№ 14 (06) (2025): Медицинский журнал молодых ученых

						Показать № 14 (06) (2025): Медицинский журнал молодых ученых
№ 14 (06) (2025): Медицинский журнал молодых ученых
Опубликован: 05-06-2025

Рубрики журнала. Выпуск № 14 (06). Том 1. 2025

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА
ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНАЯ МЕДИЦИНА
НАУЧНЫЕ ОБЗОРЫ
ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА (ГИГИЕНА, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, МИКРОБИОЛОГИЯ)
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ

Весь выпуск

КЛИНИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА

IMPROVING THE DIAGNOSIS AND TREATMENT OF ALLERGIC RHINITIS IN PATIENTS WITH BRONCHIAL ASTHMA

Iskhakova F.Sh., Davronova G.B.

Unfavorably susceptible rhinitis (AR) and bronchial asthma are exceedingly predominant, regularly coexisting disarranges that affect the respiratory tract. The coexistence of these two conditions, known as “joined together aviation route infection,” complicates the determination and treatment, given their shared immunopathological instruments and covering indications. This article analyzes the complexities of diagnosing unfavorably helpless rhinitis in asthma patients, the impact of unfavorably defenseless rhinitis on asthma organization, and current pleasing techniques. In specific, it highlights strategies for progressing the conclusion of unfavorably defenseless rhinitis in asthma patients and a while later headways in treatment, counting pharmacological and non-pharmacological approaches. The article also audits the basic composing to underline key disclosures and propose methodologies for predominant organization.

7-11

СИНДРОМ СОЕДИНИТЕЛЬНОТКАННОЙ ДИСПЛАЗИИ У ДЕТЕЙ С ВТОРИЧНЫМ ПИЕЛОНЕФРИТОМ

Мухамеджанова А., Нурпеисова Р.Г., Таджиева З.Б.


Статья посвящена проблеме соединительнотканных дисплазий у детей и роли этой патологии в патогенезе заболеваний мочевой системы. Рассмотрены этиологические аспекты развития этой патологии, клинические особенности течения некоторых нефрологических заболеваний на фоне соединительно-тканных дисплазий в детском возрасте. Была сделана попытка выявления внешних фенотипических признаков и сопоставление их с морфологическими и функциональными нарушениями со стороны внутренних органов.

12-14

O‘ZBEKISTONDA ISHEMIK INSULTGA CHALINGAN YOSH BEMORLARNING ETIOLOGIK VA XAVF OMILLARI BO’YICHA KLINIK PROFILI

Tolibov D.S., Qarshiboyeva N.I., Yusupov A.U.

Maqsad: Ushbu tadqiqotimiz yosh bemorlarda ishemik insult rivojlanishining etiologik va xavf omillariga oid klinik xususiyatlarni o‘rganish va erta profilaktika hamda kasallikni boshqarishga ilmiy asos yaratish maqsadida olib borildi.
Bemorlar va usullar: 18–50 yosh oralig‘idagi yosh insult bemorlarining ma'lumotlari, Toshkent tibbiyot akademiyasi ko’p tarmoqli klinikasi nevrologiya va intensiv nevrologiya bo’limiga yotqizilgan bo’lib, ular retrospektiv tarzda tahlil qilindi.Demografik va klinik xususiyatlar, xavf omillari va etiologik omillar baholandi.Yosh guruhlari (yoshlar 18–34 ) va (katta yoshlilar 35–50) orasidagi farqlar tekshirildi.
Natijalar: Jami 343 ta ketma-ket stasionar sharoitda davolangan bemorlar tadqiqotga kiritildi (o‘rtacha yosh: 43,8 yosh), 40 nafar bemor (10,9%) 18–34 yosh oralig‘ida bo‘lgan. Xavf omillarining tarqalishi: chekish 48,0%, qandli diabet 25,1%, arterial gipertoniya 35,7%. Bu uchchala xavf omili kattaroq yosh guruhida ko’proq aniqlandi (barcha p < 0,05). Boshqa omillar: giperlipidemiya 35%, ichkilikbozlik 44,7% ammo, bu omillar yosh guruhlar o‘rtasida statistik farq aniqlanmadi. Etiologiya bo‘yicha: Katta arteriya ateroskleroziga mansub bemorlar soni — 55 nafar (15,7%), ularning katta qismi kattaroq yosh guruhiga to‘g‘ri kelgan (16,9% vs 4,9%, p < 0,05). Kardioembolizm holatlari — 10%, bu holat yosh bemorlar guruhida ko’proq aniqlandi (19,9% vs 8,5%, p < 0,05). Kichik tomir okluziyasi — 45 nafar (12,8%): yosh va katta guruhlar o‘rtasida farq kuzatilmagan. Boshqa aniqlangan sabablar — 16 bemor (5,1%). Aniqlanmagan sabablar — 189 bemor (54,9%).
Xulosa:Yosh insult holatlarida ham an’anaviy qon-tomir xavf omillari (gipertoniya, diabet, chekish) keng tarqalgan va yosh oshgan sari ularning tarqalishi ortadi. Bundan tashqari, kam uchraydigan xavf omillari va noyob etiologik sabablarga chuqurroq e’tibor qaratish zarur.

15-20

INFEKSION MONONUKLEOZ VA COVID-19 INFEKTSIYALARINING KLINIK XUSUSIYATLARI: QIYOSIY TAHLIL

Karamatullaeva Z.E., Odilova G.M.

Ushbu maqolada infeksion mononukleoz (IM) va COVID-19 infektsiyalarining birgalikda uchrashi holatlari klinik tahlil qilingan. Epshteyn-Barr virusi (EBV) va COVID-19ning koinfeksiyasi, ayniqsa COVID-19 yengil kechganda IM rivojlanishi bilan bog‘liq holatlar kam o‘rganilgan. Maqolada IM va COVID-19'ning o‘xshash va farqli klinik belgilari, shuningdek, differentsial tashxislash muammolari ko‘rib chiqilgan. Bir nechta klinik holatlar misol sifatida keltirilib, ushbu infektsiyalarning birgalikda kechishi klinik ko‘rinishini o‘zgartirishi va tashxislashda qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkinligi taʼkidlangan. Maqola terapevtlar va umumiy amaliyot shifokorlari uchun IM va COVID-19'ni farqlash va to‘g‘ri tashxis qo‘yishda yordam beradi.

21-25

IMPROVING THE DIAGNOSTICS OF PATIENTS WITH NASOPHARYNGEAL ANGIOFIBROMA BY IDENTIFYING THE GSTM1 GENE POLYMORPHISM

Khamrakulova N.O., Kazimov B.B.

Nasopharyngeal angiofibroma (NPA) could be a uncommon, vascular kind tumor that overwhelmingly influences youthful guys. In spite of being kind, it is locally forceful and can cause noteworthy dismalness, counting dying, aviation route hindrance, and cranial nerve inclusion. The pathogenesis of NPA remains not entirely caught on, in spite of the fact that it is accepted to include both hereditary and natural variables. The glutathione-S-transferase M1 (GSTM1) quality, which is included within the detoxification of responsive oxygen species and carcinogens, has been related with a assortment of cancers. This ponder examines the role of the GSTM1 quality polymorphism, particularly the GSTM1-null genotype, within the advancement of nasopharyngeal angiofibroma. Employing a case-control think about plan, we analyzed the nearness of the GSTM1 quality in 100 patients analyzed with NPA and 100 sound controls. The comes about recommend that the GSTM1-null genotype is altogether more predominant in NPA patients, possibly serving as a hereditary marker for early conclusion and chance evaluation. These discoveries give imperative bits of knowledge into the atomic instruments fundamental NPA and offer a promising symptomatic instrument for progressing persistent results.

26-29

TAKRORIY IMPLANTATSIYA MUVAFFAQIYATSIZLIGIDA SITOKIN PROFILI VA Th1/Th2 BALANSINING AHAMIYATI

Muminova Z.A., Yaqubova M.D., Gaipova N.M.

Embriоn implantatsiyasining muvaffaqiyatli kechishi serumdagi sitokinlar profili va T-yordamchi (Th) hujayralarining Th1/Th2 muvozanatiga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Biroq, ushbu ko‘rsatkichlarning qayta-qayta yuqori sifatli embrion ko‘chirilishiga qaramay homiladorlikka erishilmasligi bilan xarakterlanadigan takroriy implantatsiya muvaffaqiyatsizligi (RIF) bilan ishonchli bog‘liqligi hali to‘liq aniqlanmagan.
Maqsad: Ushbu maqola takroriy implantatsiya muvaffaqiyatsizligida (RIF) ishtirok etuvchi immunologik omillarni, xususan, zardob sitokinlar darajasi va T-yordamchi hujayralar (Th1/Th2) balansini baholash, hamda ularning RIF rivojiga ta’sirini aniqlash.
Bemorlar va usullar: 18–40 yosh oralig‘idagi bemorlarining ma’lumotlari, Toshkent shahar 9-sonli tumanlararo perinatal markazi ginekologiya bo‘limida o‘tkazildi, ular retrospektiv tarzda tahlil qilindi. Tadqiqot doirasida 41 nafar RIF tashxisi qo‘yilgan bemor va birinchi IVF sikli natijasida homilador bo‘lgan 29 nafar ayolning o‘rtacha lutein fazasida olingan serum sitokin profillari bioinformatik tahlil va logistik regressiya asosida solishtirildi. Shuningdek, ko‘chirib o‘tkazilganidan keyin 5-haftada homiladorlik tasdiqlangan bemorlardagi sitokin o‘zgarishlari ham baholandi.
Natijalar: RIF guruhida yallig‘lanishga olib keluvchi (pro-inflammator) sitokinlar darajasining oshishi, yallig‘lanishga qarshi (anti-inflammator) sitokinlar darajasining kamayishi, shuningdek Th1/Th2 nisbati oshganligi qayd etildi. Ayniqsa, ko‘p ko‘rsatkichlar asosida tuzilgan ROC (Receiver Operating Characteristic) chizig‘i RIFni aniqlashda yuqori bashorat quvvatini ko‘rsatdi: AUC = 0.94, ishonch oralig‘i (CI) 0.87–1.00, P < 0.0001; sezuvchanlik – 96.55%, spetsifiklik – 87.50%.Shuningdek, 5-haftalik homiladorlik davrida (implantatsiyadan so‘ng) homiladorlikka erishgan har ikki guruhdagi ayollarda ham bir nechta sitokinlarning darajasi homiladorlikdan oldingi holatga nisbatan oshgan va Th1/Th2 muvozanati asta-sekin Th2 tomonga siljigan.
Xulosa: Mazkur topilmalar yallig‘lanish bilan bog‘liq sitokinlar va Th1 hujayralari ustunligi RIFning rivojlanishida muhim rol o‘ynashi mumkinligini ko‘rsatadi. Bu esa ularni homiladorlikka yordam beruvchi terapiyada natija ko‘rsatkichlari sifatida baholash mumkinligini anglatadi.

30-36

KO‘KRAK BEZI SARATONINING GEMATOGEN METASTAZLANISHI: YONDOSH KASALLIKLARNING TA’SIRI QANDAY?

Mirzayeva M.A. , Alimhodjaeva L.A. , Zakirova L.T. , Tohirova M.B. , Toirova M.Z.

