№ 17 (03) (2026): Медицинский журнал молодых ученых

						Показать № 17 (03) (2026): Медицинский журнал молодых ученых
№ 17 (03) (2026): Медицинский журнал молодых ученых
Опубликован: 09-03-2026

Рубрики журнала. Выпуск № 17 (03). Том 1. 2026

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНАЯ МЕДИЦИНА
НАУЧНЫЕ ОБЗОРЫ
ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА (ГИГИЕНА, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, МИКРОБИОЛОГИЯ)
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ

Весь выпуск

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА

ВЛИЯНИЕ МЕНОПАУЗЫ НА КАЧЕСТВО ЖИЗНИ У ЖЕНЩИН

Саидова Г.Т.

Здоровое питание необходимо в любом возрасте, но в пожилом возрасте особенно важно избегать рисков, связанных с заболеваниями сердца, диабетом, ожирением и прочими хроническими недугами. Количество и качество пищи определяются возрастом, полом и характером выполняемой работы. Диета людей пожилого возраста существенно отличается от диеты молодых. Пожилому человеку требуется меньше калорий, чем молодому, что связано со снижением физической активности и особенностями обмена веществ. Но уменьшенный по калорийности рацион должен содержать достаточное количество минеральных солей, витаминов, белков. Общую калорийность суточного рациона для пожилых людей необходимо снижать преимущественно за счет животных жиров и простых углеводов.

7-10

ОЦЕНКА ВЛИЯНИЯ КОМБИНИРОВАННОЙ ТЕРАПИИ НА ФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ И БИОХИМИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ ПОЧЕК У ДЕТЕЙ С ОСТРЫМ ПИЕЛОНЕФРИТОМ ПОСТКОВИДНОГО ПЕРИОДА

Гаппарова Г.Н.

Введение: Пиелонефрит у детей встречается часто, при этом увеличение числа малосимптомных и атипичных форм усложняет раннюю диагностику и терапию.
Цель: изучить клинико-лабораторные особенности острого пиелонефрита у детей после COVID-19 и оценить эффективность комплексной терапии.
Материалы и методы: В исследование включены 100 детей 7–17 лет с острым пиелонефритом, распределённые на 2 группы по 50 человек; контрольная группа — 25 здоровых детей. Определялись уровни альбумина, KIM-1 и β₂-микроглобулина в моче; анализировались перинатальные и наследственные факторы, возраст начала заболевания и функция почек.
Результаты: у детей после COVID-19 отмечено значительное повышение KIM-1 (в 3,77 раза) и β₂-микроглобулина (в 7,64 раза) по сравнению с контролем. Комплексная терапия с Нефростеном и витамином А обеспечила более быстрое улучшение симптомов, сокращение госпитализации, нормализацию клубочковой фильтрации и снижение уровней KIM-1 и β₂-микроглобулина.
Вывод: Острый пиелонефрит после COVID-19 сопровождается выраженным повреждением канальцев. Ранняя комплексная терапия улучшает клинические и лабораторные показатели.

11-19

POLIPOZ RINOSINUSITLI BEMORLARDA FUNKSIONAL ENDOSKOPIK JARROHLIK OPERATSIYASIDAN SO‘NG BURUN BO‘SHLIG‘INING KLINIK FUNKSIONAL HOLATI

Gulyamov Sh.B., Iskandarov M.K.

Polipoz rinosinusit surunkali yallig‘lanishli sinonazal kasallik bo‘lib, burun bo‘shlig‘i va yondosh sinuslarda poliplarning shakllanishi, burun nafasining barqaror buzilishi hamda hayot sifati pasayishi bilan kechadi. Tadqiqotning maqsadi polipoz rinosinusitli bemorlarda funksional endoskopik rinosinus jarrohligidan keyin burun bo‘shlig‘ining klinik-funksional holatini endoskopik, radiologik va subyektiv ko‘rsatkichlar asosida kompleks baholashdan iborat bo‘ldi. Tadqiqotga 20–40 yosh oralig‘idagi 84 nafar bemor kiritildi. Operatsiyadan oldin va keyin burun bo‘shlig‘ining endoskopik holati Lund–Kennedy shkalasi, MSKT natijalari Lund–Mackay tizimi hamda subyektiv simptomlar SNOT-22 so‘rovnomasi orqali baholandi. Natijalarga ko‘ra, funksional endoskopik jarrohlikdan so‘ng burun bitishi, rinoreya va hid bilish buzilishining sezilarli kamayishi qayd etildi. 180 kunlik kuzatuvda Lund–Kennedy balli o‘rtacha 8 dan 1 gacha, Lund–Mackay balli esa 18 dan 6 gacha kamaydi. SNOT-22 umumiy balli 64 dan 20 gacha pasaydi. Endoskopik ko‘rsatkichlar bilan klinik simptomlar o‘rtasida sezilarli korrelyatsiya aniqlandi. Olingan natijalar funksional endoskopik rinosinus jarrohligining polipoz rinosinusitda klinik va funksional samaradorligini ko‘rsatadi.

20-25

ERTA HOMILA YO‘QOTISHLARDA BIOMARKERLAR: VEGF-A VA IL-17A NING PATOFIZIOLOGIK ROLI

Yaqubova M.D., Muminova Z.A.

Birinchi trimestrdagi spontan homila tushishi (spontan abort) homiladorlikning eng keng tarqalgan asoratlaridan biri bo‘lib, taxminan 15-20% homiladorliklarni ta’sir qiladi. Bu holatning asosiy sabablari orasida genetik anomaliyalar, gormonal buzilishlar va immunologik omillar mavjud. Ushbu tadqiqotda sitokinlarning roli o‘rganilgan: pro- va anti-inflamator sitokinlar orasidagi muvozanat buzilishi homiladorlikni saqlashda muhim.
Maqsad. Ushbu tadqiqot erta muddatlarda homila tushishida ishtirok etuvchi immunologik omillarni, xususan, zardob sitokinlar darajasi va VEGF-A va IL17-A balansini baholash, shuningdek ularning erta reproduktiv yo‘qotishlar rivojiga ta’sirini aniqlash qilib belgilangan.
Bemorlar va usullar:18–40 yosh oralig‘idagi bemorlarining ma’lumotlari, Toshkent shahar 9-sonli tumanlararo perinatal markazi ginekologiya bo‘limida o‘tkazildi, ular prospektiv tarzda tahlil qilindi. 90 nafar homilador ayol (54 normal homiladorlik guruhida – NH, 36 tahdidli tushish guruhida – TT) ishtirok etdi. Homiladorlik muddati 5–12 hafta, bitta intrauterin homila bo‘lganlar tanlandi. Istisno mezonlari: progesteron davosi, og‘ir qon ketish, ko‘p homiladorlik va IVF. Qonda 4 ta sitokin (VEGF-A, IL-17A, IL-2, TNF-α,) darajalari immunoassay orqali o‘lchandi. Qo‘shimcha: progesteron, hCG va estradiol darajalari ELISA usuli bilan, umumiy qon analizi va genetik skrining amalga oshirildi. Guruhlar: NH, TTSH (tahdidli tushish bilan homiladorlik saqlangan, n=24), TTHT (tahdidli tushish bilan spontan abort, n=12). Statistik tahlil: t-test, PLSR va korrelyatsiya, P< 0.05 muhim deb hisoblandi.
Natijalar TTHT guruhida VEGF-A darajasi yuqori (7.48 ± 2.68 pg/mL), IL-17A past (6.78 ± 2.36 pg/mL). Boshqa sitokinlar: IL-2 (4.41 ± 1.94 pg/mL, TNF-α (5.08 ± 1.01 pg/mL),– hammasi TTSH ga nisbatan past. VEGF-A/IL-17A nisbatining qiymati 1.10 progesteron bilan salbiy korrelyatsiya (r = -0.374). Progesteron TTHT da past (28.0 ± 18.3 nmol/L) hCG (15,000 ± 5,000 IU/L,) va estradiol (200 ± 80 pg/mL) pasaygan. UQA da leykotsitoz (12.5 ± 3.2 ×109/L). Nisbat oshishi abort xavfini 1.8 marta oshiradi (OR=1.8).
Xulosa. Mazkur topilmalar yallig‘lanish bilan bog‘liq sitokinlar ustunligi ERYning rivojlanishida muhim rol o‘ynashi mumkinligini ko‘rsatadi. Bu esa ularni homiladorlikni saqlovchi terapiyada natija ko‘rsatkichlari sifatida baholash mumkinligini anglatadi.

26-30

O‘SMIR QIZLARDA HAYZ SIKLINING BUZILISHIDA NORATSIONAL OVQATLANISHNING TA’SIRI

Kudratova D.Sh., Yuldosheva L.O.

O‘smirlik davri inson hayotidagi eng muhim fiziologik bosqichlardan biri bo‘lib, endokrin va reproduktiv tizimlarning faol shakllanishi bilan xarakterlanadi. So‘nggi yillarda o‘smir qizlar orasida qat’iy parhezlarga rioya qilish, ozishga haddan tashqari intilish hamda foydasiz mahsulotlar (fast food) va gazli ichimliklarni iste’mol qilish tendensiyalari keng tarqalmoqda. Bunday noratsional ovqatlanish natijasida organizm hayotiy muhim oqsillar, yog‘lar, vitaminlar va minerallar bilan yetarli darajada ta’minlanmaydi. Buning oqibatida gormonal muvozanat buzilib, hayz siklining kechikishi, sustlashishi yoki butunlay to‘xtashi(amenoreya)ga olib keladi. Bu o‘smir qizlarning umumiy sog‘lig‘iga, o‘sishiga, psixologik holatiga va kelajakdagi onalik salomatligiga jiddiy salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, hayz sikli buzilishlarida noratsional ovqatlanishning rolini o‘rganish, uning sabablari va oqibatlarini tahlil qilish hamda oldini olish strategiyalarini ishlab chiqish bugungi kunda eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.

31-33

OG‘IZ BO‘SHLIG‘I SARATONI XAVFINI OSHIRUVCHI ICHKI VA TASHQI OMILLAR: AHOLIDA KLINIK TAHLIL

Ro‘ziboyeva D.Sh.

Og‘iz bo‘shlig‘i saratoni dunyo miqyosida dolzarb onkologik muammolardan biri bo‘lib, kasallikning kech aniqlanishi yuqori o‘lim ko‘rsatkichlariga olib kelmoqda. Ushbu tadqiqot aholida og‘iz bo‘shlig‘i saratoni rivojlanishiga ta’sir etuvchi ichki va tashqi xavf omillarini aniqlash hamda ularning klinik ahamiyatini baholashga qaratilgan. Tadqiqot davomida klinik-anamnestik ma’lumotlar tahlili, bemorlarning yoshi, jinsi, zararli odatlari, og‘iz gigiyenasi holati hamda hamroh kasalliklari o‘rganildi, shuningdek statistik tahlil usullaridan foydalanildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, tamaki mahsulotlari iste’moli, alkogol qabul qilish, surunkali yallig‘lanish jarayonlari va immun tizimi faoliyatining pasayishi og‘iz bo‘shlig‘i saratoni rivojlanishida yetakchi xavf omillari hisoblanadi. Bundan tashqari, irsiy moyillik va virusli infeksiyalarning ham muhim o‘rni aniqlandi. Xulosa qilib aytganda, aniqlangan xavf omillarini erta aniqlash va nazorat qilish og‘iz bo‘shlig‘i saratonining profilaktikasi hamda erta tashxisini takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

34-36

SURUNKALI OBSTRUKTIV O‘PKA KASALLIGI BEMORLARIDA BUYRAK DISFUNKSIYASINING ERTA BIOMARKERLARI

Sharipova N.S., Jabbarov O.O.

Surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi (SO‘OK) nafas tizimining progressiv kechuvchi, qaytmas obstruksiyasi bilan tavsiflanadigan kasallik bo‘lib, butun dunyo bo‘ylab aholining katta qismini qamrab olgan dolzarb tibbiy-ijtimoiy muammo hisoblanadi. SO‘OK klinik jihatdan nafaqat o‘pka funksiyasining buzilishi, balki organizmning turli tizimlarini qamrab oluvchi ekstrapulmonal asoratlar bilan ham kechadi. Ushbu asoratlar orasida buyrak disfunksiyasi alohida ahamiyatga ega bo‘lib, u kasallikning og‘irlashuvi, davolash samaradorligining pasayishi va bemorlarda o‘lim xavfining ortishi bilan bog‘liqdir. SO‘OK bilan kasallangan bemorlarda buyrak shikastlanishi gipoksemiya, surunkali yallig‘lanish, oksidlovchi stress, endotelial disfunksiya, shuningdek, dori vositalarining nefrotoksik ta’siri bilan izohlanadi. Biroq buyrak funksiyasining erta bosqichda buzilishi ko‘p hollarda klinik simptomlarsiz kechadi va an’anaviy laborator ko‘rsatkichlar — qonda kreatinin miqdori hamda glomerulyar filtratsiya tezligi orqali faqat kech bosqichlarda aniqlanadi. Bu esa buyrak shikastlanishini o‘z vaqtida tashxislash va profilaktika qilish imkoniyatlarini cheklaydi. So‘nggi yillarda buyrak disfunksiyasini erta aniqlash maqsadida yangi biomarkerlarni o‘rganishga katta e’tibor qaratilmoqda. Sistatin C, β2-mikroglobulin, interleykinlar va boshqa molekulyar ko‘rsatkichlar buyrak to‘qimasidagi minimal o‘zgarishlarni ham erta bosqichda aks ettira olishi bilan ahamiyatlidir. Ushbu biomarkerlar qon va siydikda aniqlanib, buyrak shikastlanishining erta diagnostikasi, kasallikning prognozi va davolash samaradorligini baholashda muhim ahamiyat kasb etadi.

