№ 19 (09) (2026): Медицинский журнал молодых ученых

						Показать № 19 (09) (2026): Медицинский журнал молодых ученых
№ 19 (09) (2026): Медицинский журнал молодых ученых
Опубликован: 10-09-2026

Рубрики журнала. Выпуск № 19 (09). Том 1. 2026

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНАЯ МЕДИЦИНА
НАУЧНЫЕ ОБЗОРЫ
ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА (ГИГИЕНА, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, МИКРОБИОЛОГИЯ)
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ

Весь выпуск

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА

КЛИНИКО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ПОВРЕЖДЕНИЙ СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ ПОЛОСТИ РТА У НОВОРОЖДЁННЫХ, ПОЛУЧАЮЩИХ CPAP-ТЕРАПИЮ

Валиева М.Б., Разикова Д.К., Разикова Д.К.

В статье рассматриваются клинико-эпидемиологические особенности повреждений слизистой оболочки полости рта у новорождённых, находящихся на CPAP-терапии. Актуальность исследования обусловлена широким применением неинвазивной респираторной поддержки в неонатологической практике и недостаточной изученностью местных осложнений со стороны слизистой оболочки полости рта. Особое внимание уделено характеру травматических, воспалительных и трофических изменений, возникающих на фоне длительного контакта медицинских устройств со слизистой оболочкой, изменения влажности ротовой полости, незрелости эпителиального барьера и общего соматического состояния новорождённых. В работе подчёркивается значение клинической оценки локализации, степени выраженности и динамики повреждений слизистой оболочки, а также необходимость выявления факторов риска, связанных с гестационным возрастом, массой тела при рождении, продолжительностью CPAP-терапии и особенностями ухода за полостью рта. Изучение клинико-эпидемиологической структуры данных поражений позволяет обосновать разработку ранних диагностических критериев, профилактических мероприятий и рациональных подходов к лечению повреждений слизистой оболочки полости рта у новорождённых, получающих респираторную поддержку.

6-11

TURLI DARAJADAGI SEMIZLIK BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA BARIATRIK OPERATSIYADAN KEYIN MINERAL ALMASHINUVI VA MIKROELEMENTLAR HOLATINING DINAMIKASI

Iminov B.M.

Bariatrik operatsiyalar morbid semizlikni davolashning samarali usuli bo‘lsa-da, operatsiyadan keyingi davrda mineral almashinuvi buzilishlari va mikroelementlar tanqisligi rivojlanishi mumkin. Ushbu tadqiqotning maqsadi bariatrik operatsiyadan keyin I, II va III darajali semizlik bilan og‘rigan bemorlarda ionlashgan kalsiy, 25(OH)D vitamini, paratgormon, magniy va rux ko‘rsatkichlarining dinamikasini baholashdan iborat bo‘ldi. Tadqiqotga bariatrik operatsiya o‘tkazilgan bemorlar hamda 80 nafar amalda sog‘lom shaxsdan iborat nazorat guruhi jalb qilindi. Laborator tekshiruvlar operatsiyadan oldin hamda 1, 6 va 12 oy o‘tgach o‘tkazildi. Tadqiqot natijalari barcha guruhlarda D vitamini, magniy va rux miqdorining izchil kamayishi, paratgormon darajasining esa ortishini ko‘rsatdi. Eng yaqqol o‘zgarishlar III darajali semizlik bilan og‘rigan bemorlarda kuzatildi. Ionlashgan kalsiy miqdorida ham pasayish tendensiyasi qayd etildi. Olingan natijalar bariatrik operatsiyadan keyin mineral almashinuvi buzilishlari xavfi semizlik darajasi ortishi bilan kuchayishini ko‘rsatadi hamda D vitamini va mikroelementlar holatini muntazam monitoring qilish zarurligini tasdiqlaydi.

12-19

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ РЕЗУЛЬТАТОВ ПРИМЕНЕНИЯ ОПЕРАЦИИ РАМИРЕСА И СЕПАРАЦИОННОЙ TAR ПЛАСТИКИ ПЕРЕДНЕЙ БРЮШНОЙ СТЕНКИ

Сафоев Б.Б., Болтаев Т.Ш., Хамроев У.П.

Актуальность проблемы лечения гигантских и рецидивных послеоперационных грыж обусловлена высокой частотой осложнений (до 30%) и рецидивов при использовании традиционных методов пластики, что требует совершенствования хирургических подходов. Целью исследования явилось определение эффективности применения сепарационной TAR-пластики (Transversus Abdominis Release) в сравнении с операцией Рамиреса у 87 больных со сложными формами вентральных грыж. В ходе работы пациенты были разделены на две группы: I группа (45 человек) — операция Рамиреса, II группа (42 человека) — TAR-пластика; оценка проводилась по показателям внутрибрюшного давления (ВБД), клинической динамике и частоте послеоперационных осложнений. Результаты продемонстрировали, что во II группе уровень ВБД с первого дня после операции был достоверно ниже (15,4±1,4 мм рт. ст. против 26,1±1,4 мм рт. ст. в I группе), частота раневых осложнений (инфильтраты, нагноения) снизилась в два раза, а средний срок госпитализации сократился до 8,1±0,7 дня. В заключение авторы отмечают, что сепарационная TAR-пластика является более эффективным методом, обеспечивающим расслабление брюшной стенки за счет рассечения поперечной мышцы живота, что минимизирует натяжение тканей, нормализует ВБД и снижает риск рецидивов до 4,7%.

20-26

ANALYSIS OF MORPHOLOGICAL EXAMINATION METHODS IN THE DIAGNOSIS OF RECURRENT CHRONIC RHINOSINUSITIS WITH NASAL POLYPS

Soatov I.O.

Background. Recurrent chronic rhinosinusitis with nasal polyps (rCRSwNP) is morphologically heterogeneous and may combine eosinophilic or neutrophilic inflammation, epithelial injury, stromal edema, fibrosis, and basement-membrane remodeling. A structured histopathological examination can confirm the inflammatory nature of polyp tissue and identify features associated with an unfavorable disease course. 
Objective. To analyze the diagnostic value of a combined morphological examination protocol in patients with recurrent CRSwNP. 
Materials and methods. The study was performed at the Multidisciplinary Clinic of Tashkent State Medical University and included 191 patients with recurrent CRSwNP and 40 control subjects. Tissue sections were assessed using hematoxylin and eosin, periodic acid–Schiff/Alcian blue, and Masson trichrome staining; immunohistochemistry was applied to representative specimens. The inflammatory-cell predominance, eosinophil count per high-power field, epithelial integrity, goblet-cell and glandular changes, vascular remodeling, basement-membrane thickening, edema, and fibrosis were evaluated according to a structured protocol. 
Results. The combined standardized protocol provided the greatest diagnostic yield. Compared with control mucosa, polyp tissue more frequently demonstrated subepithelial edema, tissue eosinophilia, basement-membrane thickening, goblet-cell hyperplasia, and fibrosis. High tissue eosinophilia, eosinophil aggregates in mucin, and marked fibrosis were associated with repeated recurrence. 
Conclusion. Routine hematoxylin and eosin staining should be supplemented with targeted histochemical methods and selective immunohistochemistry. This approach improves the reproducibility of morphological diagnosis, supports inflammatory endotyping, and facilitates recurrence-risk stratification.

27-32

SURUNKALI YURAK YETISHMOVCHILIGI FONIDA METABOLIK ASSOTSIRLANGAN JIGAR YOG‘ KASALLIGIDA FIBROZNING NOINVAZIV DIAGNOSTIKASI: MUAMMO VA ISTIQBOLLAR

Parpibayeva D.A., Buvamuxamedova N.T.

Ushbu maqolada surunkali yurak yetishmovchiligi (SYY) va metabolik assotsirlangan jigar yog‘ kasalligi (MAJYK) komorbidligida jigar fibrozini erta noinvaziv diagnostikasiga bag‘ishlangan zamonaviy adabiyotlar tahlil qilingan. Ikki kasallikning epidemiologik va patofiziologik o‘zaro bog‘liqligi, elastografiya usulining venoz kongestiya sharoitidagi diagnostik cheklovlari yoritilgan. Alohida e’tibor NT-proBNP, CK-18 (M30) va PRO-C3 biomarkerlarining diagnostik ahamiyatiga qaratilgan — ular mos ravishda kardial kongestiya, gepatotsitlar apoptozi va faol fibrogenez jarayonlarini aks ettiradi. Ushbu uch markerni birlashtirgan integral diagnostik yondashuv, xususan elastografiya imkoniyati cheklangan klinik sharoitlarda, jigar fibrozini erta va ishonchli aniqlashning istiqbolli yo‘nalishi sifatida asoslangan.

33-37

НАУЧНЫЕ ОБЗОРЫ

КЛИНИКО-ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ ПЕРИМПЛАНТАТНОГО МУКОЗИТА У ПАЦИЕНТОВ С ДЕНТАЛЬНЫМИ ИМПЛАНТАТАМИ

Исамжонов Х.Х., Хакимова З.К.