Maqsad. Ko‘krak saratoni gematogen metastazlanishida menopauza davri va yondosh kasalliklarning rolini baholash. Material va metod. 91 nafar ko‘krak saratoniga chalingan ayollarning kasallik tarixidan olingan ma’lumotlar yig‘ildi, statistik qayta tahlil etildi. Natijalar. Gematogen metastazlanish premenopauza davridagina yollarda postmenopauza davridagi bemorlarga nisbatan ko‘p uchraydi(p-0.03). Yondosh kasalliklar orasida esa semizlik (44(48.3%) qandli diabet(9(9.9%)) va gipertoniya (23(25.3%) xastaliklari ko‘p uchraydi. Xulosa. Ko‘krak saratoniga chalingan ayollar uchun premenopauza davri va semizlik, QD va GK kabi kasalliklarning birgalikda kelishi mustaqil prognostik omil bo‘lishi mumkin.

37-40

ASSOCIATIONS OF POLYMORPHISMS IN THE PEROXISOME PROLIFERATOR-ACTIVATED RECEPTOR GAMMA COACTIVATOR-1 ALPHA GENE WITH CHRONIC KIDNEY DISEASE

Nazarova N.O., Jabbarov O.O.

The knowledge of factors influencing disease progression in patients with established chronic kidney disease (CKD) is still relatively limited. One potential pathway is related to peroxisome proliferator–activated receptor gamma coactivator-1 alpha (PPARGC1A), a transcription factor linked to energy metabolism which may play a role in the kidney function. Thus, its associations with subsequent CKD events remain unclear. We aimed to investigate the effect of three different SNPs in the PPARGC1A gene on the risk of subsequent CKD in a population with established CKD.

41-44

MULTIFOKAL SUT BEZI SARATONIDA METASTAZLANISHNI BAHOLASH

Norbekova M.X., Fayziyev F.Sh.

 


Tadqiqotning maqsadi: multifokal ko‘krak bezi saratoni (KBS) bilan og‘rigan bemorlarda o‘sma metastazlanish jarayonini tahlil qilishdan iborat. Material va metod: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy markazi va uning filiallarida 2018-2023-yillar davomida davolangan 133 nafar bemor ma’lumotlari retrospektiv tahlil qilingan. Natijalar: Multifokal xarakteriga ega bo‘lgan bemorlar uchun regionar limfa tugunlarining o‘sma bilan zararlanish chastotasi yuqori, ammo uzoq a’zolarga metastazlanish bo‘yicha unifokal o‘sma bilan deyarli farq mavjud emas(p-0.01). Xulosa: Bizning natijalarimiz ko‘rsatmoqdaki, ko‘p o‘choqli saratonda mahalliy metastazlanish ko‘rsatkichi yuqori, ammo qo‘shimcha o‘choqlarning mavjudligi gematogen metastazlanishga esa ta’sir etmaydi.

45-48

SURUNKALI BILIAR PANKREATIT VA SURUNKALI ALKOGOLLI PANKREATIT PATOGENEZIDA INTERLEYKINLAR ROLINI BAHOLASH

Sharipova S.T., Masharipova Yu.K.

Ushbu ilmiy maqolada surunkali pankreatit patogenezida immunokompetent hujayralar funksional faolligi buzilishi, yallig‘lanish, immun, proliferativ jarayonlar roli haqida ma’lumot berilgan. Shuningdek, bemorlar qonida biokimyoviy o‘zgarishlar,jumladan, ALT, AST, LDG, lipaza, C-reaktiv oqsil, gamma-glutamiltransferaza va ishqoriy fosfataza faolligi, interleykinlar miqdori guruhlarga bo‘lib o‘zaro taqqoslanadi. Interleykin spektri tahlil qilindi.

49-53

ENDOTHELIAL DYSFUNCTION AS A PROGNOSTIC MARKER IN PATIENTS WITH CHRONIC KIDNEY DISEASE

Tursunova L.D.

The article discusses the state of endothelial function in patients with chronic kidney disease. A group of 68 patients with stage I–III chronic kidney disease was examined. Activation of endothelial function was revealed, expressed by an increase in the level of endothelin-1, which increases with a decrease in glomerular filtration rate. In patients with the initial manifestations of renal dysfunction, changes associated with an increase in endothelin-1 levels were noted.

54-57

INSULTDAN KEYINGI AFAZIYADA MEMANTIN QO‘LLASHNING HAYOT SIFATI VA NUTQ TIKLANISHIGA TA’SIRI: RANDOMIZATSIYALANGAN NAZORATLI TADQIQOT

Yusupov A.U., Kilichev I.A., Qarshiboyeva N., Bobojonov Z.O.

Ushbu maqola insultdan keyingi afaziya bilan og‘rigan bemorlarda Memantinning hayot sifati va til funksiyasi tiklanishiga ta’sirini baholashga bag‘ishlangan. Tadqiqot prospektiv, randomizatsiyalangan va nazoratli dizaynda o‘tkazildi. 64 nafar bemor randomizatsiya asosida ikki guruhga ajratildi: nazorat guruhi faqat bazis reabilitatsiya dasturini oldi, interventsiya guruhi esa bazis reabilitatsiyaga qo‘shimcha ravishda Memantin qabul qildi. Baholash mezonlari sifatida SAQOL-39, WAB–AQ, Barthel Index va CIQ testlari qo‘llanildi. 12 haftalik davolash yakunida Memantin qabul qilgan bemorlarda hayot sifati va til funksiyasi ko‘rsatkichlarida nazorat guruhiga nisbatan sezilarli yaxshilanish kuzatildi. Tadqiqot natijalari Memantinning afaziya reabilitatsiyasida samarali farmakologik qo‘shimcha vosita sifatida foydalanish imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Natijalar Memantinning insultdan keyingi reabilitatsiyani yaxshilash va bemorlarning ijtimoiy integratsiyasini oshirishdagi muhim rolini tasdiqlaydi.

58-63

БЕМОРЛАРДАГИ ДИАБЕТИК ЙИРИНГЛИ-НЕКРОТИК ЖАРОҲАТЛАРНИ КОМПЛЕКС ДАВОЛАШИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

Эргашев У.Ю., Ирискулов Б.У., Зоҳиров А.Р., Шодмонқулова Д.Б., Cулаймонов Х.О.

Тадқиқотнинг мақсади: Қандли диабет билан оғриган беморларда оёқларнинг йирингли-некротик жароҳатларини даволашнинг клиник-экспериментал тадқиқотларига асосланиб патогенетик ёндашувларини такомиллаштириш.
Тадқиқотнинг материаллари ва усуллари: Тошкент тиббиёт академияси 2-Умумий жарроҳлик кафедраси клиник базаси Яккасарой туман тиббиёт бирлашмаси Йирингли жарроҳлик бўлимида 2021-2024-йиллар оралиғидаги қандли диабетнинг оёқдаги йирингли-некротик клиник шакли бўлган 112 нафар беморни текшириш ва даволаш натижалари таҳлил қилинган. Анаероб инфекция қўзғатувчилари бўлган беморлар, атеросклероз сабаб оёқ артерияларида патология бўлган беморлар ва қандли диабет бўлмаган оёқлардаги йирингли-некротик шакли учраган беморлар тадқиқотга киритилмаган.
Натижалар: Рентгенэндоваскуляр амалиётлар бажарилган барча беморларга консерватив даво давом эттирилди. Асосий гуруҳдаги беморлар оёқларидаги йирингли-некротик жароҳатларига озонлашган физиологик эритма билан ишлов берилди, қон реологиясини яхшиловчи Реоманнисол режа бўйича парентерал қўлланди. Бунда беморларда критик ишемия бартараф этилди, оғриқлар йўқолди, юзаки яралар битди, битмайдиган узоқ муддат давом этувчи жароҳатлар битиш кунлари 10 кунга қисқарди, кичик ампутациялар бажарилди, катта ампутациялар ҳажми камайди, амалиётдан кейинги асоратлар кузатилмади.
Хулоса: Бизнинг даволаш усулимизнинг қуйидагиларни ўз ичига олди: потенциал яшовчан бўлмаган тўқималарни максимал даражада олиб ташлаш, йирингли-некротик жараёнга қўшилиб кетган пай ва клетчатка бўшлиқларини максимал даражада очиб кириш ва санатасия қилиш, инфекция тарқалишини ва кўпайишини олдини олиш мақсадида озонлашган физиологик эритма консентрациясини ошириш ва ювиш вақтини узайтириш, антисептик эритмалар билан максимал тозалаш, дистал артерия қон оқимини тиклаш мақсадида микроциркуляция ва дезинтоксикация жараёнларини камайтириш ва жароҳатни битиш тенденсиясини ошириш фонида тизимли яллиғланиш синдроми омилларини стимуляция қилишдан иборат бўлди.

64-73

ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНАЯ МЕДИЦИНА

СТАНОВЛЕНИЕ ИММУННЫХ СТРУКТУР ТОНКОЙ КИШКИ КРОЛИКОВ В ОНТОГЕНЕЗЕ

Джуракулов Б.И.

В данной работе рассматриваются процессы формирования иммунных структур тонкой кишки кроликов в онтогенезе. Исследование охватывает морфологические и функциональные изменения лимфоидных образований, включая пейеровы бляшки, солитарные фолликулы и интраэпителиальные лимфоциты. Анализируются этапы развития иммунной системы кишечника, начиная с эмбрионального периода и заканчивая зрелым возрастом. Особое внимание уделяется динамике созревания клеточного состава и его адаптивным механизмам в ответ на антигенные раздражители. Полученные результаты имеют важное значение для понимания возрастных особенностей иммунного ответа кишечника и могут быть использованы в ветеринарной иммунологии и биомедицинских исследованиях.

74-78

SURUNKALI TOKSIK GEPATIT XASTALIGI SHAROITIDA TUG‘ILGAN AVLODLAR JIGARINING MORFOLOGIK VA MORFOMETRIK HOLATIGA TA’SIRI (EKSPERIMENTAL TADQIQOT)

Nazarova M.B., Toshpo‘latov S.S.

Onadagi surunkali toksik gepatit xastaligi bo‘lgan dvarlarda medikamentoz korreksiyalash ona va uning avlodlari jigarining morfofunksional holatiga ijobiy ta’sir qildi. Ona va avlod jigaridagi morfofunksional buzilishlarni oldini olish, jigar patologiyalari mavjud boʻlgan onalardan tugʻilgan bolalar kasalliklarini ancha oldin bashorat qilish, erta tashhislash va davolashning samarali usullarini ishlab chiqish kabi tadbirlarni amalga oshirish avlodning tashqi va ichki muhitning turli zararli omillariga rezistentligini oshirish yoʻllarini belgilashga imkon beradi.

79-83

MAHALLIY KAOLIN ASOSIDA OLINGAN NaX SЕОLITI SINTEZI VA UNING FIZIK-KIMYOVIY ANALIZ TAHLILI

Oydinov M.X.

Tatqiqot ishida Angren kaolini asosida gidrotermal sintez usuli bilan sintetik NaX seoliti sintez qilindi. Aralashma molyar nisbati SiO₂/Al₂O₃ = 2 Na₂O/SiO₂ = 1:1 va H₂O/Na₂O = 40 ga teng bo‘lishi uchun metakaolin, NaOH eritmasi va natriy silikatdan foydalanilgan. Aralashmaga 2M NaOH eritmasi bilan ishlov berildi va 120 ° C da 24 soat davomida qizdirildi. Sintez qilingan seolit FTIR spektroskopiyasi, rentgen nurlari diffraktsiyasi (XRD) usullari bilan tavsiflandi va boshqa ilmiy tadqiqotlar parametrlari bilan qiyosiy tahlil qilindi. Tatqiqotda AKF-78 markali kaolindan NaX seolitining gidrotermik sintezi uchun optimal sharoit o‘rganildi va muhokama qilindi.

