##issue.no## 2 (2026): O'zbekiston Tibbiyot Axborotnomasi

						##issue.viewIssueIdentification##
##issue.no## 2 (2026): O'zbekiston Tibbiyot Axborotnomasi
##submissions.published##: 07-05-2026

Maqolalar

СИСТЕМА ПОДГОТОВКИ КАДРОВ ВЫСШИХ МЕДИЦИНСКИХ СЕСТЁР И СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ АДАПТАЦИИ ВЫПУСКНИКОВ

Уразалиева И.Р., Дустова Г.К., Абдумуратова З.Ш.

Maqsad: 2021-2025 yillarda tanlangan fan bo’yicha oliy hamshiralik dasturi bitiruvchilarining ish faoliyatini tahlil qilish va oliy hamshiralik dasturi bitiruvchilarining ish faoliyatini yaxshilash bo’yicha dalillarga asoslangan takliflar va tavsiyalar ishlab chiqish. Materiallar va usullar: tadqiqotda Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2021-2025 yillarda oliy hamshiralik dasturiga qabul va bitiruv bo’yicha statistik  ma’lumotlar,  talabalar  demografiyasi  va bandlik darajasi ishlatilgan. Ma’lumotlarni tahlil qilish uchun statistik usul qo’llanilgan. Natijalar: 2021-2025 yillarda Samarqand davlat tibbiyot universitetida oliy hamshiralik ishi sohasida kadrlar tayyorlash jarayoni barqaror o’sish tendentsiyasini ko’rsatdi. Qabul, o’qitish va ishga joylashish jarayonlari tibbiyot tizimining haqiqiy ehtiyojlariga muvofiq shakllantirilgan. Bitiruvchilarning yuqori ish bilan ta’minlanish darajasi ta’lim sifatining yetukligini tasdiqlaydi. Shu bilan birga, gender tengligini ta’minlash, ixtisoslashgan sohalarga qiziqishni oshirish va mintaqalar bo’yicha tenglikni ta’minlash kelajak uchun asosiy ustuvor yo’nalishlar sifatida belgilangan. Xulosa: tadqiqot natijalari O’zbekiston sog’liqni saqlash tizimi kontekstida hamshiralik kasbini rivojlantirish uchun ilmiy asos yaratadi.

8-11

КАЧЕСТВО ЖИЗНИ ПРИ ПОЛИНАРКОМАНИИ КАК ИНТЕГРАЛЬНЫЙ МАРКЕР ТЯЖЕСТИ И ПРОГНОЗА РЕЦИДИВА

Шамсиев А.Т., Султанов Ш.Х., Алиходжаев Р.С., Исраилова М.О.

Maqsad: poligiyohvand moddalarni suiiste’mol qilishda hayot sifati- ning xususiyatlarini o’rganish va uning relaps xavfining integral prognos- tik indeksini shakllantirishga qo’shgan hissasini aniqlash. Materiallar va usullar: tadqiqotga poligiyohvandlik tashxisi qo’yilgan, statsionar va am- bulatoriya sharoitida davolanayotgan 20 yoshdan 48 yoshgacha bo’lgan (o’rtacha yoshi 25,6 ± 1,8 yosh) 40 nafar erkak bemor kiritilgan. Nazorat guruhi 50 nafar sog’lom erkakdan (o’rtacha yoshi 26,1 ± 1,9 yosh) iborat edi. Tekshiruvda WHOQOL-BREF, WHODAS 2.0 va MLQ shkalalari qo’llanil- di. Natijalar: poligiyohvand moddalarni suiiste’mol qilish bilan og’rigan bemorlarda hayot sifatining barcha sohalarida umumiy pasayish kuza- tildi, psixologik, ekzistensial-semantik va ijtimoiy komponentlar eng aniq ko’rinib turardi. Hayot sifati ko’rsatkichlari integratsiyalashgan qaytalan- ish xavfi prognostik indeksi va qaytalanish darajasi bilan sezilarli darajada bog’liq. Xulosa: polinarkomaniyada hayot sifati kasallikning og’irligining integratsiyalashgan belgisi bo’lib, qaytalanish xavfi prognostik modellar- ining asosiy komponenti sifatida ishlatilishi mumkin.

202-205

ХИРУРГИЧЕСКОЕ ЛЕЧЕНИЕ ЯЗВЕННОГО КОЛИТА: СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И ОБЗОР ДАННЫХ ЛИТЕРАТУРЫ

Хурсанов Ё.Э., Джаббаров Ш.Р.

Maqolada minimal invaziv kolorektal jarrohlik evolyutsiyasi va yarali kolitni jarrohlik yo’li bilan davolashning zamonaviy yondashu- vlari keng tahlil qilingan. Yarali kolit jarrohligining hozirgi holati tahlil qilingan bo’lib, dori terapiyasining samaradorligiga qaramay, be- morlarning 50% gacha umr bo’yi jarrohlik amaliyotiga muhtoj ekanli- gi ta’kidlangan. Yarali kolit uchun rekonstruktiv jarrohlik uchun «oltin standart»ning yo’qligi, IPAA dan keyin funktsional buzilishlarning yuqori darajasi va anal defekatsiyani tiklash usullarining bahsli tabia- ti muhokama qilingan. Minimal invaziv jarrohlikning rivojlanishidagi hozirgi tendentsiyalar umumlashtirilgan: total laparoskopik IPAA, transanal texnikalar (TA-IPAA), robot yordamidagi usullar va texnik ji- hatdan qiyin vaziyatlarda qo’lda yordamdan foydalanish. Tadqiqot be- morlarni tanlash mezonlarini takomillashtirish, operatsiyadan oldingi va keyingi parvarishni optimallashtirish va onkologik va proktologik ablastika tamoyillariga rioya qilgan holda yangi texnologiyalarni inte- gratsiya qilish zarur degan xulosaga keldi.

46-49

МЕТИЛИРОВАНИЕ CDKN2A ГЕНА ПРИ ЕДИНИЧНЫХ И МНОЖЕСТВЕННЫХ ПОЛИПАХ ТОЛСТОЙ КИШКИ: ПИЛОТНОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ

Исламов Х.Дж., Тен Я.В.

Maqsad: yo’g’on ichak poliplari va polipozi bo’lgan bemorlarda yo’g’on ichak saratonini erta tashxislashning potentsial usuli sifatida CDKN2A promotor metilatsiyasini baholash. Materiallar va usullar: tadqiqotga 45 bemor kiritilgan. Asosiy guruhga yakka va ko’p yo’g’on ichak poliplari bo’lgan 30 bemor kiritilgan bo’lib, ularda standart tek- shirish usullaridan tashqari metillangan CDKN-2A geni aniqlangan. Nazorat guruhiga CDKN-2A genining metilatsiyasi ham aniqlangan 15 nafar sog’lom shaxs kiritilgan. Barcha ishtirokchilar standartlashtiril- gan diagnostika tekshiruvidan o’tdilar, jumladan, to’liq qon tahlili va biokimyo, ko’krak qafasi rentgenografiyasi, qorin bo’shlig’i ultratovush tekshiruvi, bariy klizmasi, biopsiya bilan rektoskopiya yoki kolonoskop- iya, qorin bo’shlig’i kompyuter tomografiyasi va biopsiya materialining gistopatologik tekshiruvi. Natijalar: CDKN2A metilatsiyasi bemorlarn- ing 46,7% (14/30) da aniqlangan. Ko’p/diffuz polipozi bo’lgan bemor- lar orasida 11/15 (80,0%) da ijobiy natija olingan. Xulosa: CDKN2A metillanishi keng tarqalgan bo’lib, asosan ko’p/diffuz polipozli bemor- larda kuzatilgan.

124-128

КЛИНИКО-ЛАБОРАТОРНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ТЕЧЕНИЯ САЛЬМОНЕЛЛЕЗА У ВЗРОСЛЫХ

Туйчиев Л.Н., Имамова И.А., Валитова Р.А., Бахромжонов А.А., Исомиддинова С.М.

 
Maqsad: kattalardagi salmonellyozning klinik va laboratoriya xususiyatlarini o’rganish. Material va usullar: tadqiqotga 2024-2026 yillarda Respublika ixtisoslashtirilgan epidemiologiya, mikrobiologiya, yuqumli va parazitar kasalliklar ilmiy-amaliy tibbiyot markazi klini- kasida statsionar davolangan 18 yoshdan oshgan 112 (100%) bemor
kiritilgan. 1-guruh 45 yoshdan 59 yoshgacha bo’lgan 58 (51,8%) be- mordan iborat edi (o’rtacha yosh 53,4 ± 0,7 yil). 2-guruh 60 yosh va un- dan katta bo’lgan 54 bemordan (48,2%) iborat edi (o’rtacha yosh 62,9
± 0,7 yil). Ayollar erkaklarga qaraganda ko’proq kasal bo’lishgan: mos ravishda 62 (55,4%) va 50 (44,6%). 73 nafari (65,2%) shahar aholisi edi. Natijalar: 45 yoshdan oshgan bemorlarda salmonellyozning aso- siy qo’zg’atuvchisi Salmonella enteritidis (77,7%) bo’lib, kasallikning 33,0% holatlarida isitma kuzatilgan. 18 yoshdan oshgan salmonellyo- zli bemorlarda oshqozon-ichak patologiyasining namoyon bo’lishi va/ yoki rivojlanishi ehtimoli yuqori bo’lgan, bu yoshga bog’liq edi. Yuqum- li kasalliklar shifoxonasida ishlash uchun yallig’lanish reaksiyasining eng mos belgilarini, masalan, CRB darajasi va najasli kalprotektinni aniqlash vaqt o’tishi bilan davom etayotgan yallig’lanish jarayoniga ega bemorlar toifasini aniqlash tufayli dolzarb bo’lib qoladi. Bu erta reabilitatsiyaga muhtoj bemorlar toifasini aniqlashga yordam beradi. Xulosalar: S-reaktiv peptid va najasli kalprotektin darajasini aniqlash salmonellyoz bilan bog’liq uzoq davom etadigan oshqozon-ichak yal- lig’lanishiga moyil bo’lgan bemorlarni ajratish uchun juda muhimdir.

179-182

КЛИНИКО-МОРФОЛОГИЧЕСКАЯ И ТОКСИКОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ОТРАВЛЕНИЙ ХЛОРОРГАНИЧЕСКИМИ ПЕСТИЦИДАМИ

Индиаминов С.И., Хамраев А.Х.

Xlor- va fosfororganik pestitsidlar bilan zaharlanishlar organizm uchun yuqori toksik xavf tug‘dirib, avvalo markaziy nerv tizimi, parenx- imatoz organlar va endokrin bezlarda chuqur morfologik hamda funk- sional o‘zgarishlarga olib keladi. Xlororganik birikmalar kumulyativ xususiyatga ega bo‘lib, uzoq davom etuvchi distrofik va nekrobiotik jarayonlarni chaqiradi, fosfororganik pestitsidlar esa xolinesteraza fermentlarini bloklashi natijasida o‘tkir neyrotoksik ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu zaharlanishlarning kliniko-morfologik va toksikologik xusu- siyatlarini chuqur o‘rganish erta diagnostika, samarali davolash va profilaktika choralarini takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega.

