No. 1 (2026): Medical bulletin of Uzbekistan
Full Issue
Articles
ОСНОВНЫЕ АСПЕКТЫ СОВРЕМЕННЫХ ВМЕШАТЕЛЬСТВ ПРИ КЛАПАННЫХ ПОРОКАХ СЕРДЦА
2025-yilda Yevropa kardiologlar jamiyati (ESC) va Yevropa kar- diotorakal jarrohlik assotsiatsiyasi (EACTS) yurak klapanlarining nuqsonlari bo‘lgan bemorlarni davolash va boshqarish bo‘yicha yan- gilangan tavsiyalarni e’lon qildi. Ushbu yangi qo‘llanma diagnostika, xavf darajasini baholash va optimal davolash strategiyasini tanlash- dagi zamonaviy yutuqlarni aks ettiradi. Asosiy o‘zgarishlar ko‘p tar- moqli yondashuv (Heart Team)ni joriy etish, transkateter aralashuvlar uchun ko‘rsatmalarni kengaytirish hamda protez klapanli bemorlarni boshqarish va antitrombotik terapiya algoritmlarini qayta ko‘rib chiq- ishga qaratilgan.
ДИНАМИКА КЛИНИЧЕСКИХ И ЛАБОРАТОРНЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ У БОЛЬНЫХ С НЕАЛКОГОЛЬНОЙ ЖИРОВОЙ БОЛЕЗНЬЮ ПЕЧЕНИ В ЗАВИСИМОСТИ ОТ СТАДИИ ФИБРОЗА И ПРОВОДИМОЙ ТЕРАПИИ
Maqsad: alkogolsiz yog’li jigar kasalligi bilan og’rigan erkaklarda jigar fibrozining og’irligi va yurak-qon tomir parametrlari o’rtasidagi bog’liqlikni aniqlash. Material va usullar: alkogolsiz yog’li jigar kasal- ligi bilan og’rigan jami 206 nafar o’zbekistonlik erkak bemor tekshiril- di. Ular 2023-2024 yillarda Respublika terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining ichki kasalliklar bo’limiga yotqizil- gan. Bemorlarning o’rtacha yoshi 46,7±0,57 yoshni tashkil etdi. Nati- jalar: olingan natijalar alkogolsiz yog’li jigar kasalligi bilan og’rigan bemorlarda kombinatsiyalangan terapiya ta’sirida biokimyoviy para- metrlarning sezilarli yaxshilanishini ko’rsatadi. ALT darajasining pa- sayishi gepatotsellyulyar shikastlanishning kamayishini tasdiqlaydi, gamma-glutamil transferaza faolligining sezilarli darajada pasayishi esa oksidlovchi stressning pasayishini va jigar faoliyatining normal- lashishini ko’rsatadi. Bundan tashqari, LDL darajasining pasayishi davolashning lipid profiliga ijobiy ta’sirini va yurak-qon tomir xavflar- ining kamayishini ko’rsatadi. Xulosa: olingan ma’lumotlar metabolik va qon tomir kasalliklarini hisobga olgan holda alkogolsiz yog’li jigar kasalligini davolashga kompleks yondashuvning muhimligini, shun- ingdek, ALT, gamma-glutamil transferaza va past zichlikdagi lipopro- teinlarni davolash samaradorligining informatsion belgilari sifatida qo’llashning maqsadga muvofiqligini ta’kidlaydi.
REVMATOID ARTRIT FAOLLIGI DARAJASINI BAHOLASHDA KALPROTEKTINNING DIAGNOSTIK AHAMIYATI
Цель: оценка информативности биомаркера кальпротектина при различных формах ревматоидного артрита для оценки сте- пени активности заболевания. Материал и методы: в исследо- вании приняли участие 120 человек. 92 пациента с ревматоидным артритом были разделены на 2 группы: 1-я группа – 5 (9,6%) муж- чин и 47 (90,4%) женщин с суставной формой, 2-я группа – 5 (12,5%) мужчин и 35 (87,5%) женщин с внесуставной формой включала в зависимости от формы заболевания. 28 практически здоровых лиц (11 (39,3%) мужчин и 17 (60,7%) женщин) составили контрольную группу. Результаты: лабораторные анализы, данные шкалы DAS 28, шкалы VASH, системы CDAI и ROC-анализа показали, что у боль- ных наблюдалось увеличение уровня кальпротеина в сыворотке крови. Увеличение увеличением активности сопровождалось резким повышением биологических показателей. В случаях ремиссии наблю- далось значительное повышение содержания кальпротеина. Выво- ды: кальпротектин можно использовать в качестве чувствитель- ного, высокоточного маркера для оценки течения заболевания и степени его активности ревматоидном артрите, а также для раннего выявления заболевания в его скрытый период.
ЗНАЧЕНИЕ ПОЛИМОРФИЗМА ГЕНА ИНТЕГРИНА БЕТА-3 В РАЗВИТИИ ТРОМБОТИЧЕСКИХ СОБЫТИЙ
Hozirgi kunda trombotik asoratlar koronar yurak kasalligi rivo- jlanishi va o’limning asosiy qismini tashkil qiladi. Trombotsitlar arteri- al trombozda markaziy rol o’ynaydi va trombotsitlarning faollashishi, adgeziyasi va agregatsiyasi jarayonlari antitrombotik terapiyani ishlab chiqishda asosiy maqsadga aylandi. Integrin aIIbβ3 gen polimorfizmin- ing genetik tadqiqotlari tromboz rivojlanishida yetakchi rol o’ynashi ko’rsatilgan va uning populyatsiyada tarqalishi o’rganilmoqda.
THE STATE OF CENTRAL HEMODYNAMICS AFTER RADIOFREQUENCY ABLATION OF SUPRAVENTRICULAR ARRHYTHMIA
Цель: изучение влияния радиочастотной абляции на состояние центральной гемодинамики у пациентов с наджелудочковой тахи- кардией в краткосрочном и долгосрочном прогнозе. Материал и методы: в условиях ЭФД-лаборатории областного клинического центра города Шымкента в течение трех лет (2010-2012 гг.) была проведена 71 эндо-ЭФД с последующей радиочастотной абляцией у пациентов с наджелудочковой тахиаритмией. Среди обследован- ных были 35 мужчин и 36 женщин, средний возраст – 46,5±5,4 года. В 1-ю группу включены 35 пациентов (12 мужчин, 23 женщины, средний возраст 49,6±3,3 года) с пароксизмальной атриовентрику- лярной узловой реципрокной тахикардией, длительность приступа варьировала от 6 месяцев до 16 лет (в среднем 12,6±7,2 года). 2-ю группу составил 31 пациент с синдромом превозбуждения желудоч- ков (19 мужчин, 12 женщин, средний возраст 36,5±5,6 года). Резуль- таты: у больных с пароксизмальной пароксизмальной атриовен- трикулярной узловой реципрокной тахикардией и WPW-синдромом изменений параметров сократимости миокарда не обнаружено. У пациентов с трепетанием предсердий исходно выявлено снижение инотропной функции левого желудочка с положительной динами- кой через 6 и 12 месяцев после радиочастотной абляции. Выводы: радиочастотная абляция нижнего перешейка – основной метод профилактики развития сердечной недостаточности у пациентов с различными клиническими формами трепетания предсердий.
ОСОБЕННОСТИ СОСУДИСТОГО ПОРАЖЕНИЯ НА ФОНЕ ЭНДОТЕЛИАЛЬНОЙ ДИСФУНКЦИИ У БОЛЬНЫХ РЕВМАТОИДНЫМ АРТРИТОМ
Maqsad: revmatoid artrit bilan og‘rigan bemorlarda kasallik faol- ligining turli darajalari va klinik ko‘rinishlari fonida qon tomirlarni boshqarish funksiyasining holatini o‘rganish hamda yurak-qon tomir kasalliklarining asosiy xavf omillarini baholash. Material va usullar: revmatoid artrit bilan og‘rigan 100 nafar bemor tekshirildi. Nazorat guruhini 40 nafar amalda sog‘lom ko‘ngilli tashkil etdi. Endoteliy shi- kastlanishi endotelin-1 konsentratsiyasi va oqimga bog‘liq vazodila- tatsiya ko‘rsatkichlari orqali baholandi. Natijalar: revmatoid artrit bilan og‘rigan bemorlarda nazorat guruhiga nisbatan oqimga bog‘liq vazodilatatsiyaning pasayishi (r<0,05) va endotelin-1 konsentratsiyas- ining oshishi (р<0,01) aniqlandi. revmatoid artritning faolligi, tizimli namoyon bo‘lishi va davomiyligining endoteliy shikastlanishi darajasi- ga va qon tomir tonusini boshqarishning buzilishiga ta’siri qayd etildi. Xulosa: qonda endotelin-1 miqdorini aniqlash revmatoid artrit da en- doteliy shikastlanishini tashxislash uchun qo‘llanilishi mumkin.