84-88

INTAKT VA QANDLI DIABET BILAN KASALLANGAN KALAMUSHLARDAN TUG‘ILGAN AVLODLAR INGICHKA ICHAGI DEVORI QON TOMIR TO‘QIMA TUZILMALARINING POSTNATAL MORFOGENEZI (EKSPERIMENTAL TADQIQOT)

Rasbergenov A.A., Adilbekova D.B.

Eksperimental tadqiqotlarda оlingan natijalar ko‘rsatdiki, qandli diabet bilan kasallangan urg‘ochi kalamushlardan tug‘ilgan avlodlarda ichak morfologiyasida sezilarli o‘zgarishlar mavjudligini ko‘rsatadi. Postnatal ontogenezning ilk davrlarida ingichka ichak devori struktur komponentlarida yallig‘lanish reaktiv o‘zgarishlar, mononuklear hujayralar bilan infiltratsiyalanish, distrofik jarayonlar kuzatildi. Kechki davrlarda esa shilliq va mushak qavatlari qalinligining pasayishi, kriptlar balandligining pasayishi, epiteliy hujayralari sonining kamayishi, qon tomirlari va limfa tugunlari zichligining pasayishi jarayonlari kuzatildi. Bu jarayonlar barchasi bolaning xomilaki davrlarida organizmdagi giperglikemiya, anomal muhit ta’sirida rivojlanganligining asoratlari oqibatlari va onaning giperglikemiyasi ta'sirida gistogenezning buzilishi bilan bog‘liq. Bu hujayralarning proliferativ faolligining pasayishiga, ichakning so‘rilish jarayonlarining pasayishiga va yallig‘lanish jarayonlarining rivojlanish xavfini oshirishga olib kelаdi. Hujayralar sonining kamayishi shilliq qavatning sekretor funksiyasi buzilganligini ko‘rsatadi. Epiteliya hujayralari shilliq qavatni himoya qilishda asosiy rol o‘ynaydi va ularning kamayishi ichak to‘sig‘ining o‘tkazuvchanligini oshirishga olib kelishi mumkin. Shilliq osti qavatidagi qon tomirlari va limfoid tugunlari zichligining pasayishi ingichka ichakning qon ta'minoti va immun funktsiyasining buzilishini ko‘rsatadi. Bu giperglikemiya ta'sirida buzilgan angiogenez va limfopoez bilan bog‘liq bo‘lаdi. Giperglikemiya kollagen va elastin kabi strukturaviy oqsillar sintezining buzilishiga olib keladi, bu esa qon tomirlar mustahkamligi va elastikligining pasayishiga, shuningdek DNK metilatsiyasining o‘zgarishiga olib keladi, bu esa gistogenez va hujayra differentsiatsiyasini tartibga soluvchi genlar ekspressiyasining buzilishiga olib keladi.

89-94

LAMP KLINIK AMALIYOTDA: ZAMONAVIY VA TEZKOR YECHIM SAMARADORLIGI

Umarkulova Z.D.

LAMP (Loop-mediated Isothermal Amplification) testining klinik amaliyotda qo‘llanilishi va uning samaradorligini tahlil qiladi. LAMP testi molekulyar diagnostika usuli sifatida zamonaviy tibbiyotda muhim o‘rin egallamoqda. Ushbu usul, PCR testlariga qaraganda, tezkor, arzon va yuqori aniqlikda natijalar beradi.

95-97

FEATURES OF THE STRUCTURE OF ADRENERGIC NERVE STRUCTURES IN THE INTESTINAL TRACT OF RABBITS IN DIFFERENT PERIODS OF ONTOGENESIS

Dekhkanova N.T., Oripov B.

Adrenergic nerve structures of blood vessels of the jejunum of rabbits in early postnatal ontogenesis (10-, 20-, 30-day-old rabbits) were studied by processing cryostat sections and total preparations with a glyoxylic acid solution. It was found that during this period, structural and fluorescent rearrangements of adrenergic innervation in the jejunum in general and in the innervation of blood vessels in particular occur. This is expressed in a change in luminescence and complication of the perivascular adrenergic nerve plexus of vessels.

98-100

ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ОЧЛИК ҲОЛАТИДА ДЕНГИЗ ЧЎЧҚАЛАРИ ОШҚОЗОН ОСТИ ЧИҚАРУВ НАЙЛАРИ АПУДОЦИТЛАРНИНГ МОРФОЛОГИЯСИ

Бойқузиев Х.Х.

Очлик - бу табиатнинг қонуни бўлиб, унинг физиологик ва патологик, тўлиқ ёки қисман, миқдорий ва сифатий турлари фарқ қилинади. Физиологик очлик бу инсонлар ва ҳайвонлар ҳаётида учраб турадиган ҳолатдир. Патологик очлик - бу муҳит ёки ҳаёт тақозо этган мажбурий ҳолатда бўлиши мумкин. Тўлиқ очлик - бу озуқа ва сув умуман истеъмол қилмаслик, қисман очлик эса озуқа истеъмол қилмай аммо сув истеъмол қилиш ҳолати. Миқдорий очлик - бу тўйиб овқат eмаслик ва сифатий очлик эса озуқа таркибида керакли моддаларнинг камлиги ва ҳоказо. Очликнинг бу турларидан фойдаланиб инсонлар саломатлигини мустаҳкамлаш мумкинлиги ҳақида охирги йиллар илмий адабиётларда кўплаб баён қилинмоқда. Тадқиқотимизнинг мақсадини амалга ошириш учун 12 та денгиз чўчқаларнинг меъда ости бези ўрганилди. Тажриба ҳайвонларнинг 5 таси назорат ва 7 таси тажриба учун олинди. Очлик тажрибаси 10 сутка давомида Ю.С. Заболотских (2017) усулида фақат сув бериб бориш йўли билан олиб борилди. Биз ҳам тажриба ҳайвонларида бундай тажрибани ўтказиб муаммонинг баъзи бир жиҳатларига аниқлик киритишни лозим деб топдик. Хулоса қилиб айтганда экспериментал очлик шароитида денгиз чўчқалари ошқозони ости бези чиқарув найлари эндокрин ҳужайраларида турли даражадаги дистрофик ўзгаришлар кузатилади.

101-104

КАЛАМУШЛАР ОШҚОЗОНИ ТУБИ НЕРВ ТИЗИМИНИНГ МОРФОЛОГИЯСИ

Окбаев М.Б.

Ушбу мақолада каламушлар ошқозони туби адренергик ва холинергик нерв тизимининг умумий тузилиши ва ошқозон фаолиятининг бошқарилуви ҳамда метаболик синдром (абдоминал ёғ тўқимасининг пайдо бўлиши ва кўпайишида) пайдо бўлишидаги аҳамияти кўрсатилган.
Узоқ давом этган эволюция жараёни барча тирик организмларнинг ўзига хос ҳаёт тарзи ва озиқланиш муҳитига мослашишига сабаб бўлган. Шу жумладан одамлар ҳам ўзининг ҳаёт тарзи ва озуқа тури эга бўлиб, барча аъзоларида ўзига хос мослашишлар, ҳамда баъзи ўзгаришларга сабаб бўлади. Организмнинг барча аъзоларининг ўзаро мутоносибликда фаолият кўрсатишини таъминлаш ва бошқариш учун бошқарув ва мослаштириш (нерв ва эндокрин) тизими шакллана бошлаган. Юқори даражада ривожланган сут эмизувчи ҳайвонлар ва одамда бу тизим жуда яхши ривожланган бўлиб, организмнинг барча аъзоларининг фаолиятини, яшаш муҳити ва озуқа турига боғлиқ равишда ўзаро мутоносибликда фаолият юритиши ва мослашишларини таъминлайди. Ҳаёт тарзи, яшаш муҳити, озуқа тури ва унинг сифати, айниқса овқат ҳазм қилиш аъзолари хусусан ошқозонда ўзига хос мослашиш ва ўзгаришларга олиб келган. Бундай мослашиш ва ўзгаришлар жараёнида овқат ҳазм қилиш аъзолари фаолиятини бошқариб турувчи муҳим бошқарув ва мослаштириш тизимига эга.
Тадқиқот натижаларининг тахлили шуни кўрсатадики ошқозон туби деворидаги вегетатив нерв тизими (адренергик ва холинергик нерв тизими) абдоминал ёг тўпланиши ва унинг кўпайишида маълум иннервацион ахамиятга эга эканлиги илмий жиҳатдан асослаб берилди.

105-109

ИЗУЧЕНИЕ ПРОТИВОВОСПАЛИТЕЛЬНОЙ АКТИВНОСТИ НОВОГО КОМПЛЕКСНОГО ПРЕПАРАТА НА ОСНОВЕ ДИКЛОФЕНАКА И ИНГИБИТОРОВ ПРОТОННОЙ ПОМПЫ

Аллаева М.Ж.

В современную эпоху глобализации воспаление и связанные с ним заболевания представляют собой серьезную медико-социальную проблему для здоровья населения всего мира. Воспаление является сложным биологическим процессом, играющим ключевую роль в патогенезе различных заболеваний, и его развитие происходит под воздействием различных внешних и внутренних факторов. Согласно данным Всемирной организации здравоохранения (ВОЗ), 1/5 часть мирового населения нуждается в лечении из-за воспалительных заболеваний, некоторые из которых могут приводить к инвалидности и преждевременной смерти. По последним отчетам ВОЗ, воспалительные заболевания, в частности артрит, бронхиальная астма, сердечно-сосудистые, аутоиммунные и воспалительные заболевания кишечника, затрагивают миллионы людей, что делает эту проблему не только медицинской, но и экономической и социальной. Широкое распространение воспалительных процессов и их связь с различными заболеваниями вызывают серьезную обеспокоенность у ВОЗ и специалистов здравоохранения. Кроме того, с каждым днем растет необходимость разработки эффективных, безопасных и инновационных противовоспалительных препаратов. Цель исследования: Оценить противовоспалительную эффективность комбинированного препарата диклофенака и ингибитора протонной помпы омепрозола (Ортоф-S). Методы: Каррагениное воспаления вызывалась введением 0,1 мл 1% раствора каррагенина в заднюю левую лапу и оценивалась плетизмометрическим методом через 3 часа. Модель воспаления, вызванного формалином, вызывалась введением в заднюю левую лапу крыс 0,1 мл 2% раствора формалина, а через 5 часов воспаление оценивали плетизмометрическим методом. В исследовании модели воспаления, вызванного декстраном, вызывалась введением в заднюю левую лапу крыс 0,1 мл 6% раствора декстрана и через 3 часа исследования оценивали онкометрическим методом. Результаты: Впервые показано превосходство противовоспалительной эффективности (p<0,01) нового препарата, состоящего из диклофенака и омепразола в дозе 7 мг/кг при остром воспалении с каррагинаном, формалином, декстраном над референтным препаратом диклофенак. Выводы: Ортоф-S показал достоверную эффективность на моделях различными флогогеннами агентами (формалиновое воспаление, декстрановое воспаление, каррагениновое воспаление) на отёке лапках крыс и на фазы пролиферации, экссудации, препарат продемонстрировал значительное снижение воспаление при дозировке 7 мг/кг по сравнению с контрольной группой.

