев при отсутствии профилактики развивается активный туберкулёз [16, 15]. Для детей этот риск выше, особенно в первые два года после инфицирования и при снижении иммунитета [14, 7].
В Узбекистане, как и во многих странах с умеренным бременем туберкулёза, основное внимание уделяется выявлению активных форм. Однако практика показывает, что именно ЛТИ остаётся «скрытым резервуаром» инфекции. Эпидемиологические исследования последних лет фиксируют высокую долю латентного инфицирования среди детей, контактировавших с больными туберкулёзом [1, 5]. В Ташкенте, где плотность населения и миграционные процессы велики, проблема приобретает особую остроту.
Национальная стратегия борьбы с туберкулёзом в Республике Узбекистан, утверждённая на 2023–2026 годы, включает раздел по работе с ЛТИ [2]. Внедрены клинические протоколы, предписывающие скрининг контактных лиц с помощью иммунодиагностических тестов (Диаскин-тест, QuantiFERON-TB Gold) и превентивное лечение изониазидом, рифампицином или их комбинациями. Эффективность Диаскин-теста у детей подтверждена в ряде исследований [3, 11], а QuantiFERON-TB Gold показал приемлемую специфичность даже у детей младше 5 лет [13]. Для диагностики ЛТИ также используются другие иммунологические тесты [12]. Тем не менее на амбулаторном уровне выполнение этих рекомендаций сталкивается с барьерами: неполный охват контактных детей, отказы родителей от иммунотестов и от химиопрофилактики, кадровые и организационные ограничения [6, 8].
Особую группу риска составляют дети, живущие в семьях, где выявлен больной туберкулёзом с бактериовыделением. По данным противотуберкулёзной службы Ташкента, доля детей среди всех контактных достигает 15–20%. Именно в этой группе вероятность перехода ЛТИ в активную форму в десятки раз выше, чем в общей популяции [7]. Кроме того, с 2025 года в городе проводится массовый иммуноскрининг среди организованных детей 3–7 лет (детские сады). Эта мера позволяет выявлять латентную инфекцию вне зависимости от известного контакта, но её охват пока остаётся неполным.
Актуальность настоящего исследования определяется тремя факторами. Во-первых, недостаточно изучен реальный уровень скрининга контактных детей в разрезе районов Ташкента. Во-вторых, нет точных данных о том, какая доля детей с подтверждённой ЛТИ действительно получает полный курс превентивной химиотерапии. Согласно мета-анализам, короткие схемы (3 месяца изониазида с рифампицином или 3 месяца изониазида с рифапентином) демонстрируют высокую завершённость и эффективность у детей [4, 8, 10, 6]. Однако реальная приверженность в амбулаторных условиях часто отстаёт от идеальной. В-третьих, в литературе отсутствует анализ причин низкой приверженности лечению со стороны родителей. Заполнить эти пробелы необходимо для корректировки городских противотуберкулёзных программ.

295-304

ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ВЛИЯНИЯ ЦЕРВИКАЛЬНОЙ ДИСПЛАЗИИ НА ИМПЛАНТАЦИОННУЮ СПОСОБНОСТЬ ЭНДОМЕТРИЯ ПРИ ЭКО

Хафизова Д.Б., Носирова М.Б.

Цервикальная интраэпителиальная неоплазия (ЦИН) у беременных представляет собой клинически значимое состояние, требующее своевременного выявления и выработки оптимальной тактики наблюдения для предотвращения прогрессирования заболевания и минимизации рисков для матери и плода. Увеличение распространённости папилломавирусной инфекции, а также рост числа беременных с предраковыми изменениями шейки матки обуславливают необходимость совер-шенствования диагностических методов.  
Цель обзора. Проанализировать современные подходы к раннему выявлению ЦИН во время беременности, включая возможности кольпоскопии, цитологии, молекулярного тестирования ВПЧ и алгоритмы щадящего наблюдения.  
Заключение. Проведённый анализ литературы показывает, что комплексный подход, основанный на сочетании неинвазивных методов диагностики, позволяет повысить точность верификации поражений и разработать индивидуализированную тактику ведения, обеспечивая безопасность беременной и плода

399-404

YOPIQ BOSH MIYA SHIKASTLARINING SUD-TIBBIY TAHLILI

Jumaniyozov E.X., Razzaqov R.B.

Sud-tibbiy ekspertiza amaliyotida tan jarohatlarining og‘irlik darajasini aniqlashda ko‘pincha kasallik davomiyligi nazariyasidan foydalaniladi. Hayot uchun xavf omili sog‘liq uchun jiddiy zarar, og‘ir bosh miya jarohati yoki kuchli stress natijasi sifatida baholanadi.Xususan, miya chayqalishi kabi jarohatlar odatda yengil tan jarohati sifatida baholanadi, chunki ular qisqa muddat ichida sog‘liqning yomonlashuviga olib keladi. Bosh miya shikastlanishi va kuchli stress esa o‘rta yoki og‘ir darajadagi tan jarohatlari sifatida baholanadi.Shuni ta’kidlash lozimki, og‘ir tan jarohatlarining deyarli yarmi yo‘l-transport hodisalari natijasida yuzaga keladi. Yuqoridagi holatlardan kelib chiqib, yopiq bosh miya jarohatlarida og‘irlik darajasini ilmiy asosda to‘g‘ri aniqlash sud-tibbiy ekspertiza sifatini oshiradi.

49-52

BRONXIAL ASTMA BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA TIZIMLI YALLIG‘LANISH VA OKSIDLANISH STRESSINING KO‘RSATKICHLARI

Joʼrayev Sh.B., Iskandarova F.I.

Tadqiqotning maqsadi BA bilan og‘rigan bemorlarda tizimli yallig‘lanish va oksidlanish stressi markerlari darajasini baholash va ularning tana vazni indeksi (TVI) bilan o‘zaro bog‘liqligini o‘rganishdan iborat. Materialы i metodы. BA bilan kasallangan 36 nafar bemor tekshirildi. IL-6, IL-8, TNF-α darajasi, shuningdek oksidlovchi stress ko‘rsatkichlari (S O‘MB, RAP O‘MB) aniqlandi. TVI ga qarab qiyosiy va korrelyatsion tahlil o‘tkazildi. Natijalar. TVIning oshishi IL-6, IL-8, TNF-α va S O‘MB darajasining sezilarli darajada oshishi bilan bog‘liqligi aniqlandi (r<0,05). TVI va IL-6 (r=0,802), TNF-α (r=0,746) o‘rtasida kuchli to‘g‘ridan to‘g‘ri korrelyatsion bog‘liqlik, shuningdek IL-8 (r=0,651) bilan o‘rtacha kuchli bog‘liqlik aniqlandi. TVI va RAP O‘MB o‘rtasida teskari korrelyatsion bog‘liqlik aniqlandi (r=-0,333). Xulosa. BA bilan og‘rigan bemorlarda TVIning oshishi tizimli yallig‘lanish va oksidlanish stressining kuchayishi bilan birga kechadi, buni ushbu kasallikni olib borishda hisobga olish lozim.

99-102

АКТУАЛЬНЫЕ МЕТОДЫ КОРРЕКЦИИ ПОСЛЕОПЕРАЦИОННЫХ АМЕТРОПИЙ ПОСЛЕ СКВОЗНОЙ КЕРАТОПЛАСТИКИ: АНАЛИЗ ПРАКТИКИ И ПЕРСПЕКТИВ

Юсупов А.Ф., Ходжаева Ё.А., Зокирова Л.Ж.

Цель. Проанализировать современные методы коррекции послеоперационных аметропий после сквозной кератопластики и определить их клиническую значимость в зрительной реабилитации пациентов.
Материалы и методы исследования. Проведён аналитический обзор отечественной и зарубежной литературы, посвящённой коррекции рефракционных нарушений после сквозной кератопластики. Рассмотрены очковая коррекция, мягкие и жёсткие газопроницаемые контактные линзы, склеральные контактные линзы, а также хирургические методы коррекции индуцированных аметропий.
Результаты. Установлено, что очковая коррекция имеет ограниченную эффективность при выраженном нерегулярном астигматизме, тогда как контактные линзы, особенно склеральные, обеспечивают более высокие функциональные результаты за счёт формирования регулярной оптической поверхности и компенсации роговичных аберраций. Хирургические методы могут применяться в отдельных случаях, однако связаны с более высоким риском осложнений.
Выводы. Склеральные контактные линзы являются наиболее перспективным и клинически обоснованным методом коррекции выраженных послеоперационных аметропий после сквозной кератопластики, особенно при нерегулярном астигматизме и сложном топографическом профиле роговицы.

179-181

СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ДИАГНОСТИКЕ ДОБРОКАЧЕСТВЕННЫХ И ЗЛОКАЧЕСТВЕННЫХ ОПУХОЛЕЙ МАТКИ: КЛИНИЧЕСКИЕ, ИММУНОЛОГИЧЕСКИЕ И ЛУЧЕВЫЕ МЕТОДЫ

Умарова Д.М., Мамадалиева Я.С.

В статье рассматриваются современные методы диагностики опухолей матки, включая клинические, иммунологические и лучевые подходы. Актуальность исследования обусловлена высокой распространённостью как доброкачественных, так и злокачественных новообразований матки среди женщин репродуктивного и постменопаузального возраста, а также сложностями раннего выявления заболевания.
Особое внимание уделено анализу диагностической ценности клинических признаков, роли иммунологических маркеров (CA 125, HE4, b-HCG) и современных методов визуализации, таких как ультразвуковое исследование, магнитно-резонансная томография и компьютерная томография. Обобщены данные отечественной и зарубежной литературы по эффективности комплексного подхода в диагностике опухолей матки.
Полученные результаты подтверждают необходимость интеграции клинической оценки, лабораторной диагностики и лучевых исследований для повышения точности диагностики, раннего выявления и эффективного планирования лечения пациенток.

270-273

МАГНИТНО-РЕЗОНАНСНАЯ ТОМОГРАФИЯ В КЛИНИЧЕСКОЙ НЕВРОЛОГИИ: СОВРЕМЕННЫЕ ПРОТОКОЛЫ НЕЙРОВИЗУАЛИЗАЦИИ ГОЛОВНОГО И СПИННОГО МОЗГА ПРИ ОСНОВНЫХ НЕВРОЛОГИЧЕСКИХ СИНДРОМАХ И ЗАБОЛЕВАНИЯХ

Рашидова Н.С., Салимжонов Ж.Ж., Кадырова А.Ш.