В статье рассматриваются клинико-патогенетические аспекты развития перимплантатного мукозита у пациентов с дентальными имплантатами. Перимплантатный мукозит представлен как обратимое воспалительное поражение мягких тканей вокруг имплантата, возникающее преимущественно на фоне формирования микробной биоплёнки, нарушения микробиоценоза полости рта, недостаточной индивидуальной гигиены и воздействия местных ретенционных факторов. Особое внимание уделяется патогенетическим механизмам воспаления, включая активацию пародонтопатогенной микрофлоры, повышение сосудистой проницаемости, развитие отёка, гиперемии и кровоточивости при зондировании. Отмечается, что отсутствие патологической резорбции костной ткани является важным диагностическим критерием, позволяющим отличить мукозит от периимплантита. Изучение клинических проявлений и механизмов развития данного состояния имеет важное значение для ранней диагностики, профилактики прогрессирования воспаления и сохранения функциональной стабильности дентальных имплантатов.

38-44

KEKSA YOSHDAGI SHAXSLARDA OG‘IZ-JAG‘ TIZIMI FUNKSIONAL ZAIFLIGI: SARKOPENIYA, OVQATLANISH YETISHMOVCHILIGI VA BILISH FAOLIYATI BUZILISHLARI BILAN O‘ZARO BOG‘LIQLIK

Olimova D.V., Xabibova N.N.

Keksalikda og‘iz-jag‘ tizimining zaiflashuvi tishlar sonining kamayishi bilangina cheklanmaydi; u chaynash, til-lab harakati, so‘lak ajralishi va yutishdagi kichik, biroq bir-birini kuchaytiruvchi o‘zgarishlarni qamrab oladi. Mazkur sharhning maqsadi keksa yoshdagi shaxslarda og‘iz funksional zaifligining sarkopeniya, ovqatlanish yetishmovchiligi hamda bilish faoliyati buzilishlari bilan o‘zaro bog‘lanishini tahlil qilish va amaliy baholash-reabilitatsiya yo‘nalishlarini tizimlashtirishdan iborat. Ilmiy manbalar mavzuli sharh usulida umumlashtirildi. Dalillar og‘iz funksiyasi pasayishi taom tanlovini toraytirishi, oqsil va mikroelementlar qabulini kamaytirishi, mushak kuchsizligi hamda jismoniy zaiflikni chuqurlashtirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Bilish faoliyatidagi pasayish esa gigiyenik parvarish, protezdan foydalanish va xavfsiz ovqatlanishni qiyinlashtirib, mazkur jarayonni ikki tomonlama kuchaytiradi. Shuning uchun stomatologik ko‘rikni ovqatlanish, mushak kuchi va bilish faoliyati skriningi bilan birlashtirish maqsadga muvofiq.

45-52

PARKINSON KASALLIGIDA MIKROGLIYA HUJAYRALARINING MORFOFUNKSIONAL TRANSFORMATSIYASI VA DOPAMINERGIK NEYRONLAR DEGENERATSIYASI O‘RTASIDAGI PATOGENETIK BOG‘LIQLIK (ADABIYOTLAR SHARHI)

Ahrorov A.A., Toshpulatov S.S.

Mazkur adabiyotlar sharhida Parkinson kasalligi (PK) patogenezida mikrogliya hujayralarining morfofunksional transformatsiyasi va bu jarayonning substantia nigra pars compacta hududidagi dopaminergik neyronlar degeneratsiyasi bilan patogenetik bog‘liqligi so‘nggi yillarda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar asosida tizimli tahlil qilindi. Mikrogliyaning gomeostatik holatdan reaktiv/amyoboid fenotipga o‘tishi, α-sinuklein agregatlarining TLR2/4 retseptori va NLRP3 inflammasoma orqali mikroglial faollashuvni induksiya qilish mexanizmlari, yagona hujayra, LRRK2 va GBA1 genlaridagi mutatsiyalarning mikroglial immun funksiyaga ta’siri, komplement tizimi orqali sinapslarning selektiv eleminatsiyasi, ichak mikrobiotasi-mikrogliya-miya o‘qi, mikrogliya keksayishi hamda TSPO-PET orqali in vivo neyroinflammatsiyani baholash usullari batafsil yoritilgan. Shuningdek, NLRP3 inflammasoma ingibitorlari (NT-0796, VENT-02 va boshqalar) bilan olib borilayotgan klinik tadqiqotlarning dastlabki natijalari muhokama qilingan. Sharh amaliyotchi shifokorlar, nevrologlar va ilmiy tadqiqotchilar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, kasallikni erta diagnostika qilish va kasallik kechishini o‘zgartiruvchi terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan zamonaviy ma’lumotlarni taqdim etadi.

53-61

METABOLIK ASSOTSIATSIYALANGAN JIGAR YOG‘ KASALLIGI VA SURUNKALI BUYRAK KASALLIGI: KARDIOMETABOLIK XAVFNING UMUMIY PATOGENETIK MEXANIZMLARI VA ZAMONAVIY BAHOLASH USULLARI

Salimova Z.O‘.

Metabolik assotsiatsiyalangan jigar yog‘ kasalligi (MAJYK, MASLD) va surunkali buyrak kasalligi (SBK) metabolik disfunksiya, yallig‘lanish va tomir zararlanishi bilan bog‘liq bo‘lgan keng tarqalgan surunkali holatlardir. Ushbu sharhda MAJYK va SBKning kardiometabolik xavf bilan bog‘liq umumiy patogenetik mexanizmlari hamda zamonaviy noinvaziv baholash usullari tahlil qilindi. Insulinrezistentlik, aterogen dislipidemiya, lipotoksiklik, surunkali past darajali yallig‘lanish, oksidlovchi stress, endotelial va mitoxondrial disfunksiya hamda fibrogenez asosiy umumiy mexanizmlar sifatida ko‘rib chiqildi. Jigar xavfini baholashda FIB-4 va elastografiyaning ketma-ket qo‘llanilishi, buyrak holatini baholashda eGFR va albuminuriya, yurak-qon tomir xavfini baholashda esa klinik kontekstga mos risk modellaridan foydalanishning o‘rni yoritildi. IL-6, yuqori sezgir C-reaktiv oqsil va TGF-β1 kabi biomarkerlarning ilmiy istiqbollari ham muhokama qilindi.

62-66

ВЛИЯНИЕ СТЕПЕНИ ОЖИРЕНИЯ НА КЛИНИКО-РЕНТГЕНОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОЯВЛЕНИЯ ОСТЕОАРТРИТА КОЛЕННОГО СУСТАВА

Акрамов В.Р., Туймуродов Б.Ш., Хамроев Б.У., Ахмедов Ш.Ш.

В статье рассматривается влияние степени ожирения на клинические и рентгенологические проявления остеоартрита коленного сустава. Актуальность проблемы определяется высокой распространённостью гонартроза среди пациентов с избыточной массой тела и ожирением, а также доказанной ролью повышенного индекса массы тела в усилении боли, функциональных ограничений и структурного прогрессирования заболевания. Особое внимание уделено патогенетическим механизмам, посредством которых ожирение способствует повреждению суставных тканей: увеличению механической нагрузки на коленный сустав, активации хронического низкоинтенсивного воспаления, нарушению метаболизма хондроцитов, усилению продукции провоспалительных цитокинов и деградации внеклеточного матрикса хряща. Показано, что по мере увеличения степени ожирения возрастает выраженность болевого синдрома, утренней скованности, функциональной недостаточности и снижается качество жизни пациентов. Рентгенологически высокая степень ожирения может ассоциироваться с более выраженным сужением суставной щели, формированием остеофитов, субхондральным склерозом и повышением стадии остеоартрита по классификации Kellgren–Lawrence. 

67-72

YARALI KOLITDA HAYOT SIFATI: ZAMONAVIY BAHOLASH YONDASHUVLARI VA UNI YAXSHILASH STRATEGIYALARI (ADABIYOTLAR SHARHI)

Rahmatova M.A., Qodirov H.N.

Ushbu maqolada yarali kolit (YK) bilan og‘rigan bemorlarda sog‘liq bilan bog‘liq hayot sifati (Health-Related Quality of Life, HRQoL) muammosi zamonaviy adabiyotlar tahlili asosida yoritilgan. Yarali kolitning surunkali, retsidivlanuvchi kechishi bemorlarning jismoniy, psixoemotsional va ijtimoiy faoliyatiga chuqur ta’sir ko‘rsatishi ko‘rsatilgan, bu ta’sir ba’zan klinik-endoskopik remissiyada ham to‘liq bartaraf bo‘lmaydi. Maqolada hayot sifatini baholashning asosiy vositalari — IBDQ va SF-36 so‘rovnomalari, ularning tuzilishi va interpretatsiyasi batafsil bayon etilgan, shuningdek kasallik faolligi, surunkali charchoq, psixologik komorbidlik (depressiya, xavotirlanish) va ijtimoiy cheklanish kabi hayot sifatini pasaytiruvchi asosiy omillar ko‘rib chiqilgan. Hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan zamonaviy strategiyalar — bemor-markazli yondashuv, multidisiplinar jamoa ishi, psixologik qo‘llab-quvvatlash va telemeditsina texnologiyalari tahlil qilingan.