37-40

ОПРЕДЕЛЕНИЕ БАКТЕРИОЛОГИЧЕСКОЙ КОНТАМИНАЦИИ ГНОЙНО-НЕКРОТИЧЕСКИХ РАНЕНИЙ НОГ НА ФОНЕ САХАРНОГО ДИАБЕТА И ЕГО КОМПЛЕКСНОЕ ЛЕЧЕНИЕ

Зохиров А.Р.

Цель исследования: Комплексное лечение гнойно-некротических поражений нижних конечностей у больных сахарным диабетом на основе бактериологических исследований.
Материалы и методы исследования: Проанализированы результаты бактериологического исследования и лечения 112 пациентов с гнойно-некротической клинической формой сахарного диабета в отделении гнойной хирургии Яккасарайского районного медицинского объединения в период с 2021 по 2025 год. Пациенты с возбудителями анаэробной инфекции, пациенты с патологией артерий нижних конечностей вследствие атеросклероза и пациенты с гнойно-некротическими формами нижних конечностей без сахарного диабета не были включены в исследование.
Результаты: Препарат Реоманнисол непосредственно стимулирует бактерицидное действие озонированного физиологического раствора, в результате штаммы бактерий в гнойно-некротической ране не обнаруживались и в среднем на 10-е сутки полностью погибали. Наряду с этим озонированный физиологический раствор также повысил эффективность действия Реоманнисола, влияя на факторы системного воспалительного синдрома на 7 дней раньше и более эффективно, чем в контрольной группе, уменьшая воспаление и создавая условия для заживления ран. Этим подтверждено преимущество и эффективность примененного нами метода по сравнению с методом лечения больных контрольной группы.
Заключение: Наше лечение включало: максимальное удаление потенциально нежизнеспособных тканей, максимальное вскрытие и санацию сухожильных и клетчаточных полостей, вовлеченных в гнойно-некротический процесс, увеличение концентрации озонированного физиологического раствора и продление времени промывки с целью предотвращения распространения и размножения инфекции, максимальное очищение антисептическими растворами.

41-45

ВЗАИМОСВЯЗЬ ЭНДОТЕЛИНА-1 С КЛИНИКО ДИАГНОСТИЧЕСКИМИ ПОКАЗАТЕЛЯМИ ОСТРОГО КОРОНАРНОГО СИНДРОМА

Сабирова А.Д.

Введение. Острый коронарный синдром (ОКС) остаётся одной из ведущих причин сердечно-сосудистой смертности. Существенная роль в его патогенезе отводится эндотелиальной дисфункции и вазоактивным медиаторам, в частности эндотелину-1.
Цель исследования. Оценить титр эндотелина-1 при остром коронарном синдроме и его связь с клинико-диагностическими показателями заболевания.
Материалы и методы. Обследовано 48 пациентов с диагнозом ОКС. Проанализированы клинико-анамнестические, лабораторно-инструментальные данные, факторы риска ИБС. Уровень эндотелина-1 определяли в первые часы развития ОКС.
Результаты. У большинства пациентов выявлены артериальная гипертензия, гиперлипидемия, ожирение и тревожно-депрессивные расстройства. Уровень эндотелина-1 был достоверно выше у больных с ОКС без элевации ST. Выявлены значимые корреляции между эндотелином-1 и основными факторами риска (p<0,05).

46-50

ОСОБЕННОСТИ ЦИТОКИНОВОГО ПРОФИЛЯ У ПАЦИЕНТОВ С ПАРАНОИДНОЙ ШИЗОФРЕНИЕЙ ПРИ РАЗЛИЧНЫХ ТИПАХ ТЕЧЕНИЯ ЗАБОЛЕВАНИЯ

Гопурова Г.Ф.

Параноидная шизофрения относится к наиболее распространённым формам эндогенных психических расстройств и характеризуется клиническим полиморфизмом, вариабельностью течения и выраженностью позитивных и негативных симптомов. В последние годы особое внимание уделяется изучению иммунологических механизмов, участвующих в патогенезе заболевания. Целью настоящего исследования явилось изучение роли интерлейкинов IL-6, IL-8 и IL-10 в зависимости от типа течения параноидной шизофрении и выраженности психопатологической симптоматики. В исследование включено 230 пациентов с различными типами течения шизофрении. Полученные данные свидетельствуют о значимых изменениях цитокинового профиля, коррелирующих с клиническими проявлениями заболевания, что подтверждает участие иммуновоспалительных механизмов в патогенезе параноидной шизофрении.

51-54

ПРИМЕНЕНИЕ ЛИПОТРАНСФЕРА ДЛЯ ВОССТАНОВЛЕНИЯ ОБЪЕМА И СИММЕТРИИ ЛИЦА: АНАЛИЗ КЛИНИЧЕСКИХ РЕЗУЛЬТАТОВ

Мадамин М.М., Тураев Ф.Ф., Пустоветова М.Г., Мохамед Х.Ю., Акрамова Н.А., Ибадуллаева Н.Д.

В ряде клинических ситуаций, сопровождающихся повреждениями мягких тканей краниофациальной области, пациенты могут сталкиваться с деформациями и асимметрией лица вследствие атрофии мышечно-жировых структур. Эти изменения приводят не только к эстетическим нарушениям, но и к функциональному и психологическому дискомфорту. Цель настоящей работы — продемонстрировать возможности жировой аутотрансплантации в восстановлении мягкотканого объёма лица и оценить её эффективность и безопасность. В период с 2024 по 2025 год было выполнено 60 процедур аутологичного липотрансфера для коррекции мягкотканых дефектов и асимметрий краниофациальной области. Жировая ткань забиралась из нижней части передней брюшной стенки, обрабатывалась методом декантации и вводилась послойно в зоны дефицита под местной анестезией. Все процедуры проводились в амбулаторных условиях при средней продолжительности 30–40 минут. Пациенты хорошо переносили вмешательство, интраоперационных осложнений и серьёзных побочных явлений не зафиксировано. Метод обеспечил восстановление объёма тканей, улучшение контуров лица и удовлетворённость результатом у большинства пациентов при минимальной травматичности и коротком реабилитационном периоде.

55-61

REVMATOID ARTRIT BEMORLARIDA ANKSIYETE VA DEPRESSIV BUZILISHLAR: JINS VA YOSH OMILLARI TA’SIRI

O‘rolova D.A.

Revmatoid artrit (RA) – noma’lum etiologiyali, inson immun tizimi bilan bog‘liq bo‘lgan, surunkali tarzda kechuvchi hamda yallig‘lanish xarakteriga ega bo‘lgan, asosan bo‘g‘imlarni shikastlovchi va tizimli xarakterga ega bo‘lgan kasallikdir.
Dolzarbligi: Revmatoid artit umumiy aholida tarqalishi 0,5–1% atrofida bo‘lib, ayollar orasida erkaklarga nisbatan 2–3 baravar ko‘proq uchraydi. Bu bemorlarda xavotirli-depressiv buzilishlar uchrash ehtimolini ham oshiradi.
Usullar: klinik-psixopatologik, klinik-anamnestik, klinik-katamnestik, eksperimental-psixologik va statistik tadqiqot usullaridan foydalanildi.
Natija: Birinchi guruh RA bilan kasallangan xavotirli-depressiv buzulishlar bor 89 nafar bemor(n=89) – 69.5%, va RA bilan kasallangan xavotirli-depressiv buzulishlar yo‘q 39 bemorlar(n=39) – 30.5%.
Xulosa: 18-20 yoshlilar orasida xavotirli-depressiv buzulishi bor bo‘lgan I guruhda 13.5% va xavotirli-depressiv buzulishi yo‘q bo‘lgan II guruhda 12,8% ni tashkil etdi. 21-30 yoshlilar orasida I guruhda 28,1% va II guruhda 28.2% aniqlandi. I guruhda 30-40 yoshlilar 33.7 % ni va II guruhda esa 33,3% ni tashkil etadi. 41-50 yoshlarda esa I va II guruhlarda mos ravishda 24,7% va 25.6%.

62-65

OILAGA YO‘NALTIRILGAN YONDASHUV ASOSIDA BIRLAMCHI BO‘GINDA SURUNKALI YUQUMLI BO‘LMAGAN KASALLIGI BOR BOLALARNI PARVARISHLASHNI TAKOMILLASHTIRISH

Shomansurova E.A., Ashurova D.Т., Ilxamova L.M., Toxtayeva D.M.

Mazkur maqolada oilaga yo‘naltirilgan yondashuv asosida birlamchi bo‘g‘inda surunkali yuqumli bo‘lmagan kasalliklarga chalingan bolalarni parvarishlash jarayonini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda bolalar salomatligini saqlash va mustahkamlashda oila a’zolarining faol ishtiroki, ularning tibbiy savodxonligini oshirish hamda hamshiralik parvarishining uzluksizligini ta’minlashning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, birlamchi tibbiy-sanitariya yordami darajasida hamshiralarning rolini kuchaytirish, individual parvarish rejalari va oilaga yo‘naltirilgan ta’lim dasturlarini joriy etish orqali parvarish samaradorligini oshirish yo‘llari asoslab berilgan. Maqola natijalari surunkali yuqumli bo‘lmagan kasalliklarga chalingan bolalarni parvarishlash sifatini yaxshilashga qaratilgan amaliy tavsiyalarni o‘z ichiga oladi hamda sog‘liqni saqlash tizimi va tibbiyot ta’limi muassasalari faoliyatida qo‘llash uchun tavsiya etiladi.

66-71

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА КЎКРАК БЕЗИ САРАТОНИНИ ЭРТА АНИҚЛАШ ВА ДАВОЛАШ НАТИЖАЛАРИДА СКРИНИНГНИНГ ЎРНИ

Закирова Л.Т.

Мақолада Ўзбекистон Республикасида кўкрак бези саратонини эрта аниқлашга қаратилган скрининг тадбирларининг аҳамияти ва уларнинг даволаш натижаларига таъсири таҳлил қилинган. Узоқ муддатли кузатув маълумотлари асосида скрининг орқали аниқланган ҳолатларнинг клиник хусусиятлари, қўлланилган даволаш усуллари ва уларнинг самарадорлиги баҳоланган. Тадқиқот натижалари профилактик кўрикларни тизимли равишда ташкил этиш касалликни эрта босқичларда аниқлаш имконини яратишини, органосақловчи жарроҳлик амалиётлари ва комплекс даволаш усулларини кенг қўллашга хизмат қилишини кўрсатди. Скрининг дастурининг амалга оширилиши онкологик ёрдам сифатини ошириш ва кеч аниқланадиган ҳолатлар улушини камайтиришга имкон беради.

72-78

МОРФОЛОГИЯ ВИЛОЧКОВОЙ ЖЕЛЕЗЫ ПРИ ВРОЖДЁННОЙ (РОДОВОЙ) ЧЕРЕПНО-МОЗГОВОЙ ТРАВМЕ У НОВОРОЖДЁННЫХ

Ходжаева Д.К., Раджапов А.А.

Тяжёлая родовая черепно-мозговая травма (ЧМТ) сопровождается острым системным стрессом и глубокой гипоксией, которые вызывают у новорождённых быструю и крайне выраженную акцидентальную инволюцию вилочковой железы – органа, исключительно чувствительного к катаболическим сигналам. В условиях перинатального повреждения ЦНС развивается классическая картина случайной трансформации тимуса 3–4 степени: масса органа снижается в 4–10 раз, корковое вещество практически исчезает, формируется характерная гистологическая картина «звёздчатого неба», резко возрастает апоптоз Т-лимфоцитов, угнетается пролиферация, появляются множественные кровоизлияния и кистозно-дистрофические изменения. Данные морфологические изменения отражают не только местную реакцию тимуса, но и системный иммунодефицит стрессорного генеза, который вносит значимый вклад в танатогенез при тяжёлой родовой ЧМТ. Несмотря на прогресс в понимании многокомпонентности иммунной регуляции и снижение интереса к неспецифическим тимическим пептидам в прошлые десятилетия, современные исследования вновь обращают внимание на возможность фармакологической защиты и восстановления функции вилочковой железы в критических состояниях новорождённых.

79-84

УЛЬТРАЗВУКОВОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ И МРТ ПЛОДА В СРАВНИТЕЛЬНОЙ ДИАГНОСТИКЕ СТРУКТУРНЫХ АНОМАЛИЙ

Юсупалиева Г.А., Шамансурова И.А.

Врожденные пороки развития плода остаются одной из ведущих причин перинатальной и младенческой смертности, подчеркивая высокую медико-социальную значимость своевременной и точной пренатальной диагностики:
Актуальность: основным методом скрининговой оценки анатомии плода является ультразвуковое исследование [12,13], однако в ряде случаев его информативность ограничена особенностями положения плода, выраженным ожирением матери, маловодием и наличием артефактов визуализации [2]. В этой связи особый интерес представляет магнитно-резонансная томография плода как метод уточняющей диагностики [6,10,11]. В исследование были включены 35 беременных с пренатально выявленными структурными аномалиями плода.
Методы: всем пациенткам последовательно выполнены ультразвуковое исследование и МРТ плода с последующей верификацией диагноза. Оценивалась диагностическая точность и чувствительность каждого метода, а также их комбинации;
Результаты: диагностическая точность при использовании только ультразвукового исследования составила 78%, чувствительность — 76%, при МРТ — 97% и 96% соответственно. Комбинированное применение УЗИ и МРТ позволило повысить диагностическую точность до 100%, а чувствительность на этапе валидации — до 98%. МРТ показала высокую информативность при оценке сложных структурных аномалий и в ситуациях, когда ультразвуковая визуализация ограничена;
Заключение: МРТ плода является высокоинформативным методом диагностики структурных аномалий и в некоторых клинических ситуациях превосходит ультразвуковое исследование. Комплексное применение УЗИ и МРТ позволяет существенно повысить точность пренатальной диагностики и оптимизировать тактику ведения беременности.

85-89

ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРИМЕНЕНИЯ ПРЕПАРАТА «ТРАУМЕЛЬ С» В СОСТАВЕ КОМПЛЕКСНОГО ЛЕЧЕНИЯ ПЕРЕЛОМОВ НИЖНЕЙ ЧЕЛЮСТИ

Якубов Ш.Н., Рузикулов Н.Я.