110-115

ЭНЕРГЕТИК ИЧИМЛИКЛАРНИНГ ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ТАЪСИРИ НАТИЖАСИДА 12 ҲАФТАЛИК КАЛАМУШЛАРНИНГ БОШ МИЯ ТЎҚИМАСИДАГИ МОРФОМЕТРИК ЎЗГАРИШЛАР

Орипов Ф.С., Эшкабилова С.Т.

Сўнгги 10-15 йил ичида энергетик ичимликлардан фойдаланиш нафақат катталар, балки болалар ва ўсмирлар орасида ҳам кенг тарқалди. Ёшлар ва спортчилар орасида энергетик ичимликларни истеъмол қилиш сезиларли даражада ошди, аммо соғлиқ учун ножўя таъсирлари ташвишланарли ҳол ҳисобланади. Бу ножўя таъсирлар юрак-қон томир тизими, асаб тизими ва ўрганиб қолиш муаммолар билан боғлиқ. Нашр этилган шарҳларда, юрак-қон томир ва нейровегетатив тизимларда сезиларли даражада салбий таъсир кўрсатилган. Энергетик ичимликларни ҳаддан ташқари истеъмол қилиш натижасида юракни тўхташ ҳолатлари, ўлим ҳолатлари қайд этилган. Бугунги кунда дунёда энергетиклар ўнлаб номлари билан ишлаб чиқарилади, аммо таркиби жиҳатидан асосан бир хил. Асосан таркибида сахароза ва глюкоза бўлади. Албатта, барча энергетик ичимликлар таркибида кофеин мавжуд, у нафақат қаҳваларда, балки чойларда, айрим газланган ичимликларда ва бошқаларда ҳам мавжуд. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ва халқаро педиатрия уюшмалари энергетик ичимликларнинг инсон саломатлигига ножўя таъсирлари, болалар ва ўсмирлар томонидан истеъмол қилинишини тақиқлаш зарурлигини таъкидламоқда. Ушбу мақолада 12 ҳафталик бўлган назорат ва тажриба гуруҳидаги каламушларнинг бош мия пўстлоғининг нейронлари ҳажми, нейронларнинг тарқалиш зичлиги, цитоплазма ва ядролар ҳажми, ҳамда цитоплазманинг ядрога нисбатини аниқланди ва қуйидаги натижалар келтирилган.

116-120

НАУЧНЫЕ ОБЗОРЫ

АНАЛИЗ ДОРОЖНО-ТРАНСПОРТНЫХ ПРОИСШЕСТВИЙ, СМЕРТНОСТИ И ТРАВМАТИЗМА В РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ И УЗБЕКИСТАНЕ В 2009-2022 ГОДАХ: ПРИЧИНЫ И ПОСЛЕДСТВИЯ

Жуманиёзов К.Й.

В сравнительном порядке изучены численность населения 2009-2022 годах в Российской Федерации и Узбекистана, количество легковых автомобилей, дорожно-транспортных происшествий, травматизма и смертности от дорожно-транспортных происшествий. Население Российской Федерации в 2009 году превышало население Узбекистана в 5,2 раза, а в 2022 году — в 4,1 раза. В 2009 году снабжение населения автомобилями в Узбекистане было в 4 раза меньше, чем в РФ, и к 2022 году оно выровняется. За 14 лет количество дорожно-транспортных происшествий в Российской Федерации снижается, тогда как в Узбекистане эта тенденция осталась практически прежней. Установлено, что травматизм в результате дорожно-транспортных происшествий в Узбекистане в 3-6 раз ниже, чем в Российской Федерации, а уровень смертности в 2-3 раза ниже.

121-128

МУТАЦИИ В ГЕНЕ FLG У ДЕТЕЙ С АТОПИЧЕСКИМ ДЕРМАТИТОМ НА ФОНЕ ХРОНИЧЕСКОГО ОБСТРУКТИВНОГО БРОНХИТА

Толибов М.М., Нарзикулов Р.М.

Атопический дерматит (АД) — одно из самых распространённых хронических воспалительных заболеваний кожи у детей, часто сочетающееся с респираторными аллергозами. Нарушение эпидермального барьера, связанное с мутациями гена FLG, в частности 2282del4, рассматривается как важный патогенетический механизм развития АД и его осложнений. Однако роль данной мутации в сочетании АД с хроническим обструктивным бронхитом изучена недостаточно.
Обследованы 100 детей с АД в возрасте от 0 до 7 лет, из которых у 50 наблюдался обструктивный бронхит. Контрольную группу составили 12 здоровых детей. Молекулярно-генетическое исследование на наличие мутаций 2282del4 и R501X гена FLG проводилось методом ПЦР. Для анализа использовалась периферическая венозная кровь. Статистическая обработка данных осуществлялась с использованием t-критерия Стьюдента.
Мутация 2282del4 обнаружена у 13 пациентов, из них двое — в гомозиготном состоянии. Частота мутации была достоверно выше в группе с АД по сравнению с контролем (p<0,05). В группе с АД, сочетающимся с обструктивным бронхитом, достоверной связи не выявлено (p>0,05). У носителей мутации, особенно в гомозиготном состоянии, отмечено более тяжёлое течение АД. Мутация также выявлена у нескольких здоровых лиц, что указывает на влияние дополнительных факторов.
Мутация 2282del4 гена FLG ассоциирована с повышенным риском развития атопического дерматита и утяжелением его течения. Её наличие у пациентов с обструктивным бронхитом может способствовать формированию респираторных аллергозов. Результаты подчеркивают необходимость раннего выявления мутации и персонализированного подхода к лечению детей с АД.

129-133

САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА АГРЕССИВНЫХ ФАКТОРОВ, ВОЗДЕЙСТВУЮЩИХ НА ОРГАНИЗМ ОСНОВНЫХ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ ГРУПП В АВТОМОБИЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ

Ахмаджонов Ш.Ш.

В статье представлен обзор современных научных данных, касающихся санитарно-гигиенических условий труда в автомобильной промышленности и их влияния на организм работников основных профессиональных групп — сварщиков, покрасчиков, сборщиков, механиков и других. Рассмотрены основные агрессивные производственные факторы, включая шум, вибрацию, пылевые и аэрозольные загрязнители, токсичные химические вещества, микроклиматические отклонения и физические перегрузки. Описаны их потенциальные патогенетические эффекты при хроническом воздействии, такие как развитие профессиональных бронхолёгочных заболеваний, нейросенсорных расстройств, нарушений опорно-двигательного аппарата и снижения слуха. Особое внимание уделено методам гигиенической оценки факторов риска, лабораторному и инструментальному мониторингу, а также международным рекомендациям по обеспечению безопасности условий труда. На основе анализа предложены направления профилактики, включая оптимизацию санитарного контроля, повышение осведомлённости персонала, регулярное использование средств индивидуальной защиты и внедрение систем медицинского скрининга.

134-138

ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА МИКРОПЛАСТИКА В ПИТЬЕВОЙ ВОДЕ И ЕГО ВЛИЯНИЕ НА ОРГАНИЗМ ЧЕЛОВЕКА

Ахмадходжаева М.М.

В статье рассматриваются современные данные о загрязнении питьевой воды микропластиком, его источниках, механизмах поступления в организм человека и потенциальных рисках для здоровья. Представлен анализ масштабов распространения микропластических частиц в водопроводной, бутилированной и природной воде, с акцентом на систематические обзоры и доклады Всемирной организации здравоохранения и Европейского агентства по охране окружающей среды. Описаны физико-химические свойства микропластика, его взаимодействие с токсичными веществами, а также возможные пути бионакопления и транслокации в организме человека. Особое внимание уделено оценке токсикологических последствий хронического воздействия микропластика, включая влияние на пищеварительную, эндокринную, иммунную и репродуктивную системы. Обсуждаются существующие гигиенические нормативы, методологические трудности в мониторинге и пробелы в научной оценке риска. В заключение приведены предложения по совершенствованию систем санитарного контроля и направлению дальнейших исследований в области оценки безопасности питьевой воды в условиях роста загрязнения микропластиком.

139-143

КАРТОГРАФИРОВАНИЕ ОЧАГОВ ВИРУСНОГО ГЕПАТИТА А В СЕЛЬСКИХ РАЙОНАХ И СРЕДИ ДЕТСКОГО НАСЕЛЕНИЯ

Махмудова М.О.

В статье представлены результаты эпидемиологического исследования очагов вирусного гепатита А (ВГА) в сельских районах Андижанской области среди детей школьного возраста. Проведён ретроспективный анализ заболеваемости за 2022–2024 годы с использованием методов сероэпидемиологического мониторинга, оценки санитарных условий и картографирования вспышек инфекции. Выявлены территориальные зоны с наибольшей заболеваемостью, преимущественно среди учащихся в условиях низкой санитарной обеспеченности и ограниченного доступа к вакцинопрофилактике. На основе анализа разработаны предложения по оптимизации санитарного надзора, внедрению целевых программ вакцинации и улучшению гигиенической инфраструктуры в сельских школах. Полученные данные могут служить основой для создания региональных программ профилактики ВГА среди детского населения.

144-147

ГИГИЕНА ОНЛАЙН-СРЕДЫ: КАК СОЦИАЛЬНЫЕ СЕТИ ВЛИЯЮТ НА ПОВЕДЕНИЕ И ЗДОРОВЬЕ ПОДРОСТКОВ

Мирмухамедов Б.Б.

В статье рассматривается влияние социальных сетей как компонента онлайн-среды на поведение, психическое и физическое здоровье подростков. Проведён анализ современных отечественных и зарубежных исследований, посвящённых зависимости от социальных сетей, цифровому стрессу, снижению физической активности и нарушению сна у подростков. Особое внимание уделено нейропсихологическим и поведенческим аспектам — формированию зависимости от лайков и комментариев, расстройствам внимания, тревожности и депрессии. Обсуждаются механизмы формирования цифровой зависимости, влияние онлайн-контента на самооценку, социальные нормы и межличностные отношения подростков. Выделены риски, связанные с кибербуллингом, цифровым выгоранием и нарушением гигиены экранного времени. Предложены направления профилактики и оздоровления онлайн-среды: цифровая гигиена, медиаграмотность, родительский контроль и психолого-педагогическое сопровождение. Полученные результаты подчёркивают необходимость формирования культуры безопасного поведения в интернете и включения цифровой гигиены в образовательные программы для подростков.

148-151

ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА: ВЛИЯНИЕ ГАДЖЕТОВ НА ФИЗИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ ДЕТЕЙ И ПОДРОСТКОВ

Моминов О.Н.

В статье представлен обзор современных научных данных, касающихся влияния избыточного и несбалансированного использования гаджетов (смартфонов, планшетов, ноутбуков) на физическое развитие детей и подростков. Рассмотрены гигиенические аспекты, связанные с малоподвижным образом жизни, нарушением осанки, зрительными и опорно-двигательными нарушениями, обусловленными длительным пребыванием перед экраном. Проанализированы эпидемиологические исследования, указывающие на рост частоты сколиоза, зрительной усталости, ожирения и снижения общей физической выносливости среди школьников. Особое внимание уделено нейрофизиологическим и психомоторным последствиям цифровой перегрузки в раннем возрасте. Обсуждаются подходы к гигиеническому нормированию экранного времени, методики оценки физического развития, а также профилактические рекомендации для родителей, педагогов и специалистов в области охраны здоровья. Выводы подчёркивают необходимость системного внедрения цифровой гигиены в образовательную среду и важность раннего формирования осознанного отношения к использованию электронных устройств.