73-76

МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНАЯ РЕАБИЛИТАЦИЯ СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ ПРОТЕЗНОГО ЛОЖА ПРИ ПОЛНОЙ АДЕНТИИ: СОВРЕМЕННЫЕ ВЗГЛЯДЫ И КЛИНИЧЕСКИЕ ПЕРСПЕКТИВЫ

Хамидов М.Т., Хабибова Н.Н.

Полная адентия сопровождается выраженными морфологическими и функциональными изменениями тканей протезного ложа, оказывающими непосредственное влияние на эффективность ортопедической реабилитации. Современные исследования свидетельствуют о том, что состояние слизистой оболочки протезного ложа является одним из ключевых факторов, определяющих фиксацию, стабилизацию и долговечность полных съёмных протезов. В статье представлены современные данные о патогенезе изменений слизистой оболочки при полной адентии, рассмотрены механизмы нарушения адаптационных процессов, а также проанализированы современные методы морфофункциональной реабилитации тканей протезного ложа.

77-83

МЕТАБОЛИЧЕСКИЙ СИНДРОМ И МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ ЖЕЛУДКА

Окбаев М.Б.

Метаболический синдром (МС) представляет собой сложный симптомокомплекс метаболических и гемодинамических нарушений, включающий абдоминальное ожирение, инсулинорезистентность, гиперинсулинемию, нарушения углеводного и липидного обмена и повышение артериального давления. В настоящее время МС рассматривается как одна из наиболее актуальных медико-социальных проблем, поскольку его распространенность во многих странах продолжает увеличиваться, а наличие данного состояния значительно повышает риск развития сахарного диабета 2-го типа, сердечно-сосудистых заболеваний и других осложнений. Особый интерес представляет изучение влияния МС на органы желудочно-кишечного тракта, в частности на желудок, функциональная активность которого регулируется сложной системой нервных, эндокринных и паракринных механизмов. В обзоре рассмотрены современные представления об этиологии и патогенезе МС, роли висцеральной жировой ткани, инсулинорезистентности, хронического низкоинтенсивного воспаления, нарушений гемодинамики и нейроэндокринной регуляции. Особое внимание уделено морфофункциональным изменениям желудка и его нервно-эндокринного аппарата при метаболических нарушениях. Анализ литературы свидетельствует о необходимости дальнейшего изучения структурных и функциональных изменений желудка при МС, а также разработки экспериментальных моделей и эффективных методов коррекции выявленных нарушений.

84-90

ДИАМИНФТОРИД СЕРЕБРА В МИНИМАЛЬНО ИНВАЗИВНОМ ЛЕЧЕНИИ КАРИЕСА МОЛОЧНЫХ ЗУБОВ: ВЫБОР ПАЦИЕНТОВ, КЛИНИЧЕСКИЙ ПРОТОКОЛ И КОНТРОЛЬ РЕЗУЛЬТАТА

Юсупова М.К.

Диаминфторид серебра (silver diamine fluoride, SDF) позволяет остановить активное кариозное поражение без традиционного препарирования, что особенно важно у детей раннего возраста, пациентов с выраженной тревогой и ограниченной возможностью длительного сотрудничества. Цель работы — систематизировать критерии отбора детей и поражений, представить воспроизводимый протокол применения 38% SDF и определить признаки, по которым принимают решение о повторной аппликации либо переходе к реставрации. Выполнен клинически ориентированный интегративный анализ руководств и исследований, опубликованных в 2016–2026 гг. Включали профессиональные рекомендации, систематические обзоры, метаанализы и контролируемые клинические исследования применения SDF в молочном прикусе. Анализ показал, что наилучшим объектом для SDF является доступное очищению активное кавитированное поражение дентина без признаков необратимого пульпита или одонтогенной инфекции. Перед аппликацией необходимы оценка пульпарного статуса, обсуждение стойкого потемнения поражённого дентина и письменное согласие родителей. Клинический результат контролируют не по цвету, а по переходу ткани от мягкой и влажной к твёрдой, сухой и стабильной. Повторное нанесение через 2–4 недели целесообразно при сохраняющейся активности, а дальнейшая частота зависит от кариес-риска и доступности контроля. SDF следует рассматривать как часть комплексного управления кариесом: питание, фторидная паста, профессиональная профилактика и при необходимости последующая реставрация остаются обязательными компонентами.

91-97

ВНЕДРЕНИЕ НЕЙРОННЫХ СЕТЕЙ В АНАЛИЗ СТОМАТОЛОГИЧЕСКОГО СТАТУСА ПОДРОСТКОВ

Бахтиёрова Н.К., Зокирхонова Ш.А.

Стоматологическая заболеваемость среди подростков остаётся высокой во всём мире, в том числе в Узбекистане, требуя поиска новых методов диагностики и профилактики. Настоящий обзор посвящён анализу научной литературы об использовании нейронных сетей и методов глубокого обучения в детской и подростковой терапевтической стоматологии. Методологической основой послужил систематизированный поиск в базах данных PubMed, Scopus и Google Scholar за 2016–2026 годы. Рассмотрены архитектуры свёрточных нейронных сетей (CNN) и их применение для автоматизированной оценки кариеса, состояния пародонта и прогнозирования стоматологических рисков у пациентов в возрасте 11–17 лет. Показано, что применение ИИ позволяет существенно сократить время обследования и повысить воспроизводимость результатов. Выявлены ключевые ограничения: нехватка детских наборов данных, особенности сменного и постоянного прикуса у подростков, этические и правовые вопросы. Обозначены перспективы интеграции нейросетевых технологий в систему диспансерного наблюдения детского стоматолога.

98-102

ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКИЕ И ФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ ГОЛОВНОГО МОЗГА ПРИ РАЗЛИЧНЫХ ПАТОЛОГИЧЕСКИХ ВОЗДЕЙСТВИЯХ (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ)

Эшкабилова С.Т., Шобердиева Г.И.

Исследование морфологических и функциональных нарушений центральной нервной системы животных и человека является актуальным направлением современной науки. Головной мозг выполняет множество функций, он контролирует работу всего организма. Кора больших полушарий головного мозга – высший отдел центральной нервной системы. Она представляет собой наиболее молодой филогенетически и наиболее сложный по морфофункциональной организации отдел головного мозга, является той материальной основой, с которой связаны сложные формы поведения животных и человека. В статье изложен краткий обзор литературных данных по проблеме интоксикации алкоголем, влияние лекарственных веществ, токсических веществ, отравление, действие солей металлов, влияние энергетических напитков на организм и рассмотрит каждого.

103-109

РОЛЬ ФЛЮОРЕСЦЕНТНОЙ ГИБРИДИЗАЦИИ IN SITU В ДИАГНОСТИКЕ Т-ОСТРОГО ЛИМФОБЛАСТНОГО ЛЕЙКОЗА (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ)

Ибрагимова С.З., Алимов Т.Р., Мохаммад Дин Асмо, Султонова Ш.Х., Бобоев К.Т., Шамсутдинова Д.Б.

Диагностика Т-ОЛЛ в настоящее время являлась интересным предметом для цитогенетических методов диагностики. Целью данного обзора литературы являлось освещения роли флюоресцентной гибридизации in situ (FISH) в диагностике и прогнозировании исходов Т-острого лимфобластного лейкоза (Т-ОЛЛ). Молекулярно-цитогенетические анализы не только применимы уже как в рутинной клинической диагностике Т-ОЛЛ, мониторинге течения, но и их применение перспективно в научных исследованиях. Метод флуоресцентной гибридизации in situ (FISH) является неотъемлемым компонентом диагностического алгоритма при Т-клеточном остром лимфобластном лейкозе (Т-ОЛЛ), обеспечивая идентификацию ключевых хромосомных аберраций. К числу наиболее значимых генетических нарушений относятся: перестройки локусов генов Т-клеточного рецептора (TCR) в позициях 14q11.2 (α/δ-цепи) и 7q34 (β-цепь); дисрегуляция факторов транскрипции, таких как TLX1 (HOX11), TLX3 (HOX11L2) и TAL1; а также киназные аберрации, включая амплификацию ABL1 или формирование химерного гена NUP214::ABL1, что имеет критическое значение для выбора таргетной терапии. Различные варианты FISH-анализа имеют перспективы для развития и без их применения невозможны полноценные широкомасштабные научные исследования в области изучения Т-ОЛЛ.

110-115

O‘TKIR PANKREATIT KECHISHINI PROGNOZLASH KO‘RSATKICHLARI

Tursunov F.N.

Oʻtkir pankreatit ogʻirligi va kechishi turlicha boʻlgan murakkab kasallikdir. Kasallikning tez tashxislanishi va ogʻirlik darajasining aniqlanishi uni toʻgʻri davolashga va asoratlar paydo bo‘lishining oldi olinadi, buning natijasida o‘lim ko‘rsatkichlari kamayadi. Shu sababli o‘tkir pankreatit kasalligini laborator, imunologik va bashoratlovchi kriteriyalar hamda instrumental tekshirishlarga asoslangan bashoratlash me’zonlarini tahlil qilingani haqida ma’lumot beradi.

116-122

ТИББИЁТ ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАСИ ТАЛАБАЛАРИНИНГ ФУНКЦИОНАЛ ҲОЛАТИ ВА ЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШИДА ҲАҚИҚИЙ ОВҚАТЛАНИШИ ВА УНИНГ ТАЪСИРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ (АДАБИЁТЛАР ШАРҲИ)

Турсунова Н.А.