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ ПОЧЕЧНЫХ ИЗМЕНЕНИЙ ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ ГЛОМЕРУЛОНЕФРИТЕ
Surunkali glomerulonefrit surunkali buyrak yetishmovchiligi va buyrakning progressiv shikastlanishining asosiy sabablaridan biridir. Surunkali glomerulonefrit bilan bog’liq buyrak o’zgarishlarini erta tashxislash uchun zamonaviy diagnostika usullari, jumladan, labora- toriya tekshiruvlari, tasvirlash texnikasi va molekulyar biologik yon- dashuvlardan foydalanish talab etiladi. O’z vaqtida tashxis qo’yish va davolash surunkali buyrak yetishmovchiligiga o’tishning oldini olishga va etarli tibbiy aralashuvni ta’minlashga yordam beradi.
JIGAR NOALKOGOL YOGʻ XASTALIGINING EPIDEMIOLOGIYASI, XAVF OMILLARI, PATOGENEZIGA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
Неалкогольная жировая болезнь печени – многофакторное заболевание. Доказана роль генетических факторов в развитии этого заболевания в популяции с инсулинорезистентностью и повышенной массой тела. Исследования, проведенные в послед- нее десятилетие, выявили значимую роль генетических факто- ров в развитии неалкогольной жировой болезни печени. В обзоре литературы сделан акцент на факторы риска этиопатогене- тических аспектов заболевания.
REVMATOID ARTRITDA ANTI-CARP VA VEGF MARKERLARI: ERTA TASHXISLASH VA PROGNOZLASH IMKONIYATLARI
Цель: определение диагностического и прогностического зна- чения иммунологических маркеров у больных с ранними стадиями ревматоидного артрита. Материал и методы: исследование, проведенное на базе ревматологического отделения многопрофиль- ной клиники Ташкентского государственного медицинского универ- ситета, включало 100 участников: 80 пациентов с ревматоидным артритом и 20 здоровых лиц (контрольная группа). Клинические, биохимические и инструментальные данные были подвергнуты статистическому анализу. Результаты: для VEGF AUC = 0,89, чув- ствительность = 70%, PPV = 100%; для Anti-CarP AUC = 0,78, чувстви- тельность = 52%, PPV = 100%. Уровни обоих маркеров достоверно выше, чем у здоровых лиц (p<0,001). У пациентов с положительны- ми значениями обоих маркеров показатели деструкции по шкалам Sharp и Larsen были почти в 2 раза выше, что подтверждает их клиническую значимость в прогнозировании костной деструкции. Выводы: полученные результаты подтверждают, что данные биомаркеры имеют не только диагностическую, но и прогности- ческую ценность, особенно в оценке деструктивных изменений и у серонегативных больныха.
PSORIATIK ARTRIT JIGAR NOALKOGOL YOG‘LI KASALLIGI BILAN BIRGA KECHISHI
Как показывают наблюдения, ожирение наблюдается у всех па- циентов с псориатическим артритом и неалкогольной жировой болезнью печени. У 52,4% по данным ультразвукового исследования и фибросканирования выявляетсястеатоз различной степени тяже- сти, у 58,3% на рентгенограмме обнаружены выраженные деструктивные изменения в суставах, у 57,5% имеется высокая степень функциональной недостаточности опорно-двигательного аппарата. Однако сейчас многие вопросы диагностики неалкогольной жировой болезни печени при псориатическом артрите, а также взаимосвязи клинических, иммунологических и инструментальных показателей освещены недостаточно, что требует проведения дальнейших исследований.
INTEGRATED PREOPERATIVE STRATIFICATION OF DIFFERENTIATED THYROID CANCER BASED ON CLINICAL, ULTRASONOGRAPHIC, MORPHOLOGICAL, AND BIOMARKER PROFILES
Цель: оценка ценности клинических, ультразвуковых, цитоло- гических, гистопатологических и биохимических характеристик дифференцированного рака щитовидной железы для предопераци- онной стратификации риска. Материал и методы: в дпроспек- тивное аналитическое исследование были включены 202 пациента с гистологически подтвержденным дифференцированным раком щитовидной железы. В зависимости от окончательной гистологии пациенты были разделены на три: с папиллярной карциномой – 112, с фолликулярной карциномой – 63, с фолликулярным вариантом папиллярной карциномы – 27. Контрольная группа – 30 здоровых лиц. Все пациенты прошли комплексное клиническое обследование и высокоразрешающее ультразвуковое исследование щитовидной же- лезы с оценкой эхогенности, краев, кальцификаций, васкуляризации и шейных лимфатических узлов. Результаты: установлено, что- фолликулярный вариант папиллярной карциномы характеризует- ся более агрессивным течением и повышенными уровнями тирео- глобулина, антител к тиреоглобулину и ракового эмбрионального антигена. Интеграция TI-RADS, системы Bethesda и сывороточных маркёров улучшает предоперационную стратификацию риска. Вы- воды: комплексный мультимодальный подход, сочетающий клини- ческую оценку, стратификацию риска на основе ультразвукового исследования, цитологическую оценку, гистопатологию и биохими- ческие маркеры, позволяет улучшить выявление агрессивных диф- ференцированных вариантов рака щитовидной железы до опера- ции и способствует индивидуальному ведению пациентов.
ENDOTHELIAL DYSFUNCTION AS A LINK IN COVID-19 PATHOGENESIS
Проведен анализ доступной литературы о функциях эн- дотелия, выполнено изучение зарубежного и отечественного опыта о возможных направлениях фармакологической кор- рекции эндотелиальной дисфункции. Представлены сведения о дисфункции эндотелия с обоснованием роли повреждения эндо- телия сосудов, как одного из центральных звеньев в патогенезе острого респираторного дистресс-синдрома. Показаны фазы формирования этапов эндотелиальной дисфункции, определены механизмы повреждения эндотелия при новой коронавирусной инфекции.
ЛАЗEРЛИ ФИЗИОТEРАПИЯ УСУЛИНИНГ ТИЗЗА БЎҒИМИ БИРЛАМЧИ ОСТEОАРТРОЗИНИ ДАВОЛАШДА ҚЎЛЛАШНИНГ САМАРАДОРЛИГИ
Цель: оценка эффективности лазеротерапии в лечении и реабилитации больных остеоартрозом коленных суставов. Ма- териал и методы: обследованы 67 пациентов (54 женщины, 13 мужчин) с первичным деформирующим остеоартрозом ко- ленного сустава в возрасте от 45 до 72 лет (средний возраст 53,2±4,8 года), в процессе лечения которых применялась лазе- ротерапия. Результаты: у больных основной группы боль в су- ставах по визуально-аналоговой шкале уменьшилась в среднем с 6,94±0,04 до 5,48±0,12 балла, в контрольной группе – с 7,03±0,02 до 6,63±0,14 балла. Индекс WOMAC снизился соответственно с 54,36±1,14 до 34,25±2,14 балла и с 54,31±1,23 до 48,71±1,86 бал-
ла. Скорость ходьбы на расстояние 15 м в основной группе сни- зилась с 29,84±7,12 до 24,34±1,22 с, в контрольной – с 28,76±8,08 до 26,56±1,43 с. Выводы: лазерная терапия в сочетании со стандартными медикаментозными методами лечения может улучшить функциональное состояние коленного сустава, умень- шить боль в суставе и повысить качество жизни, что позволя- ет оценивать ее как эффективный метод в лечении и реабили- тации пациентов с первичным остеоартрозом.
ПОВЫШЕНИЕ КАЧЕСТВА ЖИЗНИ У БОЛЬНЫХ С СИНДРОМОМ РАЗДРАЖЕННОГО КИШЕЧНИКА С РАЗЛИЧНОЙ МАССОЙ ТЕЛА
Maqsad: psixovegetativ-bog’liq oshqozon-ichak kasalliklari uchun patogenetik terapiya sifatini oshirish orqali turli tana vazniga ega irrita- biy ichak sindromi bilan og’rigan bemorlarning hayot sifatini yaxshilash. Material va usullar: tadqiqotga 18 yoshdan 68 yoshgacha bo’lgan, kasal- lik davomiyligi 1 yildan 10 yilgacha bo’lgan irritabiy ichak sindromi bilan og’rigan 65 bemor, jumladan, 39 erkak va 26 ayol kiritilgan. 1-guruhga or- tiqcha vazn yoki semizlik bilan og’rigan 35 bemor, 2-guruhga esa ortiqcha vazn yoki semizlik bilan og’rigan 30 kishi kiritilgan. Natijalar: kindik yoki qorinning pastki qismida og’riq, ovqatdan keyin jig’ildon qaynashi, ertalab- ki ko’ngil aynishi, kekirish, meteorizm, ich qotishi diareya bilan almashinib turishi bilan birga, barcha bemorlarda jismoniy va psixologik farovonlikda, shuningdek, o’zini idrok etishda, mikrosotsial qo’llab-quvvatlashda va ijti- moiy farovonlikda hayot sifatidagi og’ishlar kuzatildi. 2-guruhdagi irrita- biy ichak sindromi va o’zgarmas tana vazniga ega bemorlarda Prosulpin bilan terapiyadan so’ng hayot sifatidagi sezilarli yaxshilanish kuzatildi. Xulosa: prosulpinni bir oy davomida kuniga 200 mg dozada qabul qilish ortiqcha vazn va semizlik bilan bog’liq irritabiy ichak sindromi va ortiqcha vaznsiz irritabiy ichak sindromi bilan og’rigan bemorlarning hayot sifatini yaxshilash uchun tavsiya qilinishi mumkin.