Стабильный рост и превалирование переломов нижней челюсти в структуре травматизма челюстно-лицевой области на фоне активного процесса урбанизации обуславливает актуальность вопросов совершенствования методов диагностики, а также разработки наиболее эффективных схем комплексного лечения. В данном исследовании было изучено влияние препарата Траумель С в составе медикаментозной терапии на процессы консолидации отломков и заживления переломов нижней челюсти. Наряду с клиническими методами исследования эффективность препарата была изучена путём оценки изменения плотности костной ткани в зоне перелома методами рентгенографии и эхоостеометрии.

90-94

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЕ МОРФОЛОГИЧЕСКОЕ ОБОСНОВАНИЕ ПРИМЕНЕНИЯ ГИДРОГЕЛЯ В ПРОФИЛАКТИКЕ ПОСЛЕОПЕРАЦИОННОГО РУБЦЕВАНИЯ ПРИ АНТИГЛАУКОМАТОЗНОЙ ХИРУРГИИ

Билалов Б.Э., Нишанов Д.А., Бахритдинова Ф.А., Билалов Э.Н., Орипов О.И.

Актуальность. Рубцевание в зоне антиглаукоматозной операции (АГО) остаётся основной причиной снижения её отдалённой эффективности вследствие облитерации путей оттока внутриглазной жидкости. Поиск биосовместимых материалов, способных модулировать репаративные процессы и ограничивать избыточный фиброз, является актуальной задачей экспериментальной офтальмологии.
Целью исследования явилось экспериментально обосновать эффективность применения гидрогеля на основе натрий-карбоксиметилцеллюлозы (Na-КМЦ) в профилактике послеоперационного рубцевания при моделировании АГО.
Материал и методы. Исследование выполнено на 72 глазах 36 беспородных кроликов-самцов. Животные распределены на три группы: контрольная (модель АГО без дренажа), сравнительная (АГО с вискоэластиком «Омнивиск») и основная (АГО с гидрогелем Na-КМЦ). Сроки наблюдения составили 2, 4 и 6 недель. Патоморфологическое исследование включало окраску гематоксилином-эозином, по Ван-Гизону и иммуногистохимию с оценкой выраженности воспалительной реакции, пролиферации фибробластов и степени фиброза.
Результаты. В контрольной группе отмечалось формирование грубого склеротического рубца с полной облитерацией интрасклеральной полости к 6-й неделе. В группе сравнения выявлялось умеренное снижение воспаления, однако сохранялась выраженная фибробластическая активность и признаки раннего фиброза. В основной группе во все сроки наблюдения регистрировалось достоверное снижение воспалительно-пролиферативных изменений, сохранение архитектоники склеры и функциональной интрасклеральной полости без развития грубого рубцевания.
Заключение. Применение гидрогеля Na-КМЦ способствует ограничению избыточного фиброза и сохранению морфофункциональных структур после АГО, что подтверждает его перспективность для профилактики послеоперационного рубцевания.

95-101

DISTURBANCES OF THE 24-HOUR BLOOD PRESSURE PROFILE IN PATIENTS WITH CHRONIC KIDNEY DISEASE DEPENDING ON RENAL FUNCTION STATUS

Tursunova L.D.

This article presents the results of a study focused on the analysis of the 24-hour blood pressure profile in patients with chronic kidney disease. Ambulatory blood pressure monitoring parameters were assessed in relation to the level of glomerular filtration rate. It was found that a decline in renal function is associated with disturbances of the circadian blood pressure rhythm, increased blood pressure load, and a reduced degree of nocturnal blood pressure decline. Pathological patterns of the 24-hour blood pressure profile were significantly more frequent in patients with more pronounced impairment of renal function. The obtained data emphasize the clinical significance of ambulatory blood pressure monitoring for the early identification of patients at high cardiovascular risk.

102-106

ULTRASONOGRAPHIC DOPPLER FINDINGS IN RENAL ARTERY STENOSIS DUE TO ATHEROSCLEROSIS

Nazarova N.O.

Atherosclerotic renal artery stenosis (ARAS) represents a major contributor to renovascular hypertension and the progression of chronic kidney disease, particularly among elderly patients with systemic atherosclerosis. Doppler ultrasonography (DUS), as a non-invasive diagnostic tool, is essential for identifying and assessing hemodynamically significant renal artery narrowing. This review summarizes crucial Doppler-derived parameters—including peak systolic velocity (PSV), renal-aortic ratio (RAR), acceleration time (AT), and resistive index (RI)—that are utilized to evaluate atherosclerotic alterations in the renal arteries, along with their clinical implications as reported in recent studies.

107-110

CHANGES IN URINE IN CHRONIC GLOMERULONEPHRITIS RESULTS OF LABORATORY INDICATIONS

Kurbanova Z.Ch., Tojiboyeva D.A., Sayfutdinova Z.A.

Currently, the number of diseases leading to a decrease in kidney function is increasing in many developed countries. Problems related to chronic kidney failure (CKD), its stages and expensive treatment methods - hemodialysis, peritoneal dialysis and kidney transplantation - are gaining urgent social importance. In such patients, there is a high risk not only of worsening of kidney failure, but also of recurrence of the main disease, a sharp deterioration of the condition and the development of cardiovascular complications due to insufficient diagnosis and timely treatment. Epidemiological studies show that the factors leading to SBY are similar to the risk factors for cardiovascular diseases. Therefore, in the primary and secondary prevention of kidney diseases, great attention is paid to the protection of the cardiovascular system. Based on these circumstances, the term “chronic kidney disease” (CKD) was included in the science in order to generalize approaches to the diagnosis, treatment and prevention of kidney diseases by the US National Kidney Foundation.

111-114

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНАЯ МЕДИЦИНА

АЛЛОКСАНЛИ ДИАБЕТ ФОНИДА ДИАБЕТИК ЯРА МОДЕЛИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ (ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ТАДҚИҚОТ)

Маликов Н.М.

Тадқиқотнинг мақсади: аллоксанли диабет фонида экспериментнинг оёқ панжа соҳасида жароҳат дефектини ҳосил қилиш.
Материал ва тадқиқот усуллари: экспериментал текширув учун Тошкент давлат тиббиёт университети вивариумида сақланган 190 та зотсиз, оқ рангли, оғирлиги 190-250 гр ли эркак каламушлар олинган.
Натижалар: қўлланилган хирургик асбоб (пунш) орқали жароҳат ўлчами аниқ, четлари текис, кам травматик, туби аниқ жароҳат дефекти ҳосил бўлган.
Хулоса: аллоксанли диабет фонида экспериментал “диабетик товон синдроми” нинг диабетик яра моделини такомиллаштиришда “аортал пунш” хирургик асбобининг қўлланилиши жароҳатни аниқ бир хилдаги ўлчамли думалоқ ва ишончли қилиши, шунингдек чуқурлиги, атроф тўқимага кам зарарлиги ҳамда актив қон кетишининг юзага келмаслиги, яра тешиги атрофида тасодифий қўшимча жароҳатлар ҳосил қилмаслиги, иқтисодий арзонлиги, кам куч сарфлаш мумкинлиги билан намоён бўлди.

115-118

QANDLI DIABET MODELLARIDA MELATONIN DARAJASINING O‘ZGARISHLARI

Zuparova K.T., Baxtiyor U.I.

Tadqiqotning dolzarbligi. So‘nggi yillarda 2-tip qandli diabetning keng tarqalishi metabolik sindrom va unga bog‘liq kasalliklarni o‘rganishda asosiy muammolardan biri bo‘lib qolmoqda, ratsiyalari va yuqori yog‘li diyeta sharoitida qanday o‘zgarishi to‘liq o‘rganilmagan. Melatonin organizmning sirkadiyal ritmlarini boshqaruvchi gormondan tashqari, antioksidant va metabolik regulyator sifatida ham muhim ahamiyatga ega. Shu sababli uning diabet patogenezidagi roli fundamental va amaliy jihatdan dolzarbdir.
Materiallar va usullar. Eksperimental 2-tip qandli diabet modeli laboratoriya kalamushlarida glyukoza eritmalari (10%, 15%), Coca-Cola va yuqori yog‘li diyeta yordamida chaqirildi. Guruhlar bir necha fazada kuzatilib, qondagi melatonin darajalari biokimyoviy usullar yordamida o‘lchandi.
Natijalar. Olingan natijalarga ko‘ra, yuqori yog‘li diyeta bilan boqilgan guruhlarda melatonin darajasi eng yuqori bo‘lib chiqdi. 15% va 10% glyukoza eritmalari bilan oziqlantirilgan guruhlarda esa melatonin darajasi keskin pasaygan bo‘lib, bu 2-tip qandli diabet rivojlanishi bilan mos tushdi. Coca-Cola iste’moli ham glyukoza guruhlari bilan o‘xshash tarzda melatoninning kamayishiga olib keldi.
Xulosa. Melatonin darajasidagi o‘zgarishlar yuqori glyukoza yuklamasi va shakarli ichimliklar iste’moli bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, bu faktorlar 2-tip qandli diabet patogenezida muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi. Yog‘li diyeta sharoitida melatoninning ko‘tarilishi esa himoya mexanizmlari yoki kompensator javob bo‘lishi mumkin. Ushbu tadqiqot natijalari melatoninni diabetni erta aniqlash va nazorat qilishda potensial biomarker sifatida qo‘llash imkoniyatini ochib beradi.

119-123

ОНАДАГИ ҚАНДЛИ ДИАБЕТ ХАСТАЛИГИ ШАРОИТИДА ТУҒИЛГАН АВЛОД ТУХУМДОНЛАРИНИНГ МОРФОЛОГИК ҲОЛАТИ

Тошпулатов С.С., Аҳроров А.А., Куранбаева С.Б.

Қандли диабет билан хасталанган оналардан “саломатликнинг бузилган старти” билан авлод туғилади, авлоднинг репродуктив аьзоси-тухумдонларининг анте- ва постнатал ривожланиши ва шаклланиши жараёнларига салбий таъсир кўрсатади, томир-тўқима структурасида яллиғланиш-реактив ва дистрофик ўзгаришларга олиб келади. Тадқиқотларимиз натижалари шуни кўрсатмоқдаки, ҳомилалик даврларда турли хил негатив омиллар таьсирига учраган ҳомила организми тўқималарида эпигенетик ўзгаришлар рўй беради, ирсий эпигенетик қайта программаланиш жараёнлари репродуктив дисфункцияга ва постнатал ҳаётнинг кечки даврларида бепуштликка олиб келади.

124-127

D-VITAMINI TANQISLIGINING PAROKSIZMAL VA OPERATSIYADAN KEYINGI BO‘LMACHALAR FIBRILLYATSIYASIDAGI ROLI: PATOFIZIOLOGIK MEXANIZMLAR VA KLINIK NATIJALAR TAHLILI

Ibroximova Z.U., Adilbekova D.B.

Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi (BF) zamonaviy kardiologiyaning eng murakkab va keng tarqalgan muammolaridan biri bo‘lib, u insult, yurak yetishmovchiligi va kardiogen o‘lim xavfini sezilarli darajada oshiradi. So‘nggi klinik ma’lumotlar Vitamin D tanqisligini nafaqat metabolik buzilish, balki BFning turli fenotiplari rivojlanishida muhim modifikatsiyalanuvchi xavf omili sifatida ko‘rsatmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi Vitamin D ning kardiotsitlardagi renin-angiotenzin-aldosteron tizimini (RAAS) modulyatsiya qilish, oksidlovchi stressni kamaytirish va bo‘lmachalarning elektrofiziologik barqarorligini ta’minlashdagi multifaktorial rolini tahlil qilishdan iborat [3]. Jami 74,885 nafar ishtirokchini qamrab olgan 13 ta yirik meta-tahlil natijalari zardobdagi 25(OH)D miqdori va BF xavfi o‘rtasida teskari korrelyatsiya mavjudligini tasdiqladi. Tadqiqotning o‘ziga xos jihati shundaki, Vitamin D tanqisligi paroksizmal BFning surunkali shaklga o‘tishini tezlashtiruvchi atrial fibroz mexanizmlarini faollashtirishi aniqlandi. Shuningdek, Saudiya Arabiston va Yaqin Sharq mintaqasidagi klinik ma’lumotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, Vitamin D darajasida past bo‘lgan bemorlarda elektr kardioversiyaning muvaffaqiyat koeffitsiyenti past bo‘lib aritmiyaning qaytalanish xavfi yuqori bo‘ladi. Operatsiyadan keying davrda (POAF) Vitamin D ning yallig‘lanishga qarshi xususiyatlari, xususan, TNF-a miqdorini tormozlab, himoya qiluvchi IL-10 sitokinini oshirishi orqali miokardni himoya qilishi isbotlangan. Finlandiya va boshqa Shimoliy Yevropa mamlakatlaridagi kuzatuvlar hatto qonida vitamin miqdori me’yorda bo‘lgan shaxslarda ham qo‘shimcha korreksiya BF epizodlarini 27% ga kamaytirishini ko‘rsatdi. Xulosa qilib aytganda, kardiologik amaliyotda Vitamin D darajasini monitoring qilish va kunlik 15-20 mkg (800-2000 IU) dozada korreksiya qilish BF profilaktikasida, ayniqsa jarrohlik amaliyotlaridan oldin va kardioversiyadan so‘ng ritmini saqlab qolishda xavfsiz, samarali va iqtisodiy foydali strategiya hisoblanadi.

128-131

РЕЗУЛЬТАТЫ ГЕНЕТИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ РЕЗИСТЕНТНОСТИ К ПРОТИВОГРИБКОВЫМ ПРЕПАРАТАМ (ERG11)

Хасанов У.С., Худжанов Ш.К., Джураев Ж.А., Соатов И.О.