Магнитно-резонансная томография является одним из ключевых инструментальных методов в современной клинической неврологии, поскольку позволяет не только визуализировать морфологические изменения головного и спинного мозга, но и оценивать диффузию воды, перфузию, сосудистое русло, метаболический профиль, микрокровоизлияния, железосодержащие структуры, проводящие пути и функциональную организацию нервной системы. Для невролога принципиально важно понимать, что МРТ не является единым универсальным исследованием: диагностическая ценность метода зависит от мощности аппарата, выбранного протокола, клинической задачи, правильного указания предполагаемого диагноза и необходимости дополнительных последовательностей. В статье представлены современные подходы к назначению МРТ при инсульте, демиелинизирующих заболеваниях, эпилепсии, опухолях, миелопатиях, нейроинфекциях, нейродегенеративных заболеваниях, сосудистых мальформациях и патологии позвоночника. Особое внимание уделено аппаратам 1,5Т, 3Т и 7Т, МРТ спинного мозга, современным режимам DWI, ADC, FLAIR, SWI, QSM, ASL, DTI, трактографии, MR-спектроскопии, synthetic MRI, MR fingerprinting и ускоренным технологиям сканирования.

356-363

ДИФФЕРЕНЦИРОВАННЫЙ ПОДХОД К ИСПОЛЬЗОВАНИЮ МАЛОИНВАЗИВНЫХ МЕТОДОВ ПРИ ТЯЖЁЛОМ ОСТРОМ ПАНКРЕАТИТЕ

Абдулсаидов С.К., Холмирзаев О.М., Хурсанов Ё.Э.

Тяжёлый острый панкреатит продолжает занимать одно из ведущих мест среди наиболее сложных состояний неотложной абдоминальной хирургии, что обусловлено высокой частотой местных и системных осложнений, длительным течением и значительным уровнем летальности. В последние годы особое значение в лечении данной категории пациентов приобретают малоинвазивные хирургические технологии, направленные на снижение хирургической травмы и улучшение клинических исходов. Настоящее исследование основано на анализе клинического материала Самаркандского филиала Республиканского научного центра экстренной медицинской помощи. Проведена оценка результатов диагностики и лечения пациентов с тяжёлым острым панкреатитом, включая анализ критериев тяжести состояния, характера панкреатогенных осложнений и выбора хирургической тактики. Полученные данные показали, что применение поэтапного малоинвазивного подхода с учётом стадии заболевания, характера жидкостных образований, степени инфицирования и выраженности эндотоксикоза способствует снижению операционной агрессии и повышению эффективности лечения. Наиболее целесообразными оказались чрескожные пункционно-дренирующие вмешательства под ультразвуковым и лучевым контролем, лапароскопические методы санации брюшной полости, а также ретроперитонеальные и комбинированные этапные вмешательства при гнойно-некротических формах процесса.Комплексный подход, включающий раннюю интенсивную терапию, динамический контроль и своевременное выполнение малоинвазивных процедур, позволяет уменьшить частоту открытых операций, снизить уровень осложнений и улучшить непосредственные результаты лечения.

12-21

HOMILADOR O‘SMIR QIZLARDA KANDIDAL VULVOVAGINITNING KLINIK VA DIAGNOSTIK JIHATLARI

Negmadjanov B.B., Rahmiddinova Ch.R., Shavkatov X.Sh.

O‘smirlik davrida homiladorlik holatlarining ortib borishi so‘nggi yillarda global sog‘liqni saqlash tizimida jiddiy ijtimoiy va tibbiy muammoga aylangan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo bo‘yicha 15–19 yoshdagi 12 milliondan ortiq qizlar homiladorlik holatiga tushadi, ularning katta qismi rivojlanayotgan davlatlarda istiqomat qiladi. O‘smirlikdagi homiladorlik fiziologik jihatdan to‘liq shakllanmagan organizmda kechgani uchun, ko‘plab asoratlar, shu jumladan, genital infeksiyalar, chala tug‘ilish va past tug‘ilish og‘irligi kabi holatlar bilan kechadi. O‘smir homiladorlarda uchraydigan eng ko‘p infeksiyalardan biri kandidozli vulvovaginit hisoblanadi.

147-151

ПРЕМЕНОПАУЗА, МЕНОПАУЗА ВА ПОСТМЕНОПАУЗА ДАВРЛАРИДА АЁЛЛАР ЙЎҒОН ИЧАК МИКРОБИОТАСИ ҲОЛАТИ

Уразметова Н.Ш.

Пременопауза, менопауза ва постменопауза даврларида аёл организмида юз берадиган гормонал ўзгаришлар йўғон ичак микробиотаси ҳолатига сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Бу даврларда ичак микрофлорасининг таркибий ва функционал ўзгаришлари, жумладан микроб хилма-хиллигининг камайиши, фойдали бактериялар сонининг пасайиши ва шартли-патоген микроорганизмлар улушининг ортиши кузатилиши мумкин. Ушбу мавзу аёллар саломатлигида климактерик давр билан боғлиқ метаболик, иммун ва яллиғланиш жараёнларини тушунишда муҳим аҳамиятга эга. Йўғон ичак микробиотасидаги ўзгаришларни ўрганиш ушбу даврда юзага келадиган бузилишларнинг олдини олиш ва самарали коррекция усулларини ишлаб чиқиш учун муҳим илмий асос бўлиб хизмат қилади.

236-243

ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКИЕ МАРКЕРЫ CD31, VEGF И CD95 В ОЦЕНКЕ ПРОГРЕССИИ СКЛЕРОАТРОФИЧЕСКОГО ЛИХЕНА

Омашарифа бинти Жамал По., Сыдиков А.А.

Изучены клинико-морфологические и иммуногистохимические особенности склероатрофического лихена у 60 пациентов. Установлено, что в прогрессирующей стадии преобладают вакуолярный интерфейс-дерматит, лихеноидный инфильтрат и признаки сосудистой активации, тогда как в хронической стадии доминируют фиброз и склероз дермы. При прогрессирующей стадии экспрессия CD31 выявлена у 33% больных, VEGF у 80%, CD95 у 20%; при хронической стадии CD31 определялся у 53%, VEGF у 20%, CD95 у 95% наблюдений. Трансформация в плоскоклеточный рак кожи выявлена в 5 из 60 случаев и сопровождалась эпидермальной атипией, патологическими митозами, склерозом дермы и высокой экспрессией CD95. Комплексная морфологическая и иммуногистохимическая оценка имеет значение для раннего выявления прогрессии заболевания.

332-335

FORENSIC ANALYSIS OF THE DEATH OF DRIVERS IN ROAD TRANSPORT ACCIDENTS

Lochinov F.N.

This article provides recommendations for studying the factors that contribute to the occurrence of driver deaths in road accidents and preventing such incidents. During the study, expert opinions on driver deaths in road accidents in 2020-2022, drawn up in the local departments of the Tashkent regional branch of the RSTEIAM, were studied. As a result of the study, it was found that 26.6% of deaths among road accident participants (driver, passenger, pedestrian) were attributed to drivers, and death occurred mainly at the scene of the accident (75.5%) due to combined injuries of the head, chest and abdominal organs (34.4%). In particular, the mortality rate among men is higher than that of women, the mortality rate among persons aged 18-30 is higher than that of others, and deaths are more common in the autumn and winter seasons, on Saturdays and Sundays, and at night. Also, it was found that the death rate of drivers who died as a result of injuries in traffic accidents while intoxicated with alcohol has increased.

81-83

ERTA TUG‘RUQLARDA ONA-PLATSENTA-HOMILA TIZIMINING KOMPENSATOR MEXANIZMLARI: KLINIK TAHLIL

Sheraliyeva G.M.

Mazkur maqolada muddatidan oldin tug‘ruq fonida fetoplatsentar tizimning kompensator-moslashuv mexanizmlari klinik holat (case-study) asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda ona-platsenta-homila tizimining morfofunksional o‘zgarishlari, intranatal kardiotokografik ko‘rsatkichlar va platsentar laktogen darajasi o‘rganildi. Olingan natijalar erta tug‘ruqda fetoplatsentar yetishmovchilik patogenezini chuqurroq tushunishga hamda klinik prognozlash mezonlarini ishlab chiqishga xizmat qiladi.

125-128

МАКТАБ ЁШИГАЧА БЎЛГАН (3-7) ДАВРДА БОЛАЛАРДА ТУРЛИ ЭТИОЛОГИЯЛИ ИККИЛАМЧИ ИММУНОДЕФИЦИТЛАРДА РИВОЖЛАНГАН СТОМАТИТЛАРНИНГ ПАТОМОРФОЛОГИЯСИ

Сотиволдиев А.Т., Шакиров С.А.

3-7 ёшгача бўлган болаларда иккиламчи иммуно-дефицитларда ривожланган сепсис, септицемияларда барча қон томирларнинг тизимли жавоб реакциялари, МАЛТ ва SALT тузилмаларининг  фалажланиши барча шиллиқ қаватларда  эрозив, некротик, ярали яллиғланишлар юзага келиш жараёнида, замбуруғли инфекцияларни жараёнга қўшилиши  натижасида, оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватида оғир даражадаги афтоз стоматитлар ривожланади. Натижада, шиллиқ қаватнинг эрозив, некротик яраланиши, МАЛТ тузилмасининг биринчи таркибига кирувчи Пирогов Валдер ҳалқаси морфофункционал кўрсаткичларини издан чиқишига олиб келади. 

203-208

КЛИНИКО - ПРОГНОСТИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ КОМОРБИДНОСТИ И ФАКТОРОВ РИСКА ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ ПОЧЕК

Буранова Д.Дж.

Исследование посвящено оценке клинико-прогностического значения коморбидности и факторов риска при хронической болезни почек (ХБП) у военнослужащих. Актуальность обусловлена высокой распространённостью и прогрессирующим течением ХБП, а также влиянием профессиональных нагрузок. Обследованы 124 военнослужащих с ХБП I–IV стадий. Использован комплексный подход: клинико-анамнестические, лабораторные (креатинин, СКФ, метаболические показатели), инструментальные (УЗИ, допплерография, ЭКГ) методы и оценка биомаркеров воспаления и эндотелиальной дисфункции. Установлено, что высокая коморбидность (артериальная гипертензия, сахарный диабет, дислипидемия) достоверно связана с ускоренным снижением СКФ и прогрессированием ХБП (p<0,05). У пациентов с тяжёлым течением выявлены выраженные метаболические нарушения, воспалительная активность и эндотелиальная дисфункция. Результаты подтверждают ключевую роль коморбидности в прогрессировании ХБП и необходимость ранней диагностики и персонализированного подхода к лечению у военнослужащих.