27-29

ЛЕЧЕНИЕ КИШЕЧНЫХ ОСЛОЖНЕНИЙ АМЕБИАЗА ТОЛСТОЙ КИШКИ

Ахмедов М.А., Мирзахмедов М.М.

Maqsad: optimal tanlangan taktikalar yordamida yo’g’on ichak amebiazining ichak asoratlarini jarrohlik yo’li bilan davolash nati- jalarini yaxshilash. Material va usullar: O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash vazirligining 1-sonli klinik shifoxonasida 2015-2025 yillarda ATC bilan og’rigan 126 bemor operatsiya qilindi. Bemorlarn- ing o’rtacha yoshi 41,4±4,7 yoshni tashkil etdi. Ulardan 75 nafari erkak (59,5%), 51 nafari ayol (40,5%) edi. 1-3 yil ichida yo’g’on ichak amebiazi 62 (49,2%) bemorda, 4-6 yoshda 56 (44,4%) bemorda, o’tkir va fulminant shakllar 8 (6,4%) bemorda kuzatildi. Natijalar: 102 (81%) bemorda jarrohlik amaliyoti o’tkazildi. 46 bemorda (45%) jarrohlik amaliyoti uchun ichakdan qon ketishi, 18 (17,7%) yo’g’on ichakning strikturasi va psevdopolipozi, 3 (2,9%) toksik kengayish va 30 (29,5%) konservativ terapiyaning samarasizligini ko’rsatdi. Operatsiyadan keyingi asoratlar 9 bemorda (8,8%) kuzatildi va 1 bemor (1,0%) diffuz peritonit bilan murakkablashgan ileorektal anastomoz oqishi tufayli vafot etdi. Xulosalar: murakkab amebiazi jarrohlik davolash uchun ko’rsatma bo’lib, u radikal va antiamebik terapiya bilan birgalikda qo’llanilishi kerak.

103-106

НАШ ОПЫТ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ОСЛОЖНЁННЫХ ФОРМ ГЕМОРРОЯ

Сарманов Д.И., Мирзахмедов М.М., Бобоназаров Ш.Б.

Maqsad: murakkab gemorroyni davolash uchun gibrid jarrohlik usulining samaradorligi va xavfsizligini baholash. Material va usullar: 2022-yildan 2026-yilgacha Nano tibbiyot klinikasining jarrohlik bo’limida kasalxonaga yotqizilgan kombinatsiyalangan gemorroy bilan kasallangan 60 bemorning davolash natijalari tahlil qilindi. Bemorlardan 35 nafari (58,3%) ayol va 25 nafari (41,7%) erkak edi. 20-29 yoshdagi 12 nafar be-
mor (20,0%), 30-39 yoshdagi 18 nafari (30,0%), 40-49 yoshdagi 15 nafari
(25,0%), 50-59 yoshdagi 8 nafari (13,3%), 60-69 yoshdagi 5 nafari (8,3%) va 70 yosh va undan katta bo’lgan 2 nafari (3,3%) bemor edi. Nazorat guruhi 2022-2024 yillarda an’anaviy Milligan-Morgan gemorroidektomi- yasini o’tkazgan 24 bemordan iborat edi. Asosiy guruhga LigaSure appa- rati yordamida tashqi tugunlarni lazer ablatsiyasi bilan birgalikda Mediola Compact apparati yordamida gibrid minimal invaziv  gemorroidektomi- ya o’tkazgan 36 bemor kirdi. Natijalar: nazorat guruhida 18 bemorda (75,0%) giyohvand analgetiklarni talab qiladigan kuchli og’riq, 3 bemorda (12,5%) o’tkir siydikni ushlab qolish va 9 bemorda (37,5%) birinchi ichak harakatidan keyin qon ketish kuzatildi. Tadqiqot guruhidagi bemorlarda operatsiyadan keyingi erta asoratlar (qon ketish, siydikni ushlab qolish yoki yiringlash) kuzatilmadi. Operatsiyadan bir oy o’tgach, anal stenoz, anal kanal deformatsiyasi, anal yetishmovchiligi yoki bitmaydigan yaralar belgilari kuzatilmadi. Xulosalar: ushbu kombinatsiyalangan texnikadan foydalanish operatsiyadan keyingi erta va kech asoratlar xavfini minimal- lashtiradi, bu esa uni murakkab gemorroylarda keng klinik qo’llanilish uchun tavsiya etilgan usulga aylantiradi.

158-160

ОСОБЕННОСТИ ИНФАРКТА МИОКАРДА У ПАЦИЕНТОВ МОЛОДОГО ВОЗРАСТА

Маджидова Г.Т., Хайруллаева М.Х., Ашурова Р.А.

Biz miokard infarkti bo’lgan yosh bemorlarning (45 yoshgacha) 40 ta holatini tahlil qildik. Ma’lum bo’lishicha, eng ko’p uchraydigan xavf omillari semirish, lipid almashinuvi, chekish edi. Yosh bemorlarning yarmidan ko’pi yurak-qon tomir kasalliklari tarixiga ega emas edi. Ke- chishining asosiy varianti anginoz, chuqurligi bo‘yicha - yirik o‘choqli. Bemorlarning asoratlari va o‘lim sabablari aniqlangan.

228-230

СТРУКТУРНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПРИ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОМ ГИДРОНЕФРОЗЕ

Турсунбаев Ж.А., Каримова Н.А., Мирхаётова Н.А.

Maqsad: siydik yo’llari obstruktsiyasining (eksperimental gidrone- froz) eksperimental modelida buyrak to’qimasida va yukstaglomerulyar apparatda morfologik o’zgarishlar dinamikasini obstruktsiya davomiyli- giga qarab o’rganish. Materiallar va usullar: og’irligi 250-300 g bo’lgan, 6 oylik va undan katta bo’lgan ellik oltita erkak vistar kalamushlari ish- latilgan. Hayvonlarda bir tomonlama o’tkir siydik yo’llari obstruktsiyasi modellashtirilgan: bitta siydik yo’li uzunligining o’rta uchdan bir qismiga bog’langan. Buyraklarning morfologik tekshiruvi modellashtirishdan ke- yin ketma-ket vaqt nuqtalarida o’tkazildi: 2-3 va 24 soat, 3-5 kun, 1, 3, 6 va 8 hafta. Olingan namunalar gidronefroz rivojlanishining turli bosqichlarida buyrak parenximasi va YUGA tuzilmalaridagi strukturaviy o’zgarishlarni aniqlash va miqdorini aniqlash uchun makroskopik va mikroskopik tekshi- ruvdan o’tkazildi. Natijalar: eksperimental bir tomonlama siydik yo’llari obstruktsiyasi bo’lgan kalamushlarda buyrak parenximasida morfologik o’zgarishlarning bosqichma-bosqich rivojlanishi kuzatildi, jumladan, dast- labki bosqichlarda yig’uvchi kanallar va nefron naychalarining kengayishi, interstitsial skleroz va stromal gialinozning rivojlanishi, kech bosqichlarda naycha va glomerulyar atrofiya va aniq qaytarib bo’lmaydigan fibrotik o’zgarishlarning shakllanishi. Yukstaglomerulyar apparatda bir vaqtning o’zida o’zgarishlar aniqlandi, bu yukstaglomerulyar hujayralarning struk- turaviy qayta tashkil etilishi va qisman funktsional nefronlarni saqlab qolish bilan birga arteriola atrofida sklerotik va fibrotik elementlarning to’planishi bilan namoyon bo’ladi. Xulosa: gidronefrozda YUGA ning mor- fologik va funktsional xususiyatlarini o’rganish yangi davolash strategi- yalarini ishlab chiqish va buyrak yetishmovchiligining rivojlanishining oldini olish imkonini beradi.

77-84

КОРРЕЛЯЦИЯ МЕЖДУ ТРАНСКУТАННОЙ ОКСИМЕТРИЕЙ И БАЛЛОННОЙ АНГИОПЛАСТИКОЙ ПРИ ЛЕЧЕНИИ КРИТИЧЕСКОЙ ИШЕМИИ НИЖНЕЙ КОНЕЧНОСТИ

Матмуротов К.Ж., Саттаров И.С., Нарметов А.Б., Дониёров Б.М., Сапаев Б.

Maqsad: qandli diabet va perkutan transluminal balon angioplasti- kasidan (keyin oyoq qon tomirlar kritik ishemiyasi bilan og’rigan bemorlar- ni tashxislash va dinamik monitoring qilishda transkutan oksimetriyaning ahamiyatini baholash. Material va usullar: mintaqaviy sistolik bosim barcha darajalarda aniqlandi: qo’lning o’rta uchdan bir qismida, pastki oyoqning yuqori va pastki (to’piq darajasi) uchdan bir qismida manjet, tonometr va Doppler apparati yordamida. Shundan so’ng, oyoqning og’ir ishemiyasi darajasini baholash va arterial segmentning ta’sirlangan qismini mahalliy aniqlash uchun ma’lum parametrlar hisoblab chiqildi. Tadqiqot bemorning pastki oyoq-qo’llarda jismoniy faollikdan oldin va 20 daqiqadan so’ng gorizontal holatda o’tkazildi. Natijalar: revaskulyarizat- siya va oyoqda sanitariya jarrohlik aralashuvlaridan so’ng, rekonstruktiv operatsiyalar uchun optimal shart tcpO2 ning 35,4±4,6 mm Hg dan kam bo’lishi hisoblanadi. Rekonstruktiv operatsiyalardan (mahalliy to’qimalar yoki avtodermoplastika) keyin VAC terapiyasini qo’llash uchun transkutan oksimetriya parametri tcpO2 39,7±9,3 mm Hg dan yuqori bo’lishi kerak. Distal to’qimalarga zarar yetkazilgan taqdirda, oyoq jarrohligini o’tkazish uchun eng maqbul vaqt uchinchi kun bo’lib, bu yerda  revaskulyarizatsi- ya fonida kislorod kuchlanishi (tcpO2) 35,4±9,6 mm simob ustuniga eta- di. Oyoqning umumiy ishemiyasida qon oqimining faqat 6-7-kunga kelib tiklanishi transkutan oksimetriya ko’rsatkichining 34,8±5,7 mm simob ustuniga ko’tarilishiga olib keladi. Nam gangrenada, revaskulyarizat- siyadan keyingi 5-kuni lezyonni ochgandan so’ng, kislorod kuchlanishi 34,5±8,3 mm simob ustuniga ko’tariladi, bu esa nekrektomiya qilish im- konini beradi. Xulosalar: to’qimalarda transkutan kislorod kuchlanishi ko’rsatkichi teri arterial qon oqimining kompensatsiyalangan holatini va to’qimalarda kislorod perfuziyasi darajasini baholash imkonini beradi.

129-134

СОВРЕМЕННЫЕ ВЗГЛЯДЫ НА ПРЕДИКТОРЫ МИОМЫ МАТКИ

Юлдашева Д.Ю., Ирназарова Д.Х.