Повышение концентрации продукта гена ERG11 за счёт амплификации гена, увеличения скорости транскрипции или снижения утилизации продукта приводит к развитию резистентности к терапевтическим концентрациям противогрибковых препаратов, в частности к формированию умеренной резистентности, наблюдаемой у Candida glabrata. Повышенная экспрессия гена ERG11, наряду с рядом других механизмов, обеспечивает устойчивость к короткоцепочечным азолам, включая флуконазол, при сохранении активности итраконазола и позаконазола. Данный механизм может быть также связан с мутациями в гене транскрипционного фактора upc2p, поскольку такие мутации повышают его активность и усиливают синтез продукта ERG11. (1)
Актуальность. Роль указанных мутаций в данном механизме продолжает активно изучаться, поскольку имеются данные о существовании резистентных штаммов Candida spp. без выявленных мутаций в гене upc2p, а также о наличии ряда мутаций, одинаково встречающихся как в чувствительных, так и в резистентных штаммах. (2)
Методы. Это обусловливает необходимость углублённого изучения молекулярных механизмов резистентности, поиска эффективных методов борьбы с ней, а также своевременного выявления резистентных форм. (3)
Результаты. Структурные изменения зачастую обеспечивают более выраженную и стабильную резистентность по сравнению с механизмами, основанными на повышении экспрессии гена ERG11 или генов эффлюксных переносчиков. (4)
Заключение. Наличие мутации V488I в гене ERG11 с высокой вероятностью сопровождалось отсутствием гиперэкспрессии данного гена (p<0,05), что свидетельствует о существовании альтернативного пути формирования резистентности.

132-136

МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНОЕ СОСТОЯНИЕ ПЕЧЕНИ ПРИ МЕТАБОЛИЧЕСКОМ СИНДРОМЕ

Асадова Ф.Дж., Орипов Ф.С.

В исследовании проведён сравнительный морфологический и морфометрический анализ структурных компонентов печени у контрольных и экспериментальных крыс. Установлено, что печёночная долька характеризуется типичным строением с преобладанием паренхимы (свыше 95%) над стромой (около 5%), что подтверждает её паренхиматозный характер. Гепатоциты имеют многоугольную форму, крупные ядра и сохраняют упорядоченную организацию, обеспечивающую стабильность функций клеток. В паренхиме обнаружены синусоидные капилляры, клетки Купфера и эндотелиоциты, что свидетельствует об активных обменных процессах между кровью и гепатоцитами. Количественная оценка двуядерных клеток (4,2% от общего числа) указывает на сохранение физиологической регенераторной активности.
При метаболическом синдроме выявлен комплекс патологических изменений: увеличение размеров долек и размытость их границ, жировая инфильтрация гепатоцитов, снижение ядерно-цитоплазматического соотношения, расширение синусоидов и признаки фиброзных перестроек. Эти изменения отражают прогрессирование жировой дистрофии и нарушение микроархитектоники печени у животных с метаболическим синдромом.
Таким образом, результаты работы демонстрируют морфофункциональные особенности реактивных изменений печени при метаболическом синдроме и подчёркивают значимость дальнейших морфологических и функциональных исследований при метаболических нарушениях различного генеза.

137-147

ЭНЕРГЕТИК ИЧИМЛИКЛАРНИ УЗОҚ МУДДАТ ИСТЕЪМОЛ ҚИЛИШ НАТИЖАСИДА КАЛАМУШЛАР БОШ МИЯ ПЎСТЛОҒИ НЕЙРОНЛАРИНИНГ МОРФОМЕТРИК КЎРСАТКИЧЛАРИ

Эшкабилова С.Т., Шобердиева Г.И.

Сўнгги йилларда энергетик ичимликларнинг ёшлар ва ўсмирлар орасида истеъмол қилиниши жадал суръатларда ортиб бормоқда. Ушбу ичимликлар таркибидаги юқори миқдордаги кофеин ва бошқа биологик фаол моддалар уларни жисмоний ва ақлий фаолиятни оширувчи восита сифатида оммалаштирмоқда. Бироқ, кўплаб илмий тадқиқотлар энергетик ичимликларни истеъмол қилиш юрак-қон томир тизими касалликлари, артериал гипертония, аритмиялар, инсульт, миокард инфаркти ҳамда тўсатдан юрак ўлими каби жиддий асоратлар билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини кўрсатмоқда. Шунингдек, энергетик ичимликларнинг руҳий саломатликка салбий таъсири, хулқ-атвор ўзгаришлари ва психоэмоционал бузилишларни келтириб чиқариш эҳтимоли ҳақида ҳам хавотирлар мавжуд. Айниқса, ушбу маҳсулотларнинг ёшлар орасида агрессив тарзда реклама қилиниши жамоат саломатлиги нуқтаи назаридан жиддий муаммо ҳисобланади. Мақолада энергетик ичимликларни узоқ муддат (12 ҳафта) давомида истеъмол қилишнинг 3 ойлик каламушлар бош мия пўстлоғи нейронларининг морфетрик ўзгаришларини экспериментал равишда ўрганиш таҳлил қилинади.

148-152

ФАРМАКОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ВЛИЯНИЯ ИНДУКТОРОВ ИНТЕРФЕРОНА НА ЭКССУДАТИВНУЮ И ПРОЛИФЕРАТИВНУЮ ФАЗЫ АСЕПТИЧЕСКОГО ВОСПАЛЕНИЯ

Джанаев Г.Ю., Азимов Ж.Ш., Зайдуллин А.Ш.

В экспериментальном исследовании изучены фармакологические эффекты индукторов интерферона — циклоферона, целагрипа и рутана — на экссудативную и пролиферативную фазы асептического воспаления у крыс. Полученные результаты сопоставлены с действием натрия диклофенака, классического представителя нестероидных противовоспалительных средств (НПВС). Установлено, что исследуемые индукторы интерферона значительно подавляют экссудативный процесс в модели воспаления, вызванного каррагинаном, что связано со снижением нарушений микроциркуляции и уменьшением сосудистой проницаемости. Одновременно индукторы интерферона ингибируют пролиферативную фазу воспаления, изученную в модели «ватной гранулёмы». Сделан вывод о том, что при фармакотерапии индукторами интерферона следует учитывать их антиэкссудативную и антипролиферативную активность.

153-158

ЭКСПЕРИМЕНТАЛ КАЛЬКУЛЁЗ ХОЛЕЦИСТИТДА ТАЖРИБА ҲАЙВОНЛАРИ ЎТ ПУФАГИ ДЕВОРИДАГИ РЕАКТИВ ЎЗГАРИШЛАРНИНГ СОЛИШТИРМА МОРФОЛОГИЯСИ

Бобоев А.И.

Ҳозирги замон ривожланиб бораётган тиббиётни долзарб муаммоларидан бири бу гепатобилиар тизими аъзоларининг касалликлари ҳисобланади. Жигар, ўт пуфаги, ўт чиқарув йўллари ва уларга ёнма-ён жойлашган аъзолар ўртасида жуда мураккаб морфофункционал алоқалар бўлиб, уларнинг бирортасида юзага келган патологик ўзгаришлар албатта бошқасига ҳам турли даражадаги морфологик ва функционал ўзгаришларга ёки асоратларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлади. Экспериментал калькулёз холецистит натижасида тажриба ҳайвонлари ўт пуфаги деворида тажрибанинг илк даврларида шиллиқ ости қатламида шишиниш, толаланиши, яллиғланиш белгилари, лейкоцитар инфильтрация ўчоқлари кейинчалик йирингли ўчоқлар ҳосил қилиши, яллиғланиш жараёни ҳисобига фиброз ўзгаришлар, коллаген толаларининг кучли ривожланиши натижасида ўт пуфаги деворининг қалинлашиши, мушак тўқимаси элементларининг емирилиб камайиши ва бириктирувчи тўқима билан алмашинуви ҳисобига мушак парданинг юпқалашгани кузатилган. Морфофункционал ўзгаришлар нерв тузилмаларида ҳам кузатилиб, аъзо функционал ҳолатига таъсир этувчи реактив ўзгаришлар аниқланди.

159-164

АШЁВИЙ ДАЛИЛЛАР ДОҒЛАРИДА СПЕРМА МАВЖУДЛИГИНИ АНИҚЛАШДА ЦИТОЛОГИК ПРЕПАРАТЛАРНИ БЎЯШ УСУЛЛАРИ

Хасанова М.А.

Суд тиббиёти амалиётида ашёвий далиллардаги доғларни текширганда, сперма мавжудлиги ва гуруҳий мансублиги аниқланади. Ашёвий далилларни доғларда Серопян, Папаниколау, Корен-Стоккис, Баэкки, Шорр, “Diff-Quik” бўяш усуллари қўлланилди. Ушбу усуллар суд-тиббиёт экспертига бир қатор ҳолларда ижобий натижа олиш имконини беради. Ҳозирги вақтда суд-тиббиёт экспертизасининг долзарб вазифаларидан бири объектнинг минимал миқдорини текшириш тўғрисида максимал маълумот олишдир.

165-168

ГИСТОЛОГИЧЕСКИЕ ЗАКОНОМЕРНОСТИ ПОСТНАТАЛЬНОГО РАЗВИТИЯ МЕЗЕНТЕРИАЛЬНЫХ ЛИМФАТИЧЕСКИХ УЗЛОВ ПРИ САХАРНОМ ДИАБЕТЕ МАТЕРИНСКОГО ОРГАНИЗМА

Махмудова Ш.И.

В статье представлены результаты гистологического исследования мезентериальных лимфатических узлов (МЛУ) потомства, развивавшегося в условиях материнского сахарного диабета. Установлено, что гипергликемия и метаболические нарушения матери вызывают задержку структурной дифференцировки МЛУ, нарушение формирования герминативных центров и дезорганизацию клеточного состава Т- и В-зависимых зон. Выявленные закономерности свидетельствуют о формировании морфологического субстрата вторичного иммунодефицита в раннем постнатальном периоде.

169-171

ОНАДА ЭКСПЕРМЕНТАЛ ГИПОТЕРИОЗ ШАРОИТРИДА ОЛИНГАН НАСЛДА МЕЗЕНТЕРИАЛ ЛИМФА ТУГУНЛАРИНИНГ МОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ

Мирталипова М.А.

Урғочи каламушларда экспериментал гипотериоз шароитида олинган насл мезентериал лимфа тугунларининг (МЛТ) ривожланиши, шаклланиши ва ўсишига таъсири ўрганилди. Қон зардобида эркин тироксин концентрациясининг барқарор пасайиши аниқлангандан сўнг, урғочи каламушлар соғлом эркак каламушлар томонидан уруғлантирилди. Ҳомиладорлик ва лактация даврида урғочи каламушларга препаратнинг сақловчи дозасини бериш давом эттирилди. Туғилгандан кейин 3, 7, 14, 21 ва 30 кунларда экспериментал гипотироз билан оғриган урғочи каламушлардан олинган наслнинг МЛТ ларини ривожланиши ва шаклланиши морфологик ўрганилди. Гипотироидизм шароитида туғилган наслларда МЛТнинг таркибий ва фунционал зоналарини, айниқса унинг Т-га боғлиқ зоналарини шакллантириш вақт параметрлари назоратдан сезиларли даражада орқада қолиши аниқланди.

172-176

ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ЭНДОТЕЛИЯ ЛЁГКИХ ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ САХАРНОМ ДИАБЕТЕ

Собирова Д.Р.

Сахарный диабет является одной из наиболее распространённых хронических эндокринных патологий, сопровождающихся развитием системных сосудистых осложнений. Особое место среди них занимают изменения микроциркуляторного русла лёгких, в основе которых лежит эндотелиальная дисфункция. В данной статье представлены результаты экспериментального исследования морфологических и иммуногистохимических изменений эндотелия сосудов лёгких при сахарном диабете. Экспериментальная модель диабета была воспроизведена у лабораторных животных с использованием аллоксанового метода. Проведён комплекс гистологических и иммуногистохимических исследований, направленных на оценку состояния эндотелиальных клеток, экспрессии эндотелиальных маркеров и структурных параметров сосудистой стенки. Полученные данные свидетельствуют о выраженных деструктивных изменениях эндотелия, нарушении барьерной функции сосудов и развитии микроциркуляторных расстройств в лёгочной ткани.

177-179

ГИГИЕНИЧЕСКОЕ ОБОСНОВАНИЕ РИСКОВ НАРУШЕНИЯ ИММУНОГЕНЕЗА ПОТОМСТВА: ИСПОЛЬЗОВАНИЕ АЛГОРИТМОВ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ОЦЕНКЕ ТИМУСА ПРИ АЭРОГЕННОЙ НАГРУЗКЕ НА ОРГАНИЗМ МАТЕРИ

Азизова Ф.Х., Нармухамедова Ч.Ж.

В статье представлены результаты экспериментального моделирования влияния загрязненного атмосферного воздуха г. Ташкента (PM 2.5, PM 10, NO₂, SO₂) на морфогенез тимуса потомства. Исследование проведено на 2 групп крысят, полученных от самок с хронической аэрогенной интоксикацией. Для оценки структурных изменений применен алгоритм искусственного интеллекта (CNN-архитектура), обеспечивающий прецизионную цифровую морфометрию. Установлено, что сочетанное антенатальное и лактационное воздействие поллютантов приводит к ускоренной акцидентальной инволюции тимуса, снижению индекса пролиферации и нарушению компартментализации органа.

180-182

ВЛИЯНИЕ ГИПЕРГЛИКЕМИИ САМКИ КРЫС НА ГИСТОГЕНЕЗ ПЕЧЕНИ У ПОТОМСТВА ПЕРВОГО ПОКОЛЕНИЯ

Убайдуллаева М.А.