305-310

КЛИНИКО-МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ПАРАЛЛЕЛИ ПРИ АНОМАЛИЯХ ОБЪЕМА АМНИОТИЧЕСКОЙ ЖИДКОСТИ

Неъматова Ю.Ш., Умарова Н.М., Рейимназарова Г.Ж.

Работа посвящена анализу клинических особенностей и морфологических параллелей при аномалиях объёма амниотической жидкости: полиамнионе и олигоамнионе. Представлены современные данные о физиологических механизмах формирования амниотической жидкости, этиологических факторах, клинической картине и диагностических критериях данных состояний. Особое внимание уделено морфологическим изменениям плодовых оболочек, плаценты и развивающегося плода, позволяющим установить патогенетические взаимосвязи между нарушением объёма амниотической жидкости и структурными изменениями в системе «мать–плацента–плод».
Результаты анализа демонстрируют важность комплексного клинико-морфологического подхода к диагностике и ведению беременных с нарушениями объёма околоплодных вод.

405-408

TUG’RUQDAN KEYINGI DAVRDA CHANOQ TUBI DISFUNKSIYASINING PERINEAL ULTRASONOGRAFIK MEZONLARI VA KLINIK AHAMIYATI

Isakova D.B., Egamberdiyeva I.Y.

Tadqiqotning maqsadi postpartum davrda chanoq tubi disfunksiyasining perineal ultratovush mezonlarini aniqlash va ularning klinik ahamiyatini baholash. Material va usullar: tadqiqotda tug‘ruqdan keyingi 120 nafar ayol tekshirildi. Ular 82 nafar vaginal tug‘ruq (42 travmasiz, 40 travmali) va 38 nafar kesarcha kesish jarrohligi o’tkazgan guruhlariga ajratildi. Perineal ultratovush tekshiruvida levator hiatal maydoni, siydik pufagi bo'ynining tushishi (BND), uretral rotatsiya va levator ani mushagi avulsiyasi baholandi. Natijalar: vaginal tug‘ruqdan keyingi ayollarda chanoq tubi disfunksiyasining ultratovush ko‘rsatkichlari kesarcha kesish guruhiga nisbatan sezilarli yuqori bo‘ldi (p<0,05). Eng yuqori ko‘rsatkichlar travmali tug‘ruq guruhida qayd etilib, levator hiatal maydon kengayishi va levator ani avulsiyasi ko‘proq aniqlangan. Xulosa: perineal ultratovush tekshiruvi postpartum davrda chanoq tubi disfunksiyasini erta aniqlashda yuqori informativ usul bo‘lib hisoblanadi.

53-57

ГЕЛМИНТОЗ КАСАЛЛИКЛАРИНИНГ КЕЛИБ ЧИҚИШИГА САБАБ БЎЛУВЧИ ОМИЛЛАРНИНГ КАСАЛЛАНИШ КЎРСАТКИЧИГА ТАЪСИРИНИ СОЛИШТИРМА ТАҲЛИЛИ (ТОШКЕНТ ШАҲРИ МИСОЛИДА)

Файзибоев П.Н., Омонтурдиев Х.Р., Муродуллаев Р.Ш., Шабанова М.Э., Файзибоев Б.П.

Хаммамизга маълумки, гелминтоз касалликлари ҳозирги кунда жаҳон миқёсида, шу жумладан ривожланаётган мамлакатларда ҳам муҳим тиббий-ижтимоий муаммолардан бири бўлиб қолмоқда. Ушбу касалликлар аҳолининг, айниқса болалар ва ўсмирларнинг соғлигига салбий таъсир кўрсатиб, жисмоний ривожланишнинг орқада қолиши, иммун тизимининг сусайиши, камқонлик ва бошқа асоратларни келиб чиқишига сабаб бўлмоқда. Олиб борилган тадқиқот давомида гелминтоз инфекцияларининг тарқалишига таъсир этувчи асосий омиллар, жумладан санитария-гигиена шароитлари, аҳоли турмуш тарзи, овқатланиш хусусиятлари ва ижтимоий-иқтисодий омиллар ўрганилган. Шунингдек, турли гуруҳлар ўртасида касалланиш даражасининг фарқлари таҳлил қилиниб, юқумланиш хавфини оширувчи омиллар аниқланган. Олинган натижалар гелминтоз касалликларининг олдини олиш ва профилактика чораларини такомиллаштиришда муҳим аҳамият касб этади. 
Мақсад: Ўзбекистон шароитида гелминтозларни келтириб чиқарувчи омиллар ва ушбу омилларнинг касалланиш кўрсаткичига таъсирини  таҳлил қилиш орқали аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш. 
Тадқиқотнинг материаллари:  Республика ва Тошкент шаҳар Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлги хизматининг гелминтозлар билан касалланиши бўйича 2017-2023 йиллардаги расмий ҳисоботлари ва эпидемик ўчоқларида ўтказилган эпидемиологик текширув натижаларининг маълумотларидан фойдаланилди. 
Тадқиқот натижалари:  Таҳлил этилаётган давр ичида жами 75126 нафар касалланганлар аниқланиб, улардан асосан мулоқот йўли билан юқтирилган гелминтозлар – энтеробиоз (72722) нафар (1,6%) ташхис этилган. Шунингдек шаҳар бўйича 688 нафар асксридоз беморлари қайд этилган бўлиб, зарарланиш индекси 0,01% га тенг бўлган, қолган гелминтозлар бўйича қуйидаги рақамлар олинган: тениаринхоз 172 нафар (0,003%), гименолепидоз 1318 нафар (0,02%), эхинококкоз 230 нафар (0,8%). Демак, олинган маълумотлар шундан далолат берадики, Тошкент шаҳри шароитида гелминтозларнинг барча турлари (био, гео ва мулоқот йўли билан юқадиган) нинг тарқалиши учун етарли шарт-шароитлар мавжуд. Бу эса, ўз навбатида, эпидемик жараённинг иккинчи босқичини узиш учун қаратилган чора-тадбирларни янада кучайтириш зарурлигини кўрсатади. 
Хулоса: Гелминтоз касалликларининг олдини олишда асосий эътибор санитария-гигиена шароитларини яхшилаш, аҳолининг тиббий маданиятини ошириш ва профилактик тадбирларни мунтазам равишда амалга оширишга қаратилмоғи лозим. 

103-107

ЭКСПРЕССИЯ БЕЛКА CD31 В КОРКОВОМ ВЕЩЕСТВЕ НАДПОЧЕЧНИКОВ ПРИ COVID-19

Нажмиддинова Н.Н.

С целью изучения степени повреждения надпочечников и характера сосудистых изменений при коронавирусной инфекции (COVID-19) проведено исследование экспрессии иммуногистохимического маркера CD31 в корковом веществе надпочечников умерших пациентов. CD31 является эндотелиальной молекулой адгезии, экспрессируемой преимущественно на эндотелиальных клетках сосудов и циркулирующих гемопоэтических клетках, и используется в качестве маркера сосудистого эндотелия.

182-186

БЕЗОПАСНОСТЬ ПРИМЕНЕНИЯ «НАНОАСКОРХИТА» В СЕЛЬСКОМ ХОЗЯЙСТВЕ: ТОКСИЧНОСТЬ, РАЗДРАЖАЮЩЕЕ ДЕЙСТВИЕ, НОРМАТИВЫ

Романова Л.Х., Латипов Н.Дж., Шахмуров Н.А.

Данная публикация содержит результаты всесторонних исследований, направленных на оценку стимулятора роста «Наноаскорхит» с точки зрения токсикологии и гигиены. Определены уровень токсичности и степень потенциальной опасности данного агрохимиката. На базе полученных данных сформулированы рекомендации по безопасному применению препарата в сельском хозяйстве страны: установлены допустимые концентрации в компонентах окружающей среды (вода, воздух, почва) и в сельскохозяйственной продукции, а также определены размеры санитарно-защитных зон и временные интервалы для допуска персонала к работе после обработки.

274-277

КЛИНИКО-ПРОГНОСТИЧЕСКИЕ МАРКЕРЫ ПРОГРЕССИРОВАНИЯ КАРДИОРЕНАЛЬНОГО СИНДРОМА И ИХ РОЛЬ В ПЕРСОНАЛИЗИРОВАННОМ ЛЕЧЕНИИ

Нигмонов Б.Б., Муминов Ш.К.

Кардиоренальный синдром представляет собой актуальную проблему современной кардиологии и нефрологии, связанную с взаимным ухудшением функции сердца и почек. В статье рассматриваются клинико-прогностические маркеры прогрессирования кардиоренального синдрома, включая снижение расчетной скорости клубочковой фильтрации, повышение NT-proBNP, альбуминурию, сахарный диабет 2 типа и признаки венозной конгестии. Показано, что комплексная оценка данных показателей позволяет выделить пациентов высокого риска и обосновать персонализированный подход к лечению. Индивидуализация терапии способствует снижению частоты декомпенсации сердечной недостаточности и замедлению прогрессирования почечной дисфункции.

364-368

СОВРЕМЕННЫЕ МАЛОИНВАЗИВНЫЕ МЕТОДЫ В КОМПЛЕКСНОМ ЛЕЧЕНИИ ТЯЖЁЛОГО ОСТРОГО ПАНКРЕАТИТА

Холмирзаев О.М., Абдулсаидов С.К., Хурсанов Ё.Э.