152-156

ВЛИЯНИЕ МОКСОНИДИНА НА ТЕЧЕНИЕ ТРЕВОЖНОГО СИНДРОМА У БОЛЬНЫХ АРТЕРИАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИЕЙ

Охундадаева М., Нуриллаева Н.М.

Гипертонией страдает около трети взрослого населения во всём мире, то есть более миллиарда человек. Известно, что психосоциальные факторы имеют определенное влияние на развитие и течение ИБС. Проблема взаимосвязи депрессии и кардиологических заболеваний, в частности ишемической болезни сердца (ИБС), изучается отечественными и зарубежными учеными на протяжении нескольких десятилетий. Установлены и продолжают изучаться различные механизмы, за счет которых наличие депрессии может в той или иной степени отразиться на течении ИБС и даже стать предиктором новых кардиальных событий. Повышенный центральный симпатический отток часто игнорируется как важнейший регулятор как кровеносной системы, так и метаболических процессов и часто остается без терапевтического воздействия.

157-161

ИЗУЧЕНИЕ КЛИНИЧЕСКОГО ТЕЧЕНИЯ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ СЕРДЦА У БОЛЬНЫХ С ДИСФУНКЦИЕЙ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ

Шукурджанова С.М., Азизова П.Х., Назарова М.А.

Каждый год ишемическая болезнь сердца (ИБС) – ведущая причина смертности и инвалидности в мире – становится причиной гибели 9,4 миллионов человек. На сегодняшний день накоплены обширные и весомые доказательства связи патологии сердца с гипофункцией ЩЖ. Субклинический гипотиреоз (СКГ) встречается у 15,8 % женщин и у 6,7 % мужчин с ишемической болезни сердца (ИБС). Щитовидная железа отвечает за метаболизм, а также за сердечную функцию и периферическую сосудистую систему. Дисфункции щитовидной железы связаны с увеличением риска сердечно-сосудистых заболеваний, включая сердечную недостаточность и ишемическую болезнь сердца, мерцательную аритмию, за счет нарушения сократимости сердца, ударного объема, частоты сердечных сокращений, периферического сосудистого сопротивления и электрической активности. Дисфункции щитовидной железы также изменяют несколько факторов риска сердечно-сосудистых заболеваний, таких как атеросклероз, гипертония и дислипидемия, а также вызывают инсульт, который связан с мерцательной аритмией. В миокарде эти гормоны стимулируют как диастолическое расслабление миокарда, так и систолическое сокращение миокарда, оказывают проангиогенный эффект и играют важную роль в поддержании внеклеточного матрикса. Гормоны щитовидной железы модулируют функцию митохондрий сердца. Дисфункция тиреоидной оси ухудшает биоэнергетический статус миокарда. Как явный, так и субклинический гипотиреоз связаны с более высокой частотой коронарных событий и повышенным риском прогрессирования сердечной недостаточности.

162-166

O‘SMIR YOSHDAGI BOLALARDA GINGIVITNING OLDINI OLISHNI TAKOMILLASHTIRISH

Zokirxonova Sh.A., Pathiddinova A.Z.

Gingivit o‘smirlar orasida og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari orasida eng keng tarqalganlaridan biridir. Bu tish milkining yallig‘lanish jarayoni bo‘lib, o‘z vaqtida chora ko‘rilmasa, parodontit kabi og‘irroq kasalliklarga olib kelishi mumkin. O‘smirlik davridagi faol gormonal o‘zgarishlar, og‘iz bo‘shlig‘iga nisbatan yetarli darajada parvarish qilinmasligi va ovqatlanish xususiyatlari gingivit rivojlanishiga turtki bo‘lishi mumkin. Ushbu maqolada o‘smir yoshdagi bolalarda gingivit profilaktikasini takomillashtirishga qaratilgan tadqiqot vazifalari ko‘rib chiqiladi. Jumladan: xatar omillarini o‘rganish, preparatlar samaradorligini baholash, fiziologik rivojlanish va gormonal holat tahlili hamda og‘iz bo‘shlig‘i salomatligini nazorat qilish dasturini ishlab chiqish va joriy etish.

167-170

РЕАКТИВНЫЕ, МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ И ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПЕЧЕНИ ПРИ ОЖИРЕНИИ, МЕТАБОЛИЧЕСКОМ СИНДРОМЕ И НАРУШЕНИЯХ ОБМЕНА ВЕЩЕСТВ

Асадова Ф.Д.

В статье рассматриваются реактивные, морфофункциональные и иммуногистохими¬ческие изменения печени, связанные с ожирением, метаболическим синдромом (МС) и нарушениями обмена веществ. Авторы подчеркивают актуальность темы, обусловленную ростом распространенности ожи¬рения и МС, которые приводят к развитию неалкогольной жировой болезни печени (НАЖБП), стеатогепа¬тита и фиброза, повышая риск цирроза и гепатоцеллюлярной карциномы. Основное внимание уделено клю¬чевым патологическим процессам, включая стеатоз, воспаление, фиброз и клеточную дегенерацию, а также молекулярным механизмам, лежащим в их основе. Особое место занимает анализ иммуногистохи-мических маркеров, таких как TNF-α, IL-6, TGF-β, коллагены I и III типов, α-SMA, каспазы и другие, которые играют важную роль в диагностике и оценке тяжести поражения печени. Также рассматриваются совре¬менные методы диагностики, включая инвазивные (биопсия) и неинвазивные (эластография, биохимиче¬ские фибротесты) подходы, и обсуждают перспективные стратегии терапии, такие как модификация об¬раза жизни, применение инсулиносенситайзеров, антифибротических препаратов и инновационных мето¬дов, включая генную терапию. Статья представляет собой комплексный обзор, объединяющий фундамен¬тальные и клинические аспекты поражения печени при метаболических нарушениях, и предлагает направ¬ления для дальнейших исследований в этой области.

171-176

РЕЦЕПТОРНЫЙ АППАРАТ ГЛАЗА И ЕГО НАРУШЕНИЯ

Камалов Р.К., Камалова М.О., Ишанджанова С.Х.

Рецепторный аппарат глаза представляет собой сложную систему, обеспечивающую восприятие и передачу зрительной информации в головной мозг. Основную роль в этом процессе играют фоторецепторы сетчатки — колбочки и палочки, отвечающие за цветовое и сумеречное зрение соответственно. Нарушения рецепторного аппарата могут быть вызваны генетическими, травматическими, сосудистыми и дегенеративными изменениями, приводящими к снижению остроты зрения, цветовой слепоте, куриной слепоте и другим патологиям. Изучение механизмов работы рецепторного аппарата и причин его дисфункций имеет важное значение для разработки эффективных методов диагностики, профилактики и лечения заболеваний глаз.

177-180

ЭЛЕКТРОННЫЕ СИГАРЕТЫ И ЗАГРЯЗНЕНИЕ ВОЗДУХА В ОБЩЕСТВЕННЫХ МЕСТАХ: НОВАЯ САНИТАРНО-ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ПРОБЛЕМА

Рустамова Ш.К.

В статье рассматривается проблема загрязнения воздуха в общественных местах вследствие использования электронных сигарет. Приведён обзор состава аэрозолей вейпов, включающих никотин, пропиленгликоль, ароматизаторы и микрочастицы, способные оказывать влияние на здоровье некурящих. Особое внимание уделено рискам для уязвимых групп населения и загрязнению воздуха в закрытых помещениях. Обсуждаются пробелы в санитарно-гигиеническом регулировании и необходимость введения ограничений на использование вейпов в общественных зонах. Сделаны выводы о важности санитарного надзора и профилактики.

181-185

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКИХ ФОРМ РАКА ПРЯМОЙ КИШКИ У МУЖЧИН И ЖЕНЩИН

Садикова У.М., Жураева С.Т., Жураев Ш.Т.

В статье представлен анализ современных данных о патоморфологических формах рака прямой кишки с гендерной стратификацией. Рассмотрены особенности морфогенеза, гистологических вариантов опухолей, степень дифференцировки, частота встречаемости и клинико-морфологические корреляции у мужчин и женщин. Установлено, что у мужчин чаще диагностируются moderately и poorly дифференцированные аденокарциномы, тогда как у женщин преобладают высокодифференцированные формы с меньшей инвазивностью. Анализ эпидемиологических данных указывает на более позднее выявление опухолей у мужчин, что коррелирует с агрессивностью гистологического фенотипа. Отдельное внимание уделено роли сопутствующих заболеваний, гормонального фона и факторов риска в формировании половых различий в патоморфологической структуре опухолей. Подчёркнута необходимость гендерно-ориентированных скрининговых программ и дальнейших исследований, направленных на уточнение прогностических критериев и индивидуализацию терапии.

186-190

ХРОНОБИОЛОГИЯ: КАК БИОЛОГИЧЕСКИЕ РИТМЫ УПРАВЛЯЮТ НАШИМ ЗДОРОВЬЕМ

Солиев С.Ш., Абдивохидов К.А., Маматмусаева Ф.

Внутренние биологические часы определяют, когда мы бодры и активны, а когда нуждаемся в отдыхе. Они влияют на сон, обмен веществ, работу сердца и иммунную систему. Нарушение биоритмов ведет к усталости, набору веса, болезням и снижению когнитивных способностей. В этой статье мы разберем механизмы циркадных ритмов, их влияние на организм и научно обоснованные рекомендации по их поддержанию.

191-195

HYPERTENSION MAIN CAUSES AND PREVENTION

Khojanazarova S.J., Abdivokhidov K.A.

The article discusses the main causes of arterial hypertension, as well as risk factors that contribute to increased blood pressure. Particular attention is paid to methods of disease prevention, including lifestyle changes, reducing salt intake, giving up bad habits and increasing physical activity. The importance of timely detection of hypertension and regular blood pressure monitoring to prevent serious complications such as stroke, heart attack and kidney failure is emphasized.

196-199

ПРОРЫВНЫЕ СТРАТЕГИИ В УПРАВЛЕНИИ АРТЕРИАЛЬНОЙ ГИПЕРТЕНЗИЕЙ: ВОЗМОЖНОСТИ СОВРЕМЕННОЙ МЕДИЦИНЫ

Якубов А.В., Пулатова Н.И.

В статье рассматривается инновационный терапевтический подход к лечению артериальной гипертонии с использованием малых интерферирующих РНК (siRNA), направленных на подавление ангиотензиногена (AGT). Особое внимание уделяется препарату зилебезирану – первому в своем классе siRNA-препарату. Представлены результаты клинических исследований фазы I и II (KARDIA-1 и KARDIA-2), демонстрирующие значительное и устойчивое снижение артериального давления (АД) после подкожного введения зилебезирана с интервалами до шести месяцев. Отмечена его синергия с традиционными антигипертензивными препаратами (АРБ, диуретики, блокаторы кальциевых каналов), а также перспективы его использования в лечении трудноконтролируемой гипертензии (ТРГ).

200-206

ЭПИГЕНЕТИКА И ВЛИЯНИЕ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ НА АКТИВНОСТЬ ГЕНОВ

Иброхимов М.А., Абдивохидов К.А., Солиев С.Ш., Куриязова С.М.