Цель — оценить морфогенез печени в раннем постнатальном периоде у крысят, рождённых от самок с аллоксан-индуцированным сахарным диабетом, в сравнении с интактным контролем. Объект и методы: 253 потомка (3, 7, 14, 21, 30-е сутки); гистология (Г-Э), полнослайдовое сканирование (Aperio) и морфометрия в QuPath. Результаты: у потомства диабетных самок выявлены задержка формирования дольковой/балочной архитектуры, сохраняющаяся вакуолизация цитоплазмы гепатоцитов, полнокровие/расширение синусоидов, локальное усиление коллагеновых волокон вокруг портальных трактов; в контроле к 21–30 суткам формируется практически зрелая структура. Заключение: материнская гипергликемия ассоциирована с нарушениями темпов и последовательности постнатального гепатогенеза.

183-187

ГИСТОЛОГИЧЕСКИЕ И МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ЛИМФОИДНЫХ ОРГАНОВ В ПОСТНАТАЛЬНОМ ОНТОГЕНЕЗЕ В НОРМЕ И ПРИ ЭНДОКРИННОЙ ПАТОЛОГИИ

Хужамуратова Д.Х.

Лимфоидные органы играют ключевую роль в формировании и поддержании иммунологического гомеостаза организма, а их структурная организация и функциональная активность в значительной степени зависят от состояния эндокринной системы, особенно в критические периоды постнатального онтогенеза. Целью настоящего исследования является изучение гистологических и морфофункциональных особенностей лимфоидных органов в постнатальном онтогенезе в норме и при эндокринной патологии. В работе обобщены и проанализированы современные данные о структурной организации селезёнки и лимфатических узлов, их тканевых компонентах, клеточном составе и функциональных зонах в условиях физиологического развития, а также при нарушениях гормонального и метаболического баланса. Особое внимание уделено изменениям архитектоники лимфоидной ткани, соотношению паренхиматозных и стромальных элементов, состоянию сосудистого русла и реактивности иммунокомпетентных клеток в динамике постнатального развития.
Показано, что эндокринная патология приводит к задержке или дисгармонии морфогенетических процессов, снижению степени дифференцировки лимфоидных структур и нарушению морфофункциональной зрелости органов иммунной системы. Выявленные закономерности подчёркивают тесную взаимосвязь эндокринной и иммунной систем и свидетельствуют о том, что гормональный статус организма является важным регулятором постнатального формирования лимфоидных органов.
Полученные обобщённые данные расширяют представления о морфологических основах иммунной адаптации в норме и при патологии и могут служить теоретической базой для дальнейших экспериментальных и клинико-морфологических исследований, направленных на разработку подходов к ранней диагностике и коррекции иммунных нарушений при эндокринных заболеваниях.

188-191

МОРФОЛОГИЯ ПЕЙЕРОВЫХ БЛЯШЕК И ИХ ИММУНОЛОГИЧЕСКАЯ КОМПЕТЕНТНОСТЬ ПРИ АНТЕНАТАЛЬНОЙ ПАТОЛОГИИ

Ишанджанова С.Х.

В статье представлены результаты экспериментального исследования, посвященного изучению влияния материнского экспериментального гипотиреоза на морфологию и иммунологическую компетентность Пейеровых бляшек (ПБ) у потомства, а также анализу антенатальной гибели плодов. Использована модель на белых беспородных крысах. Установлено, что гипотиреоидизм у матерей ассоциируется с повышенной антенатальной смертностью и приводит к значительным структурно-функциональным нарушениям в ПБ потомства, что проявляется в изменении морфометрических параметров, снижении пролиферативной активности и дисбалансе в субпопуляционном составе лимфоцитов (CD3+, CD20+, CD4+, CD8+). Полученные данные свидетельствуют о формировании вторичной иммунодефицитной патологии на фоне эндокринной патологии матери, что является критическим фактором в патогенезе антенатальной смертности и неблагоприятных исходов беременности.

192-195

РОЛЬ АЛИМЕНТАРНЫХ ФАКТОРОВ В ФОРМИРОВАНИИ АДАПТАЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА ЛИМФОИДНОГО АППАРАТА КИШЕЧНИКА В УСЛОВИЯХ ХРОНИЧЕСКОЙ ХИМИЧЕСКОЙ ИНТОКСИКАЦИИ

Камилов Дж.Ю.

В статье представлены результаты исследования морфофункционального состояния Пейеровых бляшек при воздействии ксенобиотиков полимерного производства и возможности их алиментарной коррекции. Установлено, что хроническая интоксикация приводит к гипоплазии лимфоидных узелков, снижению индекса пролиферации и нарушению мукозального иммунитета. Доказано, что оптимизация рациона питания с включением антиоксидантного комплекса и полноценного белка повышает адаптационный потенциал лимфоидного аппарата кишечника.

196-198

APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN PEDIATRIC DENTISTRY: SURVEY-BASED ANALYSIS OF “DENTISTA AI” FOR IMAGE-BASED DIAGNOSIS AND PREVENTION

Erkinova M.H., Ruzikulova M.Sh.

The rapid development of artificial intelligence (AI) has significantly influenced medical diagnostics, including pediatric dentistry. AI has the potential to transform healthcare and disrupt medical practice by improving diagnostic accuracy, data analysis, and precision medicine approaches [1,2]. In recent years, AI has been successfully applied in various medical fields, ranging from patient triage to cancer detection and medical image analysis [2,6]. This study investigates the potential application of AI technologies in pediatric dental care based on a survey focused on Dentista AI, an image-based diagnostic and preventive system developed using patient-acquired dental photographs. Image-based AI systems have demonstrated promising results in detecting dental caries and other oral pathologies at early stages [3,5]. The survey results highlight the most common pediatric dental problems, barriers to accessing dental care, and patient attitudes toward AI-assisted diagnostics.

199-209

TAJRIBAVIY QALQONSIMON BEZ KASALLIKLARI FONIDA ME’DA OSTI BEZI MORFOLOGIYASI

Niyozov N.Q.

Tadqiqotimizda biz nazorat va tajribaviy gipotireoz holatidagi onalardan tug‘ilgan oq laborator kalamushlarni o‘rgandik. Postnatal ontogenezning turli davrlarida me’da osti bezining morfologik tahlillari natijasida, nazorat guruhi bilan taqqoslaganda, rivojlanish kechikishi va tomir devorining individual tarkibiy qismlarining shakllanishida sezilarli o‘zgarishlar aniqlangan. Tajriba boshlangandan keyingi birinchi kunlardan boshlab barcha tajriba hayvonlarida arteriya devoridagi o‘zgarishlar qayd etildi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, gipotireoz holatidagi onalardan tug‘ilgan avlodlarda me’da osti bezi hujayralari va ularning qon tomirlarida morfologik o‘zgarishlar yuzaga keladi.

210-214

STRUCTURAL COMPONENTS OF THE MUCOSA OF THE AMPULA OF THE PAPILLA OF VATERI

Dehkanova N.T., Oripov B.

The article presents the results of a comparative morphological study of the mucosal relief structures of the ampulla of Vater in laboratory animals (rabbits, foxes, and dogs). The aim of the study was to investigate the tissue composition and structural organization of the mucosal folds of the ampulla. The material consisted of fragments of the duodenal wall with a longitudinal fold, examined using histological and histotopographic methods. It was established that the ampulla of Vater in all studied animals contains numerous mucosal folds forming a complex multilayered trabecular network. The folds are composed of loose connective tissue and are covered on both sides by a single-layered columnar epithelium. Interspecies differences in fold density and the ratio of epithelial to connective tissue components were identified. The findings suggest a possible functional role of these folds in the locking mechanism, mixing of bile and pancreatic juice, and their portionwise evacuation into the duodenal lumen.

215-217

АССОЦИАЦИЯ ПОЛИМОРФИЗМОВ ГЕНОВ COL1A1, MMP9 И TGFβ1 С РИСКОМ РАЗВИТИЯ ПАХОВЫХ ГРЫЖ

Иброхимов М.Ё., Каримов Х.Я.

Цель исследования — оценить ассоциативную значимость полиморфизмов Gln279Arg гена MMP9, C/A гена COL1A1 и Arg25Pro гена TGFβ1 у пациентов с паховыми грыжами. В исследование включены 97 пациентов с паховыми грыжами и 91 условно здоровый индивид. Генотипирование выполнено методом ПЦР с анализом полиморфизма длины рестрикционных фрагментов (PCR-RFLP). Оценка соответствия закону Харди–Вайнберга проводилась с использованием χ²-критерия. Ассоциации рассчитывались по показателям OR, RR и 95% CI. Полиморфизм C/A гена COL1A1 продемонстрировал достоверную связь с паховыми грыжами: частота аллеля A составила 34,5% у больных против 13,7% в контроле (χ²=22,0; p=0,01; OR=3,3; 95% CI: 2,01–5,47). Генотип A/A увеличивал риск заболевания в 5,4 раза (95% CI: 1,68–17,15). Полиморфизмы MMP9 и TGFβ1 статистически значимой ассоциации не показали (p>0,05). Распределение генотипов соответствовало закону Харди–Вайнберга. Полиморфизм C/A гена COL1A1 может рассматриваться как молекулярно-генетический маркер предрасположенности к паховым грыжам.

218-221

НАУЧНЫЕ ОБЗОРЫ

ОИЛАВИЙ ШИФОКОРЛАР АМАЛИЁТИДА ПАРҲЕЗ ОВҚАТЛАНИШНИНГ АҲАМИЯТИ

Рустамова М.Т., Хайруллаева С.С.

Мақолада парҳез овқатланиш тартибига риоя қилиш аҳоли соғлиғини мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга эканлиги ёритилган. Парҳез овқатланиш рационал овқатланишдан ўзининг таркиби ва тайёрлаш усуллари билан фарқ қилиши кўрсатиб ўтилган. Парҳез овқатланишда маҳаллий маҳсулотлардан тайёрланган озиқ-овқатлардан фойдаланиш тавсия этилади.

222-224

ALIMENTAR SEMIZLIK VA METABOLIK SINDROMDA OCHLIK ORQALI DAVOLASH USULINI QOʻLLASH

Boykuziyev X.X.

Ushbu maqolada ochlik usulining qoʻllanilishi haqidagi tarixiy ma’lumotlar, ochlikning fiziologik instinkt ekanligi toʻgʻrisidagi tushunchalar, ochlikning mexanizmi va inson organizmidagi kechayotgan jarayonlar haqida toʻliq ilmiy asoslangan ma’lumotlar berilgan. Ochlik usulidan foydalanish uchun koʻrsatmalar, tavsiyalar, usulning texnologiyasi haqida aniq va toʻliq mexanizmlari bayon qilingan. Bugungi kunda dunyo aholisi oʻrtasida eng koʻp uchraydigan va kun sayin epidemiya singari tarqalib ketayotgan patologik jarayonlar: abdominal semizlik, metabolik sindrom va uning asoratlarining oldini olish va davolash maqsadida ochlik usulidan foydalanish samarali natijalar berishi toʻliq yoritilgan.

225-227

СОВРЕМЕННЫЕ ПРЕДСТАВЛЕНИЯ О ПАТОФИЗИОЛОГИИ КОРОНАВИРУСНОЙ ИНФЕКЦИИ COVID-19: ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ

Абилов П.М.

В связи с беспрецедентным ростом числа тяжелых случаев COVID-19 в начале 2020 года исследователи и медицинские работники активно работали над поиском эффективных методов лечения вирусных инфекций, основанных на научном понимании вирусов. За последние несколько лет было проведено огромное количество исследований, посвященных изучению вирусной инфекции и процессов репликации после первого случая SARS-CoV-2. Благодаря этим знаниям было создано множество препаратов, специально предназначенных для подавления репликации вируса или снижения тяжести иммунного ответа. Кроме того, ученые использовали десятилетия исследований и методов для ускорения разработки вакцины против SARS-CoV-2. SARS-CoV-2, вирус с положительной цепью РНК, относится к подгруппе Sarbecovirus бета-коронавирусов. Его появление не уникально; предыдущие вспышки, такие как SARS и MERS, сформировали наше понимание заболеваний, связанных с коронавирусами. Анализ молекулярных часов предполагает, что предок всех современных коронавирусов существовал более 10 000 лет назад, а последующая эволюция произошла около 3300–2400 гг. до н.э. Исследователи изучали синтетические и натуральные методы лечения, а также другие противовирусные препараты, кортикостероиды и иммунотерапию. Кроме того, использование искусственного интеллекта и нанотехнологий расширило возможности диагностики и лечения SARS-CoV-2. В этом всеобъемлющем обзоре мы представляем последние данные по COVID-19, исследуя его эволюционирующую этиологию, патогенность и патофизиологию, а также разработки в области синтетических и натуральных терапевтических стратегий, вакцин, искусственного интеллекта в диагностике и нанотехнологий.

228-237

QANDLI DIABET KASALLIGI NATIJASIDA KO‘ZDA DIABETIK RETINOPATIYA HAMDA MORFOFUNKSIONAL O‘ZGARISHLAR RIVOJLANISHI TO‘G‘RISIDAGI ZAMONAVIY TASAVVURLAR (ADABIYOTLAR SHARXI)

Ahrorov A.A., Xolmatova M.A.

Mazkur adabiyotlar sharhi qandli diabet (QD) natijasida rivojlanadigan diabetik retinopatiya (DR) hamda ko‘zning morfofunksional o‘zgarishlarini zamonaviy ilmiy qarashlar asosida chuqur tahlil qilishga bag‘ishlangan. Ishda diabetik retinopatiyaning patogenezi, mikroangiopatiya, neyrovaskulyar birlik disfunksiyasi, oksidlovchi stress, yallig‘lanish jarayonlari, retinal neyrodegeneratsiya, diabetik makulyar shish va proliferativ retinopatiya rivojlanish mexanizmlari so‘nggi besh yillik tadqiqotlar asosida tizimli ravishda yoritildi. Shuningdek, optik koherent tomografiya (OCT), OCT-angiografiya (OCT-A), fluoressein angiografiya (FA) va elektrofiziologik usullar yordamida erta tashxis imkoniyatlari ko‘rib chiqildi. Tahlil natijalari diabetik retinopatiyani erta aniqlash, rivojlanishini bashorat qilish va shaxsiylashtirilgan davolash strategiyalarini ishlab chiqishda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.