Тяжелый острый панкреатит остается одной из наиболее сложных проблем ургентной абдоминальной хирургии, характеризуясь высокой частотой местных и системных осложнений, значительной длительностью лечения, необходимостью этапного хирургического подхода и сохраняющейся летальностью. На современном этапе развития экстренной хирургии ведущая роль в комплексном лечении данной категории больных принадлежит минимально инвазивным вмешательствам, позволяющим обеспечить адекватную декомпрессию, санацию и дренирование патологических очагов при меньшей операционной травме, снижении риска развития полиорганной недостаточности и улучшении ближайших результатов лечения.
В работе представлены современные возможности минимально инвазивных вмешательств при тяжелом остром панкреатите по материалам Самаркандского филиала Республиканского научного центра экстренной медицинской помощи. Проведен клинико-аналитический анализ результатов обследования и лечения больных с тяжелым острым панкреатитом, находившихся на стационарном лечении в профильных отделениях центра. Оценены диагностические критерии тяжести состояния, особенности локальных панкреатогенных осложнений, показания к различным видам миниинвазивных вмешательств, последовательность этапного лечения и их влияние на клинические исходы. Установлено, что применение дифференцированного минимально инвазивного подхода с учетом сроков заболевания, характера жидкостных скоплений, степени инфицирования, выраженности эндотоксикоза и общего состояния пациента позволяет уменьшить травматичность хирургического лечения и повысить его эффективность. Наиболее рациональными направлениями оказались пункционно-дренирующие вмешательства под ультразвуковой и/или лучевой навигацией, лапароскопические санационно-дренирующие операции при ферментативном и инфицированном перитоните, миниинвазивные ретроперитонеальные и комбинированные этапные методики при ограниченных и распространенных гнойно-некротических формах заболевания. Комплексная лечебная тактика, основанная на принципах ранней интенсивной терапии, динамического лучевого мониторинга и своевременного выполнения минимально инвазивных вмешательств, способствует сокращению числа широких лапаротомных операций, уменьшению частоты послеоперационных осложнений, снижению сроков пребывания в отделении интенсивной терапии и улучшению непосредственных результатов лечения тяжелого острого панкреатита.

22-32

ПАТОГЕНЕТИЧЕСКОЕ ОБОСНОВАНИЕ ОПТИМИЗАЦИИ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ ХРОНИЧЕСКИХ ЗАПОРОВ У ВЗРОСЛЫХ

Рузибоев С.А., Амонов Х.Р.

Хронические запоры у взрослых пациентов представляют собой одну из наиболее сложных и до конца не решённых проблем современной гастроэнтерологии и абдоминальной хирургии. Высокая распространённость данной патологии, достигающая по данным различных авторов 15–30% среди взрослого населения, значительное влияние на качество жизни, а также частое развитие осложнений определяют её клиническую и социальную значимость. Несмотря на накопленный опыт в изучении данной проблемы, вопросы патогенеза, диагностики и выбора оптимальной лечебной тактики остаются предметом активных научных дискуссий.
Хронические запоры являются полиэтиологическим синдромом, в основе которого лежит нарушение моторно-эвакуаторной функции толстой кишки, обусловленное взаимодействием функциональных, органических и нейрогенных факторов. В большинстве случаев речь идёт о так называемых идиопатических формах заболевания, при которых не удаётся выявить чёткий морфологический субстрат, что существенно затрудняет как диагностику, так и выбор адекватной лечебной стратегии. Наряду с этим, значительную роль играют вторичные формы запоров, возникающие на фоне эндокринных, неврологических, метаболических нарушений, а также вследствие структурных изменений толстой кишки.

152-159

TURLI ETIOPATOGENETIK SHAKLLARDAGI VERTEBROBAZILAR YETISHMOVCHILIKNI KLINIK-GEMODINAMIK O'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Xamidov A.A., Saidvaliev F.S., Ataniyazov M.K.

Ushbu tadqiqot maqsadi vertebrobazilyar yetishmovchilikning turli shakllarida klinik, gemodinamik va biokimyoviy xususiyatlarni o‘rganib, yangi diagnostik va prognostik yondashuvlar uchun asos yaratish. So‘nggi 10 yil ichida PubMed, Scopus va Web of Science bazalarida chop etilgan maqolalar. Adabiyotlar tanlovi — PRISMA talablariga muvofiq, 2015–2025 yillarda chop etilgan maqolalar saralandi. Aterosklerotik-gipertonik shaklda lipidlar, fibrinogen va gomosistein oshib trombogenezni kuchaytiradi. Migrenoz shaklda perfuziya buzilishi va gomosistein ko‘tarilishi aurali bosh og‘riq va bosh aylanishga olib keladi. Qon tomir anomaliyalarida oqim buzilishi ustunlik qiladi. 

244-252

ДЕРМАТОСКОПИЧЕСКАЯ ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНАЯ ДИАГНОСТИКА СКЛЕРОАТРОФИЧЕСКОГО ЛИХЕНА И ОГРАНИЧЕННОЙ СКЛЕРОДЕРМИИ

Омашарифа бинти Жамал По., Сыдиков А.А.

в статье представлены результаты анализа дерматоскопических признаков склероатрофического лихена и их значения для дифференциальной диагностики с ограниченной склеродермией. Исследование включало 60 пациентов со склероатрофическим лихеном аногенитальной области, в том числе 30 женщин и 30 мужчин. Установлено, что наиболее характерными признаками заболевания являются белые и молочно-розоватые бесструктурные участки, кристаллообразное свечение, точечные и неправильные линейные сосуды, геморрагические пятна, фиброзные линии и желтовато-белые кератотические фолликулярные пробки. Показано, что геморрагические пятна и кератотические пробки выявлялись при склероатрофическом лихене и не регистрировались при морфеа, тогда как пигментные структуры и коричневатые бесструктурные участки чаще встречались при ограниченной склеродермии. Дерматоскопия является информативным неинвазивным методом ранней диагностики, уточнения стадии процесса и выбора участка для биопсии.

336-338

RIVOJLANMAGAN HOMILADORLIKDA QIN MIKROBIOMINING SIFATIY VA MIQDORIY TARKIBI

Bektemirova B.B.

Reproduktiv tibbiyotdagi ko‘plab ilmiy yangiliklar va rivojlanishlarga qaramay, rivojlanmagan homiladorlik reproduktiv yo‘qotishlarning 60%ini tashkil qilgan holda dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Ko‘plab xorijiy olimlar, jumladan, S.V. Vinnikova, Dan Sun, Xingping Zhao, Qiong Pan va boshqalar qin mikrobiomining xususiyatlari va rivojlanmagan homiladorlik o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik borligini taxmin qilishgan. Ushbu tadqiqotga 18 yoshdan 45 yoshgacha bo‘lgan reproduktiv yoshdagi ayollar qamrab olingan. Asosiy guruhga rivojlanmagan homiladorlik mavjud ayollar, nazorat guruhiga esa amaliy sog‘lom homilador ayollar kiritilgan. Ularning qin mikrobiomi tarkibi real vaqtda polimer zanjirli reaksiya usuli bilan Femoflor 16 tekshiruvi yordamida o‘rganilgan. Qin mikrobiotsenozining miqdoriy va sifatiy xususiyatlari nazorat va asosiy guruhlarda statistik usul yordamida taqqoslangan.

84-86

КЛИНИКО-МЕТАБОЛИЧЕСКИЕ И ВОСПАЛИТЕЛЬНЫЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ НАРУШЕНИЯ РЕЦЕПТИВНОСТИ ЭНДОМЕТРИЯ У ЖЕНЩИН СО ВТОРИЧНЫМ БЕСПЛОДИЕМ И ОЖИРЕНИЕМ

Шодиев Б.В.

Нарушение рецептивности эндометрия у женщин со вторичным бесплодием и ожирением представляет собой одну из актуальных проблем современной репродуктологии, поскольку метаболическая дисрегуляция, инсулинорезистентность, хроническое низкоинтенсивное воспаление и адипокиновый дисбаланс существенно снижают имплантационный потенциал эндометрия. Целью исследования явилась оценка клинико-анамнестических, антропометрических, метаболических и воспалительных факторов, ассоциированных с нарушением рецептивности эндометрия у женщин со вторичным бесплодием и ожирением при подготовке к программам вспомогательных репродуктивных технологий. Обследованы 213 женщин репродуктивного возраста со вторичным бесплодием, из которых 159 пациенток имели ожирение, а 54 женщины составили группу сравнения без ожирения. Установлено, что у пациенток с ожирением достоверно чаще выявлялись низкая физическая активность, синдром поликистозных яичников, хроническая ановуляция, висцеральное ожирение, инсулинорезистентность и высокий воспалительный индекс. Наиболее выраженные различия отмечены по HOMA-IR, уровню лептина, адипонектина, соотношению лептин/адипонектин, CRPus, IL-6 и TNF-α.

129-133

ТУРЛИ ГЕНЕЗЛИ СУРУНКАЛИ БУЙРАК КАСАЛЛИГИ МАВЖУД БЕМОРЛАРДА БУЙРАК ИЧИ ГЕМОДИНАМИКАСИ БУЗИЛИШЛАРИНИНГ ЎЗГАРИШЛАРИ

Шукурова Л.Х.

Мақолада турли генезли сурункали буйрак касаллиги (СБК) билан оғриган беморларда буйрак ичи гемодинамикаси ўзгаришлари ўрганилди. Тадқиқотда нодиабетик ва диабетик нефропатиялар асосида ривожланган СБК беморларида буйрак артерияларида қон оқими кўрсаткичлари — максимал систолик тезлик (Vs max), якуний диастолик тезлик (Vd) ва резистентлик индекси (RI) таҳлил қилинди.
Натижаларга кўра, ҳар иккала гуруҳда ҳам қон оқими тезликларининг ишончли пасайиши ва периферик қаршиликнинг ошиши аниқланди. Бунда гемодинамик бузилишлар нефропатия генезидан қатъий назар ўхшаш йўналишда ривожланиши кузатилди. Резистентлик индекси буйрак паренхимаси шикастланиши ва фиброз даражасини баҳолашда муҳим диагностик ва прогностик кўрсаткич эканлиги исботланди.
Олинган натижалар СБКнинг эрта босқичларида буйрак ичи гемодинамикасини баҳолаш ташхис қўйиш ва даволаш тактикасини танлашда муҳим аҳамиятга эга эканлигини кўрсатди.

209-216

ОСОБЕННОСТИ КОСТНОГО МЕТАБОЛИЗМА И ФОРМИРОВАНИЕ ОСТЕОПЕНИЧЕСКОГО СИНДРОМА ПРИ РАЗЛИЧНЫХ ФОРМАХ ГИПОЭСТРОГЕНИИ

Иргашева С.У., Розыбакиева Г.А.