Мазкур мақолада тиббиёт олий таълим муассасалари талабаларининг ҳақиқий овқатланиши, функционал ҳолати ва жисмоний ривожланишига оид маҳаллий ҳамда хорижий илмий адабиётлар таҳлили кўрсатилган. Таҳлиллар талабалар орасида овқатланиш режимига риоя қилмаслик, нонуштани ўтказиб юбориш, тез тайёрланадиган маҳсулотларни кўп истеъмол қилиш, витамин ва минерал моддалар етишмовчилиги, функционал ҳолати ҳамда жисмоний фаолликнинг пастлиги кенг тарқалганлигини кўрсатди. Норационал овқатланиш функционал ҳолат, жисмоний ривожланиш ва ўқув жараёни самарадорлигига салбий таъсир кўрсатиши қайд этилди. Адабиётлар таҳлили асосида талабалар овқатланишини оптималлаштириш, соғлом турмуш тарзини шакллантириш ва профилактик чора-тадбирларни кучайтиришнинг аҳамияти кўрсатилди.

123-128

ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ И МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ГЛУБОКИХ ПРОЛЕЖНЕЙ КАК ОСНОВА ФОРМИРОВАНИЯ ДЕФЕКТА МЯГКИХ ТКАНЕЙ

Ражабов Д.У., Хамдамов И.Б.

Статья посвящена анализу патогенетических и морфологических особенностей формирования глубоких пролежней как основы развития хронического дефекта мягких тканей. Показано, что ведущую роль в патогенезе играет ишемически-реперфузионное повреждение, возникающее при длительном механическом воздействии на ткани и сопровождающееся активацией воспалительных реакций и оксидативного стресса. Рассмотрены данные о нарушении микроциркуляции статического и динамического характера, зависимости компенсаторных реакций тканей от соматического статуса пациента и биомеханических свойств тканей крестцовой области. Освещены молекулярные механизмы повреждения, включающие дисбаланс иммунного ответа и ремоделирования внеклеточного матрикса, повышенную экспрессию генов SERPINE1 и CTSL, активацию каскадов комплемента и свертывания крови, а также роль сигнального пути PI3K/AKT в процессах ангиогенеза. Представлены сведения об иммунологических и морфологических изменениях тканей, включая дисбаланс фенотипа Т-лимфоцитов, хроническую воспалительную инфильтрацию и формирование неполноценной грануляционной ткани. Отдельное внимание уделено роли микробной контаминации в поддержании хронического воспаления и резистентности к терапии, а также значению морфометрической оценки раневого дефекта для прогнозирования заживления. Полученные данные обосновывают необходимость комплексного патогенетического подхода к профилактике и лечению глубоких пролежней.

129-133

РЕПЕРФУЗИОННАЯ ТЕРАПИЯ ПРИ ОСТРОМ ИШЕМИЧЕСКОМ ИНСУЛЬТЕ: СОВРЕМЕННЫЕ РЕКОМЕНДАЦИИ, ДОКАЗАТЕЛЬНАЯ БАЗА И ОТЕЧЕСТВЕННЫЙ ОПЫТ

Ганиева М.Ж.

Цель обзора. Обобщить современные представления о реперфузионной терапии острого ишемического инсульта (ОИИ), проанализировать эволюцию доказательной базы эффективности и безопасности внутривенного тромболизиса альтеплазой, рассмотреть результаты сравнительных исследований альтеплазы и тенектеплазы, а также представить современные международные рекомендации и опыт применения реперфузионной терапии в Республике Узбекистан.
Материалы и методы. Проведен анализ публикаций, посвященных реперфузионной терапии ОИИ, включая ключевые рандомизированные клинические исследования NINDS, ECASS III, WAKE-UP и EXTEND, исследования, сравнивающие тенектеплазу и альтеплазу (NOR-TEST, EXTEND-IA TNK, AcT, TRACE-2, ATTEST-2 и ORIGINAL), а также современные рекомендации American Heart Association/American Stroke Association (AHA/ASA) и European Stroke Organisation (ESO). Дополнительно рассмотрены отечественные публикации по применению тромболитической и эндоваскулярной терапии в Узбекистане и современные изменения организации реперфузионной помощи в рамках Национальной программы борьбы с инфарктом и инсультом.
Результаты и обсуждение. Анализ литературы показывает, что развитие доказательной базы внутривенного тромболизиса привело к расширению терапевтического окна альтеплазы от первоначальных 3 часов до 4,5 часа, а у тщательно отобранных пациентов — к применению тканево-ориентированных критериев нейровизуализации при неизвестном времени начала инсульта и в более поздние сроки. Крупные рандомизированные исследования показали, что тенектеплаза в дозе 0,25 мг/кг обеспечивает не меньшую эффективность по сравнению с альтеплазой 0,9 мг/кг при сопоставимой безопасности и имеет преимущество однократного болюсного введения. На основании накопленных данных ESO в 2023 году рекомендовала тенектеплазу 0,25 мг/кг как эффективную альтернативу альтеплазе, а в рекомендациях AHA/ASA 2026 года оба препарата получили рекомендацию класса I, уровня доказательности A для пациентов, подходящих для внутривенного тромболизиса в пределах 4,5 часа. Отечественные публикации свидетельствуют о наличии в Узбекистане опыта применения системного и внутриартериального тромболизиса, а внедрение Национальной программы борьбы с инфарктом и инсультом создает предпосылки для дальнейшего развития современной реперфузионной помощи.
Заключение. Современная реперфузионная терапия ОИИ постепенно переходит от преимущественно временного подхода к индивидуализированной стратегии, основанной на сочетании времени от начала заболевания, клинических характеристик, сосудистой визуализации и оценки жизнеспособности ишемизированной ткани. Альтеплаза сохраняет доказанную эффективность и остается важнейшим компонентом реперфузионной терапии, тогда как тенектеплаза 0,25 мг/кг стала полноценной современной альтернативой с сопоставимой эффективностью и безопасностью и более простым способом введения. Для Узбекистана приоритетными задачами остаются повышение доступности своевременного внутривенного тромболизиса, развитие механической тромбэктомии, совершенствование маршрутизации пациентов и накопление национальной доказательной базы.

134-143

МОЛЕКУЛЯРНО-КЛЕТОЧНЫЕ МЕХАНИЗМЫ ВТОРИЧНОГО ПОВРЕЖДЕНИЯ И НЕЙРОРЕПАРАЦИИ ПРИ ВНУТРИМОЗГОВОМ КРОВОИЗЛИЯНИИ: КЛИНИКО-МОРФОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА РОЛИ НЕЙРОВОСПАЛЕНИЯ, ДИСФУНКЦИИ ГЕМАТОЭНЦЕФАЛИЧЕСКОГО БАРЬЕРА И ФЕРРОПТОЗА

Рахимбаева Г.С., Мусаева Ю.А., Мусаев С.М.

Цель обзора. Обобщить современные представления о молекулярно-клеточных механизмах вторичного повреждения головного мозга и нейрорепарации после внутримозгового кровоизлияния (ВМК), уделив особое внимание взаимосвязи нейровоспаления, нарушения гематоэнцефалического барьера (ГЭБ), окислительного стресса, перегрузки железом и ферроптоза, а также механизмам эндогенного восстановления нервной ткани.
Материалы и методы. Проведён аналитический обзор отечественных и зарубежных публикаций, посвящённых патогенезу вторичного повреждения при ВМК, нейровоспалению, нарушению структурно-функциональной целостности ГЭБ, ферроптозу, нейрогенезу, ангиогенезу, ремиелинизации и другим механизмам нейрорепарации. В качестве клинической основы рассмотрены данные собственного исследования больных с геморрагическим инсультом, включая показатели IL-1β, IL-6 и MMP-9 и их связь с функциональным исходом по модифицированной шкале Рэнкина (mRS).
Результаты и обсуждение. Анализ литературы показывает, что вторичное повреждение при ВМК представляет собой взаимосвязанную патологическую сеть, в которой продукты распада эритроцитов, гемоглобин, гем и свободное железо инициируют окислительный стресс, активацию микроглии и астроцитов, продукцию провоспалительных цитокинов и активацию матриксных металлопротеиназ. Нарушение ГЭБ способствует дальнейшему проникновению плазменных белков и иммунных клеток в мозговую ткань, усиливая отёк и нейровоспаление. Одновременно избыток железа и перекисное окисление полиненасыщенных липидов создают условия для ферроптоза нейронов и клеток сосудистого компонента. Центральное значение в ограничении ферроптоза имеют системы SLC7A11–глутатион–GPX4, FSP1–CoQ10 и Nrf2-зависимая антиоксидантная защита. В клиническом материале у пациентов с когнитивными расстройствами уровень IL-6 достигал 17,92 ± 2,96 пг/мл, а активность MMP-9 — 77,73 ± 14,5 пг/мл, что сопровождалось более выраженной функциональной недостаточностью.
Заключение. Вторичное повреждение при ВМК следует рассматривать как динамический процесс взаимодействия нейровоспаления, дисфункции ГЭБ, окислительного стресса, нарушения обмена железа и ферроптоза. Нейрорепарация, напротив, включает нейрогенез, ангиогенез, синаптическое ремоделирование, ремиелинизацию и нейротрофическую поддержку. Перспективным направлением исследований является комплексная клинико-морфологическая оценка этих механизмов с использованием иммуногистохимических маркеров воспаления, нарушения ГЭБ, клеточной гибели и регенерации в сочетании с экспериментальными моделями ВМК.