Статья посвящена исследованию влияния окружающей среды на активность генов с точки зрения эпигенетики. В работе рассматриваются основные эпигенетические механизмы, такие как метилирование ДНК, модификации гистонов и роль микроРНК, а также влияние внешних факторов (питание, стресс, загрязнение, физическая активность) на эти процессы. Особое внимание уделяется примерам, показывающим, как эпигенетические изменения могут передаваться из поколения в поколение. Рассматриваются перспективы применения эпигенетических знаний в медицине, включая диагностику, лечение и профилактику заболеваний, а также этические аспекты вмешательства в эпигенетическое наследие. Статья подчеркивает важность дальнейших исследований в этой области для создания персонализированных методов лечения и профилактики, а также для лучшего понимания механизмов старения и долголетия.

207-213

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ДИАГНОСТИЧЕСКИХ И ХИРУРГИЧЕСКИХ МЕТОДОВ ЛЕЧЕНИЯ ОСЛОЖНЁННЫХ ФОРМ ЖЕЛЧНОКАМЕННОЙ БОЛЕЗНИ

Батиров Д.Ю., Рахимов А.П., Умаров Н.Ш., Рустамов М.А.

В настоящее время желчнокаменная болезнь (ЖКБ) является одним из самых распространённых заболеваний во всём мире. Число выявленных случаев заболевания ЖКБ растёт с каждым годом, и наблюдается тенденция к его «омоложению». По данным Всемирной организации здравоохранения (ВОЗ), у 10–15% населения мира диагностирована ЖКБ, и каждые десять лет этот показатель увеличивается. ЖКБ особенно часто встречается среди населения экономически развитых стран, достигая 10-20%. В частности, высокий уровень распространённости заболевания отмечается в развитых странах: в Англии — 17%, во Франции — 22%, в США — 9-24%, в Швеции — до 35%, в России — 5-25%. В Узбекистане этот показатель составляет 4-10% населения.
Цель: Улучшение результатов хирургических методов лечения осложнённых форм желчнокаменной болезни.

214-219

ЭВОЛЮЦИЯ МЕТОДОВ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ ГАСТРОДУОДЕНАЛЬНЫХ КРОВОТЕЧЕНИЙ У ВЗРОСЛЫХ

Турсунов Б.К.

В статье представлен обзор современных подходов к диагностике и лечению гастродуоденальных кровотечений (ГДК) у взрослых пациентов, с акцентом на эволюцию клинических, инструментальных и хирургических методов за последние десятилетия. Раскрываются ключевые этапы развития эндоскопической диагностики, включая внедрение фиброгастродуоденоскопии, методов визуальной классификации по Форресту и технологий для ранней оценки источника кровотечения. Подробно рассмотрены современные стратегии гемостаза, такие как инъекционные, термические и механические методы, а также комбинированные подходы. Отмечена роль ингибиторов протонной помпы в фармакотерапии, а также алгоритмы стратификации риска рецидива и показания к хирургическому вмешательству. Обсуждаются недостатки и перспективы использования шкал оценки (Rockall, Blatchford) в практическом здравоохранении.

220-224

РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ УСТОЙЧИВЫХ К АНТИБИОТИКАМ ШТАММОВ БАКТЕРИЙ В СТАЦИОНАРАХ: ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ МОНИТОРИНГ И ПУТИ ПРЕОДОЛЕНИЯ

Тухтаназаров Д.О.

Устойчивость микроорганизмов к противомикробным препаратам представляет собой одну из самых острых угроз глобальному здравоохранению, особенно в условиях стационаров, где концентрация уязвимых пациентов и высокий уровень антибиотикотерапии способствуют селекции резистентных штаммов. В настоящей обзорной статье обобщаются современные данные о распространённости антибиотикорезистентных бактерий в медицинских учреждениях различных регионов мира, включая наиболее опасные возбудители — MRSA, ESBL-продуцирующие Enterobacteriaceae, карбапенемрезистентные Acinetobacter и Pseudomonas spp. Рассматриваются ключевые механизмы формирования устойчивости, пути передачи внутрибольничных инфекций, а также основные методы эпидемиологического мониторинга, включая молекулярную типизацию, анализ кластеров и геномный надзор. Особое внимание уделяется многоуровневым стратегиям борьбы с антибиотикорезистентностью, включая антимикробный стewардшип, контроль инфекций, ограничение нерационального назначения антибиотиков и внедрение новых диагностических технологий. Обзор подчёркивает важность междисциплинарного подхода и международного сотрудничества для эффективного контроля резистентных инфекций в стационарах.

225-229

РОЛЬ МЕДИЦИНСКИХ СЕСТЁР В СИСТЕМЕ ОХРАНЫ МАТЕРИНСТВА И ДЕТСТВА НА АМБУЛАТОРНОМ ЭТАПЕ

Умурзакова М.Р.

В статье рассматривается значимость и функциональная нагрузка медицинских сестёр в системе амбулаторной помощи женщинам репродуктивного возраста, беременным и детям. Проведён анализ современных требований к профессиональной компетентности сестринского персонала в рамках первичной медико-санитарной помощи, с акцентом на профилактическую, консультативную и патронажную деятельность. Подчёркивается роль медсестёр в раннем выявлении факторов риска для здоровья матери и ребёнка, в обеспечении преемственности между амбулаторным и стационарным звеном, а также в санитарно-просветительской работе с населением. Особое внимание уделено важности взаимодействия сестринского звена с врачами, а также необходимым условиям для повышения эффективности их деятельности — обучению, нормативной поддержке и кадровой устойчивости.

230-234

ОСОБЕННОСТИ ПИТАНИЯ РАБОТНИКОВ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА ЗДОРОВЬЕ ТРУДА

Хасанова Ш.А., Кодирова Ф.Б.

В обзорной статье рассматриваются современные данные о состоянии питания работников промышленных предприятий, его нарушениях и влиянии на трудовое здоровье и работоспособность. Представлен анализ распространённых нутритивных дефицитов и дисбаланса макро- и микронутриентов, характерных для лиц, занятых физически напряжённым и/или вредным трудом. Установлено, что рацион большинства промышленных рабочих не соответствует физиологическим нормам по содержанию белка, витаминов группы B, железа, кальция и антиоксидантов. Выявленные отклонения способствуют снижению устойчивости организма к производственным вредностям, развитию хронической усталости, метаболических нарушений и повышенной восприимчивости к профессиональным заболеваниям. Особое внимание уделено роли режимов питания, калорийности и пищевого поведения в поддержании производительности труда. В заключение обоснована необходимость систематической гигиенической оценки питания на предприятиях, а также внедрения программ нутритивной коррекции и профилактики в рамках охраны труда.

235-239

АНАЛИЗ СЕЗОННЫХ ВСПЫШЕК ВИРУСНОГО ГЕПАТИТА А СРЕДИ ШКОЛЬНИКОВ

Холмирзаева С.С.

В статье представлен эпидемиологический анализ сезонных вспышек вирусного гепатита А (ВГА) среди школьников на примере сельских и городских образовательных учреждений Андижанской области. Изучена динамика заболеваемости за 2020–2024 годы с акцентом на сезонные колебания и частоту регистрации очагов инфекции в различные периоды года. Установлено, что наибольшее число случаев ВГА регистрируется в осенне-зимний период, что связано с началом учебного года, снижением иммунной устойчивости организма и ухудшением санитарных условий в холодное время. Особое внимание уделено факторам, способствующим распространению инфекции в организованных коллективах, включая несоблюдение гигиенических норм, плохое водоснабжение и недостаточный охват вакцинацией. На основе анализа предложены меры по предупреждению сезонных вспышек, включая укрепление санитарного надзора, проведение вакцинации до начала учебного года и санитарно-просветительскую работу с учащимися и родителями.

240-244

APLASTIK ANEMIYADA GENETIK O‘ZGARISHLAR: TELOMERAZA MUTATSIYALARI VA DAVOLASH YONDASHUVLARI

Jaqsimuratova X.T., Anormatova S.S.

Ushbu maqolada aplastik anemiya patogenezidagi telomeraza kompleksi genlaridagi (TERT, TERC) mutatsiyalarning roli va ushbu mutatsiyalarga qaratilgan davolash yondashuvlari tahlil qilinadi. Telomer uzunligini saqlash mexanizmlaridagi buzilishlar gematopoetik ildiz hujayralarining yetishmovchiligi va hujayra apoptoziga olib keladi. Gen terapiya, telomeraz faollashtiruvchilar va immunosupressiv terapiyaning samaradorligi ko‘rib chiqiladi.

245-247

YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARI FONIDA ARTERIAL GIPERTENZIYA: FARMOKOLOGIK VA DIETALI YONDASHUVNING AHAMIYATI

Rahmatova M.A., Tulyaganova D.K.

Arterial gipertenziya — bu qon bosimi doimiy ravishda normal darajadan yuqori bo‘lishi bilan tavsiflanadigan surunkali kasallikdir. Kasallik belgilarsiz yoki yengil simptomlar bilan boshlanishi mumkin, ammo vaqt o‘tishi bilan uning ta’siri oshadi. Arterial gipertenziya yurak-qon tomir tizimiga zarar yetkazib, bir qator asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Mazkur maqolada arterial gipertenziya kasalligiga oid epidemiologik ko‘rsatkichlar, etiologik omillar, patogenez xususiyatlari va zamonaviy dietoterapevtik yondashuvlar yoritilgan. Gipertenziya kasalligining tarqalish darajasi, yosh va jins bilan bog‘liq holatlari, hamda yurak-qon tomir kasalliklari bilan bo‘lgan bog‘liqligi tahlil qilingan. Maqola gipertenziyani kompleks yondashuv asosida davolash zarurligini asoslaydi va bemorlarning hayot sifatini yaxshilashda diyetali yondashuvning muhimligini ko‘rsatadi.

248-252

BOLALARDA O‘TKIR MIYELOID LEYKEMIYA: FLT3 VA KIT GENIDA YUZAGA KELADIGAN MUTATSIYALARNING PATOGENETIK AHAMIYATI

Ahrorov A.A., Jaksimuratova X.T.

O‘tkir miyeloid leykemiya (O‘ML) qon tizimining geterogen malign kasalligi bo‘lib, suyak iligi, periferik qon, taloq, shuningdek, boshqa organlar va to‘qimalarda miyeloblastlarning klonal kengayishi bilan tavsiflanadi. Ushbu patologiyada FLT3 va KIT genlaridagi mutatsiyalar kasallikning kechishi va davolashga javobiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada FLT3 va KIT genlaridagi mutatsiyalarning chastotasi, ularning klinik va prognostik ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu genetik o‘zgarishlarning O‘ML patogenezidagi roli va terapiya strategiyasini shakllantirishdagi o‘rni yoritiladi.

253-255

THE SIGNIFICANCE OF CORONARY CALCIUM IN THE DIAGNOSIS AND CLINICAL COURSE OF CHRONIC ISCHEMIC HEART DISEASE

Shukurdjanova S.M., Rajabova R.Sh., Narzullayev Sh.Yo.