ANKILOZLOVCHI SPONDILITDA SKELETDAN TASHQARI O‘ZGARISHLARNING ETIOPATOGENETIK JIHATLARI
Несмотря на давний интерес к поражениям различных ор- ганов при анкилозирующем спондилите со стороны исследова- телей и практических врачей-ревматологов, до сих пор сохра- няется много спорных вопросов и противоречий, связанных с внескелетными проявлениями. Анализ роли генетических фак- торов в развитии внескелетных проявлений подтверждает системный характер воспаления при анкилозирующем спонди- лите. Раннее выявление, динамическое наблюдение и коррекция внескелетной патологии помогут предотвратить серьезные осложнения и улучшить прогноз заболевания. Знание особен- ностей системных проявлений анкилозирующего спондилита позволит врачам других специальностей своевременно направ- лять пациентов к ревматологам для выявления анкилозирую- щего спондилита.
FEATURES OF EARLY DIAGNOSIS OF KNEE JOINT REMODELING IN PATIENTS WITH REACTIVE ARTHRITIS
Проведен нарративный обзор международной литературы с использованием данных клинических, экспериментальных и пере- водческих исследований, посвященных поражению коленного суста- ва при реактивном артрите. Раннее выявление этих структурных изменений остается серьезной клинической проблемой. Полученные данные свидетельствуют о том, что провоспалительные цито- кины, особенно интерлейкин-17А, и биохимические маркеры дегра- дации хряща, такие как С-телопептид коллагена II типа, играют решающую роль в ранних стадиях ремоделирования суставов. В обзоре обобщены современные знания о механизмах ремоделирова- ния коленного сустава при реактивном артрите, с акцентом на диагностическую ценность ИЛ-17A и CTX-II как ранних биомаркеров повреждения и структурного прогрессирования хряща.
ДАСТУРЛИ ГЕМОДИАЛИЗ ОЛАЁТГАН БЕМОРЛАРДА КАРДИОРЕНАЛ ЎЗАРО МУНОСАБАТЛАР: ЎТКИР ВА СУРУНКАЛИ ПАТОФИЗИОЛОГИК МЕХАНИЗМЛАР
Цель: изучение особенностей кальций-фосфорного обмена в аспекте кальцификации коронарных артерий у больных с хрониче- ской болезнью почек V стадии (ХБП Vд), находящихся на лечении про- граммным гемодиализом. Материал и методы: в исследование были включены 49 больных с ХБП V д, длительность гемодиализа не менее 3-х месяцев. Результаты: изучение параметров фосфор- но-кальциевого обмена у больных с ХБП Vд выявило значительную степень вторичного гиперпаратиреоза, который, помимо повыше- ния уровня паратгормона, проявлялся увеличением активности щелочной фосфатазы. Вторичный гиперпаратиреоз ассоциировал- ся с увеличением в периферической крови концентрации фосфатов и снижением концентрации кальция, который находился в пределах нижней границы нормы. Выводы: у больных с ХБП Vд обнаружена значительная коронарная кальцификация, выраженность которой коррелирует с нарушением фосфорно-кальциевого обмена
РОЛЬ ФИТОПРЕПАРАТОВ КОМБИНИРОВАННОГО СОСТАВА В КОРРЕКЦИИ ИММУННЫХ НАРУШЕНИЙ ПРИ РЕСПИРАТОРНЫХ ИНФЕКЦИЯХ
Nafas olish kasalliklari, ayniqsa immunitetning pasayishi sharoit- ida, ekspektoran va immunomodulyatsion ta’sirga ega vositalarni o’z ichiga olgan terapiyaga kompleks yondashuvni talab qiladi. Istiqbolli yo’nalishlardan biri bu ko’p komponentli kompozitsion va tabiiy ke- lib chiqishni birlashtirgan fitoterapevtik vositalardan foydalanishdir. Ushbu maqolada mukolitik va immunomodulyatsion faolligi isbotlan- gan dorivor o’simliklarni o’z ichiga olgan Zupa kompleks fitoprepa- ratining klinik qo’llanilishi ko’rib chiqiladi. Faol tarkibiy qismlarning farmakologik xususiyatlari tahlil qilindi, immunosupressiya fonida nafas olish patologiyasi bo’lgan bemorlarni davolashda ularning sa- maradorligi va xavfsizligi baholandi. Zupni nafas yo’llarining o’tkir va surunkali kasalliklarini davolash rejimlariga kiritish maqsadga mu- vofiqligi, ayniqsa ikkilamchi immunitet tanqisligi sharoitida oqlanadi.
ЎПКАНИ СУРУНКАЛИ ОБСТРУКТИВ КАСАЛЛИГИНИНГ ТУРЛИ ОҒИРЛИК ДАРАЖАСИДА БУЙРАК ФАОЛИЯТИНИ БАҲОЛАШ
Цель: изучение функции почек у больных с хронической об- структивной болезнью легких различной степени тяжести. Ма- териал и методы: проведен ретроспективный анализ историй болезни 609 больных с хронической обструктивной болезнью легких различной степени тяжести в возрасте от 24 до 82 лет, находившихся на стационарном лечении в отделении пульмоно- логии многопрофильной клиники Ташкентской медицинской ака- демии в 2020-2023 гг. При этом I степень тяжести диагности- рована у 23 (3,8%) больных, II степень – у 117 (19,6%), III степень – у 141 (23%), IV степень – у 328 (53,6%). Результаты: у паци- ентов с хронической обструктивной болезнью легких различной степени тяжести наблюдаются изменения функции почек в результате системного воспаления, гипоксии и гемодинамиче- ских изменений. У пациентов выявлено достоверное повышение показателей С-реактивного белка, мочевины, креатинина сы- воротки крови и скорости оседания эритроцитов (p<0,05), что свидетельствовало об усилении системного воспалительного процесса. Выводы: установлено, что по мере утяжеления заболевания достоверно увеличивались показатели мочевины, креатинина, С-реактивного белка и СОЭ. Изменения этих показателей являются ранними признаками снижения функции почек под влиянием хронической гипоксии легких и системного воспаления.
REZISTENT PROLAKTINOMALI BEMORLAR QONIDA PROLAKTINNING TURLI BIOLOGIK SHAKLLARI DARAJASINI BAHOLASH
Цель: оценка содержания различных форм пролактина (с молекулярной массой 23 и 150-170 кДа) при пролактиномах с раз- личной восприимчивостью к терапии агонистами дофамина и их корреляции с другими клиническими параметрами. Материал и методы: общая выборка случаев пролактиномы включала 128 пациентов. Резистентность к терапии определялась как отсутствие нормализации уровня пролактина крови и/или отсутствии уменьшения объема аденомы на 50% и более от исходного на фоне приема максимально переносимых доз агонистов дофамина. Для определения уровня макропролактина использовался метод ПЭГ-преципитации. Результаты: у обследованных не выявлено макропролактинемии, во всех случаях имела место истинная ги- перпролактинемия. Установлено, что для пациентов с резистент- ной пролактиномами, помимо более высокого среднего значения уровня общего пролактина (387±213,1 нг/мл), была характерна более низкая доля высокомолекулярного макропролактина (150- 170 кДа) (37,8±6%) и более высокая доля низкомолекулярного био- логически активного пролактина (23 кДа) (62,2±6%). При корреля- ционном анализе зарегистрирована заметная прямая связь между уровнем биопролактина и степенью инвазии и заметная обратная связь между содержанием макропролактина и степенью инвазии. Выводы: отсутствие феномена макропролактинемии у пациен- тов, резистентных к агонистам дофамина, позволяет предполо- жить, что резистентность к терапии агонистами дофамина не связана с феноменом макропролактинемии.
ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ПОВРЕЖДЕНИЯ ПОДОЦИТОВ ПРИ ХРОНИЧЕСКОМ ГЛОМЕРУЛОНЕФРИТЕ
Mazkur maqolada podotsitlar disfunksiyasining surunkali glomer- ulonefrit patogenezida tutgan o‘rni yoritib berilgan. Podotsitlar buyrak glomerulasining filtratsiya to‘sig‘ining asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, ularning buzilishi oqsilning siydikka o‘tishi (proteinuriya), yallig‘la- nish jarayonlarining faollashuvi, glomeruloskleroz va buyrak faoliyatining pasayishiga olib keladi. Maqolada podotsit shikastlanishining molekulyar va hujayraviy mexanizmlari, diagnostik va klinik ahamiyati, shuningdek kasallik kechishidagi roli batafsil tahlil qilingan.