144-149

РОЛЬ ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ И НЕЙРОТРОФИЧЕСКИХ ФАКТОРОВ В РАЗВИТИИ ЭНДОМЕТРИОЗ-АССОЦИИРОВАННОЙ БОЛИ

Иргашева С.У., Тожибоева Н.Ф.

Эндометриоз является одним из наиболее распространённых хронических гинекологических заболеваний, поражающих около 10% женщин репродуктивного возраста. Основными клиническими проявлениями заболевания являются хроническая тазовая боль, дисменорея, диспареуния и бесплодие, существенно снижающие качество жизни пациенток. Несмотря на значительное количество исследований, механизмы формирования болевого синдрома при эндометриозе остаются предметом активного изучения. Современные данные свидетельствуют о ключевой роли хронического воспаления, иммунной дисфункции, нейроангиогенеза и нейротрофических факторов в развитии и поддержании болевого синдрома. Особое внимание уделяется фактору роста нервов (NGF), сосудистому эндотелиальному фактору роста (VEGF), а также провоспалительным цитокинам, включая интерлейкин-6 (IL-6), интерлейкин-8 (IL-8) и фактор некроза опухоли-α (TNF-α). В настоящем обзоре представлены современные сведения о молекулярных механизмах развития эндометриоз-ассоциированной боли и обсуждаются перспективы использования биомаркеров для диагностики и разработки новых подходов к терапии. 

150-153

ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ

TIBBIY TA’LIMDA PROFESSOR-O‘QITUVCHILARNING RAQAMLI KOMPETENSIYANI BAHOLASH NATIJALARI

Tuychiyev Sh.T., Ortiqov B.B., Xaydarov Sh.M., Abduraximov B.A., Nematov A.A., Isaxonova N.X.

Dolzarbligi. Tibbiy ta’limda samarali o‘qitish, texnologiyalar integratsiyasi va o‘quvchilarning faolligini qo‘llab-quvvatlash uchun raqamli kompetensiya muhim ahamiyatga ega. Resurslar kam bo‘lgan sharoitlarda o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasini tizimli baholash cheklangan bo‘lib qolmoqda. Ushbu tadqiqotda O‘zbekistondagi tibbiyot o‘qituvchilarining raqamli kompetensiyasi baholandi va pedagoglarning raqamli kompetensiyasi bo‘yicha Yevropa tizimi (DigCompEdu) hamda muhimlik-samaradorlik tahlili (IPA) yordamida kasbiy rivojlanishning ustuvor yo‘nalishlari aniqlandi. 
Natijalar. Respondentlarning 53,4% ayollar, 46,6% erkaklar bo‘lib, 30–39 yoshli pedagoglar eng katta ulushni (42,5%) tashkil etdi. O‘qituvchilik staji bo‘yicha 0–5 yillik tajribaga ega xodimlar 40,2%, 21 yil va undan ortiq tajribaga ega pedagoglar esa 28,9% ni tashkil qildi. Ushbu tuzilma tanlanmada yosh va tajriba jihatidan turli guruhlar mavjudligini ko‘rsatdi.
Xulosalar. DigCompEdu va IPA tahlili tibbiyot o‘qituvchilarining raqamli kompetensiyasi umumiy jihatdan yuqori ekanini, biroq rivojlanish ehtiyojlari malaka darajasiga qarab farqlanishini ko‘rsatdi. A guruhida uzluksiz kasbiy rivojlanish va raqamli resurslar xavfsizligi, B guruhida o‘z-o‘zini boshqaruvchi o‘rganish va muammolarni hal qilish, C guruhida esa raqamli kontent yaratish va ta’limni shaxsiylashtirish ustuvor yo‘nalishlar sifatida aniqlandi. Natijalar malaka darajasiga mos, uzluksiz va institutsional qo‘llab-quvvatlangan kasbiy rivojlanish tizimini joriy etish zarurligini ko‘rsatadi.

154-169

TIBBIY FANLARDAN DARS O‘TISHDA INTERAKTIV USULLARDAN FOYDALANISH

Dehkanova N.T., Oripov B.

Mazkur maqolada tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida, xususan gistologiya kafedrasi misolida, dars jarayonida interaktiv ta’lim usullarini qo‘llashning dolzarbligi, samaradorligi va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Gistologiya fanining o‘ziga xos xususiyatlari — mikroskopik tuzilmalarni vizual idrok etish, uch o‘lchamli tasavvur qilish va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish zarurati — an’anaviy ma’ruza usulining samaradorligini cheklashi ko‘rsatilgan. Maqolada keys-stadi, kichik guruhlarda ishlash, virtual mikroskopiya, rolli o‘yinlar va “teskari sinf” (flipped classroom) kabi interaktiv metodlar gistologiya darslarida qanday tatbiq etilishi mumkinligi yoritilgan.

170-172

СПОСОБЫ ТЕРМИНООБРАЗОВАНИЯ В КАРДИОЛОГИИ И АНГИОЛОГИИ

Мухаммедова О.А.

В статье рассматривается медицинские термины в области кардиологии и ангиологии, анализируя словообразовательные процессы в данных лексических единицах. Анализируется использование латинских терминов при описании строения сердца и сосудов, а также при характеристике заболеваний сердечно-сосудистой системы. Особое внимание уделяется тому, что латинская терминология позволяет точно и однозначно формулировать медицинские понятия, что важно как в диагностике, так и в практической деятельности врача. Подчёркивается, что знание структуры терминов облегчает их понимание и способствует более эффективному освоению кардиологических и ангиологических дисциплин. В результате показано, что латинская терминология сохраняет свою значимость и продолжает выполнять системообразующую функцию в современной медицине.

173-177

ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА (ГИГИЕНА, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, МИКРОБИОЛОГИЯ)

ЮРАК-ҚОН ТОМИР КАСАЛЛИКЛАРИ БЎЛГАН БЕМОРЛАРНИНГ ҲАҚҚОНИЙ ОВҚАТЛАНИШИНИ БАҲОЛАШ

Ашурова М.Дж., Шайхова Г.И.

Ушбу мақолада юрак-қон томир касалликлари бўлган беморлар ва бу турдаги касалликларга эга бўлмаган 65 ёшдан ошган шахслар ўртасида ўтказилган сўровнома маълумотлари келтирилиб, таҳлил қилинган. Тадқиқотда беморлар овқатланиш тартиби, асосий овқатланиш маҳсулотлари менюси ўрганилди.

178-181

ОРГАНИЗАЦИЯ ПИТАНИЯ РАБОТНИКОВ ГАЗОХИМИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА И ОЦЕНКА ЭФФЕКТИВНОСТИ ЛЕЧЕБНО-ПРОФИЛАКТИЧЕСКОГО РАЦИОНА

Сабирова Г.А.

Рациональное питание работников газохимического комплекса, функционирующего в условиях резкого континентального климата и воздействия неблагоприятных производственных факторов, представляет собой важнейший элемент профилактики алиментарно-зависимых состояний и поддержания работоспособности. Цель исследования заключалась в сравнительном анализе химического состава двухнедельных меню №1 и №2, разработанных для работников вахтового метода, и в оценке эффективности внедрённого лечебно-профилактического рациона питания. В работе проанализированы данные 2021–2024 гг., включающие содержание белков, жиров, углеводов и энергетической ценности рационов, а также результаты изучения клинических жалоб, обменных показателей и частоты обращаемости за медицинской помощью у 1408 работников до и после двухлетнего применения лечебно-профилактического питания. Установлено, что меню №2 характеризовалось меньшим содержанием пищевых веществ и энергии, однако соотношение Б:Ж:У в обоих меню оставалось практически одинаковым. Применение лечебно-профилактического питания привело к значительному уменьшению частоты жалоб, улучшению клинико-биохимических показателей и снижению числа случаев временной утраты трудоспособности. Полученные результаты подтверждают высокую эффективность разработанного рациона в условиях газохимического производства.

182-187

МАҲАЛЛИЙ МАҲСУЛОТЛАР АСОСИДА ШАКЛЛАНТИРИЛГАН УЙ ШАРОИТИДАГИ РАЦИОНАЛ ОВҚАТЛАНИШНИНГ ЮРАК-ҚОН ТОМИР ТИЗИМИ КАСАЛЛИКЛАРИ БИЛАН ОҒРИГАН НОГИРОНЛИГИ БЎЛГАН БЕМОРЛАР НУТРИЕТИВ СТАТУСИГА ТАЪСИРИ САМАРАДОРЛИГИНИ ГИГИЕНИК ЖИҲАТДАН

Махмудова М.Х., Алимухамедов Д.Ш.