238-242

RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA HARBIY-AKADEMIK LITSEYLARGA NOMZODLARNING KASALLANISH KO‘RSATKICHLARI: DOLZARB MUAMMOLAR, XAVF OMILLARI VA ULARNI HAL ETISH YO‘LLARI (ADABIYOTLAR SHARHI)

Eshkuvatov K.R.

Ushbu maqolada rivojlangan mamlakatlarda harbiy-akademik litseylarga nomzodlar orasida kasallanish ko‘rsatkichlari, ularning tuzilmasi va shakllanishiga ta’sir etuvchi asosiy xavf omillari tahlil qilindi. Tadqiqotda tibbiy skrining, jismoniy tayyorgarlikni baholash va psixofiziologik moslashuv ko‘rsatkichlari asosiy metodologik yondashuv sifatida qo‘llanildi. Natijalarga ko‘ra, nafas olish, yurak-qon tomir, tayanch-harakat va ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari eng ko‘p uchraydigan patologiyalar bo‘lib, ularning rivojlanishi yuqori o‘quv yuklamalari, stress, gipodinamiya va noto‘g‘ri ovqatlanish bilan bog‘liq. Xalqaro, jumladan NATOga a’zo davlatlar tajribasi asosida sog‘liq monitoringini kuchaytirish, jismoniy tayyorgarlikni optimallashtirish va sog‘lom turmush tarzini shakllantirishga qaratilgan profilaktik choralar samarali ekanligi aniqlandi. Olingan natijalar harbiy-akademik litseylarda tibbiy-profilaktik tizimni takomillashtirish va nomzodlarning xizmatga tayyorgarligini oshirishda amaliy ahamiyatga ega.

243-249

ARTERIAL GIPERTONIYA VA DISLIPIDEMIYADA DORI-DARMONSIZ DAVOLASH: GLOBAL DALILLAR ASOSIDA MILLIY MODEL

Ibragimova G., Shukurova D.Y.

Tadqiqot arterial gipertoniya va dislipidemiyani dori vositalariga tayanmasdan boshqarish bo‘yicha milliy sharoitga mos, ko‘p jihatli strategiyani ishlab chiqishga qaratilgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST)ning 2021-yildagi ma’lumotlariga ko‘ra Global tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, hayot tarzi o‘zgarishlari — ovqatlanish tartibini yaxshilash, jismoniy faollikni oshirish, vazn nazorati va tamaki chekishni tashlash — qon bosimi va lipidlar darajasini sezilarli darajada yaxshilaydi. Mahalliy darajada esa yurak-qon tomir salomatligiga xulq-atvor omillari, stress, noregulyar davolanish va havodagi ifloslanish sezilarli ta’sir ko‘rsatadi [6,10,13,14]. Tadqiqot amaliy tavsiyalar, bemorlarni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari va monitoring vositalarini birlashtirgan ko‘p jihatli yondashuvni taklif qiladi. Ushbu yondashuv bemorlarni faol ishtirok etishga undab, tavsiyalarni muntazam bajarilishini ta’minlaydi va yurak-qon aylanish kasalliklarini oldini olish hamda boshqarish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Shuningdek, taklif etilgan model mahalliy sog‘liqni saqlash tizimiga mos, amaliy va amalga oshirish uchun qulay bo‘lib, dori vositalariga minimal tayanish bilan yurak-qon tomir kasalliklarini samarali nazorat qilish imkonini beradi.

250-255

KO‘KRAK BEZI SARATONI KLINIK BOSQICHLARI VA GISTOPATOLOGIK O‘ZGARISHLAR

Mamarasulova M.T., Ahrorov A.A., Umarova Z.X.

Koʻkrak saratoni - bu sut bezlari toʻqimalarida vujudga keladigan oʻsimta. Saraton mutatsiyalar - hujayralardagi o‘sishni tartibga solish va ularni sog‘lom saqlash uchun javob beradigan genlardagi atipik o‘zgarishlar natijasida paydo bo‘ladi. Yomon sifatli hujayralar nazoratsiz ko‘payadi, shuning uchun vaqt o‘tishi bilan ular birlamchi o‘simtadan tashqariga chiqib atrofdagi sog‘lom to‘qimalarga, limfa tugunlariga va uzoq a’zolarga tarqalishi mumkin. Ushbu maqola ham ko‘krak bezi saratoni haqida yoritilgan bo‘lib, bunda saratonning qachon aniqlanganligi, oxirgi 10 yil ichida to‘plangan statistik ma’lumotlar mavjud. Shuningdek, maqolaning asosiy mazmuni ko‘krak bezi saratonining rivojlanishida stroma-parenximal munosabatlarning xususiyati, o‘smaning rivojlanish bosqichlari hamda statistik ma’lumotlarga asoslanib saratonning qaysi turi yetakchi ekanligi va ularning gistologik jihatdan qanday o‘zgarishlarga uchrashi haqida yoritilgan.

256-259

ARTERIAL GIPERTENZIYADA FIKSIRLANGAN PREPARATLARNING AFZALLIGI

Mirzaakbarova M.E.

Arterial gipertenziya yurak qon tomir kasalliklari ichida eng keng tarqalgan bo‘lib, e’tibordan chetda qoldirganda og‘ir holatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan kasalliklardan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda qon bosimini nazorat qilishdagi hosil bo‘ladigan muammolarning sababi monoterapiyaning samarasizligi va bemorlarning dori vositasini vaqtida qabul qilmaslikka va davolanish tartibiga rioya etmasligi bilan bog‘liq. Ushbu maqolada fiksirlangan kombinatsiyalik preparatlarning arterial gipertenziya davosidagi o‘rni, uning klinik samaradorligi bo‘yicha zamonaviy ilmiy ma’lumotlar tahlil qilindi. Klinik tadqiqotlar va metaanalizlar natijalariga ko‘ra, fiksirlangan preparatlar orqali davolash monoterapiyaga nisbatan qon bosimini tezroq va bir maromda nazorat qilish imkonini berib, hosil bo‘lishi mumkin bo‘lgan asoratlar rivojlanish xavfini va nojo‘ya ta’sirlarni kamaytirishini ko‘rsatadi. Arterial gipertenziya davosida samarali va istiqbolli yondashuv sifatida baholanadi.

260-263

ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И АНАЛИЗ ДАННЫХ В МЕДИЦИНЕ

Мирхамидова С.М.

В статье рассматривается значимость и применение искусственного интеллекта (ИИ) и анализа данных в медицине. ИИ используется как эффективный инструмент для диагностики и прогнозирования заболеваний. Также обсуждается обучение студентов работе с большими данными и практические упражнения. Этические вопросы, включая конфиденциальность данных пациентов, ответственность алгоритмов и контроль со стороны медицинских работников, также рассматриваются.

264-267

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫЕ МОДЕЛИ ТИРЕОТОКСИКОЗА И ЗНАЧЕНИЕ ИХ В ИЗУЧЕНИЕ РЕАКТИВНЫХ ИЗМЕНЕНИЙ В ОРГАНАХ И СИСТЕМАХ ОРГАНИЗМА

Мирзаева С.С.

Экспериментальные модели тиреотоксикоза играют важную роль в изучении патологических процессов, связанных с избыточной активностью щитовидной железы. В данном обзоре были проанализированы различные методы создания экспериментальных моделей тиреотоксикоза на лабораторных животных, таких как крысы и кролики. Особое внимание было уделено оценке физиологических и гистологических изменений в щитовидной железе, а также уровням тиреоидных гормонов и тиреоидных стимулирующих гормонов в крови. Рассмотрены различные методы индукции тиреотоксикоза, включая введение L-тироксина и тимазола, а также исследования по воздействию на белки-транспортеры и активность цитокинов. Важным аспектом оценки экспериментальных моделей тиреотоксикоза является их применимость для изучения патогенеза и разработки эффективных методов диагностики и лечения гиперфункции щитовидной железы у людей. Полученные результаты позволяют лучше понять механизмы развития тиреотоксикоза и его влияние на организм, что открывает перспективы для дальнейших исследований и разработки новых методов терапии.

268-273

METABOLIK SINDROM HAQIDA TARIXIY VA EPIDEMIOLOGIK MA’LUMOTLAR

Okbayev M.B.

Ushbu maqolada metabolik sindrom haqidagi ilmiy adabiyotlarda berilgan tarixiy ma’lumotlar hamda uning dunyo aholisi o‘rtasida tarqalishi epidemologik xarakterga ega ekanligi o‘rganilgan va tahlil qilingan. Metabolik sindrom to‘g‘risidagi dastlabki ma’lumotlar XX asrning boshlarida paydo bo‘lgan va keyinchalik esa, uning takibiy komponentlari va asoratlari haqidagi ma’lumotlar ilmiy izlanishlarda bayon qilana boshladi. Shu jumladan, metabolik sindromning dunyo aholisi o‘rtasida tarqalishi ayniqsa, iqtisodiy rivojlangan mamlakatlar orasida 25 % dan 40 % gacha uchrashi haqidagi ma’umotlar berilgan. Bu patologik jarayon rivojlanib kelayotgan mamlakatlar aholisiga ham katta xavf solishi ehtimolining ortib borishi kuzatiloqda. Bugungi kunda bu muammoni yechimini topish metabolik sindromni erta aniqlash, tashxislash, davolash va oldini olish masalalari tibbiyot xodimlari, sog‘liqni saqlash tashkilotlari va ilmiy izlanuvchilar oldidagi muhim vazifa bo‘lib qolmoqda. Bizning tadqiqotimiz ana shu muammolarning ba’zi jihatlarini yoritishga qaratilgan.

274-277

GEMODIALIZ OLAYOTGAN BEMORLARDA YURAK STRUKTUR O‘ZGARISHLARINI KORREKSIYALASHDA KARDIOPROTEKTORLARNING O‘RNI

Zayniyev E.I., Sultonov N.N.

Ushbu maqolada rejali gemodializ muolajasini oluvchi bemorlarda kardioprotektiv terapiyaning yurak struktur-funksional holatiga ta’siri o‘rganilgan. Tadqiqot davomida gemodializ fonida rivojlanuvchi patologik miokard remodellanishi, xususan, chap qorincha gipertrofiyasi va diastolik disfunksiyani korreksiyalashda zamonaviy kardioprotektorlarning samaradorligi tahlil qilingan. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, maqsadli kardioprotektiv davolash yurakning morfometrik ko‘rsatkichlarini barqarorlashtirish va kardiogen asoratlar xavfini kamaytirish imkonini beradi.

278-281

ВЛИЯНИЕ ХРОНИЧЕСКОЙ ВНУТРИУТРОБНОЙ ЭКСПОЗИЦИИ ЗАГРЯЗНИТЕЛЕЙ ВОЗДУХА НА ФОРМИРОВАНИЕ ИММУННОГО БАРЬЕРА ТОНКОЙ КИШКИ В РАННЕМ ПОСТНАТАЛЬНОМ ОНТОГЕНЕЗЕ

Шигакова Л.А.

В работе представлены результаты исследования влияния хронической внутриутробной экспозиции загрязнителей атмосферного воздуха на структурно-функциональное формирование иммунного барьера тонкой кишки у новорождённых в раннем постнатальном онтогенезе. Показано, что воздействие токсических компонентов воздуха на плод приводит к нарушению морфологической организации лимфоидной ткани кишечника, снижению активности барьерных иммунных механизмов и изменению распределения основных клеточных популяций, участвующих в местном иммунном ответе. Полученные данные свидетельствуют о прямой зависимости между степенью внутриутробной экспозиции и выраженностью функциональных нарушений кишечного иммунитета, что имеет важное значение для прогнозирования риска развития иммунопатологических состояний в постнатальном периоде и формирования стратегий профилактики при неблагоприятных экологических условиях.

282-287

ЭЛЕКТРОМАГНИТНЫЕ ИЗЛУЧЕНИЯ КАК ФАКТОР РИСКА ДЛЯ ЗДОРОВЬЯ ЧЕЛОВЕКА

Нурмухамедов Х.К.

Защита населения от вредного воздействия магнитных и электрических полей сегодня актуальна, как никогда. Статистика показывает, что парк бытовых электроприборов и изделий электронной техники из года в год растет, усложняя экологию и условия выживания человека. Соблюдение простых правил совместно с систематическим мониторингом среды обитания позволит не допустить превышения норм ПДУ излучений и не получить неприятных проблем, связанных со здоровьем.

288-290

МИКРОБИОЛОГИЧЕСКИЕ РИСКИ В МАНИКЮРНЫХ КАБИНЕТАХ И СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ИХ ПРОФИЛАКТИКИ

Искандарова Г.Т., Уббиниязова А.М.

Маникюрные кабинеты относятся к объектам, оказывающим прямое влияние на здоровье населения. В связи с этим к ним предъявляются строгие санитарно-гигиенические и безопасности требований. Эти нормы направлены на обеспечение качества предоставляемых услуг, профилактику инфекционных заболеваний и защиту здоровья как клиентов, так и персонала. Основные требования включают в себя: помещение маникюрного кабинета должно быть отдельным, просторным, хорошо освещённым и обеспеченным системой вентиляции; все инструменты и оборудование подлежат обязательной дезинфекции и стерилизации после каждого клиента; сотрудники должны строго соблюдать правила личной гигиены и работать в специальной санитарной одежде; одноразовые материалы (пилки, салфетки, полотенца и т.д.) применяются только для одного клиента и утилизируются сразу после использования; отходы собираются в специальные контейнеры и утилизируются в соответствии с санитарными нормами. Соблюдение санитарно-гигиенического режима в маникюрном кабинете способствует повышению безопасности и эффективности предоставляемых услуг, укреплению доверия клиентов и росту профессионального уровня персонала.

291-296

ГИСТОЛОГИЧЕСКИЕ И МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ МАРКЕРЫ ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ

Джуракулов Б.И.