Maqsad: bachadon miomasi bo’lgan ayollarda kasallik rivojlan- ishining xavf omillarini o’rganish. Material va usullar: 2021 yildan 2023 yilgacha o’tkazilgan ochiq, istiqbolli kogort tadqiqoti Toshkent tibbiyot akademiyasining Ayollar salomatligi markazi va ko’p tarmoqli klinikasining ginekologiya bo’limiga yotqizilgan reproduktiv va pre- menopauza yoshidagi 200 ayolning klinik va laboratoriya tekshiruvini o’z ichiga oldi. Bachadon miomasi bilan og’rigan 102 bemorni o’z ichi- ga olgan asosiy guruh yana ikki guruhga bo’lindi: simptomatik (n=53) va asemptomatik (n=49) bachadon miomasi bo’lganlar. Nazorat gu- ruhi 98 sog’lom ayoldan iborat edi. Natijalar: asosiy aniqlangan xavf omillari ortiqcha tana massasi indeksi (TMI), murakkab akusherlik va ginekologik tarix va quyosh nuri ta’sirining kamayishi edi. Quyosh nuri ta’sirining yetarli emasligi bachadon miomasi rivojlanishi uchun kuchli, o’zgartirmaydigan xavf omilidir. Bachadon miomasi bo’lgan ayollarda konservativ davolash uchun Depo-Provera kabi in’ektsion progestogen- lardan foydalanish tarixi bachadon miomasi alomatlarini rivojlanish xavfini 14,3 baravar oshiradi, bu esa kasallikning patogenezida pro- gesteronning rolini qo’llab-quvvatlaydi. Sun’iy abort va terapevtik va diagnostik maqsadida bajariladigan bachadon kuretaj ham tadqiqot guruhidagi ayollarda patologiya rivojlanishi uchun kuchli xavf omi- lidir. Xulosalar: ushbu shkaladan klinik amaliyotda foydalanish ushbu bemorlar guruhi uchun keng qamrovli boshqaruv strategiyasini ishlab chiqish imkonini beradi.

206-211

СОВРЕМЕННОЕ ПОНИМАНИЕ РАЗВИТИЯ ОТЕКА ГОЛОВНОГО МОЗГА ПРИ ИШЕМИЧЕСКОМ ИНСУЛЬТЕ

Ярашев А.Р., Эшонов О.Ш.

Zamonaviy ma’lumotlarga asoslanib, miya shishi patogenezida neyroinflamatsiyaning roli, shuningdek, ishemik insultda meningeal limfa va glimfa tizimining roli ko’rsatiladi. Yaqinda o’tkazilgan tad- qiqotlar miya patologiyalarida meningeal limfa va glimfa tizimining funksiyasini bostirishini va uning disfunktsiyasi, o’z navbatida, ishemik insultda miya shishi rivojlanishiga hissa qo’shishi mumkinligini ko’rsat- moqda. Qaysi dorilar glimfa tizimining funksiyasiga ta’sir qilishini va bu funksiya miya patologiyalarida qanday dekompensatsiyalanishini yangicha tushunish yangi profilaktika va diagnostika vositalari va ter- apevtik maqsadlarni ishlab chiqishga olib kelishi kerak.

50-55

СТРАТЕГИЯ ПРОФИЛАКТИКИ КАМНЕОБРАЗОВАНИЯ У ДЕТЕЙ НА ОСНОВЕ МЕТАБОЛИЧЕСКОГО ПРОФИЛИРОВАНИЯ

Тухтаев Ф.М., Кадиров Ж.Ф.

Maqsad: bolalarda endoskopik davolashdan keyin nefrolitiazning ikkilamchi profilaktikasi strategiyasini kompleks metabolik profilga asoslangan holda asoslash. Material va usullar: tadqiqot klinik va metabolik tahlil elementlari bilan analitik sharh edi. Toshlarni endo- skopik olib tashlashdan o’tgan nefrolitiaz bilan og’rigan bolalarning ma’lumotlari ko’rib chiqildi. Operatsiyadan keyingi metabolik profil- lash amalga oshirildi, jumladan, biokimyoviy qon tahlili, umumiy siy- dik tahlili, siydik pH qiymatini baholash va iloji bo’lsa, kaltsiy, oksalat, uratlar va sitratlarning kunlik ajralishi. Bundan tashqari, olib tashlan- gan toshlarning kimyoviy tarkibi, ichish odatlari, ovqatlanish odatlari, siydik yo’llari infektsiyalarining mavjudligi va qo’shimcha kasalliklar hisobga olindi. Natijalar: endoskopik davolash usullari toshlarni sa- marali ravishda olib tashlaydi, ammo tosh hosil bo’lishining patogene- tik mexanizmlariga ta’sir qilmaydi. Endoskopik davolashdan keyin bo- lalarda nefrolitiazning ikkilamchi profilaktikasi strategiyasi kompleks metabolik profilga asoslangan bo’lishi kerak. Bunday holda, takroriy tosh hosil bo’lishining rivojlanishida kaltsiy-oksalat, purin va kislo- ta-asos metabolizmidagi buzilishlarni, shuningdek, diurezning yetarli emasligini hisobga olish kerak. Xulosalar: shaxsiylashtirilgan metabo- lik korreksiya nefrolitiazli bolalar uchun standart operatsiyadan keyin- gi davolash algoritmlariga integratsiya qilinishi kerak.

183-185

АНТАГОНИСТЫ ГОНАДОТРОПИН-РИЛИЗИНГ ГОРМОНА В ЛЕЧЕНИИ МИОМЫ МАТКИ: СОВРЕМЕННЫЕ ДАННЫЕ И КЛИНИЧЕСКИЕ ПЕРСПЕКТИВЫ

Ирназарова Д.Х.

PubMed, PMC, Embase, Cochrane CENTRAL, ClinicalTrials.gov,  FDA va NICE da o’tkazilgan 2010-2025 yillardagi PRISMA ko’rsatmalariga muvofiq tizimli adabiyotlar sharhi GnRH antagonistlarining hayz ko’rish qon yo’qotilishini kamaytirish, mioma hajmini kamaytirish va bachadon miomasi bilan og’rigan bemorlarning hayot sifatini yaxshilashdagi yuqori samaradorligini ko’rsatdi. Qo’shimcha terapiyadan foydalanish gipoestro- genik yon ta’sirlarning og’irligini kamaytirdi va uzoq muddatli davolash paytida suyak mineral zichligini saqlab qoldi. Og’iz orqali qabul qilinadi- gan GnRH antagonistlari simptomatik bachadon miomasi uchun samarali va patogenetik jihatdan asoslangan terapevtik variant hisoblanadi.

30-34

СКРИНИНГ РАКА ШЕЙКИ МАТКИ У ЖЕНЩИН В ВОЗРАСТЕ 30-55 ЛЕТ В ГОРОДЕ ТАШКЕНТЕ В 2024 Г.

Ахмедова Л.М., Ахмедова Ш.Х., Бобожонова О.Ш., Кочарова З.А., Турабова Н.Р., Ибадуллаева Н.С., Туйчиев Л.Н.

Maqsad: Toshkent shahrida 30-55 yoshdagi ayollarda bachadon bo’yni saratongacha va saraton o’zgarishlarini erta aniqlash uchun PZR skriningi va suyuqlik asosidagi sitologiyaning samaradorligini baholash. Materiallar va usullar: 21107 ayol tekshirildi. Birlamchi skrining yuqori onkogen odam papillomasi virusi turlari uchun PZRni o’z ichiga oldi. Ijobiy natijalarga erishgan ayollar (n=1124; 5,3%) suyuqlik asosidagi sitologi- yaga yuborildi. Sitologik o’zgarishlar Bethes tizimi yordamida baholandi (2014). Odam papillomasi virusi turi tuzilishi, CIN tarqalishi va invaziv saratonni aniqlash tahlili o’tkazildi. Natijalar: odam papillomasi virusi 16 turi eng yuqori tarqalganlikka ega edi (odam papillomasi virusi -musbat ayollar orasida 7,7%). Suyuqlikka asoslangan sitologiya 264 ta CIN holatini (53,8% – CIN I; 28% – CIN II; 18,2% – CIN III) va 31 ta invaziv saraton hola- tini aniqladi. odam papillomasi virusi 16 va 18 turlarini tashuvchilarda CIN II-III ning yuqori darajasi qayd etildi. Ko’pgina invaziv shakllar dastlabki bosqichlarda aniqlandi, bu ikki bosqichli skrining samaradorligini ko’rsa- tadi. Xulosa: PZR skriningi va suyuqlik asosidagi sitologiyaning kombinat- siyasi yuqori diagnostik ahamiyatga ega, saratongacha bo’lgan va xavfli o’zgarishlarni erta aniqlashni ta’minlaydi va O’zbekistonda milliy skrining dasturida keng qo’llash uchun tavsiya etilishi mumkin.

107-110

ҚЎЛ ПАНЖА СУЯКЛАРИ СИНИШЛАРИНИ ДАВОЛАШДА ДИФФЕРЕНЦИАЛ ЁНДАШУВ

Сувонов У.Х., Гофуров С.К., Сувонов У.Б., Уроков Ш.З., Холмуродов Ф.Н.

Цель: улучшение результатов лечения переломов костей ки- сти. Материал и методы: в период 2020-2025 гг. в травматоло- гическом отделении многопрофильной клинике Центра развития профессиональной квалификации медицинских сотрудников под на- блюдением были 48 пациентов с переломами костей кисти, из них 42 (87,5%) мужчины и 6 (12,5%) женщин. Средней возраст 29,9 года. Результаты: применение аппарата позволило достичь ранней консолидации костной ткани, снизить риск посттравматических контрактур и уменьшить сроки реабилитации. Хорошие результа- ты получены у у 37 (77,1%) пациентов, удовлетворительные – у 10 (20,8%). Причиной неудовлетворительного результаты, который отмечался у 1 (2,1%) больного, явились вторично-инфицированные раны вокруг спицы, из-за которых аппарат пришлось снять и приме- нить гипсовую повязку. Выводы: метод фиксации аппаратом Илиза- рова является эффективным средством лечения переломов костей кисти, позволяющим достичь высокой стабильности отломков, сократить сроки восстановления и минимизировать осложнения. Выбор данного метода оправдан при сложных и нестабильных пере- ломах, требующих жесткой фиксации и точной репозиции.

161-164

МАЛОИНВАЗИВНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В КОМПЛЕКСНОМ ЛЕЧЕНИИ ГЕМОРРОЯ

Мирзахмедов М.М., Бобоназаров Ш.Б., Сарманов Д.И.

Ushbu maqolada gemorroy kasalligining turli shakllari bilan og’rigan bemorlarni davolash tajribasi tasvirlangan. 36 kGz chiqish chastotasi va 70 Vt quvvatga ega “Lotus” burama ultratovush skalpeli (BOWA MEDIKAL) yordamida gemorroyektomiyaning qisqa muddatli natijalari baholanadi.

231-232

OVQATLANISH VA TURMUSH TARZINING REPRODUKTIV SISTEMAGA TA’SIRI

Abdumuratova Z.Sh., Urazalieva I.R., Dustova G. K.

Рассматривается влияние пищевых привычек и общего об- раза жизни на репродуктивное здоровье мужчин и женщин. На основе современных научных исследований анализируются нега- тивные последствия неправильного питания, недостаточной физической активности, стресса, нарушений режима сна и вред- ных привычек (курение, употребление алкоголя) для функциони- рования репродуктивной системы.