REVMATOID ARTRIT BILAN KASALLANGAN BЕMORLARDA GEMOSTAZ HOLATIDAGI O’ZGARISHLAR
Цель: оценка состояния системы гемостаза у больных ревма- тоидным артритом и выявление особенностей патологии гемос- таза. Материал и методы: показатели системы гемостаза были оценены у 117 больных больных ревматоидным артритом, диагно- стированном в ревматологическом отделении многопрофильной клиники № 1 СамГТУ. Полученные результаты сравнивали с пока- зателями системы гемостаза у 30 практически здоровых лиц. Ре- зультаты: показатели системы гемостаза у пациентов с сосуди- сто-тромбоцитарным гемостазом – количество тромбоцитов, адгезия тромбоцитов, фактор Виллебранда и коагуляционный ста- тус: ACT, протромбиновое время, тромбиновое время, концентра- ция фибриногена в плазме, активность антитромбина III, раство- римые фибрин-мономерные комплексы, фактор Хагемана, скорость аутополимеризации фибрин-мономера – достоверно изменялись в зависимости от степени активности заболевания. Выводы: нару- шение показателей гемостаза у больных больных ревматоидным артритом зависело от степени активности заболевания.
ОСОБЕННОСТИ КЛИНИЧЕСКОГО ТЕЧЕНИЯ МЕТАБОЛИЧЕСКИ АССОЦИИРОВАННОЙ ЖИРОВОЙ БОЛЕЗНИ ПЕЧЕНИ У БОЛЬНЫХ САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ 2-ГО ТИПА
Maqsad: 2-toifa diabet bilan og’rigan bemorlarda metabolik bog’liq yog’li jigar kasalligining klinik xususiyatlarini o’rganish. Ma- terial va usullar: metabolik bog’liq yog’li jigar kasalligi tashxisi bemorlarning shikoyatlari, tibbiy va turmush tarzi tarixi, ob’ektiv, laboratoriya va instrumental ma’lumotlar ko’rib chiqilgandan so’ng qo’yildi. Bemorlar alkogolsiz yog’li jigar kasalligi tasnifi yordamida tavsiflandi, bu uchta asosiy shaklni ajratib turadi: yog’li gepatoz, me- tabolik bog’liq steatogepatit va sirroz. Natijalar: kuzatishlar shuni ko’rsatdiki, 3 yildan ortiq vaqt davomida 2-toifa diabet bilan og’rig- an, ayol jinsi, AST/ALT nisbati 0,96 dan kam, ishqoriy fosfataza faol- ligi 78,5 U/L dan yuqori, dislipoproteinemiya (giperxolesterinemiya 6,1 mmol/L dan yuqori) va yuqori zichlikdagi lipoprotein darajasi 1,4 mmol/L dan kam bo’lgan bemorlarda alkogolsiz steatogepatit rivojlanish xavfi yuqori. Xulosa: noqulay klinik prognozni aniqlash va asoratlar xavfini baholash uchun 2-toifa diabet bilan og’rigan barcha bemorlar alkogolsiz yog’li jigar kasalligi uchun klinik, laboratoriya va instrumental diagnostika usullarini o’z ichiga olgan tekshiruvdan o’tishlari kerak.
АКТУАЛЬНЫЕ ВЗГЛЯДЫ НА БРОНХИАЛЬНУЮ АСТМУ У ДЕТЕЙ, СТРАДАЮЩИХ ОЖИРЕНИЕМ
2010-2025 yillar oralig‘ida nashr etilgan 90 dan ortiq mahalliy va xorijiy manbalar tahlil qilindi (PubMed, Scopus, Web of Science, eLibrary va RSCI ma’lumot bazalari). Astma va semizlikning birga- likda uchrashi past darajali tizimli yallig‘lanish, adipokinlar (leptin, adiponektin, rezistin) sekretsiyasining buzilishi, insulin rezistentligi va glyukokortikoidlarga sezuvchanlikning pasayishi bilan tavsiflan- adigan alohida kliniko-patogenetik fenotipni shakllantiradi. Semiz bo- lalarda bronxial astma ko‘proq peristent shaklda kechadi, simptomlar nazorati sust, yallig‘lanishning neyrofil turi ustun va standart terapi- yaga javob past bo‘ladi. Patogenezda nafas olish mexanikasining chek- lanishi, metabolik buzilishlar va epigenetik omillar muhim ahamiyatga ega. Maqolada dorivor terapiya, tana vaznini kamaytirish, metabolik buzilishlarni tuzatish va jismoniy faollikni oshirishni o‘z ichiga olgan kompleks multidistsiplinar yondashuv zarurligi ta’kidlangan. Keyingi tadqiqotlar yallig‘lanish endotiplarini aniqlash, shaxsiylashtirilgan terapevtik strategiyalarni ishlab chiqish va “astma + semizlik” feno- tipiga ega bolalarda biologik terapiya samaradorligini baholashga qaratilgan bo‘lishi kerak.
NOS3 GENI (T-786C VA GLU298ASP) POLIMORFIZMLARINING YURAK ISHEMIK KASALLIGI VA 2-TIP QANDLI DIABET BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDAGI KLINIK-GEMODINAMIK AHAMIYATI
Цель: оценка влияния полиморфизмов T-786C и Glu298Asp (G894T) гена NOS3 на показатели сосудистой реактивности у па- циентов с сочетанной ишемической болезнью сердца и сахарным диабетом 2-го типа, а также выявление клинико-генетических предикторов выраженной эндотелиальной дисфункции. Матери- ал и методы: в исследование включены 92 пациента, находящихся на стационарном лечении. Основными критериями включения яв- лялись подтвержденный стабильный коронарный атеросклероз (стеноз ≥50% по данным коронарной ангиографии или КТ-ангиогра- фии) и сахарный диабет 2-го типа в течение не менее трех лет со- гласно критериям ВОЗ (2019). Результаты: не выявлено значимых различий между пациентами с генотипами T/T (n=45) и T/C (n=35) по полиморфизму T-786C гена NOS3 по показателям начального диаметра, постреактивного диаметра, индекса резистентности и пульсационного индекса, а также показателям эндотелийзави- симой вазодилатации плечевой артерии. Это подтверждает от- сутствие значимого влияния аллеля C на эти показатели в данных условиях. Выводы: выявленные в практике генетические вариан- ты гена NOS3 формируют неблагоприятный фенотип сосудистой регуляции, способствуя более быстрому развитию атеросклероза и повышению риска сердечно-сосудистых осложнений. Поэтому це- лесообразно включение генотипирования NOS3 в алгоритмы оцен- ки риска у пациентов с ИБС и СД2, что будет способствовать ран- нему выявлению эндотелиальной дисфункции и индивидуальной оптимизации профилактических и лечебных мероприятий.
МАЙЕР – РОКИТАНСКИЙ – КЮСТНЕР – ХАУЗЕР СИНДРОМИДА ТОС СУЯГИНИНГ СУРУНКАЛИ ОҒРИҒИ: КЛИНИК-ДИАГНОСТИК ЁНДАШЛАШ ВА БОШҚАРУВ ТАКТИКАЛАРИ
Цель: оптимизация диагностики и лечебно-реабилитационной тактики у пациенток с синдромом Майера – Рокитанского – Кюст- нера – Хаузера (МРКХ), осложнённым хронической тазовой болью, на основе клинико-инструментального анализа и внедрения муль- тидисциплинарного подхода. Материал и методы: проведено ретроспективно-проспективное одноцентровое исследование 75 пациенток в возрасте от 15 до 35 лет с верифицированным синдро- мом МРКХ. Критериями включения служили подтверждённый диа- гноз синдрома МРКХ 1-го или 2-го типа, наличие тазовой боли дли- тельностью более 6 месяцев и согласие на участие в исследовании. Результаты: наиболее важным клиническим результатом стала высокая эффективность лапароскопической резекции рудиментар- ных структур матки при наличии анатомических субстратов боли, особенно в случаях, сопровождающихся очагами эндометриоза. Поч- ти полное облегчение боли у 88% пациенток подтверждает необхо- димость своевременного хирургического вмешательства при под- твержденной анатомической причине боли. Выводы: хроническая тазовая боль при MРKХ требует комплексной клинико-инструмен- тальной диагностики и индивидуального подхода к терапии. Лапа- роскопическое лечение анатомических причин боли и консерватив- ные методы при нейропатической и психосоматической этиологии позволяют достичь значительного клинического улучшения. Веде- ние данной категории пациенток должно осуществляться мульти- дисциплинарной командой.