Юрак-қон томир тизими касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган беморларда нутриетив статуснинг бузилиши касалликнинг клиник кечиши, функционал имкониятлари ҳамда ҳаёт сифатига салбий таъсир кўрсатувчи муҳим омиллардан бири ҳисобланади. Ушбу тадқиқотнинг мақсади уй шароитида маҳаллий озиқ-овқат маҳсулотлари асосида шакллантирилган рационал овқатланишнинг беморлар нутриетив ҳолатига таъсирини гигиеник жиҳатдан баҳолашдан иборат бўлди. Тадқиқотда 140 нафар бемор иштирок этди ва улар 6 ой давомида кузатилди. Баҳолаш жараёнида антропометрик кўрсаткичлар, биоимпеданс таҳлили, клиник ҳолат ҳамда биокимёвий параметрлар ўрганилди. Тадқиқот якунида тана вазни, тана масса индекси, ёғ тўқимаси улуши, артериал қон босими ва липид алмашинуви кўрсаткичларида статистик аҳамиятли ижобий ўзгаришлар қайд этилди (p <0,05).

188-191

ТУРАР-ЖОЙ МУҲИТИДА УМУМИЙ ОВҚАТЛАНИШ ОБЪЕКТЛАРИНИНГ МУҲАНДИСЛИК УСКУНАЛАРИ ШОВҚИНИНИ КОМПЛЕКС ГИГИЕНИК БАҲОЛАШ ВА УНИНГ АҲОЛИ ЯШАШ ШАРОИТЛАРИГА ТАЪСИРИ

Халмуратов Б.З., Ташпулатова Г.А., Нематов А.А.

Туризм ва 24/7 хизмат кўрсатиш формати кенгаяётган шаҳарларда турар-жой бинолари биринчи қаватларида ва уларга туташ ҳудудларда фаолият юритаётган умумий овқатланиш объектларининг вентиляция, ҳаво сўриш, компрессор ва совутиш ускуналари аҳоли учун узоқ давом этувчи локал шовқин манбаига айланиши мумкин. Мақсад. Ушбу муҳандислик ускуналари шовқинини комплекс гигиеник баҳолаш ва унинг аҳоли яшаш шароитларига таъсирини аниқлаш. Материаллар ва усуллар. Тошкент шаҳрининг Миробод, Мирзо Улуғбек ва Яшнобод туманларида 81 та инструментал ўлчов 162 нуқтада бажарилди; мақсадли сўровда 61 нафар, кенгайтирилган қиёсий таҳлилда 63 нафар экспозиция ва 60 нафар назорат гуруҳи иштирок этди. Натижалар. Квартираларда шовқин 45,7±0,63-48,3±1,36 дБА, туташ ҳудудларда 56,3±2,17-59,1±0,80 дБА бўлиб, кундузги меъёрдан мос равишда 5,7-8,3 ва 1,3-4,1 дБА юқори бўлди. Респондентларнинг 39,3%и кафе-ресторан вентиляцияси ва кондиционерларини асосий безовталик манбаси сифатида кўрсатган; вентиляция-совутиш шовқини билан шикоятлар частотаси ўртасида r=0,97 боғланиш қайд этилган. Хулоса. Умумий овқатланиш объектларининг муҳандислик ускуналари турар-жой муҳитида гигиеник аҳамиятли стационар шовқин манбаи бўлиб, профилактик акустик назорат ва муҳандислик-техник ҳимоя чораларини талаб қилади.

192-196

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНАЯ МЕДИЦИНА

КСЕНОТРАНСПЛАНТАТЛАР ИМПЛАНТАЦИЯСИДАН КЕЙИН ЮЗ ЮМШОҚ ТЎҚИМАЛАРИ РЕГЕНЕРАЦИЯСИНИНГ ГИСТОКИМЁВИЙ ВА ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ КОРРЕЛЯЦИЯЛАРИ

Оқбоев З.Б., Нишанов Д.А.

Мақсад. Қўй, қорамол ва чўчқа юрак перикардидан олинган ксенотрансплантатлар имплантациясидан кейин реципиент юмшоқ тўқималарида кечувчи репаратив регенерацияни бириктирувчи тўқима матриксининг гистокимёвий қайта ташкилланиши ҳамда ангиогенез, ҳужайралар пролиферацияси, антиапоптотик ҳимоя ва мезенхимал фаолликнинг иммуногистокимёвий кўрсаткичлари ўртасидаги боғлиқлик асосида комплекс баҳолаш. Материал ва усуллар. Интеграл таҳлил икки ўзаро тўлдирувчи экспериментал серия маълумотлари асосида амалга оширилди. Гистокимёвий серияда 20 та лаборатория қуёнда қўй, қорамол ва чўчқа перикарди ксенотрансплантатлари пешона соҳасининг тери ости юмшоқ тўқималарига имплантация қилиниб, 3, 7, 14, 21, 28 ва 35-суткаларда тўқима ўзгаришлари баҳоланди, коллаген толалар Van Gieson усулида визуализация қилинди. Иммуногистокимёвий серияда 30 та қуён (5 та назорат ва 25 та тажриба) иштирок этиб, 3, 7, 14, 21 ва 35-суткаларда CD31, Ki-67, Bcl-2 ва Vimentin маркерлари BenchMark ULTRA plus (Ventana, Roche Diagnostics) тизимида DAB-хромоген билан аниқланди. Натижалар вақт босқичлари ва биологик манба бўйича интеграция қилинди. Натижалар. 3-суткада Van Gieson бўйича коллагенли тузилмалар нотекис ва кам ташкилланган бўлиб, имплантат-реципиент интерфейсида гетерогенлик сақланди. Шу босқичда иммуногистокимёвий маркерлар репаратив жавобнинг бошланганини кўрсатди; қўй перикарди гуруҳида CD31, Ki-67, Bcl-2 ва Vimentin фаоллиги бошқа ксеноматериалларга нисбатан юқорироқ бўлди. 7-14-суткаларда CD31 ва Ki-67 фаоллашуви ангиогенез ва пролиферациянинг кучайишини, Vimentin экспрессияси эса мезенхимал/фибробластик қайта қурилишни акс эттирди. 14-суткада бу молекуляр-ҳужайравий фаоллик Van Gieson-позитив толаларнинг зичлашиши, йўналиши ва бириктирувчи тўқима қатламининг шаклланиши билан мос келди. 21-суткадан кейин CD31 ва Ki-67 экспрессиясининг пасайиши фаол пролиферациядан ремоделланиш босқичига ўтишни кўрсатди; 30-35-суткаларда эса коллаген толаларининг тартибланиши ва етук бириктирувчи тўқима каркасининг шаклланиши қайд этилди. Қўй перикарди ксенотрансплантатида ушбу босқичлар ўзаро мувофиқ ва нисбатан жадал кечган. Хулоса. Гистокимёвий ва иммуногистокимёвий маълумотларни биргаликда баҳолаш ксенотрансплантат интеграциясини “ангиогенез ва пролиферация → мезенхимал фаоллашув → коллаген матриксининг шаклланиши → ремоделланиш ва етилиш” кетма-кетлигида талқин қилиш имконини беради. Қўй перикарди асосидаги ксенотрансплантат ушбу комплекс мезонлар бўйича энг мувофиқ регенератив профилни намоён қилди.

197-203

КОМПЛЕКСНАЯ ОЦЕНКА ИЗМЕНЕНИЙ ПОКАЗАТЕЛЕЙ РАЗВИТИЯ КОРОНАВИРУСНОЙ ИНФЕКЦИИ, ВЫЗВАННОЙ SARS-COV-2 И ПУТИ ПРЕОДОЛЕНИЯ ИНФЕКЦИИ С ПОМОЩЬЮ НОВОГО КОМБИНИРОВАННОГО ПРЕПАРАТА НА ОСНОВЕ GANODERMA LUCIDUM И АЛХАДАЯ

Абилов П.М.

Цель исследования. Провести комплексное рандомизированное двойное слепое исследование влияния нового комбинированного препарата на основе Ganoderma Lucidum и Алхадая на течение и прогноз коронавирусной инфекции, вызванной SARS-CoV-2. 
Материалы и методы исследования. Для осуществления поставленной цели были проанализированы результаты лечения 100 половозрелых крыс обоего пола с коронавирусной инфекцией, вызванной COVID-19. Все животные были разделены на группы: 1 группа – животные с коронавирусной инфекцией с подтвержденным положительным ПЦР тестом, леченных ивермектином в дозировке 300 мг массы тела (n=25), 2 группа – животные с коронавирусной инфекцией леченные байкалином в дозировке 500 мг (n=25), 3 группа – животные с коронавирусной инфекцией, леченные молнупиравиром 25 мг/кг массы тела (n=25), 4 группа – животные с коронавирусной инфекцией леченные новым препаратом на основе G. Lucidum и черного тмина (n=25). 
Результаты исследования. У всех крыс (100%) выявлен лимфоцитарный миокардит. Также обнаружены дистрофические изменения кардиомиоцитов обнаружены в 57,4% случаях, апоптозные тельца – в 29,41% случаях, неравномерная гипертрофия кардиомиоцитов – в 85,29% наблюдениях, липофусциноз – в 45,59% случаев. Субэндокардиальный липоматоз в области проводящей системы сердца встречался в 51,47% наблюдениях. Средний процент площади липоматоза от площади микрофотографии составил 2,47±3,12%. CD45 антиген определялся в 100,00% случаях. Среднее количество CD45+ лимфоцитов при коронавирусной инфекции составило 27,08±10,64 клеток на 1 мм2. Положительная экспрессия к spike-белку SARS-CoV-2 выявлена в клетках воспалительного инфильтрата миокарда, в эндотелии веточек коронарных артерий и в кардиомиоцитах. Выраженная экспрессия в лимфоцитах и макрофагах воспалительного инфильтрата миокарда определялась в 100% случаях. Кроме того, выявлена положительная экспрессия в клетках воспалительного инфильтрата в эндокарде и перикарде соответственно. В эндотелии мелких веточек коронарных артерий экспрессия выявлена в 84,37% наблюдениях. Кардиомиоциты положительно прореагировали с маркёром в 22 (68,75%) случаях. 
Выводы. Применение нового комбинированного препарата на основе Ганодермы Луцидум и Алхадая расширяет возможности лечения коронавирусной инфекции и открывает новые горизонты в клинической медицине, так как применение данного фармацевтической композиции не вызывает побочных эффектов, а выздоровление происходит естественным путем.