12-15

ANALYSIS OF DIFFERENCES IN LABORATORY PARAMETERS IN PATIENTS WITH SILICOSIS DEPENDING ON THE LEVEL OF LEFT VENTRICULAR EJECTION FRACTION

Abdieva Yu.А., Agzamova G.S., Bakieva D.R.

Цель: повышение качества ранней диагностики сердечно-со- судистой патологии у пациентов с силикозом на основе изучения роли цитокинов и гемодинамических нарушений в развитии фибро- за и эндотелиальной дисфункции. Материал и методы: все 146 человек, включенных в исследование (126 – основная группа и 20 здо- ровых добровольцев), прошли эхокардиографию на ультразвуковом аппарате, оснащенном секторным датчиком с частотой 4,5-7 мГц. Исследование проводилось утром, в  положении  пациента  лежа  на левом боку и на спине. За день до и в день исследования участ- никам рекомендовалось избегать интенсивных физических нагру- зок и обильной пищи. Результаты: проведенный корреляционный анализ позволил выявить зависимость между фракцией выброса левого желудочка и рядом патогенетических маркеров силикоза, включая показатели системного воспаления (активность миело- пероксидазы, эластазы нейтрофилов, концентрации TNF-α, интер- лейкина-8) и маркеры эндотелиальной дисфункции (концентрация эндотелина-1). Выводы: необходимо разработать инновационные подходы к лечению и профилактике для предотвращения серьезных долгосрочных сердечно-сосудистых осложнений у лиц, подвержен- ных профессиональному риску.

85-89

ЭНДОСКОПИЧЕСКОЕ ЛЕЧЕНИЕ ДЕТЕЙ С ВКОЛОЧЕННЫМИ КАМНЯМИ МОЧЕТОЧНИКА

Наджимитдинов Я.С., Касымов С.С. Мамуров Д.Б.

Maqsad: antegrad va transuretral ureterolitotripsiya yordami- da siydik nayida joylashgan toshlar sanchilgan bolalarni davolash natijalarini baholash. Material va usullar: 5 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan 73 nafar bolaning davolash natijalari retrospektiv baholandi. O‘rtacha tosh o‘lchami uzunligi 10,0±0,6 mm va kengligi 5,5±0,7 mm. Natijalar: 71 bemorda (97,2%) toshlarni to‘liq olib tashlashga er- ishildi. Operatsiya davomidagi asoratlarning umumiy darajasi 33,8% ni tashkil etdi. Endoskopik aralashuvni ochiq (III darajali) jarrohlik amaliyotiga aylantirish ikki holatda (2,8%) talab qilingan. Bolalarning 6,8 %ida siydik yo‘llarining shilliq qavatining shikastlanishi (I daraja), 1,4 % hollarda siydik yo‘llarining teshilishi (II a daraja) kuzatilgan. Bemorlarning 4,1 5ida lazerli litotripsiya paytida siydik yo‘llarining shilliq qavatining kuyishi (II a daraja) kuzatilgan. Metall o‘tkazgich uchining deformatsiyasi (I daraja) 16,4% hollarda kuzatilgan. Oper- atsiyadan keyingi asoratlar 23 bemorda (31,5%) kuzatildi. Tana haro- ratining  ko‘tarilishi  bemorlarning  8,2  %ida  (I  daraja),  gematuriya - bemorlarning 9,6 %ida (I daraja). Urinoma (III b daraja) bir holatda
(1,4%) va bir bolada “tosh yo‘li” (II a daraja) bo‘lgan. Bir holatda o‘tkir tizimli yallig‘lanishli javob sindromi ham kuzatilgan. Xulosalar: bo- lalarda ta’sirlangan siydik yo‘li toshlari uchun ureteroskopik kontakt litotripsiya samarali va xavfsiz davolash usuli hisoblanadi.

135-139

CLINICAL MANIFESTATIONS OF HEART FAILURE IN PATIENTS WITH OBSTRUCTIVE CHANGES IN THE CORONARY ARTERIES IN PATIENTS WHO HAVE HAD MYOCARDIAL INFARCTION

Yoldoshev M.I., Madjidova G.T.

Цель: выявление взаимозависимости обструктивных измене- ний в коронарных артериях и клинических проявлений сердечной недостаточности у пациентов, перенесших инфаркт миокарда, а также уточнение признаков, позволяющих различать компенси- рованную и декомпенсированную стадии сердечной недостаточ- ности, используя многофакторный дискриминантный анализ с помощью компьютера. Материал и методы: под наблюдением были 154 мужчин с ишемической болезнью сердца, перенесших ин- фаркт миокарда, в том числе 91 пациент в подострой стадии ин- фаркта (ср. возраст 46,8±6,9 года) и 63 – с постинфарктным кар- диосклерозом (ср. возраст 47,5±0,3 года). Пациенты в подострой стадии инфаркта миокарда обследовались на 4-й неделе с начала заболевания, а пациенты с  постинфарктным  кардиосклерозом  – в период от 2-х месяцев до 10 лет после инфаркта. Результаты: установлена зависимость клинических проявлений постинфаркт- ной стенокардии от стадии сердечной недостаточности. В то же время у пациентов с более тяжелыми формами постинфарктной стенокардии чаще наблюдалась III стадия сердечной недостаточ- ности (p<0,001). Антиангиальная терапия была более успешной у пациентов с I стадией сердечной недостаточности (p<0,001). Не- стабильный эффект и/или его отсутствие значительно чаще на- блюдались у пациентов с III стадией сердечной недостаточности (p<0,001). Выводы: полученные результаты свидетельствуют о взаимозависимости обструктивных изменений в коронарных ар- териях, функционального состояния левого желудочка и стадии сердечной недостаточности.

212-215

ПРИМЕНЕНИЕ МЕСТНОГО ГЕМОСТАТИЧЕСКОГО СРЕДСТВА НА ОСНОВЕ ХИТОЗАНА ПРИ МОДЕЛИРОВАНИИ КРОВОПОТЕРИ ВО ВРЕМЯ ЭНДОПРОТЕЗИРОВАНИЯ КРУПНЫХ СУСТАВОВ

Асилова С.У., Тухтапулатов А.Т., Милушева Р.Ю., Рахманова В.Н., Ахмедова Д.Б.

Maqsad: operatsiya vaqtida qon yo’qotishni modellashtirishda, qon yo’qotish hajmini, gemostaz vaqtini va qon yo’qotish indeksini bahol- ashda xitozan asosidagi mahalliy gemostatik vositaning samaradorlig- ini baholash. Material va usullar: tadqiqot har biri oltita hayvondan iborat to’rt guruhga bo’lingan 24 ta katta quyonda o’tkazildi: butun (jarohatlanmagan yoki qon yo’qotilmagan), nazorat (davolashsiz qon yo’qotish modeli), taqqoslash guruhi (standart davolash) va xitozan bi- lan davolangan guruh. Qon yo’qotish oyoq-qo’llarga standartlashtirilgan jarrohlik aralashuvlar yordamida modellashtirildi. Tajriba davomida qon yo’qotish hajmining vaznga nisbati (ml/kg) sifatida hisoblangan hayvonning vazni, qon yo’qotish hajmi, qon ketish vaqti va qon yo’qotish indeksi qayd etildi. Natijalar: xitozanni topikal qo’llash simulyatsiya qil- ingan qon yo’qotish paytida gemostaz parametrlarini sezilarli darajada yaxshilaydi, bu esa uni operatsiya vaqtidagi qon ketishining oldini olish va davolashda klinik qo’llanilish uchun istiqbolli dori vositasiga aylanti- radi. Biomosligi va mavjudligini hisobga olgan holda, xitozan jarrohlar va travmatologlar arsenalida qimmatli vositaga aylanishi mumkin, bu qon yo’qotishdan aziyat chekadigan bemorlarning o’limini kamaytirish va hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi. Xulosalar: kelajakdagi tadqiqotlar turli jarrohlik muolajalarida qulayroq va samaraliroq foyda- lanish uchun xitozanning yangi shakllarini, masalan, kukunlar, gubkalar yoki plyonkalarni ishlab chiqishga qaratilishi mumkin.

56-61

КУЙИШ ЖАРОҲАТИ ОЛГАН КЕКСА ВА ҚАРИ ЁШДАГИ БЕМОРЛАРДА ЖАРРОҲЛИК НЕКРЭКТОМИЯСИДАН КЕЙИНГИ АУТОДЕРМОПЛАСТИКА НАТИЖАЛАРИНИНГ ТАҲЛИЛИ

Фаязов А.Д., Ахмедов А.И.

Цель: выбор наиболее подходящего метода хирургической не- крэктомии и аутодермопластики с учетом площади ожога у боль- ных с ожогами пожилого и старческого возраста. Материал и методы: в отделении комбустиологии Самаркандского городского медицинского объединения в 2022-2025 гг. под наблюдением были 52 пациента с глубокими ожогами IIIВ-IV степени в возрасте 60 лет   и старше, с индексом Бо (прогностическим показателем) более 60 единиц. 1-ю группу составил 21 (40,4%) пострадавший с индексом Бо от 61 до 80 единиц – относительно положительный показатель. Во 2-ю группу включены 19 (36,5%) пациентов с индексом Бо от 81 до 100 единиц – сомнительный показатель. В в 3-ю  группу  вошли 12 (23,1%) больных с травмами, угрожающими жизни (индекс Bo выше 100 единиц).Мужчин было 29 (55,8%), женщин 23 (44,2%). Ре- зультаты: рациональное применение методов ранней хирургиче- ской некрэктомии при активном лечении этой категории больных позволяет значительно сократить сроки восстановления кожных покровов и снизить частоту осложнений ожоговой болезни. Наилуч- ших результатов в хирургическом лечении у пациентов пожилого и старческого возраста можно достичь, используя одномоментную аутодермопластику для закрытия всех ран в один этап, а при об- ширных ожогах – метод отсроченной аутодермопластики. Выво- ды: тяжесть лизиса аутотрансплантатов у пациентов с ожо- гами пожилого и старческого возраста прямо пропорциональна длительности ожоговой некрэктомии, площади и глубине ожога, а также тяжести сопутствующих заболеваний.

186-192

TO‘G‘RI ICHAK SARATONIDA AYLANMA REZEKSIYA CHEGARASINI OLDINDAN BAHOLASHDA MRTNING IMKONIYATLARI

Ismailova M.X., Aхmatov B.N.

Рак прямой кишки является третьим по распространённо- сти онкологическим заболеванием в мире. При данном заболева- нии циркулярный край резекции, то есть хирургическая циркуляр- ная линия между опухолевой тканью и мезоректальной фасцией, имеет решающее значение при оценке операционного поля, выборе тактики лечения и определении прогноза. В данной статье под- робно рассматриваются клиническое значение циркулярный край резекции, различные методы его оценки, а также роль магнит- но-резонансной томографии и МРТ-технологий на основе искус- ственного интеллекта в предоперационном определении состоя- ния циркулярного края резекции.