СУРУНКАЛИ ЮРАК ЕТИШМОВЧИЛИГИДА БУЙРАК ДИСФУНКЦИЯСИ РИВОЖЛАНИШ МЕХАНИЗМЛАРИ ВА УНИ ЭНДОТЕЛИАЛ ДИСФУНКЦИЯ БИЛАН БОҒЛИҚЛИГИ
Хроническая сердечная недостаточность – клинический син- дром с высоким уровнем смертности и инвалидизации, часто со- провождающийся нарушением функции почек. Современные иссле- дования показывают, что ключевую роль в этом процессе играет эндотелиальная дисфункция. Нарушение нормальной функции эндо- телия негативно влияет на ткани сердца и почек через гемодина- мический дисбаланс, воспалительные процессы и нарушение вазоак- тивных веществ. Раннее выявление эндотелиальной дисфункции и меры по её коррекции имеют большое значение не только для сохра- нения функции почек, но и для улучшения общего клинического состо- яния пациента и снижения неблагоприятных исходов заболевания.
KLOTHO KARDIORENAL SINDROMDAGI MARKAZIY TARTIBLOVCHI SIFATIDA: YURAK VA BUYRAK SALOMATLIGINI BOG‘LASH
Цель: комплексное исследование новых патогенетических механизмов взаимодействия сердца и почек при кардиореналь- ном синдроме (КРС) с особым вниманием к центральной роли белка Klotho и его корреляциям с показателями функции сердца и почек. Материал и методы: в исследование, проведенное в 2021-2023 гг., включены 90 участников: основная группа (60 па- циентов с КРС 2 типа) и группа контроля (30 условно здоровых лиц). Проводилось измерение уровня Klotho, ФРФ-23, ПТГ, марке- ров функции почек и минерального обмена, ЭхоКГ и ТИМ. Резуль- таты: уровень Klotho в группе КРС был в 3,2 раза ниже, чем в контроле (135,2±28,4 пг/мл vs 421,5±45,8 пг/мл, p<0,001). Дефи- цит Klotho сильно коррелировал с ростом ФРФ-23 (r=-0,72), ПТГ (r=-0,68), гипертрофией миокарда (r=-0,61) и утолщением ТИМ (r=-0,59). Выводы: дефицит белка Klotho является ключевым звеном патогенеза КРС. Восстановление пути сигналинга Klotho – перспективна терапевтическая мишень.
ВЗАИМОСВЯЗЬ ЭКСПРЕССИИ РЕЦЕПТОРОВ LRP1, LDLR И LOX1 С ИНДЕКСОМ СТЕАТОЗА И ЖЁСТКОСТЬЮ ПЕЧЕНИ У ПАЦИЕНТОВ С НЕАЛКОГОЛЬНОЙ ЖИРОВОЙ БОЛЕЗНЬЮ ПЕЧЕНИ
Maqsad: alkogolsiz yog’li jigar kasalligi bilan og’rigan bemorlar- da LRP1, LDLR va LOX1 retseptorlarining ifoda darajalari va jigarning morfometrik xususiyatlari o’rtasidagi bog’liqlikni o’rganish. Material va usullar: tadqiqotga alkogolsiz yog’li jigar kasalligi tashxisi qo’yil- gan, elastografiya yordamida Yog’li jigar indeksi (FLI), shuningdek, jigar elastikligi baholangan bemorlar kiritilgan. Bunga parallel rav- ishda, LRP1, LDLR va LOX1 genlarining ifoda darajalari miqdoriy po- limeraza zanjiri reaksiyasi (qPCR) yordamida aniqlandi. Natijalar: LRP1 va LDLR ifodasining pasayishi jigar steatozi indeksining (FLI) os- hishi bilan bog’liqligi, LOX1 ifodasi esa Yong moduli bilan aniqlangan jigar to’qimalarining qattiqligi bilan zaif ijobiy bog’liqlikni ko’rsatgani aniqlandi. Olingan ma’lumotlar alkogolsiz yog’li jigar kasalligida ste- atoz va fibroz patogenezida ushbu gen retseptorlarining potentsial rolini ko’rsatadi. Xulosa: ko’p o’zgaruvchan modellar va kattaroq be- mor namunalaridan foydalangan holda qo’shimcha tadqiqotlar o’tka- zish kerak.
АКТУАЛЬНЫЕ МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ ПОЧЕЧНОЙ ДИСФУНКЦИИ У ПАЦИЕНТОВ С ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ СЕРДЦА
Буйрак дисфункцияси ва унинг юрак беморларининг турли гу- руҳларидаги натижаларга таъсири масаласи кенг муҳокама қилин- моқда. Буйрак шикастланишини аниқлаш учун “янги” биомаркерлар- дан, хусусан цистатин C дан фойдаланиш буйрак етишмовчилиги хавфини олдиндан башорат қилишга ёрдам беради. Кўпгина хусу- сиятларга кўра, цистатин C “идеал” биомаркер тушунчасига мос келади, бу нафақат буйрак шикастланишининг дастлабки шаклла- рини аниқлаш, балки буйрак етишмовчилигини ривожланиш хавфи- ни, буйрак функциясини алмаштириш учун терапия зарурлигини ва беморларда ўлим хавфини баҳолаш учун ҳам ишлатилиши мумкин. юрак клиникаларининг интенсив терапия бўлимлари.
ИЗУЧЕНИЕ КЛИНИКО-ИММУНОЛОГИЧЕСКИХ АСПЕКТОВ ПРОФИБРОЗНЫХ ПРОЦЕССОВ ПРИ СИСТЕМНОЙ СКЛЕРОДЕРМИИ
Maqsad: tizimli sklerozda profibrotik jarayonlarning klinik va immunologik jihatlarini o’rganish va davolash va profilaktika cho- ralarini optimallashtirishga yondashuvlarni ishlab chiqish. Material va usullar: ACR/EULAR mezonlariga muvofiq tasdiqlangan ishonchli tizimli skleroz tashxisi qo’yilgan 40 bemorda istiqbolli kuzatuv tad- qiqoti o’tkazildi (2013). Kasallikning klinik ko’rinishlari, teri va vis- seral fibroz dinamikasi, shuningdek, autoantikorlar, sitokinlar (TGF-β, IL-6) va immun komplekslar darajasini aniqlovchi immun holati ko’rsatkichlari o’rganildi. Natijalar: tizimli sklerozning turli shakllari bo’lgan bemorlarda klinik ko’rinish va immunologik parametrlarda sezilarli farqlar aniqlandi. TGF-β darajasi va teri fibrozining og’irligi o’rtasida bog’liqlik aniqlandi. Xulosa: tadqiqot natijalari bemorlar- ni immunologik markerlar bo’yicha erta tabaqalashtirish zarurligini ta’kidlaydi va davolash va profilaktika choralarining optimallashtiril- gan rejimlarini taklif qilish imkonini beradi.
ПОДАГРАЛИ АЁЛЛАРДА URAT1 (RS11231825) ГЕНИ ВА УНИНГ ПОЛИМОРФИЗМЛАРИНИНГ УЧРАШ ДАРАЖАСИ ҲАМДА КЛИНИК-ПАТОГЕНЕТИК АҲАМИЯТИНИ БАҲОЛАШ
Цель: оценка частоты встречаемости полиморфизмов гена URAT1 (rs11231825) у женщин с подагрой и их клинико-патоге- нетическое значение. Материал и методы: в 2021-2025 гг. в многопрофильной клинике Ташкентской медицинской академии наблюдались 102 женщины и 100 мужчин с подагрой. Для вы- явления бессимптомной гиперурикемии к исследованию были привлечены дочери и родственницы женского пола пациентов с подагрой. Всего обследованы 220 женщин, у 101 из которых была выявлена бессимптомная гиперурикемия. Контрольную группу составили 20 практически здоровых женщин. Генетический ана- лиз проведён методом ПЦР с использованием реактивов фирмы
«Litex» (Россия). Результаты: у пациентов с подагрой наиболее часто выявлялся T/A (гетерозиготный) генотип (у 45% женщин, у 50% мужчин). У 50% женщин с бессимптомной гиперурикемией обнаруживался T/T генотип. Генотип A/A в основном встречал- ся у здоровых женщин (60%). Генотип T/T ассоциировался с вы- соким уровнем мочевой кислоты, увеличением числа тофусов и частоты годовых приступов, а также с тяжёлым клиническим фенотипом подагры. Генотип A/A характеризовался более низ- ким уровнем мочевой кислоты, меньшим количеством присту- пов и лучшей функцией почек. Выводы: генотипирование может иметь важное значение для ранней диагностики подагры, про- гнозирования и индивидуализации терапии.