Calcium is found in teeth and bone, approximately 1% is dissolved in the bloodstream. As the human body ages, calcium is deposited in various body parts. Arterial calcification is closely related to vascular injury, inflammation, and repair. Calcification occurs very early in atherosclerosis; it is only detectable through imaging modalities when it accumulates in tissue and vasculature. This accumulation typically occurs after age 40, and most individuals older than 60 have diffuse calcification. Coronary vessel calcification is deeply linked with atherosclerosis expansion, which is the ancestor of cardiovascular diseases (CVD) amplification. A close relationship exists between coronary calcium burden and atherosclerosis despite not all plaques being calcified. The presence and extent of coronary artery calcification (CAC) provides direct evidence of coronary artery disease. Unstable angina is characterized by lesions with smaller calcium deposits described as spotty or speckled; fewer, larger calcium deposits often characterize stable angina. Lesions without calcium are usually nonocclusive (<25% stenosis). CAC independently predicts future major adverse cardiovascular events (MACE) more than other noninvasive modalities.

256-261

DILATATSION KARDIOMIOPATIYA FONIDA YURAK TO‘QIMALARIDA YUZAGA KELGAN PATOFIZIOLOGIK O‘ZGARISHLAR VA KASALLIKNING KLINIK TAHLILI

Rustamova F.O., Axmedova D.B.

Ushbu maqola kardiomiopatiya (KMP) - yurak mushagining og‘ir patalogik kasaligi haqida bo‘lib, unda asosan dilatatsion kardiomiopatiyada (DKMP) fonida yurak to‘qimalarida kuzatiladigan patafiziologik o‘zgarishlar va kasallikning klinik tahlili haqida fikr yuritiladi. Bemorlar orasida DKMP eng ko‘p uchraydigan KMP ning turi hisoblanadi. DKMP ning aniq sababi ko‘p hollarda nomalum bo‘lib, u odatda genetik, virusli infektsiyalar, autoimmun kasalliklar va toksik moddalar natijasida kelib chiqadi. Hamda DKMP ning klinik kechishlari haqida so‘z yuritiladi.

262-264

BEMORLARDA ZAMBURUGʻLI KASALLIKLARGA SEZUVCHANLIGINI GIGIYENIK BAHOLASH

Xaqberdiyev X.R., Bakiyeva M.T.

Ilmiy maqola oziq-ovqat mahsulotlari, issiq iqlim sharoitida va zamburug‘larga sezuvchanlik tarqalishi hamda uning profilaktikasini o‘rganishga bag‘ishlangan. Hozirgi kunda dunyoning turli mamlakatlarida zamburug‘lar allergik kasalliklarning etiologik omili sifatida ma’lum bo‘lib, bemorlardan to‘liq yig‘ilgan anamnez asosida va in vitro zamonaviy tashxisot yordamida zamburug‘ allergenlariga sezuvchanlikni o‘rganish mumkin. Issiq iqlim sharoitida Aspergillus, Penicillium, Cladosporium, Alternaria va Rhizopus kabi mog‘or va achitqi zamburug‘lariga nisbatan immunoglobulin Ye antitanachalarni aniqlash, tashxisot va davolashga faqatgina alohida yondashuv yordamida muvaffaqiyatga erishish mumkin.

265-267

OZIQ-OVQATLARNI MIKROBIOLOGIK TEKSHIRISHDA MIKROORGANIZMLARNI IDENTIFIKATSIYA QILISHDA BAKTERIOLOGIK ANALIZATORDAN (MALDI-TOF) FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI

Shamuratov A.Sh., Abdullayev U.M., Aliyev Sh.R., Mamirjonova D.U.

Ushbu maqolada oziq-ovqatlarni mikrobiologik tekshirishda mikroorganizmlarni identifikatsiya qilishda bakteriologik analizatordan (maldi-tof) foydalanishning afzalliklari haqida fikr yuritiladi va bakteriologik analizatordan (maldi-tof) foydalanish uning afzallik va kamchiliklari ochib beriladi.

268-272

ИЗУЧЕНИЕ ОСОБЕННОСТЕЙ БЕЗБОЛЕВОЙ ИШЕМИИ У БОЛЬНЫХ, ПЕРЕНЕСШИХ СТЕНТИРОВАНИЕ КОРОНАРНЫХ АРТЕРИЙ

Моминов А.А., Якубов М.М.

Лечение ишемической болезни сердца направлено на восстановление нормального кровоснабжения миокарда и улучшение качества жизни больных. К сожалению, только терапевтические процедуры не всегда эффективны. Существует множество методов хирургического лечения, таких как аортокоронарное шунтирование, трансмиокардиальная лазерная реваскуляризация миокарда, коронарные вмешательства (баллонная ангиопластика, стентирование коронарных артерий). Наиболее широко используемым из этих методов сегодня является стентирование коронарных артерий. После устранения стеноза путем стентирования коронарных артерий значительно повышается качество жизни, восстанавливается трудоспособность, значительно снижается риск инфаркта миокарда и внезапной сердечной смерти, увеличивается продолжительность жизни. Но в результате повторного тромбоза стента могут вновь возникнуть различные формы ишемии. Одним из них является безболевая ишемия сердца. Этот тип ишемии миокарда не сопровождается типичными симптомами (болью в груди, аритмией, одышкой). Но ЭКГ, холтеровское мониторирование и коронарография фиксируют характерные изменения миокарда. В данной статье мы изучим особенности безболевой ишемии миокарда, наблюдаемой после стентирования коронарных артерий.

273-277

SURUNKALI GLOMERULONEFRIT RIVOJLANISHINING KLINIKO-PATOGENETIK JIHATLARI

Jumanazarov S.B.

Surunkali glomerulonefrit (SGN) dunyo miqyosida buyrak yetishmovchiligi va surunkali buyrak kasalliklariga olib keluvchi asosiy kasalliklardan biri hisoblanadi. Buyrak kasalliklari orasida SGN uzoq muddatli yallig‘lanish jarayoni, koptokchalarda to‘qima destruksiyasi va organizmning immun mexanizmlarining patologik faolligi bilan xarakterlanadi. SGN ko‘pincha o‘smirlik va o‘rta yoshdagi odamlarda rivojlanadi, ammo uning belgilari va oqibatlari turli yosh guruhlarida ham uchrashi mumkin.
2023-yilgi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, dunyo bo‘yicha surunkali buyrak kasalliklari bilan kasallangan bemorlarning 10-15 foizi SGN bilan kasallanadi. Bu kasallikning surunkali xarakterga ega bo‘lishi bemorlarning uzoq vaqt davomida davolanishga muhtoj bo‘lishiga va natijada buyrak transplantatsiyasi yoki dializga ehtiyoj paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun SGN rivojlanishining kliniko-patogenetik jihatlarini o‘rganish bu kasallikni erta aniqlash va samarali davolash usullarini ishlab chiqishda katta ahamiyat kasb etadi.

278-281

TETRADA-FALLO KASALLIGINING ETIOPATOGENEZI, EPIDEMIOLOGIYASI VA KASALLIKNI MEDIKOMENTOZ VA XIRURGIK DAVOLASHNING ZAMONAVIY TAMOYILLARI

Sobirova D.R., Baxrixonova O.M.

Tetrada-Fallo ko‘k yurak porogi bilan bog‘liq patologiya. Fallo tetradasida gemodinamikaning buzilishi, o‘pkaga qon tushishining kamayishi va venoz qonni o‘ng qorinchadan aortaga o‘tishidan iborat bo‘ladi. Patologik holatda namoyon bo‘luvchi asosiy belgilar terining oqarishi, sianoz belgilari, yurak shovqinlari, rivojlanishdan ortda qolish, nafas va yurak yetishmovchiligi xosdir. Ushbu maqolada Tetrada-Fallo kasalligining etiologiyasi, epidemiologiyasi, klinikasi hamda kasallikni farmakologik vositalar va kardioxirurgik davolashning zamonaviy tamoyillari haqida so‘z yuritiladi.

282-285

ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ГЕПАТИТА А

Илханова А.Д., Брянцева Е.В., Абдухалилова Г.К.

Гепатит А — это воспалительное заболевание печени, вызываемое вирусом гепатита А (ВГА). Вирус распространяется главным образом в результате употребления пищевых продуктов или воды, загрязненных фекалиями инфицированного человека. Это заболевание тесно связано с некачественным водоснабжением или заражением продуктов питания, плохими санитарными условиями, несоблюдением правил личной гигиены.

286-289

TURLI XIL IJTIMOIY GURUHLАRDА OIV INFEKSIYASI EPIDEMIOLOGIYASI

Ne’matova N.O., Qodirova S., Narzullayeva U., Аxrorxanova M.

Ushbu maqolada 2008- yildan 2020-yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekiston Respublikasida OIV infeksiyasi rasmiy maʼlumotlari o‘rganildi va retrospektiv tahlil qilindi.Tadqiqotning maqsadi: Oʼzbekiston Respublikasida turli xil ijtimoiy guruxlarda OIV infeksiyasi bilan kasallangan bemorlarning kasallanish darajasini, shuningdek tibbiy–ijtimoiy xususiyatlarini tahlil qilishdan iborat. Hozirgi vaqtda Oʻzbekistonda OIV-infeksiyasi turli xil ijtimoiy guruhlari orasida notekis tarqalishi aniqlandi. Tibbiy xodimlarning OIV infeksiyasi bilan kasallanishning oldingi yillar bilan taqqoslaganimizda bir muncha pasayganini koʻramiz. 2008-yilda 55 holat boʻlgan boʻlsa, 2020-yilda bu koʻrsatkich 33 nafarni tashki etdi, oldingi yillarga nisbatan tibbiy xodimlar orasida kasallanishning koʻrsatkichi 22 ta holatga kamaygan. Kasallanishning kamayish sababi maskur soha vakillari orasida profilaktik tadbirlarni oʻz vaqtida olib borilganligi natijasidir.

290-292

ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ

СОСТАВНЫЕ ЧАСТИ И КАТЕГОРИИ МЕДИЦИНСКИХ ТЕРМИНОВ

Мухаммедова О.А., Солиев С.Ш.

В статье рассматриваются основные моменты эволюции терминологии здравоохранения вместе с важными интеллектуальными достижениями. Говорить о терминологии в области здравоохранения легче, чем писать о ней, поскольку люди могут читать и задаваться вопросом, что именно означает то или иное слово или термин.

340-342

LOTIN TILIDA KLINIK TERMINOLOGIYANI O'QITISH BILAN BOG'LIQ QIYINCHILIKLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH USULLARI

Kaxorova M.A.

Lotin tilining fonetik va morfologik qat’iyati, semantik aniqligi uni xalqaro miqyosda tibbiy terminlar yaratishda yetakchi tilga aylantirdi. Lotin tili tibbiyot oliygohlarida nafaqat klassik til sifatida, balki zamonaviy klinik terminologiyaning negizini tashkil etuvchi vosita sifatida o‘rganiladi. Ushbu maqolada klinik terminlarning yasalishida lotin tilining o‘rni, uning zamonaviy tibbiyot va ta’limdagi funksional ahamiyati keng muhokama qilinadi. Shu bilan birga ushbu tilni o‘rganish jarayonida uchraydigan qiyinchiliklar va ularni oldini olish maqsadida qo‘llaniladigan bir qancha strategik usullar ham taklif etiladi.

343-346

ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ МЕДИЦИНА (ГИГИЕНА, ЭПИДЕМИОЛОГИЯ, МИКРОБИОЛОГИЯ)

ЗНАНИЕ МАТЕРЕЙ И ЕГО ЗНАЧИМОСТЬ В ПРОФИЛАКТИКЕ ЖЕЛЕЗОДЕФИЦИТНОЙ АНЕМИИ У ДЕТЕЙ РАННЕГО ВОЗРАСТА

Курбанова Х.А.