35-38

BOLALARDA TO‘RTINCHI QORINCHA EPENDIMOMASINI DAVOLASH SAMARADORLIGINI ERTA VA UZOQ MUDDATLI DAVRLARDA BAHOLASH

Alixodjayeva G.A., Ashrapov J.R., Usmonjonova D.X.

Цель: анализ и прогноз результатов лечения эпендимом четвертого желудочка у детей. Материал и методы: ретроспектив- но проанализированы данные 98 детей в возрасте от 2-х до 15 лет, находившихся на лечении в Республиканском специализированном научно-практическом   нейрохирургическом   медицинском    центре в 2023-2025 гг. Мальчиков было 25,  девочек  23.  Диагноз  ставился на основании результатов клинико-неврологического, инструментального и патоморфологического обследований. Степень радикальности хирургического лечения оценивалась с помощью программы «Расчет объема опухоли». Результаты: по степени анаплазии эпендимоматозные опухоли были классифицированы как доброкачественные новообразованные опухоли у 43,8% пациентов, как некачественные новообразованные опухоли – у 56,2%. Расположение опухоли в функционально важных областях головного мозга и ее распространение на подкорковые структуры ограничивали возможность ее радикального удаления, но, несмотря на это, полная резекция была выполнена у 70,8% пациентов. Общая послеоперационная смертность составила 4,6% (в случаях полной и субтотальной резекции соответственно 3,1 и 5,0%). Выводы: эффективность лечения эпендимом IV желудочка у детей зависит от объема хирургического удаления опухоли и степени гистологической анаплазии.

111-113

ПРИМЕНЕНИЕ ИНТРАОПЕРАЦИОНННОГО НЕЙРОМОНИТОРИНГА ПРИ УДАЛЕНИИ ОПУХОЛЕЙ ЧЕРВЯ МОЗЖЕЧКА И ПОЛОСТИ IV ЖЕЛУДОЧКА ГОЛОВНОГО МОЗГА

Султанов А.М., Исмаилова Р.О., Алтыбаев У.У., Кадырбеков Р.Т.

Maqsad: miyacha chuvalchangi va to’rtinchi qorincha bo’shlig’i o’sma- larini jarrohlik yo’li bilan davolashda operatsiya vaqtidagi monitoring sa- maradorligini baholash. Materiallar va usullar: miyacha chuvalchangi va to’rtinchi qorincha bo’shlig’i o’smalari bo’lgan ellik sakkiz bemor ku- zatildi. 2022-2024 yillarda Respublika ixtisoslashtirilgan neyroxirurgiya ilmiy tibbiyot markazida kasalxonaga yotqizilgan 28 bemorda operatsiya vaqtida neyrofiziologik monitoring (IONM) qo’llanildi. Barcha bemorlar klinik va nevrologik tekshiruv, laboratoriya tekshiruvlari, ENMG, ASVP va neyrotasvirlash usullari (miyaning MRT/MSKT) kabi keng qamrovli tekshi- ruvdan o’tkazildi. Natijalar: miyacha chuvalchangi va to’rtinchi qorincha bo’shlig’ining katta o’smalarini olib tashlashda IONM dan foydalanish kra- nial asab yadrolarini aniqlashga va jarrohlik sohasida miya sopi funktsion- al holatini baholashga yordam beradi, keyinchalik asab shikastlanishining minimal darajasi bilan o’smani maksimal darajada olib tashlash imkoni- yati mavjud. Xulosa: IONM ishlatmasdan jarrohlik amaliyoti kranial nerv yadrolari va miya sopi funktsiyasiga zarar yetkazish va bulbar kasalliklarn- ing rivojlanishi xavfini oshiradi.

165-169

AYRIM OʻZBEK XALQ MAQOLLARINING GENETIK TALQINI

Khalikov P.Kh.

AYRIM OʻZBEK XALQ MAQOLLARINING GENETIK TALQINI

233-234

МОЛЕКУЛЯРНЫЕ МЕХАНИЗМЫ РЕГУЛЯЦИИ ФУНКЦИИ ЯИЧНИКОВ: РОЛЬ ЦАМФ И АДЕНИЛАТЦИКЛАЗЫ

Азимова Б.Ж.

Siklik adenozin monofosfat va adenilat siklaza gonadotropinlar- dan tashqi signallarni birlashtiruvchi va tuxumdonlardagi fiziologik jarayonlarni tartibga soluvchi muhim molekulyar komponentlardir. Ularning ta’sir mexanizmlarini tushunish reproduktiv tibbiyotda yangi terapevtik strategiyalarni, jumladan, tuxumdonlar zaxirasi buzilish- larini va erta tuxumdon yetishmovchiligini davolashni ishlab chiqish uchun istiqbollarni ochadi.

16-19

DIFFERENSIALLASHGAN JARROHLIK DAVOLASHDAN OLDIN VA KEYIN TRIGEMINAL NEVRALGIYA BILAN OG’RIGAN BEMORLARDA HAYOT SIFATINI BAHOLASH

Abdullaev R.A., Ernazarov O.G’., Sultonov A.A.

Цель: улучшение результатов лечения пациентов с тригеминальной невралгией на основе дифференцированного подхода, учитывающего тяжесть заболевания и качество жизни. Материал и методы: Под наблюдением были 168 пациентов с тригеминальной невралгией, находившихся на стационарном лечении в 7-й городской больнице. В зависимости от метода лечения, тяжести заболева- ния и соматического состояния пациенты были разделены на три группы: 1-я – 54 (32,2%) больных, которым была проведена блокада узла Гассера и иссечение ветвей тройничного нерва, 2-я – 56 (33,3%) пациентов, у которых выполнена микрососудистая декомпрессия по модифицированному методу, предложенному Республиканским специализированным научно-практическим медицинский центром нейрохирургии, 3-я – 58 (34,5%) больных, у которым произведена традиционная микрососудистая декомпрессия. Результаты: положительные результаты лечения достигнуты у 97,5% пациентов, наилучшие – у больных 2-й и 3-й группах, у которых применялась микроваскулярная декомпрессия. Послеоперационно полное купирование болевого синдрома отмечалось у 97,3% пациентов. Значительное и выраженное улучшение качества жизни зареги- стрировано у 95,8% больных. Выводы: дифференцированный под- ход к лечению невралгии тройничного нерва с учетом тяжести заболевания и соматического статуса пациента обеспечивает высокую клиническую эффективность. Микроваскулярная деком- прессия является методом выбора, позволяющим добиться макси- мального купирования боли и существенного улучшения качества жизни пациентов в послеоперационном периоде.

90-94

КОНУСНО-ЛУЧЕВАЯ КОМПЬЮТЕРНАЯ ТОМОГРАФИЯ В ОЦЕНКЕ ВОЗРАСТНЫХ ОСОБЕННОСТЕЙ РЕШЁТЧАТОЙ ПАЗУХИ У ДЕТЕЙ

Ополовникова К.С.

Maqsad: 18 yoshgacha bo’lgan bolalarda g’alvirsimon sinuslarn- ing morfometrik parametrlarini konus-nurli kompyuter tomografiyasi yordamida baholash. Material va usullar: frontal sinus o’sishining yoshga bog’liq naqshlarini aniqlash uchun Buxoro viloyatining sog’lom ko’rinishdagi aholisining bosh suyagi kompyuter tomografiyasi tahlil qilindi. Tadqiqotga 1 yoshdan 18 yoshgacha bo’lgan har ikki jinsdagi 515 kishi (239 o’g’il bola, 276 qiz bola) kiritilgan. Tekshiruv «Loras- tomservis» xususiy klinikasining (Buxoro viloyati) rentgen kompyut- er tomografiyasi bo’limida o’tkazildi. Natijalar: g’alvirsimon sinus rivojlanishida yoshga bog’liq dinamika kuzatildi, bu uning morfo- metrik parametrlarining yetilish bilan asta-sekin o’sishi, shuningdek, tug’ruqdan keyingi rivojlanishning ayrim bosqichlarida jins farqlari bilan tavsiflanadi. Xulosalar: konus-nurli kompyuter tomografiyasi bolalarda g’alvirsimon sinusning yosh va jinsga bog’liq xususiyatlar- ini baholash uchun informatsion va xavfsiz usul bo’lib, kasallikning rivojlanishi va davolash samaradorligini dinamik monitoring qilish imkonini beradi.

140-147

ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА РАДИАЦИОННОГО СОСТОЯНИЯ ТЕРРИТОРИИ ШУРТАНСКОГО ГАЗОХИМИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

Ли М.В., Юлдашева Ф.У.

Цель: гигиеническая оценка радиационной обстановки в районе Шуртанского газохимического комплекса в Кашкадарьинской обла- сти на основе комплексного анализа показателей радиационного мониторинга факторов окружающей среды за 2024-2025 гг. Ма- териал и методы: исследование было сосредоточено на питье- вой воде, сточных водах, почве и гамма-фоне на предприятии по производству полиэтилена, которое является заключительным этапом глубокой переработки природного газа и использует под- готовленное и очищенное сырье. Лабораторный анализ факторов окружающей среды по радиологическим показателям проводился в аккредитованной радиологической лаборатории Кашкадаринского областного управления Комитета санитарно-эпидемиологиче- ского благополучия и общественного здравоохранения при Мини- стерстве здравоохранения Республики Узбекистан. Результаты: состояние почвы, питьевой воды и сточных вод на полиэтилено- вом заводе «Шуртан ГКМ», а также уровень гамма-излучения нахо- дятся в пределах естественного фонового излучения. Зарегистри- рованные значения соответствуют установленным санитарным нормам, что свидетельствует о благоприятной радиационной ситуации на исследуемой территории. Выводы: полученные резуль- таты свидетельствуют о том, что производственные процессы не оказывают негативного воздействия на компоненты окружаю- щей среды или здоровье населения.

216-218

СТРУКТУРНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ СЕЛЕЗЁНКИ КРЫС В УСЛОВИЯХ МОДЕЛИРОВАНИЯ СПИННОМОЗГОВОЙ ТРАВМЫ СРЕДНЕЙ ТЯЖЕСТИ

Баротова Ш.Б., Тухсанова Н.Э.

 
Maqsad: o’rtacha orqa miya shikastlanishidan keyingi dastlabki davrda uch oylik albinos aralash kalamushlarning taloqidagi mor- fologik o’zgarishlarni o’rganish. Material va usullar: 136 ta albinos aralash kalamush ikki guruhga bo’lingan. Nazorat guruhiga 64 ta hay- von kiritilgan bo’lib, ularda kuzatuvning 1, 7, 14 va 21-kunlarida morfo- metrik tadqiqotlar o’tkazilgan. Tajriba guruhiga 72 ta albinos aralash kalamush kiritilgan bo’lib, ularda orqa miya shikastlanishidan keyingi bir xil vaqt nuqtalarida morfometrik o’zgarishlar o’rganilgan. Nati- jalar: o’rtacha travmatik orqa miya shikastlanishi taloqda progressiv morfologik o’zgarishlar bilan birga keladi, bu posttravmatik immunitet tanqisligining rivojlanishini aks ettiradi. Immunitet disfunktsiyasining dastlabki belgilari yettinchi kuniyoq rivojlanadi va 14-kunga kelib ja- rayon organlarning strukturaviy qayta tashkil etilish bosqichiga o’tadi. Kalamush taloqidagi eng aniq morfologik anomaliyalar tug’ruqdan keyingi rivojlanishning 21-kunida, o’rtacha orqa miya kontuziyasidan keyin kuzatiladi: oq pulpaning maksimal atrofiyasi, yetuk limfotsitlar sonining keskin kamayishi, blast hujayralarining nisbiy ko’payishining cho’qqisi va qizil pulpaning aniq kollagenizatsiyasi. Xulosalar: orqa miya kontuziyasi bo’lgan bemorlarni kompleks davolash uchun immu- nomodulyator yondashuvlarni ishlab chiqish zarur.