ОСОБЕННОСТИ ТЕЧЕНИЯ ОСТЕОПЕНИЧЕСКОГО СИНДРОМА В ТЕРМИНАЛЬНОЙ СТАДИИ ХРОНИЧЕСКОЙ ПОЧЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТИ
Surunkali buyrak kasalligi bilan og’rigan bemorlarda o’lim asosan yurak-qon tomir patologiyasi tufayli yuzaga keladi, bu qon tomir kalsifikatsiyasining rivojlanishi bilan tavsiflanadi. Qon tomir kalsi- fikatsiyasining xarakterli xususiyati tomirlarda, miokardda va yurak klapanlarida kaltsiy va fosforning cho’kishidir. Qon tomir kalsifikat- siyasi surunkali buyrak kasalligining dastlabki bosqichlarida rivojla- nadi. Surunkali buyrak kasalligining oxirgi bosqichida bu ko’rsatkich bir necha baravar oshadi. Mineral metabolizm surunkali buyrak kasal- ligida muhim rol o’ynaydi va qon tomir kalsifikatsiyasi va yurak-qon tomir tizimini qayta qurishga ta’sir qilish orqali yurak-qon tomir xavfi- ni o’zgartirishi mumkin bo’lgan pleiotrop ta’sir ko’rsatadi.
TIZIMLI SKLERODERMIYADA INTERLEYKIN-6 NING ROLI: KLINIK VA IMMUNOLOGIK TAHLIL
Maqsad: tizimli sklerodermiya bilan kasallangan bemorlarda in- terleykin-6 darajasining klinik va immunologik ahamiyatini o‘rganish hamda uni kasallik faolligi, og‘irligi va ichki a’zolar zararlanishi bilan bog‘liqligini baholash. Material va usullar: tadqiqotga TS tashxisi qo‘yilgan 79 nafar bemor va 30 nafar sog‘lom shaxs jalb qilindi. Qon zardobida IL-6 miqdori ELISA usuli bilan aniqlangan. Klinik baholash- da kasallik davomiyligi, Rodnan teri shkalasi (mRSS) va ichki a’zolar zararlanishi o‘rganildi. Laborator tahlillar yallig‘lanish markerlari va immun profillarni o‘z ichiga olib, ularning IL-6 darajasi bilan bog‘liqli- gi aniqlangan. Natijalar: tizimli sklerodermiya bemorlarida IL-6 da- rajasi sog‘lom shaxslarga nisbatan sezilarli darajada yuqori ekanligi qayd etildi (p<0.001). Yuqori IL-6 darajalari diffuz teri shakli, yuqori mRSS bali, o‘pkaning interstitsial kasalligi va yallig‘lanish markerlari (SRO, ECHT) bilan bog‘liq ekanligi aniqlandi. Xulosa: IL-6 ning osh- ishi tizimli sklerodermiyada faol yallig‘lanish va fibroz jarayonlarini aks ettiradi hamda kasallik faolligi va ichki a’zolar zararlanishining ishonchli biomarkeri bo‘lishi mumkin. IL-6 yo‘lini modulyatsiya qilish tizimli sklerodermiyani davolashda istiqbolli terapevtik yo‘nalish his- oblanadi.
СВЯЗЬ ЭКСПРЕССИИ ГЕНОВ LRP1, LDLR, LOX1 С СЕРДЕЧНОЙ ГЕМОДИНАМИКОЙ У ПАЦИЕНТОВ С НЕАЛКОГОЛЬНОЙ ЖИРОВОЙ БОЛЕЗНЬЮ ПЕЧЕНИ
Maqsad: alkogolsiz yog’li jigar kasalligi bo’lgan bemorlarda LRP1, LDLR va LOX1 gen ekspressiyasi va yurak gemodinamik para- metrlari o’rtasidagi bog’liqlikni o’rganish. Material va usullar: alk- ogolsiz yog’li jigar kasalligi bo’lgan jami 206 bemor tekshirildi. LRP1, LDLR va LOX1 gen ekspressiyasi jigar fibrozi darajasiga (F0-F2) qa- rab aniqlandi. Bundan tashqari, yog’ infiltratsiyasi indekslari (Yog’li jigar indeksi – FLI) va ekokardiyografik parametrlar (diastolik oxirgi diametr, sistolik oxirgi diametr, chiqarish fraktsiyasi) baholandi. Gen ekspressiyasi va yurak va jigarning funktsional xususiyatlari o’rtasi- da korrelyatsiya tahlili o’tkazildi. Natijalar: LRP1 va LDLR ekspres- siyasining pasayishi chap qorincha kengayishi bilan bog’liqligi, LOX1 ekspressiyasining ortishi esa oksidlovchi stress bilan bog’liqligi ko’rsa- tildi. Aniqlangan korrelyatsiyalar alkogolsiz yog’li jigar kasalligida kardiometabolik kasalliklar patogenezida ushbu gen retseptorlarining potentsial rolini ko’rsatadi. Xulosa: mavjud munosabatlar kattaroq namunaviy o’lcham va ko’p o’zgaruvchan tahlildan foydalanish bilan qo’shimcha tadqiqotlarni talab qiladi.
MEXANIK SHIKASTLANISHLAR BILAN BOG’LIQ ICHKI KASALLIKLARNING DOLZARB MUAMMOLARI
Ichki kasalliklar va mexanik jarohatlar o’rtasidagi o’zaro ta’sir sud tibbiyotida eng ko’p muhokama qilinadigan masalalardan biri bo’lib qolmoqda. Surunkali yurak-qon tomir, nafas olish va metabolik kasalliklar travmatik topilmalarning klinik kechishini ham, sud-tib- biy talqinini ham o’zgartirishi mumkin. Mexanik jarohat holatlarida qon ketish, shok va gipoksiya ko’pincha gipertenziya, koronar arteri- ya kasalligi yoki surunkali o’pka kasalligi mavjudligi bilan kuchaya- di. Standartlashtirilgan sud-tibbiy protokollarini ishlab chiqish sud tibbiyoti, ichki kasalliklar va molekulyar biologiya o’rtasida fanlararo hamkorlikni talab qiladi. Kelajakdagi istiqbollar sud-tibbiyot mezon- larini xalqaro darajada uyg’unlashtirish, biomarkerga asoslangan diagnostikani joriy etish va sud ekspertizasiga dalillarga asoslangan yondashuvlarni kengaytirishni o’z ichiga oladi.
ОСОБЕННОСТИ РАННЕЙ ДИАГНОСТИКИ МЕТАБОЛИЧЕСКИ АССОЦИИРОВАННОЙ ЖИРОВОЙ БОЛЕЗНИ ПЕЧЕНИ У ПАЦИЕНТОВ С САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ 2-ГО ТИПА
Metabolik jihatdan bog’liq yog’li jigar kasalligi va 2-toifa diabet metabolik sindromning asosini tashkil etuvchi o’zaro bog’liq patologi- yalardir. Bu holatlar fibroz, sirroz va gepatotsellyulyar karsinoma kabi jiddiy asoratlar xavfini sezilarli darajada oshiradi. Metabolik jihatdan bog’liq yog’li jigar kasalligi patogenezining asosiy nazariyalari, jum- ladan, ovqatlanish va metabolik nazariyalar ko’rib chiqiladi va ushbu kasallikning yangi kontseptsiyasi taqdim etiladi. Ultratovush usullari va biokimyoviy markerlar kabi zamonaviy diagnostika yondashuvlari, shuningdek, genetik testlarning istiqbollari batafsil muhokama qilina- di. Kattaroq bemorlar namunalari va turli populyatsiyalarda keyingi tadqiqotlar ushbu ma’lumotlarni aniqlashtirishga yordam beradi va, ehtimol, metabolik jihatdan bog’liq yog’li jigar kasalligining noqulay kechishi xavfi yuqori bo’lgan shaxslarni tezda aniqlash uchun skrining usullarini ishlab chiqadi.
BIRLASHTIRUVCHI TO’QIMA DISPLAZIYASI VA ATIPIK INFEKSIYASI BO’LGAN BOLALARDA BRONXIAL ASTMA TERAPIYASINING DIAGNOSTIKASI VA SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Цель: оценка влияния дисплазии соединительной ткани и ати- пичных инфекций (Chlamydia pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae, цитомегаловирус) на клиническое течение бронхиальной астмы у детей и обоснование необходимости персонализированного под- хода к диагностике и лечению. Материал и методы: в проспек- тивное исследование были включены 92 ребенка в возрасте от 3-х до 18 лет, госпитализированных в отделение детской аллерголо- гии 2-й клиники ТМА, а также в педиатрическое отделение Респу- бликанского специализированного научно-практического центра аллергологии и клинической иммунологии. 1-я группа – 59 детей с диагнозом дисплазии соединительной ткани по критериям Т.А. Кадуриной, 2-я группа – 33 ребенка без фенотипических признаков дисплазии соединительной ткани. Результаты: в группе с забо- леванием соединительной ткани (ЗСТ+) частота выявленных ин- фекций, вызванных Chlamydia pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae и цитомегаловирусом, составила 69,5%, в группе (ЗСТ−) – всего 33,3%. Клинически у детей с ЗСТ наблюдалось более тяжелое те- чение астмы, более частые обострения, более короткие ремис- сии и необходимость более длительной терапии. Эти пациенты чаще получали антибактериальные и противовирусные препа- раты, иммуномодуляторы и усиленные схемы базового лечения с индивидуальной корректировкой. Дети из группы с отсутствием дисплазии соединительной ткани демонстрировали стабильный контроль заболевания при стандартной терапии и редко нуж- дались в дополнительном лечении. Выводы: раннее медицинское наблюдение за такими пациентами может способствовать успешной патогенетической терапии и предотвратить серьез- ные осложнения, включая прогрессирование бронхиальной астмы.
РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ И ФАКТОРЫ РИСКА РАЗВИТИЯ АРТЕРИАЛЬНОЙ ГИПЕРТОНИИ У ПАЦИЕНТОВ С ПОДАГРОЙ
Maqsad: рodagra bilan og’rigan bemorlarda arterial giperten- ziya (AG) xavf omillarini baholash. Material va usullar: tadqiqotda
S.L. Wallace mezonlariga ko’ra podagra tashxisi qo’yilgan 18 yoshdan oshgan 286 bemor ishtirok etdi. Arterial gipertenziyaning mavjudligi/ yo’qligiga qarab, podagra bilan og’rigan bemorlar ikki guruhga bo’lin- di: 1-guruhga AG bilan og’rigan 244 (85%) bemor va 2-guruhga AGsiz 42 (15%) bemor kirdi. Yurak-qon tomir kasalliklari uchun an’anaviy xavf omillari baholandi: yoshi, tana vazni, chekish holati, yoshligida yurak-qon tomir kasalliklarining ijobiy oilaviy tarixi (erkaklarda <55 yosh va ayollarda <65 yosh), qandli diabet va dislipidemiya. Natijalar: 1-guruhdagi bemorlarda yurak-qon tomir kasalliklari rivojlanish xavfi yuqori bo’lgan, II guruhdagi bemorlarga nisbatan gipertenziya, qorin semizligi va BMI bo’yicha semizlikning erta rivojlanishi kabi og’ir oilaviy tarixga ega bo’lish tez-tez uchraydi. Gipertenziya rivojlanishi va quyidagi parametrlar o’rtasida bog’liqlik aniqlandi: qorin semizli- gi (OR - 5.54; 95% CI: 2.25-13.61), BMI bo’yicha semizlik (OR - 5.87; 95% CI: 1.86-18.52), gipertenziyaning oilaviy tarixi (OR - 2.71; 95% CI: 1.35-5.43), podagra 10 yildan ortiq davom etishi (OR - 2.61; 95% CI: 1.32-5.15), podagra 35 yildan keyin boshlanishi (OR - 3.04; 95% CI: 1.51-6.13), suyak ichidagi tofus (OR - 3.17; 95% CI: 1.43-7.01), surunk- ali buyrak kasalligi tarixi (OR 18.89; 95% CI: 1.14–312.95), zardobdagi C-reaktiv oqsil darajasi (OR 2.29; 95% CI: 1.11–4.73). Xulosa: аrterial gipertenziya podagra bilan og’rigan bemorlarda keng tarqalgan bo’lib, yurak-qon tomir kasalliklari va o’lim uchun mustaqil xavf omili bo’lib xizmat qiladi va qo’shimcha xavf omillarining ta’sirini kuchaytiradi.
СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ПРОФИБРОЗНЫХ МАРКЕРОВ И ЦИТОКИНОВОГО ПРОФИЛЯ У ПАЦИЕНТОВ С РАЗЛИЧНЫМИ КЛИНИЧЕСКИМИ ФОРМАМИ СИСТЕМНОЙ СКЛЕРОДЕРМИИ
Maqsad: kasallikning klinik shakliga (diffuz yoki cheklangan) qa- rab, pro-fibrotik markerlar (TGF-β, prokollagen I) va pro-yallig’lanish sitokinlari (TNF-α, IL-6) darajasini taqqoslash orqali tizimli skleroz kursi uchun prognostik markerlarni aniqlash. Material va usullar: tizimli sklerodermiyaning aniq tashxisi qo‘yilgan 42 nafar bemor tekshirildi: 20 nafari diffuz shakli va 22 nafari cheklangan shakli bi- lan. TGF-β, prokollagen I, TNFα va IL-6 ning qon zardobidagi miqdori aniqlandi. Natijalar: TGF-β va prokollagen I darajasi TSSning diffuz shakli bilan og‘rigan bemorlarda sezilarli darajada yuqori bo‘lgan, cheklangan shaklda esa yallig‘lanishni qo‘zg‘atuvchi sitokinlarning (TNF-α, IL-6) ko‘proq ortishi kuzatilgan. Xulosa: tizimli sklerodermi- yaning diffuz kechishining asosiy prognostik belgilovchilari profibrotik markerlar (TGF-β, prokollagen I) ko‘rsatkichlari hisoblanadi, cheklan- gan shaklida esa sitokinlar darajasi hal qiluvchi ahamiyatga ega.
PROSPECTIVE ANALYSIS OF CLINICAL FEATURES ASSOCIATED WITH DISEASE COURSE AND ACTIVITY IN SYSTEMIC SCLEROSIS
Цель: проспективный анализ клинических особенностей, свя- занных с течением и активностью заболевания у пациентов с си- стемным склерозом, и оценка их связи с уровнем воспалительных цитокинов. Материал и методы: перспективное наблюдатель- ное исследование включало 64 пациента с системным склерозом, находившихся под наблюдением в специализированном ревмато- логическом центре. Диагноз был установлен согласно критериям классификации ACR/EULAR 2013. Результаты: из 64 пациентов диффузный кожный системный склероз был выявлен у 38 (59,4%). Ограниченный кожный системный склероз наблюдался у 26 (40,6%) больных. Активное заболевание было выявлено у 37 пациентов (57,8%), в то время как у 27 (42,2%) была низкая или умеренная активность заболевания. Выводы: проспективный анализ пациен- тов с системным склерозом показал, что активность заболевания тесно связана со специфическими клиническими особенностями и повышенным уровнем TNF-α и ИЛ-6.
AKSIAL SPONDILOARTRIT PATOGENEZIDA MATRIKSLI METALLOPROTEINAZALARNING ROLI
Аксиальный спондилоартрит относится к группе хрониче- ских воспалительных заболеваний, возникающих вследствие ге- нетической предрасположенности организма и проявляющихся в основном сакроилеитом. Отсутствие специфических клиниче- ских и лабораторных признаков на ранних стадиях заболевания приводит к задержке лечения. Кроме того, не все пatsiенты с ак- сиальным спондилоартритом адекватно отвечают на терапию ингибиторами фактора некроза опухоли. Поскольку важную роль в патогенезе аксиального спондилоартрит играет воспаление, исследователи считают значимой роль матриксных металлопро- теиназ, являющихся маркерами синовиального воспаления в суста- вах. Исследования показали, что определение уровня матриксных металлопротеиназ в сыворотке крови имеет важное значение для ранней диагностики аксиального спондилоартрита, оценки тяже- сти заболевания и прогнозирования ответа организма на терапию ингибиторами TNF.
THE ROLE OF THROMBOSPONDIN-RELATED DISINTEGRIN AND METALLOPROTEINASE TO JOINT STRUCTURAL DAMAGE IN THE REACTIVE ARTHRITIS
Цель: оценка значимости тромбоспондино-ассоциированной дезинтегрирующей и металлопротеиназной активности в клини- ческом течении реактивного артрита и ее связи с показателями активности заболевания и провоспалительными цитокинами. Материал и методы: обследованы 78 пациентов с реактивным артритом. 1-ю группу составили 47 больных с урогенитальной формой, во 2-ю группу включен 31 пациент с постэнтероколити- ческой формой заболевания. Активность заболевания оценивалась с помощью индексов DAREA и ASDAS. Определяли уровень TNF-α и ИЛ-17A в сыворотке крови, оценивали их связь с клинической тяже- стью и структурными изменениями суставов. Результаты: более высокие баллы активности заболевания и уровень цитокинов при урогенитальной форме коррелировали с маркерами структурных повреждений суставов. Выводы: активность тромбоспондиновых дезинтегринов и металлопротеиназ играет ключевую роль в про- грессировании заболевания и разрушении суставов при реактивном артрите, особенно при его урогенитальной форме.