Железодефицитная анемия (ЖДА) остаётся одной из наиболее распространённых форм анемии среди детей раннего возраста, особенно в странах с ограниченными ресурсами, где доступ к качественному питанию и медицинской помощи ограничен. Целью данного исследования являлась оценка уровня знаний матерей о профилактике ЖДА и выявление факторов, влияющих на их осведомлённость. Исследование проведено среди 87 матерей детей дошкольного возраста в Джамбайском районе Самаркандской области. Использованы методы анкетирования, анализа пищевых дневников, лабораторного определения уровня гемоглобина у детей, а также статистической обработки данных. Установлено, что только 40% матерей способны распознать основные симптомы анемии, и лишь 32% знают о её последствиях. Рационы питания детей демонстрируют дефицит железосодержащих продуктов, при этом у 32% детей уровень гемоглобина ниже возрастной нормы. Выявлена положительная корреляция между уровнем знаний матерей и показателями профилактики ЖДА у их детей. Полученные данные подчёркивают необходимость расширения просветительской работы среди родителей для эффективной профилактики анемии в детском возрасте.

293-296

ГИПОВИТАМИНОЗ ВИТАМИНА D3 КАК ПРЕДИКТОР УХУДШЕНИЯ ГЛИКЕМИЧЕСКОГО КОНТРОЛЯ У ЖЕНЩИН С ПРЕДИАБЕТОМ

Нишанова М.С., Айсачева М.О., Захиров А.С.

Дефицит витамина D является одной из актуальных медико-биологических проблем, особенно среди женщин с нарушениями углеводного обмена. Целью настоящего исследования было изучить взаимосвязь между уровнем витамина D и гликированным гемоглобином (HbA1c) у женщин с различными нарушениями углеводного обмена. В исследование были включены 80 женщин с предиабетом, распределённых на группы в зависимости от уровня витамина D и гликемического статуса. Проведена оценка антропометрических показателей, лабораторных маркеров углеводного обмена, липидного профиля и маркеров воспаления.
Результаты показали статистически значимые различия в уровне HbA1c между группами: при нормальном уровне витамина D (≥30 нг/мл) средний HbA1c составил 5,7 ± 0,4%, тогда как при дефиците (<20 нг/мл) — 6,8 ± 0,6%. Обнаружена умеренная отрицательная корреляция между уровнем 25(OH)D и HbA1c (r = –0,42; p < 0,01). Установлено, что с возрастом обеспеченность витамином D снижается, особенно у женщин с сочетанными нарушениями углеводного обмена. Полученные данные подтверждают участие дефицита витамина D в патогенезе метаболических нарушений и подчеркивают необходимость ранней диагностики и коррекции гиповитаминоза в группах риска.

297-300

ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ БИОЛОГИЧЕСКИ АКТИВНОЙ ДОБАВКИ К ПИЩЕ «NUMA ВИТАМИН Д3» МЯГКИЕ ЖЕЛАТИНОВЫЕ КАПСУЛЫ ДЛЯ ЛЕЧЕБНОГО ПИТАНИЯ

Сарибаева Г.К., Шайхова Г.И., Рустамова М.Т., Хайруллаева С.С.

В статье приводятся результаты изучения пищевой и биологической ценности биологически активной добавки к пище «Numa витамин Д3» мягкие желатиновые капсулы. В работе были использованы органолептические, микробиологические, физико–химические методы исследования. Клинические исследования проведены у больных подагрой.

301-305

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AYOLLAR ORASIDA OIV-INFEKSIYASINING EPIDEMIK TARQALISHIDA YOSHGA DOIR KO‘RSATKICHLARNING AHAMIYATI

Kalniyazova I.B.

Muallifning ushbu maqolada OIV-infeksiyasi bilan yashovchi 18 yoshgacha bo‘lgan qiz bolalar va ayollarni yosh toifalari bo‘yicha bir biriga taqqoslagan holda solishtirma tahlil natijalari keltirilgan. Tahlil natijalarida OIV bilan yashovchi shaxslarning yosh guruhlari, infeksiyaning yuqish yo‘llari hamda ma’muriy hududlar kesimida bir xil emasligi qayd qilingan. O‘zbekisiston Respublikasida jami OIV-infeksiyasi bilan kasallanganlarning asosan yosh guruhlarini ma’muriy hududlar kesimida kasallik tarqalishining profilaktikasini takomillashtirishda xavfli hududlarni va moyil guruhlarni inobatga olgan holda epidemiologik nazoratni kuchaytirish kerakligi isbotlangan. Ayollarning 65,3 foizi asosan himoyalanmagan jinsiy muloqot vaqtida OIV-infeksiyasini yuqtirib olganligi epidemiologik tahlillarda o‘z tasdig‘ini topgan. In’eksion muolajalar vaqtida bir martalik qayta qadoqlanmaydigan asboblardan foydalanish yoki sifatli sterillangan asboblardan foydalanish bo‘yicha aholining moyil guruhlari va mobil aholi orasida tushintirish ishlarini muntazam olib borish hamda tibbiyot xodimlarining bilim saviyasini, savodxonlik darajasini zamonaviy raqamlashtirish tizimi orqali bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lganligini doimiy nazorat qilib borish kerakligi o‘rganib chiqildi.

306-310

ИЗМЕНЕНИЯ ФУНКЦИОНАЛЬНОГО СОСТОЯНИЯ ОРГАНИЗМА В ДИНАМИКЕ ПОВСЕДНЕВНОЙ РАБОТЫ МЕДИЦИНСКОГО ПЕРСОНАЛА, РАБОТАЮЩЕГО С ТРУПАМИ

Махманазаров Г.А.

Сформированные группы различались по возрасту и соматическому состоянию. Проверка медицинского персонала проводилась в начале и в конце рабочего дня. Точный хронометрический контроль рабочего времени проводился с учетом двух вариантов организации труда с целью оценки тяжести труда трупных работников и наличия напряжения. Сравнительный анализ параметров нагрузки врачей, старшего и младшего медицинского персонала, их функционального состояния в динамике нагрузки показал, что работа судебных медиков и патологоанатомов представляет большой профессиональный риск по сравнению с работой старшего и младшего медицинского персонала.

311-313

HYGIENIC ASSESSMENT OF ELECTROMAGNETIC FIELDS GENERATED BY POWER TRANSMISSION LINES IN RESIDENTIAL AREAS

Nizamov A.K., Alimukhamedov D.Sh.

In this work, a hygienic assessment of the effects of electromagnetic fields (EMF) generated by power lines (HVPL) on the population living in residential areas is carried out. The potential risks to human health associated with exposure to EMF at various power levels and frequency ranges are being investigated, as well as regulations and standards governing the permissible levels of these fields in residential and rural areas are being analyzed. Special attention is paid to radiation safety issues, the effects of EMF on the nervous system, cardiovascular and immune systems, as well as on the risk of developing cancer. As part of the work, modern methods of EMF measurement and control are considered, recommendations are proposed to reduce the impact on the population, including planning and placing power lines taking into account hygienic standards. Data on international practice and existing approaches to minimizing the harmful effects of electromagnetic radiation on humans are presented. In conclusion, sum ups drawn about the need for further research in the field of hygienic safety of electromagnetic fields generated by power lines and the development of additional measures to protect public health.

314-318

YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARI BO‘LGAN BEMORLARNING HAQQONIY OVQATLANISHINI BAHOLASH

Ashurova M.D.

Ushbu maqolada yurak-qon tomir kasalliklari bo‘lgan bemorlar va bu turdagi kasalliklarga ega bo‘lmagan 65 yoshdan oshgan shaxslar o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnoma ma’lumotlari keltirilib, tahlil qilingan. Tadqiqotda bemorlar ovqatlanish tartibi, asosiy ovqatlanish mahsulotlari menyusi oʻrganildi.

319-321

DAVLAT VA XUSUSIY MAKTABLARINING OʻQUVCHILARI ORASIDA KASALLANISHNI OʻRGANISH

Xayitov J.B.

Bugungi kunda mamlakatimizda davlat oʻrta ta’lim maktablari bilan bir qatorda xususiy maktablar ham oʻz faoliyatini olib bormoqda. Ularda ta’lim oluvchilarni qiyosiy taqqoslagan holda oʻrganish ta’lim olish sharoitlarini optimallashtirishga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqishga yordam beradi. Shu nuqtai nazardan ularning salomatlik holatini, kasallanishlarini oʻrganish va unga qarshi profilaktik chora-tadbirlar ishlab chiqish, maktablarning sanitar-gigienik holatini yaxshilash muhim hisoblanadi.

322-329

МИОПИЯ ОФТАЛЬМОЛОГИК КАСАЛЛИГИНИ МАКТАБ ЎҚУВЧИЛАРИ ОРАСИДА ТАРҚАЛИШИ ВА МИОПИЯНИ ПАТОГЕНЕЗИДА TGFВ1 ГЕНИ RS1800470 ПОЛИМОРФИЗМИ ҲИССАСИНИ БАҲОЛАШ

Икрамов О.А.

Бугунги кунда миопия касаллиги ривожланган ва ривожланаётган мамлакатларда кенг тарқалган. Касалликнинг ривожланишига олиб келадиган бир қатор сабаблар мавжуд. Ушбу тадқиқот Фарғона водийси мактаб ўқувчилари орасида миопияни аниқлаш, шунингдек, TGFВ1 гени RS1800470 полиморфизмининг касаллик патогенезига таъсирини аниқлашга қаратилган. Тадқиқот ўтказиш учун 1-синфдан 11-синфгача бўлган мактаб ўқувчилари танлаб олинди. Ўқувчиларнинг кўриш ўткирлиги Д.А.Сивсевнинг жадвали ёрдамида баҳоланди. Олинган маълумотлар жинс ва ёш бўйича ажратилди. Бундан ташқари, миопия билан оғриган беморлар аксарият ҳолларда ёндош касалликлардан азият чекиши аниқланди. Бундай ўқувчилар ўз тенгдошларига нисбатан жисмоний ривожланишда орқада қолиши, кўпроқ чарчаш, ҳолсизлик, руҳиятнинг бузилишидан шикоят қилади. Шунингдек, миопияли барча болаларда TGFВ1 генининг RS1800470 полиморфизми учраганлиги ва касалликнинг оғир кечишига сабаб бўлганлиги аниқланди.

330-334

ОЦЕНКА ПИЩЕВОГО СТАТУСА И НАРУШЕНИЙ РОСТА У ШКОЛЬНИКОВ КАРАКАЛПАКСТАНА С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ СТАНДАРТОВ ВОЗ

Джуманазарова А., Эрматов Н.Ж.

Целью исследования являлась оценка физического развития и нутритивного статуса подростков школьного возраста в Республике Каракалпакстан. Исследование носило описательный поперечный характер и включало 330 подростков в возрасте от 11 до 15 лет. Для оценки применялись стандарты ВОЗ (WHO Growth Reference 2007), включая расчёт Z-оценок роста (HAZ) и индекса массы тела по возрасту (BAZ) с использованием программного обеспечения WHO AnthroPlus. Полученные результаты показали высокую распространённость избыточной массы тела и ожирения среди школьников: доля подростков с BAZ > +2 составила 44,8 %. Задержка роста выявлена у 2,1 % обследованных, что указывает на наличие двойного бремени питания. Различия по полу и возрасту были незначительными. Результаты подчеркивают необходимость срочной реализации региональных профилактических программ, направленных на формирование здорового пищевого поведения и контроль нутритивного статуса детей.

335-339