62-66

BACTEREMIA IN PATIENTS WITH DILATED CARDIOMYOPATHY

Khaidarova D.D., Niyozkulov R.A., Normuradov B.Z.

 
Цель: исследование бактериемии у пациентов с дилатационной кардиомиопатией. Материал и методы: обследованы 37 пациен- тов с дилатационной кардиомиопатией (34 мужчины и 3 женщи- ны) в возрасте от 17 до 58 лет (средний возраст 40,9±11,4 года). Диагноз ставился на основании данных анамнеза, результатов клинического и лабораторного обследования и устанавливался при наличии кардиомегалии, расширения полостей сердца и изменений миокарда по данным рентгенографии, электро- и эхокардиографии. У 35 в течение 48 часов с момента поступления пациента в клинику, до проведения зондирования и катетеризации сосудов и полостей сердца, проводилось исследование венозной крови и мочи на нали- чие бактерий. У 9 пациентов анализ крови на бактерии выполнен через 3-13 дней (8,5-1,4 дня) после начала внутривенного лечения. 8 пациентов были повторно обследованы через 9 месяцев - 2,3 года. Результаты: у 82% обследованных в крови циркулировали бакте- рии в вегетативной форме, т.е. потенциальные патогены. Кроме того, в крови пациентов была обнаружена L-форма бактерий. У 18% пациентов в крови выявлена только L-форма бактерий, сходная по культуральным свойствам с микоплазмами. Типирование бактерий по биохимическим свойствам позволило идентифицировать раз- личные микроорганизмы в крови пациентов Всего из крови обсле- дованных было выделено 50 штаммов бактерий. Полимикробная инфекция наблюдалась у 7 (18,9%) пациентов. Были идентифициро- ваны Staphylococcus aureus c Enterobacter agglomerans; Staphylococcus epidermidis c Micrococcus spp.; Enterobacter cloaca e c Micrococcus spp.  и Staphylococcus epidermidis. Выводы: бактерии, трансформирован- ные в L-формы под воздействием антибиотиков или бактерицид- ных продуктов активированных макрофагов и нейтрофилов, могут длительное время не вызывать никакой реакции со стороны орга- низма и способствовать длительной персистенции микроорганиз- мов без видимых клинических проявлений, создавая ложное впечат- ление клинического и бактериологического выздоровления.

193-197

ГИГАНТСКАЯ ЧАСТИЧНО ТРОМБИРОВАННАЯ АНЕВРИЗМА БИФУРКАЦИИ БАЗИЛЯРНОЙ АРТЕРИИ: ОПИСАНИЕ КЛИНИЧЕСКОГО НАБЛЮДЕНИЯ И ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ

Рузикулов М.М., Ташматов Ш.Н., Саидов А.З., Абдуганиева И.З.

Ushbu maqolada bazilyar arteriyasining bifurkatsiyasining gigant qisman tromblangan anevrizmasini jarrohlik usuli bilan muvaffaqiyat- li davolash holati taqdim etilgan, bunda endovaskulyar usulli qo‘llan- gan. Gigant qisman tromblangan anevrizmalarga ega bemorlarni jar- rohlik davolash bugungi kunda zamonaviy qon tomir nevrojarrohlik sohasida murakkab muammo bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqola qon tomir nevrojarrohlari uchun muhim va dolzarbdir, chunki u klinik mi- sol orqali klinik manzara va neyrovizualizatsiya xususiyatlarini, shun- ingdek, davolash taktikasini taqdim etadi.

39-42

КЛИНИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ, ФАКТОРЫ РИСКА И ВОЗМОЖНОСТИ ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОГО ПОДХОДА К ЛЕЧЕНИЮ ИНКРУСТИРУЮЩЕГО ЦИСТИТА

Дадаханов Н.Э., Акилов Ф.А.

Maqsad: qattiq sistitni davolashning turli usullarining klinik sa- maradorligini baholash va siydik pufagining shikastlanish darajasiga qarab bemorlarni davolash taktikasini tanlash bo’yicha amaliy tavsi- yalar ishlab chiqish. Material va usullar: tadqiqot 2010 yildan 2024 yilgacha Respublika Urologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazida o’tka- zildi. Qattiq sistit tashxisi qo’yilgan 34 yoshdan 78 yoshgacha bo’lgan ellik to’qqiz bemor kuzatildi. Bemorlarning aksariyati uzoq muddatli siydik pufagi kateterizatsiyasi (2 haftadan ortiq), shuningdek, pastki si- ydik yo’llari operatsiyasi tarixiga ega edi. Barcha bemorlar siydik pufa- gi shilliq qavatining qattiqlashgan joylarini transuretral rezektsiya qil- ish va siydik kulturasi natijalariga qarab antibiotik terapiyasi kursini, siydikni kislotalovchi dorilarni va siydik pufagini instilatsiya qilishni o’z ichiga olgan asosiy terapiyadan o’tdilar. Natijalar: birinchi jar- rohlik aralashuvidan keyin 36 bemorda relapssiz to’liq tiklanish qayd etildi. 23 bemorda relapslar kuzatildi. Ushbu bemorlarning yettitasiga holatini to’g’irlash uchun perkutan sistostomiya, so’ngra fon terapiyasi kursi o’tkazildi, bu esa barqaror remissiyaga olib keldi. Besh bemorda TUR va mahalliy terapiyaga qaramay, alomatlar saqlanib qoldi. Ular ikki tomonlama nefrostomiya, takroriy rezektsiya va uzoq muddatli davolash kurslarini o’tkazdilar. Bu bemorlarda klinik yaxshilanish, shikastlanish hajmining kamayishi va to’liq tiklanish ham kuzatildi. Xulosalar: izolyatsiya qilingan dori terapiyasi barqaror remissiyani ta’minlamaydi, jarrohlik usullari va fon terapiyasidan 

114-116

BEL UMURTQA POG‘ONASI CHURRASI BO‘LGAN BEMORLARDA DIFFERENSIAL JARROHLIK DAVOLASHNING HAYOT SIFATI KO‘RSATKICHLARIGA TA’SIRI

Sultonov A.A., Abdullayev R.A., Ernazarov O.G’.

Цель: улучшение результатов лечения пациентов с грыжей поясничного диска путем оценки качества жизни и применения дифференцированной тактики лечения. Материал и методы: под наблюдением были 165 пациентами с грыжей поясничного диска, на- ходившихся на лечении в нейрохирургическом отделении многопро- фильной клиники Ташкентской медицинской академии в 2022-2025 гг. Мужчины было 116 (70,2%), женщины 49 (29,8%). 68 (41,5%) были старшего, среднего и пожилого возраста. Наиболее распростра- ненными жалобами были боль в поясничном отделе позвоночника (38), нарушения походки и чувствительности (36) и вынужденное изменение положения тела вследствие болевого синдрома (27). Ре- зультаты: хирургическому лечению были подвергнуты 112 (67,8%) пациентов. Показаниями к хирургическому лечению были синдром конского хвоста с нарастающей дисфункцией органов таза и ко- решково-ишемическими симптомами; корешковая боль или боль в поясничной области, продолжающаяся не менее 4-х недель; грыжа межпозвоночного диска любой локализации, но только одной степе- ни, подтвержденная МРТ на аксиальных срезах; неэффективность консервативного лечения. Положительные результаты получены у 156 (95,6%) пациентов, изменения отсутствовали у 9 (5,4%). Выво- ды: полученные данные свидетельствуют о преимуществах инди- видуализированного лечения.

170-174

ХИРУРГИЧЕСКАЯ ТАКТИКА ПРИ РЕСТРИКТУРАХ ПОСЛЕ НАЛОЖЕНИЯ БИЛИОДИГЕСТИВНОГО АНАСТОМОЗА

Акбаров М.М., Исматуллаев З.У., Гайбуллаев Т.З.

Jahon sog’liqni saqlash tashkiloti (2017) ma’lumotlariga ko’ra, har yili dunyo bo’ylab 1 milliondan ortiq xoletsistektomiya amalga oshirila- di. O‘t-tosh uchun birlamchi operatsiyalarning eng og’ir asorati jigar- dan tashqari o’t yo’llarining shikastlanishi bo’lib, bu uzoq muddatda operatsiyadan keyingi sezilarli oqibatlarga, o’limga va uzoq muddatda hayot sifatining yomonlashishiga olib keladi. Hozirgi vaqtda jigardan tashqari o’t yo’llarining shikastlanishlarini davolash uchun turli dara- jadagi invazivlik darajasidagi multidisipliner aralashuvlarning keng doirasi ko’rsatilgan. Jahon shoshilinch jarrohlik jamiyatining ko’rsat- malari ushbu jarohatlarni aniqlash va davolashni osonlashtirish va standartlashtirish uchun dalillarga asoslangan tavsiyalar berish uchun joriy adabiyotlarni to’liq ko’rib chiqish va xalqaro ekspertlar tomoni- dan muhokama qilinganidan keyin ishlab chiqilgan.

20-23

ТАКТИЧЕСКИЕ И ТЕХНИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ РУБЦОВЫХ СТРИКТУР ОБЩЕГО ЖЕЛЧНОГО ПРОТОКА ПОСЛЕ НАЛОЖЕНИЯ БИЛИОДИГЕСТИВНОГО АНАСТОМОЗА

Акбаров М.М., Исматуллаев З.У., Гайбуллаев Т.З.

Maqsad: takroriy rekonstruktiv biliodigestiv anastomozlarning tak- tik va texnik xususiyatlarini optimallashtirish orqali o’t yo’llari restenozi bilan og’rigan bemorlarni davolash natijalarini baholash. Materiallar va usullar: 2010-yil sentyabrdan 2022-yil sentyabrgacha “Akademik
V. Vohidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan jarrohlik markazi” davlat muassasasiga qabul qilingan HepEA strikturalari bilan og’rig- an oltmish besh bemor. Tadqiqot, bir tomondan, 2018-2022 yillarda tashkil etilgan asosiy guruhda (34 bemor) istiqbolli randomizatsiya- langan nazorat ostidagi tadqiqot va 2010-2017 yillarda tashkil etilgan taqqoslash guruhida randomizatsiyalangan retrospektiv tadqiqotdir. Natijalar: safro yo’llarining chandiqli torayishi uchun rekonstruktiv jarrohlik amaliyotlarining natijalari ko’pincha qoniqarsiz bo’lib, op- eratsiyadan keyingi asoratlarning yuqori chastotasi va uzoq muddatli davrda 11-25% hollarda BDA cheklovlarining rivojlanishi kuzatiladi. BDA cheklovlarining rivojlanishi bemorlarning ahvolini sezilarli daraja- da yomonlashtirishi va hatto o’limga olib kelishi mumkin. Xulosa: safro tizimining anatomik va funktsional xususiyatlarini hisobga olgan holda bemorlarni davolashga individual yondashuv tamoyillari aniqlangan.