Костная ткань является динамичной структурой, постоянно претерпевающей процессы ремоделирования, в поддержании баланса которых эстрогены играют ключевую роль. Гипоэстрогения, представляющая собой актуальную проблему в женском здоровье, неизбежно приводит к нарушениям костного метаболизма, увеличивая риск развития остеопенического синдрома и остеопороза. Настоящая работа посвящена анализу особенностей костного метаболизма и механизмов формирования остеопении при различных формах гипоэстрогении. Рассматриваются патофизиологические аспекты снижения плотности костной ткани в условиях постменопаузальной гипоэстрогении, синдрома преждевременной недостаточности яичников, хирургической менопаузы, а также функциональной гипоталамической аменореи. Особое внимание уделяется выявлению общих и специфических паттернов изменения костного обмена, таких как усиление активности остеокластов и снижение функции остеобластов, дисрегуляция цитокинов и гормональных факторов, которые приводят к негативному костному балансу. Детальное понимание этих процессов необходимо для ранней диагностики, разработки дифференцированных подходов к профилактике и созданию персонализированных стратегий терапии остеопенического синдрома, учитывающих этиологию и индивидуальные особенности течения гипоэстрогении.          

311-315

РЕЗУЛЬТАТЫ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ПЕРВИЧНОЙ ВРОЖДЕННОЙ ГЛАУКОМЫ У ДЕТЕЙ ПРИ ПРИМЕНЕНИИ РАЗЛИЧНЫХ МЕТОДОВ ХИРУРГИЧЕСКОГО ВМЕШАТЕЛЬСТВА

узруков С.Б., Бузруков Б.Т., Исламов З.С.

Врожденная глаукома является одной из ведущих причин слепоты и слабовидения у детей и требует своевременного хирургического лечения для предотвращения прогрессирования заболевания и сохранения зрительных функций. 
Цель исследования. Оценить эффективность комбинированного хирургического лечения первичной врожденной глаукомы у детей на основании динамики внутриглазного давления, переднезаднего размера глаза и зрительных функций. 
Материал и методы. Под нашим наблюдением находилось 60 детей (120 глаз) с первичной врожденной глаукомой. Пациенты были разделены на две группы. В I (основную) группу вошли 40 пациентов (80 глаз), которым проводилось комбинированное хирургическое лечение. Во II (контрольную) группу включены 20 пациентов (40 глаз), которым выполнялись традиционные операции (синусотрабекулотомия и склертрабекулэктомия). Всем пациентам проводилось комплексное офтальмологическое обследование, включавшее визометрию, биомикроскопию, тонометрию, гониоскопию, офтальмоскопию и эхобиометрию. 
Результаты. После хирургического лечения в обеих группах отмечалось снижение внутриглазного давления, однако в основной группе этот эффект был более выраженным. Средний уровень ВГД снизился с 33,4±1,2 мм рт.ст. до 23,0±1,1 мм рт.ст. через 3 года наблюдения (p<0,05). Во II группе снижение составило с 28,4±1,0 до 26,3±1,2 мм рт.ст. (p<0,05). Анализ динамики переднезаднего размера глаза показал более стабильные показатели в основной группе. При развитой стадии ПЗО увеличился с 20,0±0,6 мм до 24,0±0,8 мм через 3 года (p<0,05). 
Выводы. Комбинированное хирургическое лечение первичной врожденной глаукомы обеспечивает более эффективное снижение внутриглазного давления, улучшение зрительных функций и стабилизацию анатомических показателей глаза по сравнению с традиционными хирургическими методами.

409-413

HYGIENIC SIGNIFICANCE OF FAST-FOOD PRODUCTS IN STUDENTS’ NUTRITION

Elmurodova L.Kh., Abdurasulova S.Sh.

This article analyzes the hygienic aspects of fast-food consumption in students’ diets. The main objective of the study is to comparatively examine the impact of fast-food consumption on students’ health and the mechanisms for managing this issue based on the practices of Uzbekistan and developed countries. The article examines the compositional and technological risks of fast-food products, as well as the differences between international and national regulations governing this area. A comparative table is used to analyze control systems, consumer awareness practices, and staff training approaches. The main conclusion is that effective resolution of the problem requires a combined approach involving efficient organization of sanitary control and enhancement of students’ hygienic awareness. The study is based on the scientific works of J. Yuldoshev, E. Carter, and Z. Kholmirzayeva and highlights both the theoretical and practical aspects of the topic. 
Objective: The objective of this article is to scientifically analyze the hygienic aspects of fast-food products in students’ diets, identify the negative impact of fast-food consumption on students’ health, and comparatively study the management mechanisms of this issue using the practices of Uzbekistan and developed countries as examples. 
Materials and Methods: The study examined students’ dietary habits related to fast-food consumption as well as the hygienic characteristics of fast-food products. Hygienic and comparative analyses, sociological surveys, and statistical data processing methods were employed. Fast-food products were assessed in accordance with the sanitary regulations of the Republic of Uzbekistan and international regulatory standards. The obtained results were generalized, and analytical conclusions were drawn. 
Results: The results of the study revealed a high prevalence of regular fast-food consumption among students. Survey data indicated that fast-food products are characterized by high levels of fats, salt, and food additives. During hygienic assessment, it was found that certain products did not fully comply with sanitary and regulatory requirements, which was evaluated as a potential health risk factor. Comparative analysis showed that control systems for the production and distribution of fast-food products in developed countries are more stringent. 
Conclusion: The conducted study demonstrated the widespread consumption of fast-food products in students’ diets and the presence of several hygienic risk factors. The compositional and technological characteristics of fast-food products increase the likelihood of adverse health effects when consumed regularly. Effective resolution of this issue requires strengthening sanitary and hygienic control over fast-food products, improving the regulatory framework, and comprehensively enhancing students’ hygienic literacy regarding healthy nutrition.

58-62

ПЕСТИЦИДЛАРНИНГ ИНСОН ОРГАНИЗИМИГА КЎРСАТАДИГАН ТАЪСИР МЕХАНИЗМИ

Файзибоев П.Н., Тошбоев Ж.А., Майдонов Б.Б., Тошбоев А.Т., Файзибоев Б.П. , Алимухамедов Д.Ш., Бурибоев Э.М.

Дунёдаги иш билан банд бўлган аҳолининг қарийиб 30% ни қишлоқ хўжалиги ходимлари ташкил этади ва улар заҳарли бўлган кимёвий моддалар, пестицидлар билан иш олиб боришларига ҳам тўғри келади. Пестицидлардан фойдаланиш катта миқдордаги ҳосилни йўқотишининг олдини олишга ёрдам беради. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, ҳар йили пестицидларнинг ножўя таъсири оқибатида 550 мингдан 2 миллионгача инсонлар азият чекар экан.    Унинг асоратидан 40 минг нафарига яқин инсонлар ҳаётдан кўз юмар эканлар. Ушбу ишда пестицидларнинг инсон организмига кўрсатадиган таъсир механизми илмий нуқтаи назардан таҳлил қилинган. Тадқиқотда пестицидларнинг асосий токсик таъсир йўллари - нейротоксик, оксидатив стресс, эндокрин бузилиш, генотоксик ва иммун тизимига таъсир механизмлари ўрганилган. Жаҳондаги қишлоқ хўжалигида ҳосилдорликни ошириш мақсадида қўлланилаётган пестицидларни аҳоли соғлиғига таъсирини баҳолаш нафақат инсон ва атроф муҳит экологияси, балки соғлиқни сақлаш тизими ходимларининг ҳам асосий муаммоларидан бири ҳисобланади. 
Мақсад: Пестицидларнинг организмга таъсир механизимини, асосий иш жойларида зарарли кимёвий ва физик омилларнинг миқдорий даражаларини ўрганиш ҳамда уларни пестицидлар билан ишловчи шахслар саломатлигига таъсирини баҳолаш. 
Тадқиқот материаллари:  Пестицидларнинг таъсир механизмини баҳолаш ҳамда патогенетик профилактика ва даволаш чора-тадбирларини ишлаб чиқишда қон, зардоб, сафро, сийдик ҳамда тажриба  ҳайвонлари   олинган. 
Тадқиқот натижалари: Н. E. Кришчева банкол инсектицид билан ўткир интоксикaция пайтида 300 та экспериментал ҳайвонларда токсик таъсирни илмий кузатишга асосланиб, унинг жигар, ошқозон ва ичакдаги селектив тўпланиши иссиқ қонли ҳайвонлар танасида учрашини исботлаган. Королева М. В. 410 та тиббий ҳужжатни ва 360 та клиник ҳолатни таҳлил қилиб, токсик жигар шикастланишининг ривожланиши бу Т-лимфоцитларнинг регулятив ва цитотоксик субпопуляцияларининг ўзаро мувозанати билан бирга келади деган фикрга тўхталади: Бунда CD4 17,9%, 19,7%, 18,8% га; CD16 34,0%, 38,9%, 32,2% га; токсик гепатитда  CD3 нинг пасайиши 14,9% га, immuno-регулятив индекс 41,1%, 40,1%, 39,3%; CD8 миқдорининг 39,7%, 33,9%, 34,5% га; алкоголли гепатит 14,8% га, доривор гепатит 13,4% га ошиши кузатилади. Бу борада иш олиб борган кўпчилик олимлар ўзларининг илмий тадқиқотларига асосланиб табиий ҳолатдаги (аралашма 1) даражасида пестицид концентрaцияси балиқларнинг биокимёвий кўрсаткичларида ўзгаришларга олиб келмайди деган фикрда қоладилар. 
Хулоса: Истеъмол учун ҳам, экспорт учун ҳам озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқаришда пестицидлардан фойдаланиш мамлакатнинг иқтисодий ҳолатидан қатъий назар, яхши қишлоқ хўжалиги амалиёти тамойилларига мувофиқ амалга оширилиши керак. Фермерлар экинларни ҳимоя қилиш учун ишлатиладиган пестицидлар миқдорини минимал даражада чеклашлари лозим. 

108-111

ОПТИМИЗАЦИЯ ХИРУРГИЧЕСКОЙ ТАКТИКИ И ОЦЕНКА ИСХОДОВ ЛЕЧЕНИЯ ОСТРОГО КАЛЬКУЛЕЗНОГО ХОЛЕЦИСТИТА С УЧЕТОМ ГЕНЕТИЧЕСКОГО ПРОФИЛЯ ПАЦИЕНТОВ

Курбонбоев Б.Н., Салахиддинов К.З., Василевский Э.А., Дадабаев О.Т.