204-232

ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ХОЛЕСТАЗДА ИТЛАР ОШҚОЗОНИ ТУБИДАГИ АДРЕНЕРГИК ВА ХОЛИНЕРГИК НЕРВ ТУЗИЛМАЛАРИНИНГ МОРФОФУНКЦИОНАЛ ЎЗГАРИШЛАРИ

Шодиярова Д.С., Ортикова Ю.О., Расулова Л.Л.

Ушбу мақолада экспериментал холестаз шароитида итлар ошқозони тубидаги адренергик ва холинергик нерв тузилмаларининг морфофункционал ўзгаришлари ўрганилган. Тадқиқот 15 та жинсий жиҳатдан вояга етган итларда олиб борилиб, улар назорат, экспериментал холестазнинг эрта (5 сутка) ва кеч (20 сутка) муддатлари гуруҳларига ажратилган. Холестаз умумий ўт йўлини боғлаш орқали моделлаштирилган. Адренергик нерв тузилмалари глиоксил кислотаси усулида люминесцент микроскопия ёрдамида, холинергик нерв тузилмалари эса Карновский–Рутс усулида ўрганилган. Тадқиқот натижалари экспериментал холестазнинг дастлабки босқичида адренергик нерв толалари зичлигининг кескин ортишини, кейинги босқичда эса улар миқдорининг камайиши ва деструктив ўзгаришлар кучайишини кўрсатди. Холинергик нерв тузилмаларида ҳам патологик жараённинг босқичига боғлиқ равишда морфологик ўзгаришлар, жумладан цитоплазманинг вакуолизацияси ва нерв толаларининг фрагментацияси кузатилди. Олинган натижалар холестаз шароитида ошқозон туби нерв аппаратида адаптацион-компенсатор ҳамда деструктив жараёнлар ривожланишини кўрсатади.

233-236

ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ГИДРОНЕФРОЗДА БУЙРАКНИНГ ЮКСТАГЛОМЕРУЛЯР АППАРАТИ: МОРФОЛОГИК АДАПТАЦИЯ ВА ДЕСТРУКТИВ ЎЗГАРИШЛАР ДИНАМИКАСИ

Расулов Х.А., Эрматов Н.Ж., Турсунбаев Ж.А., Шукуров А.Н.

Ушбу тадқиқотда экспериментал гидронефроз шароитида буйрак юкстагломеруляр аппаратининг (ЮГА) морфологик ва морфометрик ўзгаришлари ўрганилди. Тадқиқот оқ лаборатория каламушларида уретарнинг қисман обструкцияси орқали гидронефроз модели яратиш асосида олиб борилди. Морфометрик таҳлилда гломеруляр диаметр, Боумен капсуласи бўшлиғи, тублар эпителий баландлиги, ЮГА ҳужайралари сони ва реннин гранулалари интенсивлиги каби кўрсаткичлар баҳоланди. Натижалар шуни кўрсатдики, гидронефроз шароитида буйрак паренхимасида изчил ривожланувчи ишемик, дистрофик ва фибротик ўзгаришлар юзага келади. Дастлабки босқичларда компенсатор адаптация кузатилса, кейинги босқичларда ЮГА фаолиятининг пасайиши ва ренин-ангиотензин тизими дисфункцияси аниқланади. Интерстициал фибрознинг ортиши нефросклерознинг асосий морфогенетик механизми сифатида баҳоланди.

237-244

BOLALARDA SEMIZLIKDA INSULINREZISTENTLIK, LIPID ALMASHINUVI, ADIPOKINLAR VA JIGAR FERMENTLARI KO‘RSATKICHLARINING O‘ZGARISHLARI

Tursunov B.F., Aхmedova D.B.

Bolalar va o‘smirlar orasida semizlikning keng tarqalishi insulinrezistentlik, lipid almashinuvi buzilishlari, adipokinlar disbalansi hamda jigar funksional o‘zgarishlari bilan bog‘liq metabolik sindrom rivojlanish xavfini oshirmoqda. Ushbu tadqiqotda nazorat guruhi, T_VIL_chast va T_Sh_chast guruhlarida och qoringa glyukoza, insulin, HOMA-IR, lipid profili, adiponektin, leptin, rezistin, ALT va AST ko‘rsatkichlari qiyosiy baholandi. Olingan natijalar T_VIL_chast guruhida uglevod almashinuvi va lipid profili ko‘rsatkichlarining nazorat guruhiga nisbatan ishonchli darajada yomonlashganini ko‘rsatdi. T_Sh_chast guruhida esa glyukoza, insulin va HOMA-IR ko‘rsatkichlarining yanada yuqori darajada oshishi, umumiy xolesterin, triglitseridlar va PZLP-X darajasining ortishi hamda YuZLP-X ning pasayishi kuzatildi. Shuningdek, adiponektin darajasi sezilarli kamayib, leptin va rezistin miqdori oshdi, ALT va AST ko‘rsatkichlarining ortishi esa jigar hujayralarining metabolik zo‘riqishini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari bolalarda semizlik insulinrezistentlik, aterogen dislipidemiya, adipokinlar disbalansi va jigar funksional buzilishlari bilan kechishini, ushbu metabolik o‘zgarishlar T_Sh_chast guruhida T_VIL_chast guruhiga nisbatan ancha yaqqol namoyon bo‘lishini tasdiqlaydi.

245-252

ДИНАМИКА ИЗМЕНЕНИЯ СОДЕРЖАНИЯ CXCL В РАЗВИТИИ ОСТРОГО ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОГО ПАНКРЕАТИТА

Алимбекова Л.У., Сабирова Р.А., Турсунов Дж.Х.

Изучена динамика содержания CXCL1 при остром экспериментальном панкреатите, индуцированном L-аргинином. Установлено значительное повышение уровня CXCL1 на всех сроках наблюдения с максимальными значениями на 3-и сутки эксперимента. Выявлена сильная положительная корреляционная связь между содержанием CXCL1 и активностью панкреатической эластазы (r=0,997; p<0,001). Полученные результаты свидетельствуют о важной роли CXCL1-опосредованной нейтрофильной активации в патогенезе острого панкреатита.

253-257

NEUROCHEMICAL MECHANISMS OF DOPAMINE AND SEROTONIN IN DEPRESSION AND NEUROLOGICAL PATHOLOGIES

Kushshayeva M.B., Mukhamedova S.N.

Neurotransmitters are chemical mediators responsible for communication between neurons and the regulation of physiological and psychological functions. Dopamine and serotonin play important roles in emotional stability, cognition, motivation, and motor activity. The aim of this article is to analyze the biochemical characteristics of dopamine and serotonin and their role in depression and neurological diseases based on contemporary scientific literature. The study is based on an analytical and comparative review of scientific publications in neurochemistry and molecular neurology. Dopamine is synthesized from tyrosine, whereas serotonin is synthesized from tryptophan. Disturbances in their metabolism and function are associated with depression, Parkinson’s disease, schizophrenia, and anxiety disorders. Neuroinflammation, oxidative stress, neuroplasticity, and the gut-brain axis may also influence neurotransmitter metabolism. Understanding these neurochemical mechanisms is important for the development of modern diagnostic and therapeutic approaches in neurology and psychiatry.

258-260

YUQORI YOG‘LI PARHEZ BILAN OZIQLANGAN KALAMUSHLARDA PISTACIA VERA BARGI POLIFENOLLARINING PROFILAKTIK VA GEPATOPROTEKTIV TA’SIRINI BAHOLASH

Ubaydullayev A., Yuldashev N., Mahmudov R., Sabirova F., Xabibullayev S.