95-98

СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ХИРУРГИЧЕСКОМУ ЛЕЧЕНИЮ ПОСЛЕОПЕРАЦИОННЫХ ВЕНТРАЛЬНЫХ ГРЫЖ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ЛАПАРОСКОПИЧЕСКОЙ ПРОТЕЗИРУЮЩЕЙ ГЕРНИОПЛАСТИКИ

Рахманов К.Э., Сайинаев Ф.К., Юлдашов П.А.

Maqsad: operatsiyadan keyingi ventral churralarni jarrohlik yo’li bilan davolash samaradorligini oshirish, churra hajmi va qorin bo’shlig’i nisbatiga asoslangan gernioplastika usulini tanlashni optimallashtirish, shuningdek, operatsiyadan keyingi asoratlar va qaytalanish holatlarini kamaytirishga qaratilgan jarrohlik taktikasi algoritmini ishlab chiqish. Materiallar va usullar: biz 2015-2024 yillarda Samarqand davlat tibbi- yot universitetining ko’p tarmoqli klinikasining jarrohlik bo’limida oper- atsiya qilingan operatsiyadan keyingi ventral churra bilan og’rigan 109 bemorni kuzatdik. Davolash taktikasiga qarab, bemorlar ikki guruhga bo’lindi. Taqqoslash guruhi 2015-2019 yillar oralig’ida operatsiya qilingan 62 bemordan iborat edi. Asosiy guruhga 2020-2024 yillarda operatsiya qilingan 47 bemor kirdi. Natijalar: uzoq muddatli natijalar bemorlarn- ing 84,4 %ida tahlil qilindi. Bemorlarning 7,6 %ida churra qaytalanishi aniqlandi: taqqoslash guruhida 11,3%, asosiy guruhda 2,6%. Xulosa: lap- aroskopik gernioplastika texnikasi ochiq texnikaga nisbatan afzalliklarni namoyish etdi, jumladan, operatsiya vaqtining qisqarishi, operatsiyadan keyingi og’riqning kamayishi, bemorning tezroq  mobilizatsiya  qilinishi  va asoratlar darajasining pasayishi. Taklif qilingan texnik yechimlarning joriy etilishi kichik va o’rta o’lchamdagi ventral churralar uchun jarrohlik natijalarini yaxshilashga yordam beradi.

148-153

ОСОБЕННОСТИ СЕЗОНА ОСТРЫХ РЕСПИРАТОРНЫХ ИНФЕКЦИЙ 2024-2025 ГГ. В УЗБЕКИСТАНЕ

Рахимов Р.А., Рахимов Р.Р., Брянцева Е.В., Матназарова Г.С., Расулова Д.М.

Maqsad: 2024-2025 yilgi mavsumda o’tkir respiratorli infeksi- yalar bilan kasallanishning tabiati va etiologik tuzilishini o’rganish. Material va usullar: mavsumning 28 haftasi davomida (2024 yilning 40-haftasidan 2025 yilning 15-haftasigacha) kasallanish tahlili o’tka- zildi. Natijalar: maktab ta’tillari mavsumiga to’g’ri keladigan ikkita epidemik to’lqin mavjudligi aniqlandi, bu samarali epidemiyaga qarshi kurash chorasi hisoblanadi. Eng yuqori kasallanish darajasi yosh bo- lalar (0-2 va 3-6 yosh) orasida kuzatildi. Mavsumning turli davrlarida asosiy qo’zg’atuvchilar A/H1N1 grippi viruslari, B grippi, respirator sinsitial virus va rinovirus edi. ARIning og’ir shakllari bo’lgan bemor- larda B grippi viruslari, respirator sinsitial virusi, odam parainftsial virusi va metapnevmovirus sezilarli darajada ko’proq aniqlanganligi ko’rsatildi. Xulosa: olingan ma’lumotlar COVID-19 pandemiyasidan ol- din kuzatilgan parametrlarga ARI kasallanishning mavsumiy naqshiga qaytishini ko’rsatadi.

219-223

РЕПАРАТИВНАЯ РЕГЕНЕРАЦИЯ КОСТНОЙ ТКАНИ ПРИ ПЕРВИЧНЫХ ПЕРЕЛОМАХ И РЕФРАКТУРАХ: МОРФО-ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ

Косимов А.А., Ходжанов И.Ю., Югай А.В., Абдусаттаров Х.А.

Maqsad: birlamchi shikastlanish va refraksiyadan keyin sinish zonasida gistostruktural o’zgarishlarni qiyosiy tahlil qilish. Material va usullar: tadqiqotda 250-300 g og’irlikdagi 12 ta olti oylik erkak kalamushlarning katta boldir ishlatilgan. 1-Seriya (birlamchi sinish): diafizning ko‘ndalang sinishi va keyinchalik apparat yordamida tashqi fiksatsiya. 2-Seriya (refraksiya): asbob olib tashlanganidan keyin xud- di shu zonada takroriy shikastlanish. Kuzatuv davrlari: 21, 35, 56, 63 va 84 kun. Natijalar: gistologik usullar (gematoksilin va eozin bo’yash, Masson usuli) va morfometrik tahlil yordamida osteogenez dinami- kasidagi muhim farqlar aniqlandi. Refraksiyalarda hatto barqaror fiksatsiya ham fibroxaftaga tushadigan komponentning saqlanib qol- ishiga, angiogenezning buzilishiga va ortiqcha rezorbsiyaga to’sqinlik qilmasligi ko’rsatildi. Bitishmaslik xavfining morfologik markerlari va reparatsiyani rag’batlantirish strategiyalari taklif qilindi. Xulosalar: olingan ma’lumotlar refraksiyalarning patogenezi haqidagi tushun- chamizni chuqurlashtiradi va kechiktirilgan sinish konsolidatsiyasin- ing oldini olish va davolashga shaxsiylashtirilgan yondashuvlar uchun asos yaratadi.

67-73

ДИФФЕРЕНЦИРОВАННЫЙ ПОДХОД К ВЫБОРУ ХИРУРГИЧЕСКОЙ ТАКТИКИ ПРИ ОСЛОЖНЕНИЯХ НЕСПЕЦИФИЧЕСКОГО ЯЗВЕННОГО КОЛИТА

Хурсанов Ё.Э., Джаббаров Ш.Р.

Maqsad: jarrohlik yondashuvining differentsial tanlovini asoslash va optimallashtirish orqali murakkab yarali kolitli bemorlarni jar- rohlik davolash natijalarini yaxshilash. Materiallar va usullar: tad- qiqot 2015-yildan 2024-yilgacha Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Samarqand filialida davolangan murakkab yarali kolitli bemorlarni davolash natijalarining retrospektiv va istiqbolli tah- liliga asoslangan edi. Yarali kolit tashxisi umumiy qabul qilingan xalqa- ro mezonlarga muvofiq klinik, endoskopik, gistologik va laboratoriya tekshiruvlari bilan tasdiqlangan. Natijalar: jarrohlik uchun eng keng tarqalgan ko’rsatkichlar ichakning massiv qon ketishi, toksik megako- lon va yo’g’on ichakning teshilishi edi. Asoratlarning tabiati, bemorn- ing umumiy ahvolining og’irligi va oldingi dori terapiyasini hisobga olgan holda jarrohlik davolashda differentsial yondashuvni qo’llash operatsiyadan keyingi asoratlar paydo bo’lishini 1,5 baravar kamay- tiradi va o’lim darajasini 8,2% dan 4,9% gacha kamaytiradi. Xulosa: olingan natijalar yarali kolitning murakkab shakllarini jarrohlik yo’li bilan davolashda differentsial va klinik jihatdan asoslangan yondashu- vning samaradorligini tasdiqlaydi va uni ixtisoslashgan shoshilinch jarrohlik markazlarida qo’llashni tavsiya qiladi.

198-201

МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ВНУТРЕННИХ ОРГАНОВ ПРИ ВОЗДЕЙСТВИИ ПЕСТИЦИДОВ И ДРУГИХ ХИМИЧЕСКИХ ВЕЩЕСТВ

Тухсанова Н.Э.

Ushbu maqola sharhida pestitsidlar ta’sirida ichki organlarning morfologik va morfofunksional o’zgarishlariga bag’ishlangan eks- perimental tadqiqotlar natijalari umumlashtirilgan. Taqdim etilgan ma’lumotlarning tahlili shuni ko’rsatadiki, pestitsidlarning uzoq vaqt davomida past dozada ta’sir etganda surunkali kasalliklarning rivo- jlanishiga olib keladigan doimiy morfologik o’zgarishlarga olib kelishi mumkin. Olingan natijalarni tahlil qilish pestitsidlar va ularning kom- binatsiyalarini kompleks toksikologik baholash, shuningdek, ularning toksik ta’sirini tuzatishning oqilona 

43-45

СЛОЖНОСТЬ ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОЙ ДИАГНОСТИКИ – «СЕРЫЕ ЗОНЫ» ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ ОРГАНОВ ТАЗА

Иванисова А.Г., Каюмова Д.Т., Хусанходжаева М.Т.

Maqsad: retrospektiv tahlil asosida o’tkir tos a’zolari yallig’lanish ka- salligining murakkab shakllarini tashxislash samaradorligini qiyosiy baholash. Material va usullar: 2025-yilda o’tkir tos a’zolari yallig’lanish kasal- ligining murakkab shakllari bilan kasalxonaga yotqizilgan 193 bemorning retrospektiv tahlili o’tkazildi, ultratovush tekshiruvi va operatsiya vaqtidagi natijalar taqqoslandi. Natijalar: ayniqsa, salpingit tashxisida ultratovush- ning past sezgirligi, shuningdek, ekstragenital patologiya bilan shoshilinch vaziyatlarda differentsial tashxis qo’yishda sezilarli qiyinchiliklar aniqlandi. Diagnostik laparoskopiya eng katta axborot mazmunini ko’rsatdi va shubha qilingan murakkab o’tkir tos a’zolari yallig’lanish kasalligida asosiy diagnostik bosqich deb hisoblanishi kerak. Xulosalar: klinik tos a’zolari og’rig’i va qorin og’rig’i sindromi bo’lgan bemorlarni tekshirish algoritmida diagnostik laparoskopiyaning yetakchi roli ko’rsatildi.

117-123

ЗНАЧЕНИЕ НЕКОТОРЫХ МАРКЕРОВ ВОСПАЛЕНИЯ В ДИАГНОСТИКЕ ОСТРЫХ КИШЕЧНЫХ ИНФЕКЦИЙ

Туйчиев Л.Н., Имамова И.А., Валитова Р.А., Рустамов Ж.Ж., Бахромжонов А.А.