Исследование посвящено оптимизации сроков хирургического вмешательства при остром калькулезном холецистите на основе объективных клинико-лабораторных предикторов. Проанализированы результаты лечения 281 пациента: 97 оперированы по разработанному персонализированному алгоритму, 184 — по стандартным протоколам. Установлено, что превентивное выполнение операции до развития тяжелых морфологических изменений позволило увеличить долю срочных лапароскопических вмешательств до 59,8%. Внедрение алгоритма достоверно снизило частоту конверсий с 12,5% до 3,1% (p<0,01), послеоперационных осложнений — с 19,4% до 6,2% (p<0,001), а летальность — с 4,8% до 1,0% (p<0,05). Средний койко-день сократился с 8,4±1,2 до 5,4±0,8 суток (p<0,01). Таким образом, прогностически обоснованный выбор сроков операции значимо улучшает хирургические исходы и рекомендуется к внедрению в экстренную практику.

187-190

ЭТИОЛОГИЧЕСКИЕ И ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ ПЕРВИЧНОЙ ТРАВМАТИЧЕСКОЙ ОККЛЮЗИИ

Хабилов Б.Н., Пўлатов Х.Т.

Первичная травматическая окклюзия представляет собой биомеханическое повреждение тканей пародонта, возникающее вследствие воздействия чрезмерных окклюзионных сил на зубы с сохранённой пародонтальной опорой. В данной обзорной работе проведён анализ современных представлений об этиологических и патогенетических механизмах первичной травматической окклюзии на основании данных экспериментальных, клинических и систематических исследований. Рассмотрены механические, окклюзионные, нейромышечные, анатомо-функциональные и системные факторы, влияющие на развитие перегрузки пародонта. Особое внимание уделено роли парафункций, окклюзионных интерференций, бруксизма, высоких реставраций и нарушений окклюзионного баланса. Показано, что травматическая окклюзия вызывает изменения в периодонтальной связке, альвеолярной кости и сосудисто-клеточных структурах, однако при отсутствии воспаления не является самостоятельной причиной прогрессирующей потери прикрепления. Установлено, что сочетание окклюзионной перегрузки с воспалительными и системными факторами значительно ухудшает прогноз состояния пародонта. Проведённый анализ подчёркивает необходимость комплексного диагностического подхода с использованием клинической оценки, цифрового окклюзионного анализа и современных методов визуализации. Результаты обзора подтверждают, что лечение первичной травматической окклюзии должно быть направлено на устранение источников перегрузки и коррекцию функциональных нарушений с учётом индивидуальных особенностей пациента.

278-284

МЕДИАЛ МЕНИСКЛАРНИ ЎТКИР ШИКАСТЛАНИШ ИЛК ДАВРИДА ДАВОЛАШ САМАРАДОРЛИГИНИ БЕЛГИЛОВЧИ МОРФОЛОГИК МЕЗОНЛАР

Мамажонов Б.С., Азимов А.В.

Тизза бўғимининг ўткир шикастланишларининг илк даврида медиал менискларда кузатиладиган морфологик ўзгаришлар, шунингдек, дастлабки 1–72 соат ичида васкуляр соҳадаги шикастланиш даражасини патоморфологик жиҳатдан баҳолаш муҳим аҳамият касб этади. Бу ҳолат тизза бўғими шикастланишларида даволаш тактикасини тўғри белгилашда асосий омиллардан бири ҳисобланади.
Медиал мениск шикастланишларининг экссудатив фазада прогрессиясини баҳоловчи махсус шкала ҳозиргача ишлаб чиқилмаган. Шу сабабли тизза бўғимига нисбатан миниинвазив санация усулларини қўллаш кўрсатмаларини фақат клиник ва инструментал текширувлар асосида эмас, балки патоморфологик мезонларга таянилган ҳолда аниқлаш зарурати мавжуд. Бу эса беморларнинг ҳаёт сифати ва функционал тикланишини баҳолашда муҳим ўрин тутади.
Шу нуқтаи назардан, медиал мениск шикастланишларида оғир ва енгил ҳолатлар орасидаги «хирургик дарча»ни аниқлаш, патоморфологик асосланган клиник мезонларни ишлаб чиқишни тақозо этади.

369-376

BIOMECHANISMS OF BIRTH INJURIES DURING CESAREAN SECTION

Ostanakulova F.I., Zubtiyev S.U.

Cesarean section (CS) is one of the most frequently performed surgical procedures in modern obstetrics. In complicated obstetric situations, it is often considered a safer alternative to vaginal delivery. Nevertheless, neonatal injuries may still occur during the procedure. These injuries are mainly caused by mechanical forces applied to fetal tissues during uterine incision and fetal extraction.
Objective.The aim of this study was to analyze the main biomechanical mechanisms of neonatal injuries during cesarean section and to identify potential preventive strategies.
Materials and Methods. A structured literature review was conducted including scientific publications from 2020 to 2025. Clinical studies and systematic reviews addressing fetal skin lacerations, compression injuries, traction-related trauma, and instrument-related injuries during cesarean delivery were analyzed.
Results and Discussion. The analysis demonstrated that the most common neonatal injury during cesarean section is fetal skin laceration, occurring in approximately 0.3–3.1% of cases. The incidence is higher during emergency procedures and non-vertex presentations. The main biomechanical contributors include cutting forces, compression forces, traction, and torsional stresses applied during fetal extraction.
Conclusion. Neonatal injuries during cesarean section are primarily associated with mechanical forces acting on fetal tissues. Optimization of surgical technique, careful control of incision depth, and controlled fetal extraction may significantly reduce the risk of neonatal trauma.

33-40

MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA SOG‘LOM TURMUSH TARZI KO‘NIKMALARINI TELEGRAM BOT ASOSIDA BAHOLASH: SHAYXONTOHUR TUMANI DMTTLARI MISOLIDA

Imamova A.O., Axmadaliyeva N.O.

Mazkur maqolada Shayxontohur tumanidagi 111-, 259- va 448-sonli davlat maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanayotgan 3–7 yoshli bolalarda sog‘lom turmush tarzi (STT) ko‘nikmalarining shakllanish darajasi Telegram bot platformasi asosida o‘rganildi. Tadqiqotda jami 382 nafar respondent (ota-onalar) ishtirok etdi. So‘rovnoma 30 ta savoldan iborat bo‘lib, bolalarning shaxsiy gigiyena, ovqatlanish, uyqu rejimi, jismoniy faollik va kasallik profilaktikasi bo‘yicha ko‘nikmalari baholandi. Natijalar tez-tez kasallanuvchi bolalarda STT ko‘rsatkichlari sog‘lom tengdoshlariga nisbatan past ekanligini ko‘rsatdi. Telegram bot usuli ma’lumot yig‘ishning zamonaviy, tezkor va samarali usuli sifatida o‘zini oqladi.

87-90

ОПТИМИЗАЦИЯ ДИАГНОСТИКИ И ХИРУРГИЧЕСКОЙ ТАКТИКИ ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ КОЛОСТАЗЕ У ВЗРОСЛЫХ НА ОСНОВЕ КЛИНИКО-ФУНКЦИОНАЛЬНОГО АНАЛИЗА

Амонов Х.Р., Рузибоев С.А.

Хронический колостаз у взрослых является одной из актуальных проблем современной гастроэнтерологии и абдоминальной хирургии. Целью данного исследования явилось повышение эффективности диагностики и лечения хронического колостаза на основе комплексной клинико-инструментальной и функциональной оценки. В ходе исследования проведён анализ клинических и инструментальных данных пациентов с длительным течением заболевания. Полученные результаты показали, что ведущую роль в патогенезе играют нарушения моторики кишечника и нейрогенные факторы. Использование аноректальной манометрии и электромиографии позволяет значительно повысить точность диагностики функциональных нарушений. Комплексная консервативная терапия оказалась эффективной у большинства пациентов, однако при наличии выраженных морфологических изменений требуется хирургическое лечение. Применение дифференцированного подхода способствует улучшению результатов терапии.

160-166

БЎЙИН УМУРТҚАЛАРИ ДЕГЕНЕРАТИВ ПАТОЛОГИЯЛАРИДА СУРУНКАЛИ ОҒРИҚ СИНДРОМИНИНГ ТАНЛОВ ТЕРАПИЯСИ СИФАТИДА ЗАРБ ТЎЛҚИНЛИ ТЕРАПИЯНИ ҚЎЛЛАШ

Рамазанов Ш.Ф., Пўлатов С.С., Висогорцева О.Н.

Ушбу мақолада бўйин умуртқалари дегенератив патологияларида кузатиладиган сурункали оғриқ синдромини даволашда зарб тўлқинли терапиянинг клиник самарадорлиги ўрганилган. Тадқиқотда зарб тўлқинли терапиянинг оғриқ интенсивлигини камайтириш, мушак таранглигини пасайтириш, бўйин умуртқаси ҳаракатчанлигини яхшилаш ҳамда функционал ҳолатни тикланиш даражаси баҳоланди. 

253-259

КЛИНИКО-РЕФРАКЦИОННАЯ СТРАТИФИКАЦИЯ ПАЦИЕНТОВ ПОСЛЕ СКВОЗНОЙ КЕРАТОПЛАСТИКИ ПРИ ВЫБОРЕ МЕТОДА ОПТИЧЕСКОЙ КОРРЕКЦИИ

Юсупов А.Ф., Ходжаева Ё.А., Зокирова Л.Ж.

Цель. Разработать клинико-рефракционную систему стратификации пациентов после сквозной кератопластики для обоснованного выбора оптимального метода оптической коррекции.
Материалы и методы. Проведено проспективное когортное исследование, включившее 80 пациентов (80 глаз), перенёсших сквозную кератопластику не менее 12 месяцев назад (средний возраст 39,7 ± 15,4 года). Всем пациентам выполнялось комплексное офтальмологическое обследование, включавшее определение максимально корригированной остроты зрения (МКОЗ), кератотопографию, исследование контрастной чувствительности и оценку стабильности слёзной плёнки (NIBUT). Эффективность очковой и склеральной контактной коррекции анализировалась в зависимости от клинико-рефракционных параметров.
Результаты. Установлено, что эффективность очковой коррекции существенно ограничена у пациентов с выраженной нерегулярностью роговицы и цилиндрическими значениями более 3,0–4,0 диоптрии. В данных условиях склеральные контактные линзы обеспечивают статистически значимое улучшение зрительных показателей: максимально корригированная острота зрения достигала 1,0±0,2 по сравнению с 0,5±0,2 при очковой коррекции (p<0,01). Показатели стабильности слёзной плёнки (NIBUT) также были достоверно выше у пациентов, использующих склеральные линзы (12,8±2,1 с против 5,3±1,9 с; p<0,01). Снижение NIBUT ассоциировано с меньшей эффективностью очковой коррекции и более выраженным эффектом склеральной коррекции. На основании полученных данных разработана клинико-рефракционная модель стратификации пациентов.
Заключение. Предложенная система стратификации позволяет осуществлять обоснованный выбор метода оптической коррекции у пациентов после сквозной кератопластики. Склеральные контактные линзы являются предпочтительным методом у пациентов с нерегулярным астигматизмом, высоким цилиндром и нарушением стабильности слёзной плёнки.