Воспалительные процессы являются универсальной реакцией тканей на повреждение и лежат в основе широкого спектра патологических состояний. Их развитие сопровождается характерными структурными и клеточными изменениями, выявляемыми на гистологическом и морфологическом уровнях. В данной работе рассмотрены основные гистологические и морфологические маркеры воспаления, отражающие динамику тканевых реакций в острой и хронической фазах воспалительного процесса. Особое внимание уделено клеточному составу воспалительного инфильтрата, состоянию микроциркуляторного русла, изменениям межклеточного матрикса и признакам тканевой альтерации и репарации. Показана диагностическая и прогностическая значимость морфологических маркеров воспаления в клинической и экспериментальной морфологии, а также их роль в оценке активности патологического процесса и эффективности терапевтических вмешательств.

297-302

ЭТИОЛОГИЯ, ПАТОГЕНЕЗ, КЛИНИЧЕСКИЕ ПРОЯВЛЕНИЯ, ДИАГНОСТИКА И ЛЕЧЕНИЕ СПКЯ (СИНДРОМА ПОЛИКИСТОЗНЫХ ЯИЧНИКОВ)

Ботиралиева А.А., Абдухаликова Н.Ф.

Синдром поликистозных яичников (СПКЯ) — это распространённое гормональное нарушение у женщин репродуктивного возраста, которое сопровождается нарушением овуляции, повышением уровня мужских половых гормонов и характерными изменениями яичников. Заболевание развивается под влиянием генетических, эпигенетических и метаболических факторов, включая инсулинорезистентность и гиперандрогению. Основные клинические проявления СПКЯ включают нерегулярный менструальный цикл, бесплодие, гирсутизм, акне и ожирение. Диагностика основывается на сочетании лабораторных исследований, ультразвукового исследования и оценки клинических признаков. Лечение направлено на нормализацию гормонального фона, восстановление овуляции, коррекцию массы тела и метаболических нарушений, а также улучшение качества жизни пациентки.

303-310

РОЛЬ ЭЛЕКТРОХИМИИ В МЕДИЦИНСКИХ ТЕХНОЛОГИЯХ: ПРИМЕНЕНИЕ В СЕНСОРАХ, ИМПЛАНТАХ И КЛИНИЧЕСКИХ УСТРОЙСТВАХ

Шухратова С.С., Абдуллаева М.Т.

Электрохимия занимает особое место в развитии современных медицинских технологий, обеспечивая создание высокочувствительных, миниатюрных и биосовместимых устройств для диагностики, мониторинга и терапии. Настоящий обзор посвящен анализу применения электрохимических принципов в биомедицинских системах, с акцентом на сенсоры, имплантируемые устройства и клиническое оборудование. Электрохимические биосенсоры, включая ферментативные и неферментативные варианты, существенно улучшили возможности экспресс-диагностики и непрерывного контроля, в частности, мониторинга глюкозы при сахарном диабете, достигая высокой чувствительности и селективности благодаря интегрaции наноматериалов (графен, проводящие полимеры) и искусственного интеллекта для обработки сигналов. В области имплантов электрохимические механизмы лежат в основе электродов для нейростимуляции, кардиостимуляторов и систем контролируемой доставки лекарств, обеспечивая точный зарядный перенос, биоразгаряемые конструкции и минимизaцию тканевых реакций, таких как воспаление или инфекции. Клинические устройства используют электрохимические подходы для дистанционного мониторинга пaциентов и персонализированной медицины. Несмотря на значительный прогресс, сохраняются проблемы, связанные с долгосрочной стабильностью в биологической среде, борьбой с биообрастанием, предвзятостью алгоритмов в ИИ-интегрированных системах, а также этическими аспектами конфиденциальности данных и равного доступа. Перспективы развития включают гибридные платформы с микрофлюидикой, федеративным обучением и устойчивыми материалами для создания полностью имплантируемых автономных устройств, ориентированных на прецизионную медицину. Данный обзор подчеркивает трансформaционный потенциал электрохимии в удовлетворении глобальных вызовов здравоохранения через инновaционные и пaциент-ориентированные решения.

311-317

ПОПУЛЯЦИОННО-СТАТИСТИЧЕСКИЙ ОБЗОР МУТАЦИЙ ГЕНА АНТИТРОМБИНА III

Хайдаров Ж.Г., Нуриллаева Н.М.

В статье представлен популяционно-статистический обзор мутаций гена антитромбина III (АТ III) и их роль в развитии тромботических состояний. Рассматриваются особенности функционирования антикоагулянтной системы, влияние дефицита АТ III на гемостаз, а также значение его генетических вариантов, включая более чем 80 описанных мутаций гена SERPINC1. Приведены данные исследований, выполненных в различных популяциях показывающих расовые и этнические различия в распространённости мутаций. Особое внимание уделено связи дефицита АТ III с ишемическими событиями, риском тромбоэмболии, взаимодействием с гепарином и клиническими аспектами послеоперационного ведения.

318-321

МОРФОГЕНЕЗ ПЕЧЕНИ У ПОТОМСТВА ПРИ ДЕФИЦИТЕ ЙОДА: ДАННЫЕ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ

Отажанова А.Н.

В этой обзорной статье суммируются данные экспериментальных и клинических исследований о влиянии дефицита йода на морфогенез печени потомства, предполагаемых патогенетических механизмах и возможных последствиях для здоровья потомства. Настоящий обзор основан на анализе публикаций, представленных в международных и национальных научных базах данных (PubMed, Scopus, Web of Science, Frontiers, CyberLeninka) за период 2010–2025 гг. В обзор включены экспериментальные исследования, клинические наблюдения и обобщающие работы, посвящённые дефициту йода, тиреоидной дисфункции и морфофункциональному развитию печени.

322-325

MODERN METHODS FOR DIAGNOSING METABOLICALLY ASSOCIATED FATTY LIVER DISEASE

Parpibaeva D.A., Buvamukhamedova N.T.

Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD), now referred to as metabolically associated fatty liver disease (MAFLD), is one of the most common liver diseases worldwide, closely linked to the growing obesity epidemic. Despite the growing prevalence of this disease, there is a notable lack of pharmacological agents specifically designed to treat MAFLD. This gap in therapeutic options can be explained by the multifaceted nature of MAFLD, characterized by an incomplete understanding of its underlying mechanisms, a lack of accurate and accessible imaging tools, and the inadequacy of non-invasive biomarkers for effective diagnosis and monitoring.
In addition, this review highlights existing methods for diagnosing MAFLD and emphasizes the growing importance of non-coding RNAs as promising diagnostic biomarkers. Today, the urgent need for non-invasive biomarkers combined with accurate and cost-effective diagnostic tools cannot be overstated, as they play a key role in identifying early signs of MAFLD progression.

326-329

SCARLET FEVER: CHANGES IN ITS COURSE AND DIAGNOSTIC APPROACH

Fakhriddinova Sh.F.

Streptococcal infection remains one of the most pressing health problems in all countries, which is determined by the widespread prevalence of group A streptococci and the enormous socio-economic damage caused by this pathology.
Streptococcal diseases are among the most frequently reported in the world. According to WHO, 18.1 million suffer from severe diseases caused by group A streptococci. About 1.8 million new cases are registered annually, over 500,000 people die, to this should be added over 11 million ases of streptoderma and 616 million cases of pharyngitis. Streptococcal sore throats occupy second place in the structure of acute respiratory diseases after influenza.

330-332

GENETIC PREDICTORS OF KIDNEY DAMAGE IN PREECLAMPSIA

Mirzayeva G.P.

This literature review analyzes genetic factors contributing to the development of renal involvement in preeclampsia based on recent scientific studies. Preeclampsia is a multifactorial complication of pregnancy in which genetic predisposition plays a significant role in its pathogenesis. According to various studies, the genetic component may account for up to 40–50% of the etiology of preeclampsia. Renal dysfunction is manifested through gene polymorphisms associated with endothelial dysfunction, alterations in vascular tone, activation of the coagulation system, and inflammatory processes. Particular attention is paid to genes involved in endothelial function, angiogenesis, cytokine regulation, the coagulation system, and the renin–angiotensin system, which are considered the main genetic predictors of renal damage in preeclampsia. Advances in modern genetics and molecular biology enable early prediction of renal involvement in preeclampsia and the development of individualized management strategies.

333-337

ТЕЗ-ТЕЗ КАСАЛЛАНУВЧИ БОЛАЛАРНИ СОҒЛОМЛАШТИРИШГА ГИГИЕНИК ВА КОМПЛЕКС ЁНДАШУВ

Хайдаров Ш.М.

Тез-тез касалланувчи болалар муаммоси болалар гигиенасида долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Ушбу мақолада тез-тез касалланишнинг этиологик ва патогенетик омиллари таҳлил қилиниб, болаларни соғломлаштиришга қаратилган комплекс ёндашувнинг асосий йўналишлари илмий жиҳатдан асослаб берилди. Комплекс ёндашув тиббий, гигиеник, нутрициологик, психоэмоционал ва ижтимоий омилларни ўз ичига олади. Тадқиқот натижалари профилактик чора-тадбирларни тизимли ташкил этиш болалар касалланишини камайтириш ва иммунологик барқарорликни оширишга хизмат қилишини кўрсатади.

338-341

ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ

GLOBAL TIBBIY KOMMUNIKATSIYADA LOTIN TERMINOLOGIYASINING STANDARTLASHTIRUVCHI ROLI

Muhammedova O.A., Hamrayeva D.

Ushbu maqolada lotin terminologiyasining zamonaviy global tibbiy kommunikatsiyada tutgan markaziy va standartlashtiruvchi roli batafsil yoritiladi. Tibbiyotning tarixiy taraqqiyoti davomida lotin tili ilm-fan tili sifatida shakllanib, anatomiya, farmakologiya, klinik diagnostika va patologiya sohalarida universal terminologik asos yaratgan. Mazkur terminlarning xalqaro miqyosda yagona ma’noda qo‘llanilishi turli tillarda so‘zlashuvchi mutaxassislar o‘rtasida aniq va xatosiz muloqotni ta’minlaydi. Maqolada lotin terminlarining morfologik tuzilishi, ularning ilmiy aniqlik va semantik barqarorlikni saqlashdagi ahamiyati, shuningdek yangi tibbiy atamalarni yaratishdagi produktivligi tahlil qilinadi. Global sog‘liqni saqlash tizimlari, xalqaro tasniflar (ICD, INN), hamda zamonaviy elektron tibbiy yozuvlar tizimlarida lotincha terminologiyaning qo‘llanilishi aniq misollar asosida ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, lotin tilining “o‘zgarmas til” sifatidagi xususiyati tufayli terminlarning barqarorligi va universal qo‘llanishini ta’minlashi muhim afzallik sifatida ta’kidlanadi. Annotatsiyada lotin tiliga asoslangan tibbiy leksikaning ilmiy merosni saqlash, terminologik birlikni ta’minlash va global ilmiy axborot almashinuvini soddalashtirishdagi o‘rni chuqur yoritiladi. Umuman olganda, lotin terminologiyasi zamonaviy tibbiyotning xalqaro darajada yagona standartga ega bo‘lishiga, mutaxassislar o‘rtasida samarali kommunikatsiya yo‘lga qo‘yilishiga va ilmiy izlanishlarning taqdimot sifatini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy lingvistik vosita sifatida baholanadi.

413-418

ЛАПАРОСКОПИК ХИРУРГИЯДА СИМУЛЯЦИОН ТЕХНОЛОГИЯЛАР: LAPARO APEX ҚЎЛЛАНИЛИШ ТАЖРИБАСИ

Батиров Д.Ю., Янгибаев З., Рахимов А.П., Тажиев С.З., Ходжаниязов А.А., Рустамов М.А.

Минимал инвазив лапароскопик жарроҳликни амалиётга жорий этиш жарроҳлардан юқори даражадаги техник, мотор ва когнитив кўникмаларни талаб қилади. Анъанавий ўқув усуллари ҳар доим ҳам ушбу кўникмаларни хавфсиз ва тизимли шакллантиришга имкон бермайди. Шу сабабли симуляцион таълим технологиялари замонавий тиббий таълимнинг муҳим таркибий қисмига айланмоқда.

419-422

COMPARATIVE ANALYSIS OF THE EFFECTIVENESS OF THE MODULAR CREDIT SYSTEM AND TRADITIONAL LEARNING IN MEDICAL EDUCATION

Aminov Z.Z.

This study compares the effectiveness of the modular credit system (MCS) and the traditional learning system in medical education, focusing on academic performance, professional competency development, and student satisfaction among first- to third-year students.
Methods. A comparative analytical study was conducted in a medical university, involving 560 students divided into two groups: MCS students (current modular system) and a traditional group (retrospective data from students trained under the conventional system).
Results. The study assessed academic performance using a 100-point grading scale and analyzed differences through a student’s t-test. Professional competencies were measured using Objective Structured Clinical Examinations (OSCEs) and faculty evaluations, with statistical analysis conducted through ANOVA. Student satisfaction was examined via an anonymous Likert-scale survey, with results analyzed using the Chi-square test. The findings indicate that academic performance was significantly higher in the MCS group (p<0.05). Students in this group also demonstrated superior professional competencies, with notable improvements in practical skills (+12.5%), diagnostic abilities (+10.8%), and clinical reasoning (+10.3%). Furthermore, student satisfaction was significantly greater among MCS students, particularly regarding practical orientation (+14%), course organization (+13%), and grading transparency (+11%) (p<0.05).
Conclusion. The modular credit system provides a more effective framework for medical education, leading to higher academic success, better professional skill development, and increased student satisfaction compared to the traditional learning model.

423-431

ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА (ГИГИЕНА, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, МИКРОБИОЛОГИЯ)

TURLI JISMONIY FAOLLIK KOEFFITSIYENTIGA EGA AYOLLARNI BIOIMPEDANS USULI YORDAMIDA GIGIYENIK BAHOLASH

Bo‘riboyev E.M., Doniyorova M.D.