 
Maqsad: o’tkir ichak infektsiyalarini tashxislashda ba’zi yallig’la- nish markerlarining xususiyatlarini o’rganish. Material va usullar: tadqiqotga 2024-2025 yillarda Respublika ixtisoslashtirilgan epidemi- ologiya, mikrobiologiya, yuqumli va parazitar kasalliklar ilmiy-amaliy tibbiyot markazi klinikasida statsionar davolangan 18 yoshdan oshgan 132 (100%) bemor kiritilgan. O’rtacha yoshi 43,9±0,8 yoshni tashkil etdi. 62 (46,9%) bemorda bakterial etiologiyali diareya (og’ir O’IK bi- lan og’rigan bemorlarning 18/29% va o’rtacha O’IK bilan 44/70,9%), 70 (53,0%) da virusli etiologiyali O’IK (og’ir O’IK bilan og’rigan be- morlarning 19/27,1% va o’rtacha AII bilan 51/72,9%) bo’lgan. O’tkir ichak infektsiyasi (O’I) klinikasida gemorragik kolitning mavjudligi bakterial diareya bilan og’rigan 18 (29,0%) bemorda va virusli diareya bilan og’rigan 1 (1,4%) bemorda qayd etilgan. Natijalar: prokalsitonin darajasini aniqlash O’Ining bakterial kelib chiqishini tashxislash uchun ishonchli marker hisoblanadi; ammo, bu ko’rsatkich oshqozon-ichak yallig’lanishining og’irligi va davomiyligini ko’rsata olmaydi. Bakterial infeksiyalar bilan O’Ida vaqt o’tishi bilan najasli kalprotektin darajasi bakterial kelib chiqishi bo’lgan O’Ida aniqroq va uzoqroq davom eta- digan oshqozon-ichak yallig’lanishining belgisidir. Vaqt o’tishi bilan najasli kalprotektin va C-reaktiv oqsil darajasining ko’tarilishi kasal- likning rivojlanishini bashorat qilish uchun davom etadigan diagnos- tika, shuningdek, bemorlarni o’z vaqtida davolash va reabilitatsiya qilish uchun asosiy ko’rsatkichdir. Xulosalar: o’rganilgan yallig’lanish markerlari o’tkir ichak infektsiyalari uchun muhim diagnostika vosita- lari bo’lib, kasallikni o’z vaqtida aniqlash, uning og’irligini baholash va terapiya samaradorligini baholash imkonini beradi.

175-178

АЛКОГОЛДАН МАСТЛИК ҲОЛАТИДА БОШ МИЯ ЖАРОҲАТИНИ ТАШХИСЛАШ. КЛИНИК ХУСУСИЯТЛАРИ

Бобоев Б.А.

Черепно-мозговая травма у пациентов в состоянии алкоголь- ного опьянения представляет значимую клинико-организационную проблему для нейрохирургии. Этанол, воздействуя на центральную нервную систему, вызывает симптомы, сходные с проявлениями че- репно-мозговой травмы, что может приводить к ошибочной оценке тяжести состояния и задержке диагностики. В статье на основе современных клинических исследований рассматриваются особен- ности метаболизма алкоголя, патофизиологические механизмы, типичные диагностические ошибки, роль нейровизуализации и прак- тические алгоритмы принятия нейрохирургических решений.

24-26

ДЕМОГРАФИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА И ОБРАЗ ЖИЗНИ У ПАЦИЕНТОВ С РАКОМ ПРЕДСТАТЕЛЬНОЙ ЖЕЛЕЗЫ И СИНДРОМОМ ГИПЕРАКТИВНОГО МОЧЕВОГО ПУЗЫРЯ

Алимов Ж.У.

Maqsad: prostata saratoni bilan og’rigan va giperaktiv siydik pufagi sindromi bo’lgan bemorlarning asosiy demografik va xulq-at- vor xususiyatlarini qiyosiy tahlil qilish. Material va usullar: tad- qiqot ishtirokchilari o’rtasida uch guruhga bo’lingan holda asosiy demografik va xulq-atvor xususiyatlarining qiyosiy tahlili o’tkazildi: asosiy guruhga 65 bemor, nazorat guruhiga 55 sub’ekt va giperaktiv siydik pufagi uchun davolanmagan androgen deprivatsiya terapiyasi guruhiga 30 bemor kirdi. Asosiy va nazorat guruhlaridagi bemorlar yoshi bo’yicha taqqoslanadigan (o’rtacha yosh - mos ravishda 66±5,7 va 65±6,2 yosh), giperaktiv siydik pufagi uchun davolanmagan andro- gen deprivatsiya terapiyasi guruhidagi ishtirokchilarning yoshi o’rta- cha yosh - 67±3,5 yosh. Natijalar: guruhlardagi o’rtacha yosh va tana massasi indeksi shuni ko’rsatadiki, bemorlar odatda prostata sarato- ni xavfi yuqori bo’lgan giperaktiv siydik pufagi yosh toifasiga kiradi. Ko’pgina bemorlarda normal tana massasi indeksi mavjud, bu umumiy sog’liq va davolanishga ijobiy ta’sir ko’rsatishi mumkin. Xulosa: tana massasi indeksini nazorat qilish, jismoniy faollikni oshirish va chekish va spirtli ichimliklarni iste’mol qilish kabi nosog’lom odatlarni tuzatish siydik pufagining haddan tashqari faolligi alomatlarini minimallasht- irishga va prostata saratonini muvaffaqiyatli davolash uchun eng yax- shi sharoitlarni yaratishga yordam beradi.

99-102

К РЕЗУЛЬТАТАМ ВЫЯВЛЯЕМОСТИ АНОМАЛИЙ РАЗВИТИЯ ПЛОДА В УСЛОВИЯХ РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН

Реймова М.К., Мавлянова Н.Н.

Maqsad: 2022-2023 yillarda Qozog’iston Respublikasining Nukus neonatal markazida davolangan homila miyasi malformatsiyalarining tarqalishi va nozologik tuzilishini o’rganish. Material va usullar: 2021- 2023 yillarda Qoraqalpog’iston Respublikasining tuman va shahar ix- tisoslashtirilgan akusherlik muassasalarida statsionar davolangan 20 yoshdan 44 yoshgacha bo’lgan akusherlik patologiyasi bilan og’rigan 669 homilador ayolning kasallik tarixini retrospektiv tahlil qilish o’tkazildi. Homila miyasi malformatsiyalarini aniqlash darajasi Qoraqalpog’iston Respublikasi tumanini, shuningdek, bemorlarning yoshini hisobga olgan holda baholandi. Natijalar: 2021-2023 yillardagi statistik ma’lumotlar- ga ko’ra, Qoraqalpog’iston Respublikasining ayol aholisi orasida 669 ta (0,07%) homila anomaliyalari aniqlangan. Tug’ma nuqsonlar  orasida  eng ko’p uchraydiganlari ko’p xromosoma anomaliyalari, miya, genito- uriya va tayanch-harakat tizimlari, oshqozon-ichak trakti, markaziy asab tizimining nuqsonlari va Arnold-Kiari sindromi edi. Xulosalar: tug’ma nuqsonlarni erta prenatal tashxislash va profilaktika dasturlarini ishlab chiqish juda muhimdir. Istiqbolli yondashuvlardan biri tug’ma nuqsonlar rivojlanish xavfi ostida bo’lgan oilalar uchun xavf guruhlarini shakllantir- ish va ularning har tomonlama prenatal tashxisi bo’lishi mumkin.

154-157

AHOLI SALOMATLIGIDA ICHIMLIK SUV SIFATINING ROLI

Sherqoʻziyeva G.F., Salomova F.I., Ikramova N.A., Jalolov N.N., Toshpulatov B.M., Ermatova S.G.

Цель: оценка качества воды в централизованной системе во- доснабжения (количественные и качественные показатели орга- нолептического, химического и микробиологического загрязнения) и разработка профилактических санитарно-гигиенических мер, направленных на сохранение и укрепление здоровья населения. Ма- териал и методы: проведен ретроспективный анализ качества питьевой воды для населения Аральского региона. При исследова- нии использовались санитарно-описательный, инструменталь- ный и метод аналитической статистики. Результаты: общее количество проб воды из источников водоснабжения, отобранных в 2017 г., 107, из них 90 (84,1%) не соответствовали гигиеническим стандарта, в 2018 г. общее количество проб воды из источников водоснабжения составило 94, из которых 75 (79,7%) не соответ- ствовали гигиеническим стандартам. В 2017 г. было зарегистри- ровано 24 случая (3788 в республике) острых кишечных заболева- ний, в 2018 г. – 43 случая (2660 в республике), в 2019 г. – 14 случаев
(2598 в республике), а в 2020 г. – 18 случаев (1657 в республике).
Выводы: заболевания среди населения, связанные с водой, имеют слабую корреляцию с кишечными инфекциями и гепатитом А.

224-227

ДЕЙСТВИЕ СЛЮНЫ КЛЕЩЕЙ НА ОБЪЕМ И ДЛИТЕЛЬНОСТЬ КРОВОТЕЧЕНИЯ В УСЛОВИЯХ IN VIVO У КРЫС

Одилова Ш., Галиева З.И.

Maqsad: iksod kanalari so‘lagining antikoagulyant ta’sirini in vitro sharoitida baholash. Material va usullar: tajriba uchun dastlabki vazni 130-140 g bo‘lgan 36 ta jinsiy voyaga yetgan zotsiz oq erkak kalamush- lardan foydalanildi, dala sharoitida so‘lak yig‘ildi, quritildi  va 80, 60, 40   va 20% fiziologik eritmada suspenziya tayyorlandi. Preparatlar qorin bo‘shlig‘iga har bir konsentratsiyada 50 va 25 mg/kg dan tajriba boshla- nishidan 60 daqiqa oldin yuborildi.  Intakt  hayvonlarga  fiziologik  eritma 5 ml/kg hajmda berildi. Har bir tajriba nuqtasi uchun 4 tadan hayvonlar olindi. Natijalar: qon ketish vaqti qon tomirlarining elastikligini va ularn- ing shikastlanish paytida qisqarish qobiliyatini, shuningdek,  trombotsit-  lar tizimining holatini (adgeziya va agregatsiya qobiliyati) tavsiflaydi. U trombotsitopeniyalar, trombotsitopatiyalar, tomir devorining  buzilishi yoki ushbu omillarning kombinatsiyasi tufayli birlamchi gemostazning bu- zilishini aks ettiradi. Ko‘rinib turibdiki, kanalar so‘lagining kichik konsen- tratsiyalari qo‘llanilganda qon ketish vaqtining uzayishi kalamushlarning aylanib yuruvchi qoniga ham tomir devoriga, ham birlamchi gemostaz ko‘rsatkichlariga ta’sir qiluvchi antikoagulyantlarning kirishini ko‘rsatadi. Kanalar so‘lagining yuqori konsentratsiyasini kiritish xo‘jayinning birla- mchi gemostazini faollashtirishga yordam beradi, buning tasdig‘i sifatida oqib chiqqan qon massasining kamayishini ko‘rsatish mumkin. Xulosalar: kana so‘lagining o‘ziga xos xususiyatlari uni farmakologik birikmalar olish- ning potensial manbai sifatida ko‘rib chiqish imkonini beradi.

74-76