339-343

ГЕМОДИНАМИЧЕСКИЕ ФЕНОТИПЫ И ИНТЕГРАЛЬНАЯ СТРАТИФИКАЦИЯ РИСКА НАРУШЕНИЙ РЕЦЕПТИВНОСТИ ЭНДОМЕТРИЯ У ЖЕНЩИН СО ВТОРИЧНЫМ БЕСПЛОДИЕМ И ОЖИРЕНИЕМ

Расуль-Заде Ю.Г., Шодиев Б.В.

Нарушение рецептивности эндометрия у женщин со вторичным бесплодием и ожирением является многофакторным состоянием, в формировании которого важную роль играют не только метаболические и воспалительные нарушения, но и структурно-гемодинамические изменения маточно-эндометриального кровотока. Целью исследования явилась оценка эхографических и гемодинамических фенотипов эндометрия, а также разработка интегральной шкалы стратификации риска нарушения рецептивности у женщин со вторичным бесплодием и ожирением при подготовке к программам вспомогательных репродуктивных технологий. Обследованы 213 женщин репродуктивного возраста со вторичным бесплодием: 159 пациенток с ожирением и 54 женщины без ожирения. Установлено, что у пациенток с ожирением достоверно чаще выявлялись эндометрий менее 7 мм, отсутствие полноценной трёхслойной структуры, повышение пульсационного индекса маточных артерий, снижение субэндометриальной васкуляризации и патологические варианты маточно-эндометриальной перфузии. Наибольшей прогностической значимостью обладали комбинированный дисрецептивный фенотип, low-flow фенотип, HOMA-IR >2,7 и высокий воспалительный индекс. На основании многофакторного анализа разработана интегральная шкала стратификации риска, позволяющая выделять пациенток низкого, умеренного и высокого риска нарушения рецептивности эндометрия перед программами ВРТ.

134-138

ЮЗ-ЖАҒ ШИКАСТЛАНИШЛАРИДАН КЕЙИН КУЗАТИЛАДИГАН ТРИГЕМИНАЛ НЕВРАЛГИЯНИНГ КЛИНИК ТАҲЛИЛИ ВА ДАВОЛАШ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ

Абдуллаева М.Б., Дадажонов З.А.

Мазкур мақола юз-жағ соҳаси жароҳатларидан кейин ривожланувчи пастки альвеоляр нерв (ПАН) шикастланишининг клиник ва нейрофизиологик хусусиятлари ҳамда даволаш самарадорлигини баҳолашга бағишланган. Тадқиқотда 112 нафар бемор иштирок этди ва улар назорат ҳамда асосий гуруҳларга ажратилди. Асосий гуруҳда Диоксафлекс В12 ва Нейроксидол препаратларини ўз ичига олган комплекс терапия қўлланилди. Натижалар ПАН шикастланиш даражаси ошиши билан электр қўзғалувчанлик кўрсаткичлари ортиб, клиник симптомлар оғирлашишини кўрсатди. Комплекс терапия қўлланган беморларда электр қўзғалувчанлик пасайиши, парестезия ва оғриқ синдромининг камайиши кузатилди. Хулоса қилиб, нейрофизиологик кўрсаткичлар ПАН шикастланишини баҳолашда муҳим аҳамиятга эга бўлиб, комплекс нейропротектор терапия нерв регенерациясини тезлаштиради ва клиник натижаларни яхшилайди. 

217-221

ЗНАЧЕНИЕ МИТОХОНДРИАЛЬНОЙ ДИСФУНКЦИИ И ПРОВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ЦИТОКИНОВ В ПАТОГЕНЕЗЕ ГЕПАТОЦЕЛЛЮЛЯРНОГО ПОВРЕЖДЕНИЯ И ПРОГРЕССИРОВАНИЯ ФИБРОЗА ПЕЧЕНИ ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ ГЕПАТИТЕ С

Кахаров А.Н., Алейник В.А., Василевский Э.А., Дадабаев О.Т.

Исследование посвящено оценке сопряженной роли митохондриальной дисфункции и провоспалительных цитокинов в патогенезе гепатоцеллюлярного повреждения и прогрессирования фиброза печени при хроническом гепатите С (ХГС). На основе обследования 93 пациентов с ХГС и 80 здоровых лиц проанализировано влияние маркеров данных процессов — полиморфизмов генов SOD2 (rs4880) и TNF-α (rs1800629). Установлено, что комбинированное носительство рисковых аллелей (SOD2 Val/Val и TNF-α GA/AA) экспоненциально ускоряет темпы фиброгенеза, увеличивая частоту формирования цирроза до 74,1% по сравнению с 17,9% при протективных генотипах (ОШ=13,3; p<0,001). Выявлена прямая зависимость тяжести поражения от выраженности патогенетической синергии: балл MELD линейно нарастал с 10,2±3,1 до 17,4±5,3, а показатель жесткости печени, отражающий стадию фиброза, — с 12,4 до 31,2 кПа (p<0,001). Доказано, что сочетанный эффект маркеров значительно превышает их изолированное действие, подтверждая формирование порочного круга между митохондриальной дисфункцией и системным воспалением. Таким образом, комплексная оценка данных показателей обладает высокой прогностической ценностью для стратификации риска быстрого прогрессирования фиброза при ХГС.

316-322

ФУНКЦИОНАЛЬНЫЙ РЕЗЕРВ КАК ОПРЕДЕЛЯЮЩИЙ КРИТЕРИЙ ВЫБОРА АНЕСТЕЗИИ У ГИНЕКОЛОГИЧЕСКИХ БОЛЬНЫХ С ХРОНИЧЕСКОЙ СЕРДЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТЬЮ И АРТЕРИАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИЕЙ

Валиев Ш.М., Газиев З.Т.

Индивидуализация анестезии у пациентов с ХНК и ГБ определяется различиями функционального резерва. В проспективном исследовании сравнивали спинальную анестезию с QL-блоком и общую анестезию с ИВЛ. Оценивали гемодинамику, нейроэндокринные показатели, диурез и осложнения. При ХНК выявлен гипокинетический тип (CI ~1,9), при ГБ - эукинетический (CI ~3,1-3,3) с гетерогенностью. Снижение резерва составило 15-16%. Спинальная анестезия обеспечивала большую стабильность и меньшую стресс-реакцию, общая - больше осложнений. Функциональный резерв определяет выбор анестезии.

414-417

КЎКРАК ВА БЕЛ УМУРТҚАЛАРИ СПОНДИЛОДИЦИТИДА ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ МАРКЕРЛАРНИНГ ДИАГНОСТИК АҲАМИЯТИ

Гафаров Ж.С., Садиев Э.С.

Кўкрак ва бел умуртқалари спондилодицитида яллиғланиш жараёнларининг иммуноморфологик хусусиятларини ўрганиш касаллик диагностикаси ва патогенезини баҳолашда муҳим аҳамиятга эга. Мазкур тадқиқот кўкрак ва бел умуртқалари спондилодиситида иммуногистокимёвий маркерларнинг диагностик аҳамиятини аниқлашга бағишланган.
Тадқиқот давомида 125 нафар бемордан оператив аралашув вақтида олинган суяк ва тоғай тўқималарида морфологик ҳамда иммуногистокимёвий текширувлар ўтказилди. Препаратлар гематоксилин-эозин усулида бўялиб, CD3 иммуногистокимёвий маркерининг экспрессия даражаси баҳоланди. Морфометрик таҳлил QuPath 4.4.0 дастури ёрдамида амалга оширилди.
Тадқиқот натижаларида суяк тўқимасида яллиғланиш инфильтрацияси, лимфоцитар ҳужайралар тўпланиши, суяк трабекулаларининг деструктив ўзгаришлари ва интерстициал шиш кузатилди. Иммуногистокимёвий таҳлилларда CD3 маркерининг паст экспрессияси аниқланиб, Т-лимфоцитар иммун жавоб фаоллигининг сусайганлиги қайд этилди.
Олинган натижалар иммуногистокимёвий маркерлар спондилодиситда яллиғланиш жараёни фаоллигини баҳолаш, патологик ўзгаришларни эрта аниқлаш ва касаллик диагностикасини такомиллаштиришда муҳим аҳамиятга эга эканлигини кўрсатди.

63-70

ALLOKSAN-INDUKSIYALANGAN QANDLI DIABETDA KALAMUSHLAR YO‘LDOSHINING MIKROSIRKULYATOR VA VORSINKALI TUZILMASINING MORFOLOGIK HOLATI

Ospanova S.M., Adilbekova D.B., Ahrorov A.A.

Ushbu tadqiqot tajribaviy qandli diabet sharoitida urg‘ochi kalamushlar yo‘ldoshida yuzaga keladigan morfologik va morfometrik o‘zgarishlarni o‘rganishga bag‘ishlangan. Alloksan yordamida modellashtirilgan diabet fonida yo‘ldoshning makroskopik, mikrotsirkulyator va vorsinkali tuzilmasida sezilarli patologik o‘zgarishlar aniqlangan. Xususan, platsentaning kompensator gipertrofiyasi, mikroangiopatik o‘zgarishlar, kapillyar zichligining kamayishi, bazal membrananing qalinlashuvi, trofoblast distrofiyasi va terminal vorsinkalar sonining keskin kamayishi qayd etildi. Ushbu o‘zgarishlar platsentar yetishmovchilik patogenezining asosiy morfologik substratini tashkil etadi. Olingan natijalar qandli diabet sharoitida fetoplasentar tizimdagi buzilishlarni chuqurroq tushunishga xizmat qiladi.

112-116

MODERN APPROACHES TO THE DETERMINATION OF HAPTOGLOBIN PHENOTYPES IN FORENSIC EXAMINATION OF BLOODSTAINS

Bakhodirov B.B., Bakhriev I.I.