Ushbu maqolada inson organizmining gigiyenik holatini baholashda bioimpedans tahlil (BIA) usulining imkoniyatlari o‘rganildi. Bioimpedans usuli yordamida tana tarkibi, suyuqlik miqdori, yog‘ va mushak massasi kabi asosiy ko‘rsatkichlar aniqlanib, ularning gigiyenik ahamiyati tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari BIA usuli sog‘liqni baholash va profilaktik gigiyenik nazoratda samarali va qulay metod ekanligini ko‘rsatdi.

342-345

ZAMONAVIY OFIS MUHITIDA RADIOCHASTOTALI ELEKTROMAGNIT MAYDONLAR TA’SIRIGA UCHRAYDIGAN KATTA YOSHLI AHOLINING YURAK RITMI O‘ZGARUVCHANLIGIGA TA’SIRINI BAHOLASH

Nizamov A.K., Alimuxamedov D.Sh., Maxmanazarov G‘.A.

Ushbu tadqiqot zamonaviy ofis muhitida radiochastotali elektromagnit maydonlar ta’siriga uchraydigan katta yoshli aholining yurak ritmi o‘zgaruvchanligi ko‘rsatkichlarini baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqotda ofis xodimlarining ish joylarida elektromagnit maydonlar darajasi o‘lchandi hamda yurak ritmi o‘zgaruvchanligi elektrokardiografiya usuli orqali tahlil qilindi. Olingan natijalar radiochastotali elektromagnit ta’sir avtonom nerv tizimi muvozanatiga ta’sir ko‘rsatishi, simpatik faollik oshishi va parasimpatik faollik pasayishi bilan namoyon bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari mehnat gigiyenasi va profilaktik tibbiyot sohasida amaliy ahamiyatga ega.

346-353

SEMIZLIK BILAN ASORATLANGAN 2-TUR QANDLI DIABETGA CHALINGAN BEMORLARNING ANTOPOMETRIK KO‘RSATKICHLARI VA JISMONIY FAOLLIK HOLATINI GIGIYENIK BAHOLASH

Gayberdiyeva H.O., Abdullayeva D.G.

2-tur qandli diabetga chalingan bemorlarning ovqatlanish odatlari, jismoniy faollik darajasi, hayot tarzi, xavf omillari va ortiqcha vazn, semizlikning qay darajada turmush tarziga ta’siri o‘rganildi. Bemorlarning nutriyent holatini gigiyenik baholash orqali ovqatlanish sifati baholandi. Tadqiqotga 60 nafar bemor jalb etildi, ulardan 40 nafari ayol va 20 nafari erkak bemorlar bo‘lib aynan 35-70 yosh oralig‘idagi bemorlar tanlab olindi. Bundan tashqari, saraton kasalligiga chalingan, allergik kasalliklari bor bemorlar va homilador hamda emizikli ayollar tadqiqotda ishtirok etmadi. Bemorlar orasida anketa-so‘rovnoma o‘tkazilib ularning antropometrik o‘lchovlari, TMI, jismoniy faollik va qanchalik sog‘lom ovqatlanishlari o‘rganildi. Tadqiqot davomida bemorlarda monoton hayot tarzi, nosog‘lom ovqatlanish va ortiqcha vazndan aziyat chekishlari aniqlandi.

354-359

ЭКОЛОГИЧЕСКИЕ И ГИГИЕНИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ФОРМИРОВАНИЯ КАЧЕСТВА АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА В БУХАРСКОЙ ОБЛАСТИ

Олимова Д.В.

В статье представлены результаты комплексного анализа экологических и гигиенических факторов, формирующих качество атмосферного воздуха в Бухарской области. В ходе исследования проведена оценка уровня запылённости атмосферного воздуха, влияния природно-климатических условий и антропогенных источников загрязнения. В качестве материалов использованы данные регионального экологического мониторинга и официальные отчёты санитарно-эпидемиологических служб. Установлено, что загрязнение атмосферного воздуха носит преимущественно хронический характер и может рассматриваться как значимый фактор риска для здоровья населения, особенно в отношении респираторной и аллергической заболеваемости. Полученные результаты имеют практическое значение для разработки профилактических мероприятий и совершенствования системы санитарно-экологического мониторинга.

360-365

ГИГИЕНИЧЕСКОЕ ОБОСНОВАНИЕ МИКРОКЛИМАТА В ГРУППОВЫХ ЯЧЕЙКАХ ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ

Тиллаева З.У., Шайхова Г.И., Зокирхонова Ш.А.

Состояние здоровья детей является одним из самых достоверных и показательных критериев качества жизни населения в целом. Одним из факторов является метеорологические условия внутренней среды, которые определяются действующими на организм человека, явлениями температуры, влажности, скорости движения воздуха и теплового излучения. Данная статья основано на комплексной гигиенической оценке показателей метеорологических условий внутренней среды групповых ячеек в детских дошкольных учреждениях. Метеорологические явления оказывают влияние на теплообмен детей с окружающей средой, определяя состояние организма, как: самочувствие, работоспособность, здоровье и производительность труда.

366-379

ОЦЕНКА ПИТАНИЯ ДЕВУШЕК КОНТРОЛЬНОЙ ГРУППЫ С БЕЛКОВО-ЭНЕРГЕТИЧЕСКОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТЬЮ

Эрматов Н.Ж., Шабонова Д.Б.

Белково-энергетическая недостаточность (БЭН) является одной из наиболее распространённых форм нутритивных нарушений, оказывающих существенное влияние на состояние здоровья лиц молодого возраста. Несмотря на отсутствие выраженных клинических проявлений, БЭН может приводить к значительным функциональным и метаболическим изменениям. Целью настоящего исследования явилась комплексная оценка фактического питания девушек контрольной группы с признаками белково-энергетической недостаточности. В исследовании использованы антропометрические, диетологические и статистические методы. Установлено, что рацион обследуемых девушек характеризуется сниженной энергетической ценностью, дефицитом белка, а также недостаточным поступлением ряда жизненно важных микронутриентов. Полученные результаты подтверждают актуальность ранней диагностики и профилактики БЭН среди девушек репродуктивного возраста.

380-383

ФАКТИЧЕСКОЕ ПИТАНИЕ ДЕТЕЙ С ОЦЕНКОЙ БИОЛОГИЧЕСКОЙ И ПИЩЕВОЙ ЦЕННОСТИ РАЦИОНОВ У АЛЛЕРГИЧЕСКИХ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА

Саломова Ф.И., Кобилжонова Ш.Р.

Рациональное питание играет ключевую роль в комплексной терапии детей с аллергическими заболеваниями (АЗ) и патологиями желудочно-кишечного тракта (ЖКТ). В данном исследовании проведён детальный анализ фактического питания детей дошкольного возраста, страдающих сочетанной патологией — аллергией и нарушениями ЖКТ, для достижения цели оценки его биологической и пищевой ценности. Современная проблема роста аллергических заболеваний среди детей дошкольного возраста требует особого внимания к организации их рационального питания. Пищевые аллергии у детей 3–6 лет часто обусловлены непереносимостью белков коровьего молока, куриного яйца, пшеницы, рыбы, орехов и ряда фруктов, что приводит к необходимости строгих ограничений в рационе и, как следствие, к риску дефицита жизненно важных пищевых веществ. Рацион аллергического ребёнка, как правило, отличается по структуре и составу от стандартного детского меню, что требует проведения комплексной оценки его энергетической, пищевой и биологической ценности. В данном разделе проведён анализ фактического питания детей дошкольного возраста, страдающих различными формами пищевой аллергии. Исследование включало изучение фактического рациона детей методом 3-дневного воспроизведения питания с последующим расчётом химического состава и энергетической ценности по таблицам химического состава продуктов. Оценка рационов проводилась в сравнении с физиологическими нормами питания для данной возрастной группы, утверждёнными ФГБУН «ФИЦ питания и биотехнологии» (2021).
Результаты исследования показали, что энергетическая ценность суточного рациона аллергических детей снижена на 10–20 % по сравнению с рекомендуемыми величинами. Суточное потребление белка составило в среднем 80–85 % от нормы, при этом биологическая ценность белка снижена за счёт дефицита незаменимых аминокислот (лизина, метионина, триптофана), связанных с ограничением употребления животных продуктов. Наблюдался выраженный дефицит кальция, железа, витаминов A, D и группы B. У большинства детей отмечалось недостаточное потребление свежих овощей и фруктов, что отражается на обеспеченности организма витаминами-антиоксидантами (A, C, E).

384-389

СОВРЕМЕННЫЕ ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЕ ТЕНДЕНЦИИ ОСТРОЙ ПНЕВМОНИИ В УЗБЕКИСТАНЕ

Хикматов Р.К., Брянцева Е.В., Рахимов Р.А.

Острая пневмония продолжает оставаться одной из ведущих причин инфекционной заболеваемости и смертности во всём мире, несмотря на значительные достижения в области диагностики, антимикробной терапии и профилактики. В последние десятилетия эпидемиология заболевания претерпела существенные изменения, обусловленные старением населения, ростом доли пациентов с коморбидной и иммунодефицитной патологией, а также распространением антибиотикорезистентных микроорганизмов. В статье представлен анализ современных эпидемиологических тенденций острой пневмонии с акцентом на ситуацию в Республике Узбекистан.

390-394

МЕТОДОЛОГИЯ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМAЦИИ ГИГИЕНИЧЕСКОГО КОНТРОЛЯ ГЕЛЬМИНТОЗОВ: ИНТЕГРAЦИЯ НЕЙРОСЕТЕВОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ И АЛИМЕНТАРНОЙ КОРРЕКЦИИ В ШКОЛЬНУЮ ГИГИЕНУ

Камилова А.Ш.

В данной работе представлена концепция предиктивного гигиенического контроля паразитарных инвазий у детей младшего школьного возраста. На репрезентативной выборке (n=3161) учащихся Юнусабадского и Сергелийского районов г. Ташкента проведена многофакторная оценка состояния здоровья и физического развития. Научная новизна исследования заключается в разработке интеллектуальной системы прогнозирования рисков на базе искусственных нейронных сетей и обосновании эффективности применения многокомпонентной пищевой добавки «Virgin Tanagon». Доказано, что сочетанное использование цифровых предиктивных алгоритмов и нутритивной поддержки позволяет достичь синергетического эффекта в снижении заболеваемости гельминтозами и стабилизatsiи антропометрических показателей.

395-397

ATMOSFERA HAVOSINING CHANGLANGANLIK HOLATI

Asenbayeva L.S., Ermatova S.G., Sherqo‘ziyeva G.F., Toshpo‘latov B.M.

Ushbu maqolada aholi yashash joylaridagi atmosfera havosining yillar dinamikasidagi changlanganlik holati natijalari retrospektiv tahlil natijalari berilgan. 2020-2024-yillar dinamikasida atmosfera havosini changlanganlik holatini tahlil natijalaridan shuni qayd etish kerakki, yillar dinamikasida gigiyenik talablarga javob bermagan namunalar Xo‘jayli va Amudaryo aholi yashash joylarida kamaygan 2020-y -22,7 va 28,5%, 2021-y-21,6 va 20,2%, 2022-y 12,5 va 15,5 %, 2023-y 21,8 va 5,8 % hamda 2024-yilda 8,5 va 15,8 %. Nukus, Shumanay va Qo‘ng‘irot aholi yashash joylarida barcha kuzatuv yillarida gigiyenik talablarga javob bermagan namunalar boshqa aholi yashash joylariga nisbatan yuqori bo‘lish tendensiyasi saqlanib qolindi.

398-402

HYGIENIC ANALYSIS OF THE NUTRITION STATUS OF WORKERS

Ortikov B.B.

Workers daily diet composition analysis when done below results was taken. Wheat is plentiful. from it prepared bread (205.2%) and pasta (140.0–142.0%) consumption degree high that identified (rye of bread consumption level out of the norm much lower by 21.0% equal), and cereals (without rice) at 80 % consumption Potatoes (84.3 %), cabbage (72.7%), beets (45.0%) and watermelon products (35%) to the standard relatively less use shows, pickled cucumbers (124.0%), tomatoes (115.7%) and onion (100.0%) consumption and out of the norm high, beef (32.9%), rabbit meat (0%), poultry (72.9%), fish (35.6%), fish Low consumption of dairy products (26.7%), milk (23.3%), sour cream (24.0%), cottage cheese (0.0%), and suzma (70.0%) that was determined. The most many excess consumptions being done products — sheep meat, wheat bread, margarine, iodized salt and sugary products. Shortage and milk, cottage cheese, rabbit meat, melon products and in fruits observed.

403-406

ОРГАНИЗАЦИЯ ПИТАНИЯ РАБОТНИКОВ ГАЗОХИМИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА И ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ЛЕЧЕБНО-ПРОФИЛАКТИЧЕСКОГО РАЦИОНА

Сабирова Г.А.

Рациональное питание работников газохимического комплекса, функционирующего в условиях резкого континентального климата и воздействия неблагоприятных производственных факторов, представляет собой важнейший элемент профилактики алиментарно-зависимых состояний и поддержания работоспособности. Цель исследования заключалась в сравнительном анализе химического состава двухнедельных меню №1 и №2, разработанных для работников вахтового метода, и в оценке эффективности внедрённого лечебно-профилактического рациона питания. В работе проанализированы данные 2021–2024 гг., включающие содержание белков, жиров, углеводов и энергетической ценности рационов, а также результаты изучения клинических жалоб, обменных показателей и частоты обращаемости за медицинской помощью у 1408 работников до и после двухлетнего применения лечебно-профилактического питания. Установлено, что меню №2 характеризовалось меньшим содержанием пищевых веществ и энергии, однако соотношение Б:Ж:У в обоих меню оставалось практически одинаковым. Применение лечебно-профилактического питания привело к значительному уменьшению частоты жалоб, улучшению клинико-биохимических показателей и снижению числа случаев временной утраты трудоспособности. Полученные результаты подтверждают высокую эффективность разработанного рациона в условиях газохимического производства.

407-412