Dolzarbligi. Noalkogolli yog‘li jigar kasalligi yuqori yog‘li ovqatlanish, semizlik, insulin rezistentlik, dislipidemiya va oksidlovchi stress bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan keng tarqalgan metabolik patologiyadir. Tabiiy polifenollar antioksidant, gipolipidemik va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlari tufayli ushbu kasallikning oldini olish va metabolik buzilishlarni korreksiya qilishda istiqbolli vosita sifatida qaralmoqda. 
Maqsad. Yuqori yog‘li parhez bilan induksiyalangan eksperimental yog‘li gepatoz rivojlanishida Pistacia vera bargi polifenollarining profilaktik va gepatoprotektiv ta’sirini baholash.
Material va usullar. Tadqiqot 6 haftalik zotsiz erkak kalamushlarda o‘tkazildi. Eksperimental yog‘li gepatoz yuqori yog‘li parhez yordamida modellashtirildi: hayvonlarga 90 kun davomida har kuni 100 g tana vazniga normal dietga qo’shimcha ravishda 4,25 g mol yog‘i va 0,43 g kukun xolesterin berildi. Hayvonlar yuqori yog‘li parhez - nazorat, yuqori yog‘li parhez + silymarin-qiyosiy va yuqori yog‘li parhez +Pistacia vera polifenollari-tajriba guruhlariga bo‘lindi. Tadqiqot davomida oqsil almashinuvi, jigar fermentlari, lipid profiliva tana vazni ko‘rsatkichlari baholandi.
Natijalar. Yuqori yog‘li parhez oqsil almashinuvi buzilishi, jigar fermentlari faolligining oshishi, dislipidemiya va tana vazni ortishiga olib keldi. Pistacia vera bargi polifenollari qo‘llanilganda umumiy oqsil va albumin miqdori yaxshilandi, AST, ALT, GGT va ishqoriy fosfataza ko‘rsatkichlari pasaydi, triglitseridlar, umumiy xolesterin va past zichlikdagi lipoproteidlar kamaydi, yuqori zichlikdagi lipoproteidlar nisbatan yaxshilandi. Shuningdek, tana vazni ortishi kechikib, bir qator ko‘rsatkichlar bo‘yicha pista polifenollari silimaringa nisbatan yuqoriroq samaradorlik namoyon etdi.
Xulosa. Yuqori yog‘li parhez bilan oziqlangan kalamushlarda Pistacia vera bargi polifenollari yog‘li gepatoz rivojlanishiga qarshi yaqqol profilaktik, gepatoprotektiv, gipolipidemik hamda metabolik barqarorlashtiruvchi ta’sir ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari ushbu tabiiy polifenol birikmalarining noalkogolli yog‘li jigar kasalligini (NAFLD) oldini olish va uning rivojlanishini cheklashda istiqbolli terapevtik hamda profilaktik vosita sifatida qo‘llanishi mumkinligini ko‘rsatadi.

261-270

YUQORI YOG‘LI RATSION VA SEFTRIAKSON ANTIBIOTIGINING QO‘SHMA TA’SIRIDA GEPATOTSITLAR SITOLIZI FERMENTLARI FAOLLIGI O‘ZGARISHLARINING PATOFIZIOLOGIK ASOSLARI

Musayev X.A., Kenjaboyev D.

Tadqiqotda yuqori yog‘li ratsion va seftriaksonni bir vaqtda qo‘llash gepatotsitlar sitolizi bilan bog‘liq biokimyoviy ko‘rsatkichlarga qanday ta’sir qilishi baholandi. Tajribaga 160 ta oq zotsiz erkak kalamush jalb qilinib, ular to‘rtta guruhga ajratildi: yuqori yog‘li ratsion va seftriakson birgalikda qo‘llangan guruh, faqat yuqori yog‘li ratsion olgan guruh, oddiy ratsiondagi nazorat guruhi hamda oddiy ratsion fonida seftriakson olgan guruh. Seftriakson tajribaning 10-kunidan boshlab 10 kun davomida yuborildi. Qon zardobida alaninaminotransferaza (ALT), aspartataminotransferaza (AST) va laktatdegidrogenaza (LDG) faolligi aniqlandi, De Ritis koeffitsiyenti hamda qo‘shma ta’sirni baholash uchun potensiatsiya koeffitsiyenti hisoblandi. Yuqori yog‘li ratsion va seftriakson birgalikda qo‘llangan guruhda ALT nazoratga nisbatan 2,27, AST 1,83, LDG esa 23,24 barobar oshdi. Faqat yuqori yog‘li ratsion olgan hayvonlarda mos ko‘rsatkichlar 1,75; 1,44 va 13,14 barobarni tashkil etdi. Oddiy ratsion fonida seftriaksonning o‘zi LDG faolligini 5,42 barobar oshirdi. Potensiatsiya koeffitsiyenti ALT uchun 1,19, AST uchun 1,28 va LDG uchun 1,34 bo‘ldi. Natijalar yuqori yog‘li ratsion fonida seftriakson qo‘shilishi fermentativ siljishlarni kuchaytirishini, ayniqsa LDG o‘zgarishi yaqqol ekanini ko‘rsatdi. Ushbu ma’lumotlar metabolik xavf mavjud sharoitda antibakterial davolash vaqtida jigar fermentlarini dinamik nazorat qilish zarurligini asoslaydi.

271-279

ФАКТОРЫ, ВЛИЯЮЩИХ НА ПАТОГЕНЕЗ КОРОНАВИРУСНОЙ ИНФЕКЦИИ У ЛЮДЕЙ, ЖИВУЩИХ С ВИЧ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН

Эрматов Н.Ж., Юсупалиев Б.К., Кораев Б.Б.

В статье рассматриваются факторы, влияющие на патогенез коронавирусной инфекции у людей, живущих с ВИЧ, в Республике Узбекистан. Актуальность исследования обусловлена необходимостью изучения особенностей течения COVID-19 на фоне ВИЧ-инфекции, сопровождающейся изменениями иммунного статуса и повышенной восприимчивостью организма к инфекционным заболеваниям. Цель исследования заключается в изучении основных клинико-эпидемиологических и иммунологических факторов, способных оказывать влияние на развитие и течение коронавирусной инфекции у людей, живущих с ВИЧ. Особое внимание уделено состоянию иммунной системы, уровню CD4+ Т-лимфоцитов, вирусной нагрузке ВИЧ, проведению антиретровирусной терапии, наличию сопутствующих заболеваний, возрасту и другим факторам, потенциально определяющим тяжесть инфекционного процесса. Анализ указанных факторов позволяет определить их возможную роль в формировании особенностей патогенеза COVID-19 при ВИЧ-инфекции и способствует совершенствованию подходов к профилактике, ранней диагностике и ведению данной категории пациентов. Полученные данные могут быть использованы для разработки научно обоснованных мероприятий по снижению риска осложнений коронавирусной инфекции среди людей, живущих с ВИЧ, в условиях Республики Узбекистан.

280-284

АШЁВИЙ ДАЛИЛЛАРДА МАНИЙГА ХОС ДОҒЛАРНИ АНИҚЛАШДА ХРОМАТОГРАФИК УСУЛЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ

Хасанова М.А., Ашурова Н.Д.

Суд тиббиёти амалиётида инсон организми ажратмаларининг барча турлари орасида суд-тиббий экспертларнинг энг кўп эътиборини жалб қиладиган объектлардан бири манийдир. Мақолада ашёвий далиллардаги доғнинг манийга мансублигини аниқлаш учун физик-кимёвий усуллар юпқа қатламли хроматография усули келтирилган. Ушбу усул маний учун хос бўлган компонентлар - спермин, холин ва нордон фосфатазани бир вақтнинг ўзида аниқ ва равшан ажратиш имконини беради.Усул кам харажатли бўлиб, қисқа вақт ичида кўп сонли (40 тадан ортиқ) объектларни таҳлил қилиш имконини беради ҳамда бажарилиши жиҳатидан соддадир.

285-287

METABOLIK SINDROM MODELDA SON ARTERIYASIDA MORFOMETRIK VA RAQAMLI TAHLIL ASOSIDA ATEROGEN OʻZGARISHLARNI BAHOLASH

Otamuradov A.N., Xoshimov B.L.

Ushbu tadqiqotda metabolik sindrom sharoitida son arteriyasi devorida yuzaga keladigan morfologik va morfometrik oʻzgarishlar eksperimental modelda oʻrganildi. Tadqiqot obyekti sifatida oq laborator kalamushlar tanlanib, nazorat va tajriba guruhlariga ajratildi. Tajriba guruhida yuqori kaloriyali, yogʻ va uglevodlarga boy ratsion orqali metabolik sindrom chaqirildi.Morfologik tahlil natijalari shuni koʻrsatdiki, tajribaning 30 kunida endotelial disfunksiya va elastik tuzilmalar dezorganizatsiyasi kuzatilib, aterosklerozning boshlangʻich bosqichiga xos oʻzgarishlar aniqlandi. 60 kunlik bosqichda intima va mediya qavatlarida struktura oʻzgarishlari chuqurlashib, tomir devori remodellanishi rivojlandi. 90 kunga kelib esa destruktiv-distrofik jarayonlar kuchayib, elastik tolalar fragmentatsiyasi, kollagenizatsiya va tomir devorining sklerotik qayta qurilishi shakllandi. Shu bilan birga, giperglikemiya, dislipidemiya va tana vaznining ortishi kabi biokimyoviy oʻzgarishlar tomir devoridagi morfologik buzilishlar bilan uzviy bogʻliq ekanligi aniqlandi. Olingan natijalar metabolik sindrom sharoitida aterogen jarayonning bosqichma-bosqich rivojlanishini va uning morfogenetik mexanizmlarini ochib beradi.

288-294