Determination of haptoglobin phenotypes in bloodstains is applied in forensic practice for resolving disputed parentage, cases of child substitution, identical ABO blood groups, and inconclusive serological results. This study assessed the effect of bloodstain age and environmental factors on the stability of haptoglobin phenotype identification. Capillary blood from healthy volunteers (18-60 years) was examined in native form and as dried stains on paper, cotton, wool, and blended fabrics. Samples were exposed to sunlight, humidity, and soil for varying periods. Detectability depended on substrate type and environmental conditions. Under direct sunlight (+25…+30°C), phenotypes remained detectable for up to 3-4 days; in humid conditions (+15…+20°C), up to 1 month; and in soil (+10…+15°C), up to 5 months, after which reliable identification was not possible. Thus, the feasibility of haptoglobin phenotype determination is governed by the carrier material and exposure conditions.

191-195

VOLTAREN VOSITASIDA SIKLOOKSIGENAZA FAOLLIGINI TANLAMASDAN INGIBITSIYALASHNING O‘TKIR TOKSIK GEPATITDA O‘ZIGA XOS TOMONLARI

Hakimov Z.Z., Raxmonov A.X., Mustanov T.B.

Tadqiqot maqsadi: Tadqiqot maqsadi: voltaren vositasida siklooksigenaza faolligini tanlamasdan ingibitsiyalashning o‘tkir toksik gepatitda o‘ziga xos tomonlarini о‘rganish
Materiallar va usublar. Tajriba 24 ta jinsiy yetilgan boshlang‘ich tana vazni 140–165 g erkak kalamushlarda o‘tkazildi. Ularning ni tashkil etdi. Jonivorlar  vivariy sharoitida standart parvarish va oziqlanish sharoitida saqlandi.
 Xulosa. O‘tkir toksik gepatit dekstran tomonidan chaqirilgan aseptik yallig‘lanishning kuchayishi bilan kechadi. Voltaren o‘tkir toksik gepatit sharoitida yanada kuchli va uzoq davom etuvchi yallig‘lanishga qarshi ta’sir ko‘rsatadi. Ehtimol, bu holat voltaren ta’siri ostida siklooksigenaza faolligining sog‘lom jonivorlarga nisbatan o‘tkir toksik gepatitli jonivorlarda kuchliroq pasayishi bilan bog‘liq bо‘lishi mumkin

285-288

POSTKOVID SINDROMI BO‘LGAN BEMORLARDA KOGNITIV VA EMOTSIONAL BUZILISHLARNING XUSUSIYATLARI

Po'latov S.S., O'rinov R.M., Visogorseva O.N.

Markaziy asab tizimining nevrologik va ruhiy kasalliklari har qanday jiddiy yuqumli kasallik bilan yuzaga kelishi mumkin; hozirgi vaqtda koronavirus pandemiyasi davrida bu virusli shikastlanishning asosiy asoratlaridan biridir. Deyarli barcha COVID-19 omon qolganlari asteniya, xavotir buzilishlari va depressiyani boshdan kechirishadi. Turli darajadagi kognitiv buzilishlarning rivojlanishi alohida tashvish tug’diradi. O’rganilgan guruhlarda kognitiv funktsiyalarning buzilishi aniqlanganligi aniqlandi: axborotni qayta ishlash sur’ati sekinlashadi, qisqa muddatli, uzoq muddatli xotira, unumdorlik va vazifalarni bajarish aniqligi pasayadi.

377-383

BOLALARDA SURUNKALI BUYRAK KASALLIGINI OLDINI OLISH VA ERTA ANIQLASHDA RISK OMILLARINING KLINIK AHAMIYATI

Aktamov A.F.

Mazkur maqolada bolalarda surunkali buyrak kasalligi (SBK) rivojlanishiga olib keluvchi asosiy risk omillari, ularning patogenetik mexanizmlari va klinik ahamiyati chuqur tahlil qilinadi. Xususan, tug‘ma va orttirilgan nefropatiyalar, infeksion kasalliklar, metabolik buzilishlar, arterial gipertenziya hamda irsiy omillarning SBK rivojlanishidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, kasallikning subklinik bosqichda kechishi va erta diagnostika muammolari alohida ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, risk guruhiga kiruvchi bolalarni erta aniqlash, zamonaviy skrining dasturlarini joriy etish hamda individual profilaktik yondashuvni qo‘llash SBK progresiyasini sekinlashtirish va asoratlar rivojlanishining oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Maqolada, shuningdek, klinik-amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun asos bo‘luvchi zamonaviy diagnostik mezonlar va monitoring usullari muhokama qilinadi.

41-44

ВЛИЯНИЕ ХИМИОТЕРАПИИ У ЖЕНЩИН БОЛЬНЫХ РАКОМ ГРУДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ НА РАЗВИТИЕ БАКТЕРИАЛЬНОГО ВАГИНОЗА

Эркинова Н.Р., Мухамедов И.М.

В статье изучено влияние химиотерапии на биоценоз влагалища у женщин с раком молочной железы. Исследование проведено методом Фемофлор-16 у 44 пациенток (14 контрольных, 30 в исследовательской группе). Показано, что после химиотерапии отмечается снижение уровня Lactobacillus spp., рост анаэробных микроорганизмов и повышение риска кандидозной колонизации, что свиде-тельствует о выраженном дисбиозе вагинальной микробиоты.

91-94

ОПТИМИЗАЦИЯ ХИРУРГИЧЕСКОЙ ТАКТИКИ ПРИ ГАСТРОДУОДЕНАЛЬНЫХ ЯЗВЕННЫХ КРОВОТЕЧЕНИЯХ НА ОСНОВЕ КЛИНИКО-ПРОГНОСТИЧЕСКОЙ ОЦЕНКИ

Хурсанов Ё.Э.

Гастродуоденальные язвенные кровотечения остаются одной из наиболее актуальных проблем неотложной абдоминальной хирургии, что обусловлено высокой частотой осложнений, риском рецидивов и значительным уровнем летальности. Целью данного исследования явилась оптимизация хирургической тактики лечения пациентов с гастродуоденальными язвенными кровотечениями на основе клинико-прогностической оценки. В работе проведён анализ клинических данных пациентов с язвенными кровотечениями, включая оценку тяжести состояния, эндоскопических характеристик язвенного дефекта и факторов риска рецидива. Установлено, что применение прогностических шкал и комплексной клинико-инструментальной оценки позволяет своевременно определить показания к хирургическому вмешательству и выбрать оптимальный объём операции. Дифференцированный подход к лечению, основанный на стратификации риска, способствует снижению частоты рецидивов кровотечения, уменьшению послеоперационных осложнений и улучшению исходов лечения.

167-171

ИНСУЛЬТЛАР РЕАБИЛИТАЦИЯСИДА БОШ МИЯ КОМПЕНСАТОР-АДАПТОГЕН МЕХАНИЗМЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ

Рўзиeв Ф.Ғ., Пўлатов С.С.

Инсультдан кейинги реабилитациянинг долзарблиги шу билан белгиланадики, бош мияда қон айланишининг ўткир бузилишлари замонавий жамиятдаги энг муҳим тиббий ва ижтимоий-иқтисодий муаммолардан бири ҳисобланади. 236 нафар ишемик ва геморрагик инсульт кузатилган беморлар текширлди ва бош миянинг компенсатор-адаптоген механизмларнинг аҳамияти баҳоланди. Ушбу ҳолатда бош миянинг компенсатор-адаптоген механизмлари йўқотилган функцияларни тиклашда ҳал қилувчи аҳамият касб этиши ўрганилди.

260-265

DORI VOSITALARIGA CHIDAMLI SIL DIAGNOSTIKASIDA TNGS TEXNOLOGIYASINING O‘RNI VA SAMARADORLIGI

Djurabayeva M.X., Allamuratova D.A.

Maqolada dori vositalariga chidamli silning zamonaviy diagnostikasi sifatida yangi avlod maqsadli sekvensiyalash (tNGS) usulining imkoniyatlari batafsil tahlil qilindi. Ushbu innovatsion yondashuv yordamida klinik namunadan atigi 24-72 soat ichida patogenning 16 xil dori vositasiga chidamlilik profili aniqlanishi mumkinligi alohida ahamiyat kasb etadi. Bu esa davolashni tezkor va individual tarzda boshlash imkonini beradi. Maqsadli hududlarning yuqori chuqurlikda (500-1000×) sekvensiyalanishi natijasida 1-5% darajadagi geterorezistentlikni aniqlash mumkin bo‘lib, bu ko‘rsatkich an’anaviy diagnostika usullari orqali aniqlanmaydi. 
tNGS usulining sezuvchanligi 86% va spesifikligi 95% ni tashkil etishi uning klinik amaliyotda yuqori ishonchlilik bilan qo‘llanilishi mumkinligini ko‘rsatadi. Shuningdek, maqolada uchta asosiy texnologik platformaning afzalliklari va kamchiliklari, ularning texnik talablari, laboratoriya infratuzilmasiga bo‘lgan ehtiyojlar hamda malakali hodimlar bilan bog‘liq cheklovlar chuqur ko‘rib chiqilgan. 
Bundan tashqari, diagnostika jarayonini markazlashgan model asosida tashkil etish, ya’ni hududiy kompetensiya markazlarini rivojlantirish orqali resurslardan samarali foydalanish mumkinligi ta’kidlandi. Bu yondashuv sifat nazoratini yaxshilash, xarajatlarni optimallashtirish va natijalarni standartlashtirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, tNGS texnologiyasini joriy etish silga qarshi kurash strategiyasini yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.

344-351

EKSPERIMENTAL GIDRONEFROZ SHAROITIDA BUYRAK YUKSTAGLOMERULYAR APPARATINING MORFOLOGIK VA MORFOMETRIK O‘ZGARISHLARINI KOMPLEKS BAHOLASH

Rasulov X.A., Ermatov N.J., Tursunbaev J.A.

Ushbu tadqiqotda eksperimental gidronefroz sharoitida buyrak yukstaglomerulyar apparatining morfologik va morfometrik o‘zgarishlari o‘rganildi. 60 ta laboratoriya kalamushida gidronefroz modeli yaratilib, 7, 14 va 30 kunlik davrlar kesimida baholandi. Natijalar glomerulyar atrofiyalar, tublulyar degeneratsiya, interstitsial fibroz va yukstaglomerulyar apparat faoliyatining pasayishini ko‘rsatdi. Morfometrik ko‘rsatkichlar gidronefroz patogenezini baholashda muhim diagnostik mezon ekanligi aniqlandi.

423 - 426