СТАБИЛ ЗЎРИҚИШ СТЕНОКАРДИЯСИ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА БУЙРАК ДИСФУНКЦИЯСИНИ ЭРТА АНИҚЛАШ ВА БАЗИС ДАВО АСОСИДА КОМБИНАЦИЯЛАНГАН ГИПОЛИПИДЕМИК ДАВО САМАРАДОРЛИГИНИ БАҲОЛАШ
Цель: совершенствование методов ранней диагностики и кор- рекции почечной дисфункции у пациентов со стабильной стенокар- дией напряжения. Материал и методы: под наблюдением были 167 пациентов со стабильной стенокардией II-III-IV степени тяже- сти, средний возраст которых составил 61,47±8,42 года, находив- шихся на лечении в отделениях кардиологии и кардиореабилитации многопрофильной клиники Ташкентской медицинской академии в 2020-2022 гг. Мужчин было 112 (67,1%), средний возраст 61,29±8,3 года, женщин – 55 (32,9%), средний возраст 61,85±8,7 года. До и после лечения больным проводили биохимические анализы крови, а также ЭКГ, холтеровское мониторирование, ЭхоКГ и допплеровское иссле- дование почечных и яремных вен. Результаты: лечение способ- ствовало положительной динамике клинических показателей у па- циентов обеих групп. Однако более выраженный терапевтический эффект наблюдался у пациентов, получавших базисное лечение в сочетании с розувастатином и эзетимибом. Выводы: полученные результаты свидетельствуют о том, что раннее выявление мар- керов почечной дисфункции и применение комбинированной гиполи- пидемической терапии в дополнение к стандартному лечению об- ладают достоверно более высокой эффективностью по сравнению с монотерапией.
НЕЙРОВОСПАЛЕНИЕ ПРИ БОЛЕЗНИ АЛЬЦГЕЙМЕРА: СОВРЕМЕННЫЕ ПРЕДСТАВЛЕНИЯ, БИОМАРКЕРЫ И ТЕРАПЕВТИЧЕСКИЕ НАПРАВЛЕНИЯ
Neyroinflammatsiya, amiloid va tau patologiyalari bilan birga, Altsgeymer kasalligining asosiy patogenetik mexanizmlaridan biridir. Mikrogliya va astrositlar, NLRP3 inflammasomasi va komplement tizimi amiloid klirensining buzilishi, tau giperfosforillanishi va progres- siv neyrodegeneratsiyada ishtirok etadi. GFAP, YKL-40, sSTREM2, NfL, p-tau ning plazma shakllari va TSPO-PET kabi neyroinflammatsiyan- ing suyuqlikka asoslangan va tasvirlash biomarkerlari katta qiziqish uyg’otadi. Istiqbolli terapevtik yondashuvlarga NLRP3 ingibitorlari, TREM2 signalizatsiya yo’llarini modulyatsiya qilish, komplement kom- ponentlarini nishonga olish va glial fenotiplarni tartibga solish kiradi.
СОВРЕМЕННЫЙ ВЗГЛЯД НА АКТУАЛЬНОСТЬ ПРОБЛЕМЫ НЕСПЕЦИФИЧЕСКОГО ЯЗВЕННОГО КОЛИТА
Yarali kolit gastroenterologiyadagi eng jiddiy va hal qilinmagan muammolardan biridir. Yarali kolit – bu yo’g’on ichakning keng tarqa- lgan surunkali kasalligi bo’lib, shilliq qavatdagi yarali-strukturaviy o’zgarishlar bilan tavsiflanadi. Kasallik jiddiy jismoniy va ruhiy noqu- layliklarga olib kelishi mumkin va uni to’liq davolash mumkin emas
- hatto simptomlarni muvaffaqiyatli yengillashtirgan taqdirda ham, qaytalanish ehtimoli saqlanib qoladi. Yarali kolit, hatto remissiya davr- larida ham doimiy monitoring va davolanishni talab qiladi. Yarali ko- litni davolash uzoq muddatli bo’lib, bir necha oydan bir necha yilgacha davom etadi. Agar dastlabki yaxshilanishdan keyin dorilar to’xtatilsa, alomatlar qaytalanish ehtimoli yuqori. Yarali kolitning ehtimoliy sa- bablarini tushunish uning rivojlanishining oldini olishga yordam bera- di. O’z vaqtida tashxis qo’yish va davolash bilan barqaror remissiyaga erishish va bemorlarning hayot sifatini yaxshilash mumkin.
OSTEOARTRIT BEMORLARIDA METABOLIK VA IMMUNOLOGIK BUZILISHLARI, SIMPTOMSIZ GIPERURIKEMIYANING KLINIK-DIAGNOSTIK AHAMIYATI
Цель: оценка взаимосвязи нарушения пуринового обмена, ме- таболического и иммунологических нарушений у больных остеоар- тритом. Материал и методы: в исследование, которое проводи- лось в Ташкентской медицинской академии в 2022-2024 гг., приняли участие 165 больных остеоартритом: 1-я группа – 53 пациента без метаболического синдрома, 2-я – 113 больных с метаболиче- ским синдромом. У всех участников до и после лечения проводилось комплексное обследование. Результаты: повышение содержания мочевой кислоты, недостаточность адипонектина и гиперпродук- ция лептина в сочетании с повышенным уровнем воспалительных маркеров ИЛ-1β и ИЛ-6 способствуют развитию остеоартрита и функциональной недостаточности суставов и ассоциируются с прогрессированием заболевания. Выводы: адипоцитокины (адипо- нектин, лептин) могут служить биомаркерами прогрессирования заболевания.
КЛИНИКО-ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ КОГНИТИВНЫХ НАРУШЕНИЙ У БОЛЬНЫХ ЭССЕНЦИАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИЕЙ В УЗБЕКСКОЙ ПОПУЛЯЦИИ
Maqsad: sirkadiyalik qon bosimi profili parametrlari va arterial qattiqlik parametrlarining kognitiv funktsiyaga ta’sirini, shuningdek, MAPT genining rs2471738 va rs242557 polimorfizmlarini arterial gipertenziya bilan og’rigan bemorlarda kognitiv funktsiyaga ta’sir- ini o’rganish. Material va usullar: tadqiqotga I-III bosqichdagi aso- siy gipertenziya (ESC/ESH 2018) bilan og’rigan, 30-75 yoshdagi har ikki jinsdagi 111 bemor kiritilgan. Barcha bemorlarga davolashdan oldingi bosqichda va 12 oylik terapiya davomida 24 soatlik qon bosimi profilini o’rganish uchun Korotkov usuli yordamida klinik qon bosi- mi o’lchandi va 24 soatlik qon bosimi monitoringi (ABPM) o’tkazildi. Arterial qattiqlik applanatsiya tonometriyasi yordamida baholandi. Kognitiv funktsiyalar neyropsixologik testlar (Monreal MOCA shka- lasi, Mini-Cog testi va HADS xavotir va depressiya reyting shkalasi) yordamida baholandi. Natijalar: rs2471738 va rs242557 MAPT gen polimorfizmlarining kognitiv funktsiyalarga ta’siri bo’lmagan holda, arterial gipertenziya bilan og’rigan bemorlarda kognitiv buzilishlarn- ing rivojlanishiga 24 soatlik qon bosimi profilining buzilishi va aniq qon tomirlarining qayta tuzilishining sezilarli hissasi ko’rsatildi. Shun- ga qaramay, rs242557 MAPT gen polimorfizmining G allelining o’zbek populyatsiyasida essential gipertenziya rivojlanish xavfiga qo’shgan hissasi qayd etildi. Xulosa: olingan natijalar o’rganilgan bemorlarning kichik namunasi bilan cheklangan. Qo’shimcha ma’lumotlar to’planib borishi bilan o’rganilgan polimorfizmlar va essential gipertenziya bi- lan og’rigan bemorlarda kognitiv buzilishlar rivojlanish xavfi o’rtasi- dagi bog’liqlik aniqlanishi mumkin.
SURUNKALI YURAK YETISHMOVCHILI O’PKANING SURUNKALI OBSTRUKTIV KASALLIGI BILAN KECHGANDA KLINIK VA GEMODINAMIK KO’RSATKICHLARINI BAHOLASH
Цель: оценка клинических и гемодинамических показателей у больных с хронической сердечной недостаточностью в сочетании с хронической обструктивной болезнью легких. Материал и ме- тоды: материалом для исследования послужили клинико-лабора- торные и инструментальные данные 110 пациентов с хронической сердечной недостаточностью различных функциональных классов (II-IV ФК по NYHA), протекающей на фоне хронической обструк- тивной болезни легких средней и тяжелой степени. Контрольная группа – 20 пациентов с изолированной хронической сердечной не- достаточностью без признаков обструктивной патологии легких. Статистическому анализу подверглись показатели клинических симптомов, эхокардиографические параметры, спирометрические данные, показатели газообмена и сатурации кислорода. Резуль- таты: у больных с сочетанной патологией отмечались более вы- раженные проявления одышки, снижение толерантности к физи- ческой нагрузке, увеличение частоты госпитализаций. По данным эхокардиографии у пациентов этой группы выявлялось снижение фракции выброса левого желудочка на 15-20% по сравнению с кон- тролем, а также увеличение давления в легочной артерии в 1,7 раза. Спирометрические показатели отражали снижение ОФВ1 и индекса Тиффно, что коррелировало с тяжестью клинической картины. Выводы: сочетание хронической сердечной недостаточ- ности с хронической обструктивной болезнью легких утяжеляет клиническое течение заболевания, сопровождается более выражен- ными нарушениями гемодинамики и дыхательной функции. Ком- плексная оценка сердечно-легочных показателей необходима для своевременной коррекции терапии и улучшения прогноза у данной категории пациентов.